Qazaqstan saıası transformatsııanyń mańyzdy kezeńine qadam basty — The National Interest jýrnalynda Toqaevtyń maqalasy jarııalandy
ASTANA. KAZINFORM — Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Ata zańǵa qatysty maqalasy amerıkalyq «The National Interest» jýrnalynda jaryq kórdi.
«Ádiletti, qýatty ári órkendegen Qazaqstannyń jańa Konstıtýtsııasy» atty maqalasynda Prezıdent Qazaqstannyń jańa Konstıtýtsııasyn qabyldaý boıynsha jýyrda ótken respýblıkalyq referendým ult damýynyń dańǵyl jolǵa túskenin kórsetetinin atap ótken.
— Elimiz saıası transformatsııanyń eń mańyzdy kezeńine qadam basty. Táýelsizdik alǵaly 35 jyl ishinde mundaı eleýli ýaqıǵa bolǵan emes. Sońǵy jyldary úshinshi márte ótken jalpyulttyq referendým elimizdiń saıası júıesi jetilgenin, azamattarymyz memleket keleshegin aıqyndaıtyn mańyzdy sheshimderdi qabyldaý úderisine tikeleı atsalysýǵa daıyn ekenin baıqatty. Referendýmǵa daýys berý quqyǵy bar halyqtyń 73,12 paıyzy qatysty. Bul — rekordtyq kórsetkish. Konstıtýtsııalyq ózgeristerdi daýys berýshilerdiń 87,15 paıyzy, ıaǵnı, jurtshylyqtyń basym bóligi qoldady, — dep jazdy Prezıdent.
Memleket basshysy azamattarymyz maquldaǵan Qazaqstannyń jańa Konstıtýtsııasy halyqtyń ádil ári quqyqtyq memlekette ómir súrýdi qalaıtynyn ańǵartatynyn jazǵan.
— Zań men tártip, adamnyń quqyqtary men bostandyqtaryna qurmetpen qaraý jáne ony múltiksiz saqtaý, qoǵamdy jańǵyrtý qaǵıdattary Konstıtýtsııaǵa arqaý boldy. Sondaı-aq bilim, ǵylym, tehnologııa, mádenıet salalaryn ilgeriletýge, ekologııalyq sana, volonterlik, otanshyldyq qundylyqtaryn dáripteýge basymdyq berildi. Eń mańyzdysy, Qazaqstannyń zaıyrly memleket ekeni anyq jazyldy. Bir jaǵynan, muny jas býynnyń úmitin aqtaýǵa baǵyttalǵan aıtýly qadam desek bolady. Sol sebepti jańa Konstıtýtsııa óskeleń urpaqtyń baǵdary, temirqazyǵy retinde qyzmet atqaratynyna senimdimin, — dep jazdy Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, Ata zańymyz óte muqııat, barynsha jaýapkershilikpen ázirlengen.
— Mátindegi árbir sóılemniń jazylýyna ózim de úles qostym. Konstıtýtsııalyq komıssııa quramyna elimizdiń 129 azamaty endi. Qoǵam atynan osylaı ókildik etý buryn-sońdy bolmaǵan. Olar Konstıtýtsııany egjeı-tegjeıli zerdelep, sarapshylar men úkimettik emes uıymdardan kelip túsken 12 myńǵa jýyq usynysty qarastyrdy. Ata zań jobasy alty aı boıy qoǵam talqysynan ótti. Jańa Konstıtýtsııa «Kúshti Prezıdent — yqpaldy Parlament — esep beretin Úkimet» formýlasyna saı strategııalyq muratymyzdy iske asyrýǵa berik negiz qalap, ony odan ári nyǵaıta túsedi, — delingen maqalada.
Ol Prezıdent kvotasyn alyp tastaý zań shyǵarýshy bılik tarmaǵynyń derbestigin kúsheıtetinin tilge tıek etken.
— Bir palataly parlament júıesine (Quryltaıǵa) kóshý zań shyǵarý úderisin jedeldetip, jaýapkershilikti arttyrýǵa múmkindik beredi. Jańa konsýltatıvtik organ — Halyq keńesi azamattardyń memleket isine qatysý aıasyn keńeıtip, qoǵamdyq dıalogtyń órbýine jol ashady. Sonymen qatar jańa konstıtýtsııalyq júıe aıasyndaǵy ınstıtýtsıonaldyq reformalar memlekettik basqarýdy jetildirip, basshy kadrlardy turaqty túrde jańartýǵa septigin tıgizedi. Bul baǵyttaǵy ózgeristerdiń naqty nátıjesiniń biri retinde Vıtse-prezıdent laýazymynyń engizilýi, basty memlekettik tulǵalardyń qyzmet merzimi men quzyretin shekteý el basqarý júıesiniń kemeldengenin kórsetedi. Jańa Konstıtýtsııa tek memlekettik basqarý júıesin jetildirýdi kózdemeıdi. Onyń ózegi — adam. Ata zańnyń eń úlken bólimi alǵash ret adam quqyqtary men bostandyqtaryna arnalyp otyr, — dep jazdy Prezıdent.
Maqalada Ata zańǵa qatysty adamnyń jeke basyna qol suǵylmaý quqyǵyna, sonymen qatar derbes derekterdiń qorǵalýyna, sot sheshiminsiz turǵyn úıden aıyrmaýǵa jáne shyǵaryp jibermeýge kepildik beriletini aıtylǵan. Sondaı-aq ár azamattyń bilikti zań kómegin alý jáne qorǵalý quqyǵyn qamtamasyz etý úshin sot júıesiniń táýelsizdigi edáýir nyǵaıtady.
Eń bastysy, endi Konstıtýtsııaǵa engiziletin kez kelgen ózgerister men tolyqtyrýlar tek jalpyhalyqtyq referendýmda ǵana maquldanady. Osylaısha, el taǵdyryna qatysty asa mańyzdy sheshimder halyqtyń talqysynan ótip baryp qabyldanatyny jazylǵan.
— Budan bólek, jańa Konstıtýtsııa el damýynyń strategııalyq negizin qalyptastyryp, turaqtylyq pen jahandyq básekege qabilettiligimizdi arttyrady. Máselen, Ata zańda menshik quqyǵyn qorǵaý tetikteri kúsheıdi, zııatkerlik menshik qorǵaý týraly bap engizilip, ekonomıkalyq qyzmettiń erejeleri aıqyndaldy. Innovatsııa men ındýstrııanyń damýyna tyń serpin berý úshin «qarqyndy damıtyn qala» arnaýly quqyqtyq rejımi engizildi. Qazaqstan shetelderden tikeleı ınvestıtsııa tartý kórsetkishi boıynsha Ortalyq Azııada kósh bastap tur. Aımaqqa kelgen ınvestıtsııanyń 70 paıyzǵa jýyǵy bizdiń elimizge tıesili. Áıtse de bul baǵytta áli atqarylatyn sharýa kóp. Qazaqstannyń tolyq tsıfrlyq elge aınalý úderisin jedeldetý jáne ınnovatsııaǵa negizdelgen ekonomıka qurý úshin osyndaı reformalar júrgizilýi qajet edi. Bir jaǵynan bıznesti, ınnovatsııa men uzaqmerzimdi seriktestikti damytýǵa beıil ekenimizdi Konstıtýtsııa deńgeıinde bekitý arqyly halyqaralyq ınvestorlar men seriktesterdiń senimine ıe bolamyz, — dep jazdy Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaevtyń jazýynsha, dúnıe júzindegi dúrbeleńderge qaramastan, Qazaqstan otyz jyl ishinde kórkeıip, álemniń eń damyǵan 50 ekonomıkasynyń qataryna endi.
— Tsıfrlyq úkimetti damytý kórsetkishi boıynsha jahandaǵy úzdik 30 eldiń sanatyndamyz. Elimizde munaı men gazdyń mol qory bar. Jańartylatyn qýat kózderin, asa mańyzdy paıdaly qazbalar men aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýge áleýetimiz jetkilikti. Biz — ǵarysh derjavasymyz. Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq ettik. BUU Qaýipsizdik Keńesine múshe boldyq. Búginde elimiz Orta dáliz aıasynda jańa saýda baǵyttaryn órkendetýdi qolǵa aldy. Ortalyq Azııadaǵy kórshiles eldermen tyǵyz yntymaqtastyq ornatyp, ozyq tehnologııalardy ıgerýge, aımaqtaǵy myqty sýperkompıýterdi iske qosyp, qazaq tiliniń úlken til modelin jasaýǵa kiristi. Elimizde ekonomıkalyq turǵydan belsendi, eńbekqor, joǵary bilimdi azamattardyń úlesi basym. Olardyń arasynan daryndy sýretshiler, óner juldyzdary, mánerlep syrǵanaý, dzıýdo sekildi sport túrlerinen Olımpıada jeńimpazdary shyqty, — dep toqtaldy Prezıdent.
Memleket basshysy 1995 jyly qabyldanǵan Konstıtýtsııa Táýelsizdigimizdiń tuǵyryn bekemdep, el eńsesin tikteýge oń yqpal etkenin aıtqan.
— Al jańa Ata zań kemeline kelip, jańǵyrýǵa bet burǵan, keleshekke qol sozǵan qoǵamnyń basty qujaty bolmaq. Budan bylaı halqymyz tarıhı tańdaýyn jasaǵan 15 naýryzdy Konstıtýtsııa kúni retinde atap ótemiz. Osy syndarly sátte tarıhqa taǵzym etip, ádildik pen tehnologııalyq progress qaǵıdattaryn ilgeriletetin, ashyq ekonomıka men jaýapty jahandyq seriktestikti qoldaıtyn qýatty memlekettiń irgesin qalap jatyrmyz, — dep jazdy Qasym-Jomart Toqaev.
