Qazaqstan men Ózbekstan tandemi Ortalyq Azııany damytý draıverine aınalady – sarapshylar
ASTANA. KAZINFORM – Qasym-Jomart Toqaevtyń Ózbekstanǵa memlekettik sapary Astana men Tashkent arasyndaǵy ekonomıkalyq baılanysty jańa deńgeıge kóterip, óndiristik kooperatsııa men tranzıtti birtutas júıege aınaldyrýǵa baǵyttaldy. Kazinform-nyń analıtıkalyq sholýshysy sapar nátıjelerin sarapshylarmen birlese jan-jaqty taldady.
Óńirlik ıntegratsııa men óndiristik kooperatsııa
Qazaqstan óńirlik yntymaqtastyq pen ıntegratsııany kúsheıtýge aıtarlyqtaı úles qosyp, barlyq Ortalyq Azııa elderimen belsendi qarym-qatynas ornatyp keledi. Óńirdegi basty seriktesimiz – Ózbekstan.
– Qazaqstan men Ózbekstan – Ortalyq Azııanyń iri memleketteri, olar ekijaqty qarym-qatynastar men jalpy óńirlik damýdyń negizgi kún tártibin aıqyndap keledi, - deıdi QR Prezıdenti janyndaǵy QSZI Azııalyq zertteýler bóliminiń bas sarapshysy Álisher Tastenov.
Qasym-Jomart Toqaev atap ótkendeı, Qazaqstan men Ózbekstan búkil aımaqtyń turaqty damýyna baǵyttalǵan «berik strategııalyq alıansty» qalyptastyrady. Bul baılanys eki el basshylary arasyndaǵy dostyq qatynastarmen bekitilgen. Prezıdentti ushaq trapynda qarsy alý jáne Qasym-Jomart Toqaevqa «Dostyqtyń joǵarǵy dárejesi» ordeniniń berilýi erekshe qurmettiń aıǵaǵy bolsa, shynaıy saıasattaǵy baǵa naqty is-áreketterden kórinedi.
Taǵy bir mańyzdy aspekt – eki eldiń basshylary pragmatık. Olar ekonomıkalyq jańǵyrýǵa baǵyttalǵan jáne kúrdeli halyqaralyq ahýalda kúsh biriktirýdiń mańyzyn tereń túsinedi.
– Bizge ekijaqty saýdany damytý, jańa ósim núktelerin anyqtaý, taýar nomenklatýrasyn keńeıtý jáne shıkizattyq emes eksportty yntalandyrý boıynsha naqty sharalar qabyldaý qajet. Sol maqsatta ózara taýar aınalymyn arttyrý baǵdarlamasyn sapaly júzege asyrý mańyzdy. Praktıkalyq nátıjeler búgin qurylyp otyrǵan Aımaq basshylarynyń keńesi, Іskerlik keńes jáne birlesken UzKazTrade saýda kompanııasy arqyly kórinis tabady, - dedi Qazaqstan Prezıdenti Joǵary memleketaralyq keńestiń ekinshi otyrysynda.
Saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń jańa kezeńi
Qazaqstan men Ózbekstan arasyndaǵy saýda qatynastary sońǵy jyldary turaqty qarqynmen ósip, eki eldiń ekonomıkalyq seriktestigi jańa sapalyq deńgeıge kóterilip keledi. Ótken jyly ózara taýar aınalymynyń 4 mlrd dollardan asýy – osy úrdistiń aıqyn kórinisi. Al 2030 jylǵa deıin aınalymdy 10 mlrd dollarǵa jetkizý maqsaty ekijaqty múmkindiktiń úılesimin aıqyndaıdy.
Memleket basshysynyń Tashkenttegi kelissózderi saýda-ekonomıkalyq ıntegratsııany tereńdetýdiń jańa kezeńin belgiledi. «Eýrazııalyq monıtorıng» analıtıkalyq zertteýler ortalyǵynyń dırektory Álibek Tájibaevtyń aıtýynsha, qazirgi maqsat – bar baılanysty jalǵastyrý emes, olardy jańa óndiristik, tehnologııalyq jáne kooperatsııalyq mazmunmen tolyqtyrý.
– Qazaqstan men Ózbekstan arasyndaǵy taýar aınalymy turaqty ósim kórsetip keledi. 2025 jyldyń qańtar-tamyz aılarynda ózara saýda kólemi shamamen 3 mlrd AQSh dollaryna jetip, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 18-19%-ǵa artty, al toǵyz aıdyń qorytyndysy boıynsha bul kórsetkish 3,4 mlrd dollarǵa jetip, ósim qarqyny uqsas deńgeıde saqtaldy. Qazaqstannyń eksporty 25%-dan astam ósip, 2,2 mlrd dollardan asty. Saýda balansy turaqty túrde Qazaqstan paıdasyna qalyp otyr, - dedi Álibek Tájibaev.
Qasym-Jomart Toqaev pen Shavkat Mırzıeevtiń beınekonferentsııa rejıminde iske qosqan jalpy somasy 1,2 mlrd dollarlyq jeti birlesken jobanyń ishinde sarapshy «Ortalyq Azııa» Halyqaralyq ónerkásiptik kooperatsııa ortalyǵyna erekshe toqtaldy.
– Joba shamamen 100 gektar aýmaqty qamtıtyn ekijaqty ónerkásiptik aımaqty quryp, medıtsınalyq buıymdar, tamshylatyp sýarý júıeleri, maqta óńdeý, tekstıl, kúrish óńdeý jáne azyq-túlik óndirisin qamtıdy, - deıdi sarapshy.
Sonymen qatar Qazaqstan men Ózbekstan aýyl sharýashylyǵyndaǵy áriptestikti tereńdetip, taýarlardy satýdan óńdeýdiń joǵary deńgeıine kóshý josparyn júzege asyrýda. Joǵary memleketaralyq keńestiń sheshimimen sırek kezdesetin jáne sırek jer metaldaryn geologııalyq zertteý jáne óndirý boıynsha jumys toby quryldy. Qytaı, AQSh jáne Reseımen júrgizilgen kelissózder salaǵa ınvestorlardyń qyzyǵýshylyǵyn kórsetedi.
«Qazaqstan men Ózbekstan básekeles emes»
Qasym-Jomart Toqaev pen Shavkat Mırzıeevtiń kelissózderi qorytyndysynda 17 qujatqa qol qoıyldy. Oǵan kelisimder, memorandýmdar jáne sheshimder paketi kiredi. Olar munaı-gaz jáne hımııa ónerkásibinen bastap taý-ken óndirisi, týrızm salasy, sý resýrstaryn birlesip basqarý jáne áskerı jattyǵýlarǵa deıingi keń aýqymdy máselelerdi qamtıdy. Sarapshylardyń pikirinshe, aldaǵy jyldary ekijaqty yntymaqtastyq odan ári tereńdeıdi.
– Júk tasymaly kezinde joǵary shyǵyndar men aıtarlyqtaı keshigýler basty másele bolyp otyr. Buǵan temirjol tarıfteri, qujattardy rásimdeýdiń kúrdeliligi jáne júk baqylaýyn avtomattandyrý júıeleriniń júıesizdigi sebep bolýda. Ol shekarada qıyndyqtar týǵyzady, - deıdi fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri Qýanysh Saılaý.
Alaıda birqatar sheshim iske asyp úlgirgen. 2024 jyly Qytaı-Qazaqstan-Ózbekstan baǵyty boıynsha Ońtústik tranzıttik dáliz iske qosylyp, konteınerlik tasymaldardy avtomattandyrylǵan túrde basqarýǵa múmkindik berdi. Sonymen qatar Qazaqstan men Ózbekstan arasynda «Toqtaýsyz tranzıt» pılottyq jobasy iske qosylyp, ol 2026 jyldyń sońyna deıin júzege asyrylmaq.
Avtomobıldik tasymal da jeńildetildi. 2027 jyly jańa temirjol jelisi paıdalanýǵa berilip, Saryaǵash – Tashkent baǵytynyń júktemesi jańa tarmaqqa aýystyrylyp, «Saryaǵash» stantsııasynyń jumysy jeńildetiledi. Bul Ózbekstanǵa eksporttyq tasymal kólemin arttyrýǵa múmkindik beredi.
– Bıylǵy 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha elder arasyndaǵy temirjol tasymaly 15%-dan astam ósý kórsetip, 22 mln tonnadan asty. Biz tarıftik saıasatty birlese jetildirý, júk tasymaly sharttaryn jaqsartý, shekaradaǵy ótkizý pýnktterin modernızatsııalaý jáne keden júıelerin tsıfrlandyrýdy jalǵastyrýǵa ýaǵdalastyq. Barlyq qadamdar eki eldiń transporttyq baılanysyn nyǵaıtýǵa jol ashady, - dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan men Ózbekstan ortaq múdde jáne mádenı dástúr arqyly tyǵyz baılanysqan. El basshylary bul qarym-qatynasty barlyq baǵytta nyǵaıtýǵa kúsh salmaq.
– Qazaqstan men Ózbekstan – básekeles emes, senimdi seriktester. Biz birge damýǵa umtylamyz, - dedi Qasym-Jomart Toqaev kelissózder sońynda.
Qazaqstan men Ózbekstannyń ekonomıkalyq kooperatsııasy tek saýda men ınfraqurylymdy damytyp qana qoımaı, olardyń óńirdegi saıası yqpalyn kúsheıtedi. Ortaq jobalar men tranzıttik-ındýstrııalyq baılanystar elderdi aımaqtyq sheshimderde belsendi oıynshyǵa aınaldyrady.