Qazaqstan men Úndistan: BRIKS sammıtinen keıingi seriktestiktiń jańa múmkindikteri

Narendra Modı Qasym-Jomart Toqaevqa BRIKS+ sammıtine qatysqany úshin alǵys aıtyp, onyń sózin ózekti bastamalarǵa toly dep baǵalady. Qazaqstan EAEO men Úndistan arasynda erkin saýda aımaǵyn qurý jónindegi kelissózderge qoldaý kórsetýge daıyn ekenin rastady. BRIKS kún tártibinde kólik baılanysy, energetıka, sırek mıneraldar, azyq-túlik qaýipsizdigi, tehnologııalar jáne orta derjavalardyń rólin kúsheıtý máseleleri qamtyldy. Bul baǵyttarǵa Úndistannyń kózqarasy jáne Qazaqstannyń BRIKS aıasyndaǵy áleýeti týraly Eýrazııa men Ortalyq Azııa geosaıasatynyń sarapshysy, Nıý-Delıdegi Vıvekananda halyqaralyq qorynyń ǵylymı qyzmetkeri Pravesh Kýmar Gýpta aıtyp berdi.

— Qazaqstan BRIKS-ke seriktes el retinde qatysa otyryp, AQSh, Eýropa, Parsy shyǵanaǵy elderi, Qytaı jáne Reseımen qarym-qatynasyn qatar damytyp keledi. Nıý-Delıde Qasym-Jomart Toqaev BRIKS-ti praktıkalyq yntymaqtastyq úshin ashyq platforma dep atady. Bul format halyqaralyq jaǵdaı qubylyp turǵan kezeńde Qazaqstannyń múddesine qanshalyqty saı keledi?

— Qazaqstan keıingi jyldary kópvektorly syrtqy saıasatyn belsendi túrde damytyp keledi. El AQSh, Eýropa, Parsy shyǵanaǵy memleketteri, Ońtústik-Shyǵys jáne Shyǵys Azııa elderimen yntymaqtastyǵyn nyǵaıta otyryp, Reseı jáne Qytaımen qalyptasqan dástúrli ekonomıkalyq ári saıası baılanystaryn da qarqyndy túrde jalǵastyryp keledi.

Ortalyq Azııadaǵy óńirlik dıplomatııa da qarqyndy damyp keledi. Bul úderiste óńirdegi jetekshi memleketterdiń biri Qazaqstan mańyzdy ról atqarady.

Osy turǵydan alǵanda, Qazaqstannyń BRIKS-ke seriktes el retinde qatysýynyń mańyzy zor. Bul format elimizge syrtqy saıasattaǵy tepe-teńdikti saqtaı otyryp, jahandyq ońtústiktiń iri ekonomıkalarymen ózara is-qımyldy keńeıtýge qosymsha múmkindik beredi.

Qazaqstannyń BRIKS elderimen saýda baılanystary qalyptasqan, al energetıka yntymaqtastyqtyń mańyzdy baǵyttarynyń biri bolyp otyr. Munaı men ýrannyń iri eksporttaýshysy retinde Qazaqstan BRIKS elderimen baılanysyn keńeıtý arqyly jańa naryqtarǵa shyǵýǵa jáne syrtqy saýda baǵyttaryn ártaraptandyrýǵa múmkindik alady.

BRIKS ınfraqurylymdyq jobalardy qarjylandyrýdyń qosymsha múmkindikterin de usyna alady. Kapıtal kózderi men ekonomıkalyq seriktesterdiń keń bolýy Qazaqstanǵa ınvestıtsııa tartý baǵyttaryn ártaraptandyryp, qarjylandyrýdyń neǵurlym qolaıly tetikterin tańdaýǵa múmkindik beredi.

Qazirgi álemdik tártip jaǵdaıynda Qazaqstan úshin birneshe yqpaldy elmen qatar qarym-qatynas ornatý strategııalyq artyqshylyqqa jol ashady. Bul eldiń bir ǵana syrtqy serikteske táýeldiligin azaıtyp, ekonomıkalyq jáne saıası tańdaý aıasyn saqtaýǵa jaǵdaı jasaıdy.

Bul rette BRIKS elderimen yntymaqtastyq Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń kópvektorly saıasatynyń negizgi ustanymdarymen úılesedi. Qazaqstan ekonomıkalyq ósýdiń jańa ortalyqtarymen yntymaqtastyǵyn keńeıte otyryp, qalyptasqan strategııalyq jáne ekonomıkalyq baılanystaryn da saqtap keledi.

— Toqaev pen Modı arasyndaǵy kezdesýde energetıka, tsıfrlandyrý, bilim berý jáne jańa tehnologııalyq baılanystar máseleleri talqylandy. Sondaı-aq Astana Hub pen Cyberabad arasyndaǵy ózara yntymaqtastyqtyń perspektıvalaryna erekshe nazar aýdaryldy. Qazaqstan Prezıdenti óz sózinde kólik-logıstıka, strategııalyq mańyzdy mıneraldar, aýyl sharýashylyǵy jáne tehnologııa salalaryn da atap ótti. Qazaqstan BRIKS-ke qandaı múmkindikter usyna alady jáne bul baǵyttar Úndistan úshin nelikten mańyzdy?

— Úndistan úshin Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy jetekshi memleketterdiń biri ǵana emes, sonymen qatar neǵurlym turaqty, ózara tyǵyz baılanysqan jáne kóppolıarly álemdik tártipti qalyptastyrýdaǵy mańyzdy seriktes sanalady.

Úndistan úshin Qazaqstannyń geografııalyq ornalasýy, energetıkalyq resýrstary, mańyzdy mıneraldyq shıkizat qory, azyq-túlik qaýipsizdigi salasyndaǵy áleýeti jáne qarqyndy damyp kele jatqan tsıfrlyq múmkindikteri BRIKS úshin eleýli mánge ıe.

Qazaqstannyń Azııa men Eýropany jalǵaıtyn mańyzdy kópir retindegi geografııalyq orny kólik baılanysyn damytý, jetkizý tizbekterin ártaraptandyrý jáne óńirlik saýda-sattyqty nyǵaıtý turǵysynan eldiń mańyzyn arttyra túsedi.

Energetıka salasynyń mańyzy da aıryqsha. Qazaqstan ýran, munaı jáne gaz naryqtarynda mańyzdy oryn alady. Osyǵan baılanysty el energetıkalyq qaýipsizdik máselelerin talqylaýda eleýli ról atqarady.

Sırek mıneraldar qory taza energetıka, tehnologııa jáne ónerkásiptik damý baǵyttaryndaǵy yntymaqtastyqqa berik negiz bola alady. Yqpaldastyqtyń taǵy bir perspektıvaly baǵyty — azyq-túlik qaýipsizdigi. Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy áleýeti joǵary el retinde astyq óndirýde mańyzdy oryn alady.

Tsıfrlandyrý, ınnovatsııalar jáne tehnologııalyq seriktestik Qazaqstan-Úndistan yntymaqtastyǵynyń keleshegi zor baǵyttaryna jatady. Atalǵan salalar Úndistannyń turaqtylyqty nyǵaıtý, ınnovatsııalardy damytý jáne ınklıýzıvti ósimdi qamtamasyz etý jónindegi basymdyqtaryna saı keledi.

Osy rette Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstannyń syrtqy saıasatyndaǵy ekonomıkalyq jáne tehnologııalyq basymdyqtary Úndistan úshin mańyzdy birqatar baǵyttarmen úndesedi. Olardyń qatarynda kólik-logıstıkalyq baılanys, energetıka, sırek mıneraldar jáne tsıfrlyq tehnologııalar bar.

Bul múmkindikterdiń jıyntyǵy Qazaqstannyń BRIKS aıasyndaǵy rólin saıası dıalogpen ǵana shektemeıdi. El naqty resýrstar men kólik múmkindikterin usynyp, tehnologııalyq yntymaqtastyqtyń jańa baǵyttaryn damytýǵa úles qosa alady.

— Narendra Modı sammıtte Prezıdent Toqaevtyń sózin joǵary baǵalady. Al Qazaqstan Prezıdenti damýshy orta derjavalardyń halyqaralyq arenadaǵy daýysy salmaqtyraq bolýy qajettigin atap ótti. Qazaqstan kólik baılanysyn damytý, sırek mıneraldar, sý resýrstary jáne halyqaralyq ınstıtýttardy reformalaý baǵytyndaǵy bastamalaryn ilgeriletip keledi. BRIKS-pen yntymaqtastyq Qazaqstannyń osy baǵyttaǵy rólin odan ári kúsheıte ala ma?

— Iá. Qazaqstannyń BRIKS-tegi seriktes el retindegi qatysýy Prezıdent Toqaevtyń eldi halyqaralyq arenada belsendi ári bastamashyl orta derjava retinde tanytý maqsatyn kúsheıte túsedi.

Bul format Qazaqstanǵa kólik baılanysyn damytý, sırek mıneraldar, azyq-túlik jáne energetıkalyq qaýipsizdik, sý dıplomatııasy, sondaı-aq BUU Qaýipsizdik Keńesin reformalaý jónindegi óz bastamalaryn ilgeriletýge naqty alań usynady.

Seriktes mártebesi Astanaǵa kópvektorly saıasatyn saqtap, halyqaralyq qatynastarda erkin manevr jasaýǵa múmkindik beredi. Osylaısha Qazaqstan belgili bir halyqaralyq blokqa qatań táýeldi bolyp qalmaıdy.

Mundaı tásil Qazaqstannyń qalyptasyp kele jatqan Jahandyq Ońtústik júıesindegi múmkindikterin keńeıtedi. El Eýrazııalyq baǵytty jáne óziniń óńirlik bastamalaryn ilgeriletip, ınvestıtsııalar men damý qarjysyn tarta alady. Sonymen qatar Qazaqstan syrtqy saıası baılanystarynyń keń aýqymyn saqtap qalady.

Úndistanmen arada ózara yntymaqtastyqqa negiz bolatyn birqatar ortaq baǵyt bar. Atap aıtqanda, bul — «Soltústik — Ońtústik» halyqaralyq kólik dálizi, tsıfrlyq tehnologııalar, turaqty damý jáne ekonomıkalyq seriktestiktiń basqa da salalary.

BRIKS-pen tańdamaly ári pragmatıkalyq yntymaqtastyq Qazaqstannyń dıplomatııalyq derbestigin arttyryp, orta derjava retindegi pozıtsııasyn kúsheıte alady. Bul tásil ulttyq múddege súıenedi jáne Astana men Nıý-Delı ustanatyn teńgerimdi syrtqy saıasat qaǵıdattaryna sáıkes keledi. 

Bul turǵyda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń ustanymy Qazaqstanǵa BRIKS-ti qatań geosaıası tańdaý emes, ulttyq múddeni ilgeriletýdiń qosymsha quraly retinde qarastyrýǵa múmkindik beredi. Uıymmen yntymaqtastyq arqyly Qazaqstan óz bastamalaryn alǵa shyǵaryp, ınvestıtsııa tartýmen qatar, derbes orta derjava retindegi halyqaralyq rólin de kúsheıte alady.

Aqzat Jıenalına