Qazaqstan Ortalyq Azııada sheteldik ınvestıtsııalardy eń kóp tartqan el

Qazaqstanǵa tikeleı ınvestıtsııalardyń aǵyny 

2019-2026 jyldar aralyǵynda elimizge 155 mlrd. dollardan astam tikeleı sheteldik ınvestıtsııa tartyldy.

Sheteldik ınvestıtsııalar Memleket basshysynyń halyqaralyq saparlary men kelissózderi barysynda sapaly iriktelgen ınvestıtsııalyq jobalar men jasalǵan kelisimder esebinen qamtamasyz etiledi.

Búginde Qazaqstan Respýblıkasynda jańa ınvestıtsııalyq tsıkldi damytý baǵyty aıqyndaldy, onda ekonomıkany ártaraptandyrý jáne shıkizattyq ekonomıkalyq modelden ónerkásiptik áleýetti damytýǵa birtindep kóshý máselesi aldyńǵy qatarǵa qoıyldy.

Sońǵy jeti jylda óńdeý ónerkásibine, hımııa salasyna, kólikke, baılanysqa jáne qarjy sektoryna ınvestıtsııalar aǵynynyń kúsheıgenin baıqaýǵa bolady.

Óńdeý ónerkásibiniń úlesi 7 esege artty – 2019 jylǵy 14,2%-dan 2025 jyly 21,3%-ǵa deıin.

Hımııa ónerkásibine salynǵan ınvestıtsııalar 2019 jylǵy 98,8 mln dollardan 2025 jyly 1,2 mlrd dollarǵa deıin 12,6 ese ósti, al baılanys sektoryna 105 mln dollardan 1,3 mlrd dollarǵa deıin 12,4 ese ósti.

Qarjy jáne saqtandyrý qyzmetinde aıtarlyqtaı ósim baıqalady, munda TShI kólemi 1,0 mlrd dollardan 4,2 mlrd dollarǵa deıin 4,1 esege artty.

Eń iri ınvestorlar Reseı, Qytaı, AQSh, Nıderlandy, Shveıtsarııa jáne Frantsııa bolyp tabylady. Sonymen qatar, sońǵy jyldary Taıaý Shyǵys jáne Azııa elderiniń qatysýy aıtarlyqtaı kúsheıdi.

Sonymen, BAÁ-nen ınvestıtsııa kólemi 2019 jyly 158,2 mln dollardan 2025 jyly 1,6 mlrd dollarǵa deıin, Katardan – 1,3 mlrd dollarǵa deıin, al Sıngapýrdan – 1,4 mlrd AQSh dollaryna deıin ósti.

Ortalyq Azııa elderine tikeleı sheteldik ınvestıtsııalar aǵynynyń jahandyq qysqarýyna qaramastan, Qazaqstan óńirdegi sheteldik ınvestıtsııalardy eń kóp alatyn el retinde óz pozıtsııasyn saqtap otyr.

BUU ESKATO derekteri boıynsha, 2025 jyly Qazaqstan jańa jobalarǵa ınvestıtsııa tartýda aıtarlyqtaı ósim kórsetip, 19 mlrd AQSh dollary kóleminde qarajat tartty, bul 2024 jylǵy kórsetkishten 266%-ǵa joǵary. Bul kólem Soltústik jáne Ortalyq Azııadaǵy jańa jobalarǵa salynǵan barlyq óńiraralyq tikeleı sheteldik ınvestıtsııalardyń shamamen 89%-yn quraıdy, bul eldiń osy makroaımaqtaǵy jetekshi pozıtsııasyn rastaıdy.

Qazaqstan Respýblıkasynyń ınvestıtsııalyq saıasat quraly

2021 jyly iri ınvestıtsııalyq jobalardy qoldaýdyń jańa tetigi – Investıtsııa týraly kelisimder iske qosyldy.

Qural ınvestıtsııa kólemi keminde 7 500 000 AEK-ten (32 mlrd teńgeden astam) asatyn jobalarǵa qoldanylady. Negizinde, bul Úkimettiń sheshimimen jasalatyn memleket pen ınvestor arasyndaǵy kelisim bolyp tabylady.

Quralda taraptardyń ózara mindettemeleri, jobany iske asyrý sharttary naqty bekitiledi jáne bıznes úshin erekshe mańyzdysy, ınvestıtsııalyq tsıkl boıynda negizgi sharttardyń turaqtylyǵyna kepildik beriledi.

Naqty osyndaı boljamdylyq pen uzaq merzimdi kepildikter ınvestorlardyń Qazaqstanda iri jobalardy júzege asyrý týraly sheshim qabyldaýyndaǵy negizgi faktorlardyń biri bolyp tabylady.

Búginde elde shamamen 70 kelisimshart jasalǵan, olar boıynsha ınvestorlar jobalardy júzege asyrý boıynsha belsendi jumys júrgizilip jatyr.

Basty trend aıqyn bolyp keledi: Qazaqstan shıkizat eksportynan joǵary qosylǵan quny bar óndiristerdi qurýǵa birtindep kóshý ústinde. Dál osyndaı tásil uzaq merzimdi ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etedi, sapaly jumys oryndaryn qurady jáne eldiń tehnologııalyq egemendigin nyǵaıtady.

Farmatsevtıka salasyndaǵy ınvestıtsııalyq jobalar

Tek bıyldyń ózinde farmatsevtıka salasyndaǵy segiz iri ınvestıtsııalyq joba boıynsha kelisimder jasaldy. Bul jaǵdaı strategııalyq jáne uzaq merzimdi mańyzǵa ıe, óıtkeni búgingi tańda Qazaqstan dári-dármekterdiń 80%-dan astamyn ımporttaıdy.

Memleket basshysy dári-dármek naryǵynda otandyq óndiris úlesin 50%-ǵa deıin arttyrý mindetin qoıdy.

Nátıjesinde el farmatsevtıkalyq qaýipsizdigin nyǵaıtady, ımporttyq jetkizilimderge táýeldilikti azaıtady, densaýlyq saqtaý júıesiniń syrtqy shaqyrýlarǵa tózimdiligin arttyrady, jańa jumys oryndaryn qurady jáne halyqty qoljetimdi ári sapalyraq dári-dármektermen qamtamasyz etedi.

Sonymen qatar, otandyq óndiristi damytý Ortalyq Azııa men basqa da elderdiń naryqtaryna qazaqstandyq farmatsevtıkalyq ónimderdi eksporttaý perspektıvalaryn ashady.

Aýyl sharýashylyǵy kesheni salalaryndaǵy ınvestıtsııalyq jobalar

AÓK ár túrli salalarynda, fermalar qurýdan bastap tereń óńdeýge deıin, 100-den astam joba júzege asyrylýda.

Qazaqstan shıkizat eksportynan joǵary qosylǵan quny bar ónimderdi shyǵarýǵa kóshýde. Kásipkerler astyqty shıkizat retinde satýdyń ornyna, daıyn ónimderdi shyǵarady.

Mundaı tásil qazaqstandyq shıkizattyń ár tonnasynan jasalatyn ónimniń qunyn birneshe ese arttyrýǵa múmkindik beredi jáne qaıta óńdeý ónerkásibin damytýǵa, otandyq agrarshylar ónimderine turaqty suranys qalyptastyrýǵa kómektesedi.

Bul sheshimderdiń úlken nátıjesi – Dalian Hesheng Holdings, Fufeng Group, Tiryaki Agro sııaqty iri sheteldik jobalardy júzege asyrý.

Budan bólek, Almaty oblysynda irimshik óndirý boıynsha arab ınvestory Solico Group jobasynyń júzege asyrylýy ónimniń álemdik naryqqa shyǵýyndaǵy mańyzdy qadam bolyp tabylady.

Sońǵy jyldary Memleket basshysynyń ekijaqty kezdesýleri barysynda Shveıtsarııanyń Stadler (2021 j.), Frantsııanyń Alstom (2022 j.) jáne Amerıkanyń Wabtec (2025 j.) kompanııalarynyń jobalary boıynsha qujattar men kelisimderge qol qoıyldy, bul óz kezeginde ishki ónerkásipti damytýǵa jáne el ishindegi qundylyqty arttyrýǵa úlken serpin berdi, nátıjesinde eldiń JІÓ-ne áser etti.

Budan basqa, mundaı jobalardy júzege asyrý shıkizat esebinen emes, joǵary qosylǵan quny bar daıyn ónim esebinen eksporttyq áleýetti damytýǵa yqpal etedi, bul saýda balansyna, salyq túsimderine jáne ekonomıkanyń tehnologııalyq damýyna oń áser etedi.

Qazaqstannyń tamaq ónerkásibiniń damýyna jáne eksporttyq áleýetin arttyrýǵa Mars, Carlsberg, PepsiCo, Coca-Cola sııaqty iri TUK aıtarlyqtaı úles qosty.

Tsıfrlandyrý jáne IT tehnologııalardy damytý salasyndaǵy ınvestıtsııalyq jobalar

Ekibastuz qalasynda «Derekterdi óńdeý ortalyqtarynyń alqabyn» qurý mańyzdy jobalardyń biri bolyp tabylady, ol derekter ortalyqtarynyń, bulttyq qyzmetterdiń jáne jasandy ıntellekt ınfraqurylymynyń halyqaralyq klasterin qalyptastyrýdy kózdeıdi.

Joba halyqaralyq tehnologııalyq kompanııalar Firebird jáne NVIDIA tarapynan 10 mlrd AQSh dollaryna deıingi kelisimder paketi aıasynda júzege asyrylýda. Kelisim sońǵy býynnyń 100 myńǵa deıin grafıkalyq protsessorlaryn ornalastyrý jáne tsıfrlyq qyzmetter eksportyn damytý perspektıvasymen joǵary ónimdi esepteý klasterin qurýdy kózdeıdi.

Jasandy ıntellekt, bulttyq tehnologııalar jáne tsıfrlyq qyzmetter álemdik ekonomıkanyń jańa negizine aınalýda, al derekterdi óńdeý ortalyqtary onyń negizgi ınfraqurylymy bolyp tabylady.

Ulttyq telekommýnıkatsııalyq ınfraqurylymdy damytýda da aıtarlyqtaı nátıjelerge qol jetkizildi. Baılanystyń ulttyq operatory «Qazaqtelekom» AQ 828 aýyldyq eldi mekende optıkalyq-talshyqty baılanys jelilerin salý jobasyn júzege asyryp, shamamen 14,4 myń km optıkalyq jelini tartty.

Kaspıı teńiziniń túbimen Aktaý – Sumǵaıyt baǵyty boıynsha uzyndyǵy shamamen 370 km bolatyn Transkaspıılik talshyqty-optıkalyq baılanys jelisin salýdyń strategııalyq jobasy iske asyrylýda, sondaı-aq ishki jelini keńeıtý júzege asyrylýda.

Jobany «Qazaqtelekom» AQ Ázirbaıjannyń AzerTelecom International kompanııasymen birlesip júzege asyrýda.

Mundaı jobalardy júzege asyrý iri halyqaralyq IT-kompanııalar men bulttyq provaıderlerdi tartýǵa ǵana emes, sonymen qatar otandyq tsıfrlyq ekonomıkany, jasandy ıntellektti, fıntekti jáne joǵary tehnologııalyq qyzmetterdi damytýǵa negiz qalaýǵa múmkindik beredi.

Taǵy bir strategııalyq mańyzdy baǵyt – zamanaýı energetıkalyq ınfraqurylymdy damytý jáne generatsııalyq qýatty arttyrý

Aqtaý qalasynda qýattylyǵy 160 MVt bý-gaz qondyrǵysyn salý boıynsha Huadian Kazakhstan Energy Ltd. kompanııasynyń jobasyna ınvestıtsııalyq kelisim iske asyrylýda. Bul bastama Qazaqstannyń iri halyqaralyq energetıkalyq kompanııalardy zamanaýı generatsııa qurý jáne óńirlerdiń energetıkalyq qaýipsizdigin nyǵaıtý úshin tartýynyń jarqyn mysaly bolyp tabylady.

Qaldyqtardy basqarý jáne TTQ energııamen kádege jaratý júıelerine ınvestıtsııalyq jobalar

Qytaıdyń qaldyqtardy basqarý tájirıbesi uqsas jaǵdaılarda qoldaný úshin basymdyq bolyp tabylady.

Mysaly, Hunan Junxin Environmental Protection kompanııasy Almatyda qaldyqtardy energııaǵa aınaldyrý jobasyn júzege asyrýda. Bul qaldyqtardy dástúrli túrde kómýden energııa óndirý úshin resýrstar retinde paıdalanýǵa kóshýdiń mysaly.

Joba táýligine 2 myń tonnaǵa deıin qaldyqty qaıta óńdep, 60 MVt deıin elektr energııasyn óndirýdi kózdeıdi. Jobany iske asyrý polıgondarǵa jiberiletin qaldyqtardyń kólemin azaıtýǵa, qalaǵa ekologııalyq júktemeni tómendetýge, elektr energııasyn óndirýdi qamtamasyz etýge jáne halyqaralyq ekologııalyq talaptarǵa sáıkes keletin qaldyqtarmen jumys isteýdiń zamanaýı tehnologııalaryn engizýge múmkindik beredi.

Taý-ken metallýrgııa kesheninde shıkizat baǵytynan joǵary óńdelgen ónimderdi jasaýǵa kóshý flagmandyq baǵytqa aınalýda.

Qazaqstan ekonomıkalyq paradıgmany túbegeıli ózgertip, TMK bastapqy ken jetkizýshisinen joǵary tehnologııalyq metaldar men joǵary qosymsha quny bar daıyn buıymdar óndirýshisine aınaldyrýda.

Jumys istep turǵan kásiporyndar jańǵyrtylýda jáne jańa zaýyttar salynýda.

Balqashta quny 750 mlrd teńge bolatyn «Qazaq Smelter» JShS mys balqytý zaýytyn iske qosý josparlanýda, ol taza katodty mys óndirisin arttyryp qana qoımaı, sonymen qatar ozyq tehnologııalar esebinen aımaqtaǵy zııandy shyǵaryndylardy 12 ese azaıtady.

Pavlodar oblysynda salynyp jatqan Ertis gıdrometallýrgııa kombınaty (600 mln dollar ınvestıtsııa) strategııalyq qoldaý mártebesin aldy, ol myqty altyn kontsentrattaryn óńdeý úshin avtoklavty totyǵý tehnologııasyn engizedi. Bul joba Qazaqstanǵa taza altyn óndirisiniń tolyq tsıklin el ishinde jabýǵa múmkindik beredi.

Basym baǵyttardyń biri – kómirhımııany damytý. Bıyl Qaraǵandy oblysynda jylyna 1 mln tonna ónim beretin zamanaýı metallýrgııalyq koks zaýytyn salý týraly kelisim jasaldy. Bul joba shıkizatty jaı eksporttaýdan ony tereń óńdeýge jáne joǵary qosymsha quny bar ónimder shyǵarýǵa kóshý baǵytyna tolyq sáıkes keledi.

Barlyq jobalardy júzege asyrý Qazaqstan ekonomıkasynyń qurylymdyq transformatsııasyn kórsetedi. Biz shıkizat eksportyna negizdelgen modelden zamanaýı óndiristerdi qurý, tereń óńdeýdi damytý, tsıfrlyq ınfraqurylymǵa negizdelgen modelge kóshýdemiz.

Dál osyndaı tásil uzaq merzimdi ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etedi, sapaly jumys oryndaryn qurady jáne eldiń tehnologııalyq egemendigin nyǵaıtady.

Ulttyq tsıfrlyq ınvestıtsııalyq platforma

Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Ulttyq tsıfrlyq ınvestıtsııalyq platforma (budan ári – UTsIP) ázirlendi, ol ınvestorlar men memlekettik organdar arasyndaǵy tıimdi jáne jedel ózara is-qımyldy, sondaı-aq ınvestıtsııalyq bastamalar men jobalardy ashyq súıemeldeýdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.

Bul júıe ınvestıtsııalyq jobalardy súıemeldeý júıesin tsıfrlandyrýǵa múmkindik berdi, bul ınvestıtsııalyq ahýalǵa oń áser etedi.

Qazirgi ýaqytta UTsIP-da 106 trln teńgege jýyq somaǵa 3,5 myńnan astam ınvestıtsııalyq jobalar kórsetilgen.

Tsıfrlandyrylǵan júıe barlyq memlekettik organdarǵa, ulttyq kompanııalarǵa árbir jobany turaqty súıemeldeýdi qamtamasyz etýge jáne árbir ınvestorǵa jeke tásildi usynýǵa múmkindik berdi.

Naqty ýaqyt rejıminde bul protsestiń árbir qatysýshysy jobany júzege asyrý protsesin baqylaı alady, al qajet bolǵan jaǵdaıda qajetti qyzmetter tizimin jedel alýdy qamtamasyz etýge kómektese alady.

Búgin qabyldanǵan bastamalar men sheshimder Qazaqstannyń damyǵan ekonomıkasyn jáne JІÓ turaqty ósýin qamtamasyz etedi.

Osyǵan deıin Qazaqstannyń ınvestıtsııalar úshin qaýipsiz óńir retindegi mártebesin nyǵaıtyp kele jatqany týraly jazdyq.