Qazaqstan-Oman baılanysy: saıası dıalogtan naqty ekonomıkalyq jobalarǵa deıin

Bul Qazaqstannyń óńirlik jáne halyqaralyq baılanystardy damytýdaǵy ornynyń artyp kele jatqanyn kórsetetin mańyzdy oqıǵa. Sonymen qatar sapar Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń syrtqy saıasattaǵy belsendi ári júıeli jumysynyń naqty nátıjeleriniń biri retinde baǵalanady. 

Memleket basshysy men Oman Sultanynyń kelissózderi barysynda ınvestıtsııa, kólik-logıstıka, energetıka, taý-ken ónerkásibi, tsıfrlandyrý, jasandy ıntellekt jáne týrızm sııaqty perspektıvaly baǵyttar boıynsha mańyzdy ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizildi.

Sonymen qatar birlesken ınvestıtsııalyq qurylym qurý, jańa kólik dálizderin damytý jáne áýe qatynasyn keńeıtý jónindegi kelisimder eki el arasyndaǵy ekonomıkalyq seriktestikti jańa deńgeıge kóterýge múmkindik beredi.

Táýelsiz halyqaralyq qatynastar jáne ekonomıkalyq saıasat jónindegi sarapshy Erik Batyrhanovtyń pikirinshe, Oman Sultanynyń alǵashqy Ortalyq Azııa saparynyń dál Qazaqstannan bastalýy elimizdiń halyqaralyq baılanystardy nyǵaıtýdaǵy rólin aıqyndaıdy. Onyń aıtýynsha, Memleket basshysynyń júıeli dıplomatııalyq jumysy saıası dıalogty naqty ekonomıkalyq jobalarmen tolyqtyrýǵa jáne Qazaqstan men Oman arasyndaǵy yntymaqtastyqty jańa baǵyttar boıynsha keńeıtýge berik negiz qalyptastyryp otyr.

— Qazaqstan men Oman elderi birlesken ınvestıtsııalyq qurylym qurý týraly ýaǵdalasty. Bul qurylym aıasynda qandaı baǵyttar men jobalar basymdyqqa ıe bolýy múmkin jáne taraptar qandaı ekonomıkalyq nátıjeler kútedi?

— Báriniń osyndaı jyldam qarqynmen júzege asyp jatqany kóńil qýantady. Kóktemde qor qurýdyń negizgi qaǵıdalary boıynsha ýaǵdalassaq, búgin onyń ózin qurý týraly qujatqa qol qoıyldy. Memleket basshylary deńgeıindegi qarym-qatynas úshin bul — jaqsy qarqyn. Onyń ústine Oman Sultany Haısam ben Tarıq Ál Saıdtyń Qazaqstanǵa ǵana emes, Ortalyq Azııaǵa alǵash ret memlekettik saparmen kelýi de bul kezdesýge erekshe mán beredi. Sapardyń Qazaqstanda ótýi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Parsy shyǵanaǵy elderimen baılanysty júıeli túrde damytýǵa baǵyttalǵan dıplomatııalyq jumysynyń nátıjesin kórsetedi.

Mańyzdy tusy — taraptar qorǵa teń úlespen qarjy salady. Seriktes jobaǵa senińmen birdeı deńgeıde qarjy quısa, oǵan degen jaýapkershiligi de joǵary bolady jáne ol jobalardyń nátıjesine múddeli bolady. Qordyń negizgi basymdyqtary da aıqyn: ónerkásip, energetıka, logıstıka jáne densaýlyq saqtaý. Al alǵashqy joba Blue City Rixos jobasy — búginniń ózinde rásimdeldi.

Menińshe, qordyń basty máni — ınvestıtsııalyq yntymaqtastyqty júıeli sıpatqa kóshirýinde. Oman kapıtaly buǵan deıin de Qazaqstanda munaı, astyq logıstıkasy jáne altyn óndirý salalarynda jumys istedi. Alaıda ár joba jeke bastama retinde júzege asyrylyp keldi. Endi turaqty jumys isteıtin ortaq mehanızm paıda bolady. Bul ınvestıtsııalardy jekelegen mámileler deńgeıinen shyǵaryp, eki el arasyndaǵy qalypty ári turaqty ekonomıkalyq seriktestik tetigine aınaldyrýǵa múmkindik beredi.

— Kelissózder barysynda kólik jáne logıstıka máselesine erekshe nazar aýdaryldy. Oman porttary arqyly ótetin saýda dálizin damytý qazaqstandyq taýarlardyń Parsy shyǵanaǵy, Úndi muhıty, Azııa jáne Afrıka elderiniń naryqtaryna shyǵý múmkindigin qalaı keńeıte alady?

— Omanǵa aparatyn ońtústik baǵyt Qazaqstan úshin jańa kólik-logıstıkalyq múmkindikterge jol ashady. Sondyqtan bul baǵytty damytýǵa daıyndyqty qazirden bastaý mańyzdy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstannyń tranzıttik áleýetin arttyrýǵa jáne jańa saýda baǵyttaryn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan saıasaty osy múmkindikterdi tıimdi paıdalanýǵa berik negiz qalyptastyryp otyr.

Maǵan búgin Sultannyń Qazaqstan men Oman arasyndaǵy seriktestikti sıpattaǵany unady. Qazaqstan Azııa men Eýropany baılanystyratyn joldardyń toǵysynda ornalassa, Oman teńizge shyǵatyn mańyzdy qaqpany ashady. ıAǵnı Parsy shyǵanaǵyna, Úndi muhıtyna, Azııa men Afrıka naryqtaryna shyǵýǵa múmkindik beredi. Qazaqstan úshin bul óte mańyzdy, óıtkeni teńiz porttarymen baılanysty jańa baǵyttar eldiń eksporttyq jáne tranzıttik múmkindikterin keńeıtýge jaǵdaı jasaıdy. Osy turǵydan alǵanda, Memleket basshysynyń Omanmen kólik-logıstıka salasyndaǵy baılanysty damytýǵa erekshe mán berýi naqty ekonomıkalyq múmkindikterdi iske asyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam dep baǵalaýǵa bolady.

Menińshe, jumysty eń aldymen termınaldar men qoımalardy birlesip damytýǵa ınvestıtsııa salýdan bastaýǵa bolady. Qazaqstannyń kólik-logıstıkalyq áleýeti men Omannyń porttyq ınfraqurylymyn ushtastyrý arqyly turaqty júk aǵynyn qalyptastyrýǵa, qazaqstandyq taýarlardyń jańa naryqtarǵa shyǵýyn keńeıtýge jáne eki el arasyndaǵy saýda baılanystaryn odan ári damytýǵa múmkindik bar.

— Taraptar geologııalyq barlaý salasynda kelisimderge qol qoıyp, munaı-gaz jáne taý-ken ónerkásibi baǵyttarynda birlesken jobalardy júzege asyryp keledi. Bul salalardaǵy yntymaqtastyqty odan ári damytý úshin qandaı jańa múmkindikter ashylady?

— Bul baǵytta bizdi baılanystyratyn eń uzaq ári, bálkim, eń berik tarıh bar. Oman Dońǵa ken ornynda 1990-jyldardyń ortasynan beri jumys istep keledi. Búgin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev omandyq ınvestormen bolǵan daýdyń rettelgenin arnaıy atap ótti. Kez kelgen sheteldik ınvestor úshin bul kez kelgen tanystyrylymnan da mańyzdy belgi dep oılaımyn. Qazaqstanda kelisimge kelýge jáne tıimdi sheshim tabýǵa qajetti jaǵdaı qalyptasqanyn kórsetedi.

«QazMunaıGaz» ben Omannyń OQ kompanııasy arasynda qol qoıylǵan kelisim de óte mańyzdy qadam dep sanaımyn. Birlesken munaı óndirý qazirgi mindetterdi sheshse, birlesken geologııalyq barlaý aldaǵy onjyldyqtarǵa arnalǵan yntymaqtastyqtyń jańa múmkindikterin qalyptastyrady.

Al taý-ken salasynda qazaqstandyq retinde maqtanýǵa turarlyq úrdis qalyptasyp keledi.

Oman kapıtaly bizdiń Solidcore kompanııasynyń iri aktsıonerine aınaldy, al Solidcore kompanııasy osy jazda Omanǵa baryp, mys-altyn jobasyn júzege asyrýǵa kiristi. Ádette biz shetelge shıkizat eksporttaımyz, al bul jaǵdaıda Qazaqstannyń tájirıbesi men tehnologııalyq áleýetin syrtqy naryqqa shyǵarýǵa múmkindik týyp otyr. Bul eki el arasyndaǵy ınvestıtsııalyq seriktestiktiń jańa deńgeıge kóterilip kele jatqanyn kórsetedi.

— Qazaqstan men Oman arasynda áýe qatynasy týraly kelisimge qol qoıyldy. Tikeleı áýe reısteriniń sanyn arttyrý josparlanyp otyr ma jáne bul eki el arasyndaǵy iskerlik jáne týrıstik baılanystardy damytýǵa qandaı múmkindikter beredi?

— Qol qoıylǵan kelisim jańa áýe reısterin ashýǵa jol ashady. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev búgin bul máseleniń mańyzyn atap ótti. Qazirdiń ózinde Almatydan Maskatqa Omannyń SalamAir áýe kompanııasy tikeleı reıs oryndaıdy. Sondyqtan bul baǵytty odan ári damytýǵa jaqsy negiz bar.

Tikeleı áýe reısterinsiz iskerlik yntymaqtastyqty tolyqqandy damytý qıyn. Kásipker úshin seriktestiń óndirisin óz kózimen kórý, kezdesip, tikeleı kelissóz júrgizý mańyzdy. Osy turǵydan alǵanda, Qazaqstan-Oman iskerlik keńesin qurý men jańa áýe reısterin ashý bir-birin tolyqtyratyn eki mańyzdy baǵyt dep aıtýǵa bolady.

Týrızm salasynda da eki eldiń múmkindikteri bir-birin jaqsy tolyqtyrady. Qazaqstandyqtar úshin Oman teńiz jaǵalaýyndaǵy tynysh ári kórikti týrıstik baǵyt retinde qyzyqty. Al omandyqtar úshin Qazaqstannyń jazǵy tabıǵaty, taýlary, kólderi men taza aýasy tartymdy baǵyt bola alady. Oman Air áýe kompanııasynyń maýsym aıynan bastap Tashkentke reıs oryndaýy da Ortalyq Azııa baǵyttaryna degen qyzyǵýshylyqtyń artyp kele jatqanyn kórsetedi. Sondyqtan Astana men Almatynyń omandyq áýe tasymaldaýshylary úshin perspektıvaly baǵyttarǵa aınalýyna múmkindik mol dep oılaımyn.

— Oman Qazaqstanmen tehnologııalar jáne jasandy ıntellekt salalarynda yntymaqtastyq ornatýǵa qyzyǵýshylyq bildirdi. Memlekettik qyzmetterdi tsıfrlandyrýdan bastap ekonomıkaǵa jasandy ıntellektini engizýge deıingi qandaı naqty baǵyttarda Qazaqstan men Oman birlesken jobalardy júzege asyra alady?

— Tsıfrlandyrý salasynda bizdiń bóliser tájirıbemiz jetkilikti. Basqa elderde adamdar birneshe saǵat kezek kútetin qyzmetterdi bizde telefon arqyly birneshe mınýttyń ishinde alýǵa bolady. Oman tarapy da bul tájirıbege joǵary baǵa berip otyr. Kóktemde olardyń delegatsııasy Astanadaǵy AHQO men Jasandy ıntellekt ortalyǵynyń jumysymen arnaıy tanysyp qaıtty.

Men bul baǵytta úsh negizgi baǵytty atap óter edim. Birinshisi — elektrondy úkimet. Bul saladaǵy tájirıbemizdi is júzinde daıyn úlgi retinde usynýǵa bolady. Ekinshisi — fınteh jáne tsıfrlyq qarjy qyzmetteri. Onyń ústine búgin eki eldiń Qarjy mınıstrlikteri yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıdy. Úshinshisi, menińshe, eń qyzyqty baǵyt — qazirdiń ózinde birlesip jumys istep jatqan salalarǵa jasandy ıntellektini engizý.

Geologııalyq barlaý, logıstıka jáne aýyl sharýashylyǵy baǵyttarynda ortaq jobalar da, derekter de, naqty mindetter de bar. Sondyqtan dál osy salalarda jasandy ıntellekt qysqa merzimde naqty ári tıimdi nátıjeler berýge múmkindik beredi.