Qazaqstan qysqy Azııa oıyndarynyń tarıhynda tuńǵysh ret uıymdastyrylatyn Alaý estafetasyn ótkizý qurmetine ıe boldy - S. Quranbek

Alaý estafetasyn uıymdastyrýda jáne ótkizýde atqarylyp jatqan jumystar jaıly «QazAqparat «tilshisine bergen suhbatynda 2011 jylǵy VII qysqy Azııa oıyndary Alaý estafetasy dırektsııasy basshysynyń orynbasary Sársen Quranbek aıtyp berdi.

- Sársen Abaıuly! Mańyzdy ári jaýapty Alaý estafetasyn ótkizýge daıyndyq barysy qandaı? Jáne estafeta jalpy qalaı ótkiziletini jaıly aıtsańyz.

- Alaý estafetasy Qysqy Azııa oıyndarynyń tarıhynda tuńǵysh ret uıymdastyrylǵaly otyr. Estafeta oty 2011 jylǵy qańtardyń 11-i kúni Azııa Olımpıadalyq keńesiniń shtab-páteri ornalasqan Ál-Kýáıt qalasynda tutandyrylady. Ózderińizge belgili, Olımpıada oıyndarynyń Alaýy dástúr boıynsha Olımp taýynda tutandyrylyp keledi. 1928 jyly bastaý alǵan bul kóne dástúr kúni búginge deıin óz jalǵasyn tabýda. Al Alaýdy saltanatty túrde atalmysh oıyndardyń otany sanalatyn Ál-Kýáıt qalasynda tutandyrý, Azııa oıyndarynyń tarıhynda tuńǵysh bolǵaly otyrǵan oqıǵa. Azııa Olımpıadalyq keńesiniń uıǵarymymen mundaı qurmetke Qazaqstan ıe boldy. Sóıtip, bizdiń elde ótkeli otyrǵan VII qysqy Azııa oıyndarynan Alaý estafetasynyń tarıhy bastalady jáne Alaýdy saltanatty tutatýdy Azııa oıyndarynyń otanynda ótkizý dástúri qalyptaspaqshy.

Sonymen birge, Alaýdy tutatý da jańasha sıpatqa, ózgeshe mánge ıe bolmaq. Máselen, Azııa Olımpıadalyq keńesiniń sımvoly - kún ekeni belgili. Osyǵan deıin Alaý kún sáýlesin jınaqtaıtyn parabolıkalyq shynynyń kómegimen tutandyrylyp kelgen bolsa, bizdiń Azıadamyzdyń Alaýy kúnniń sáýlesinen qýat jınaqtaıtyn, sol arqyly ot ushqynyn týdyratyn kún batareıasynan tutanbaqshy. Alaýdy tutatý barysyna Azııa Olımpıadalyq keńesiniń Prezıdenti sheıh Ahmad ál-Fahad ál-Sabah bastan-aıaq ózi basshylyq jasaıdy jáne ol tutandyrylǵan Alaýdy teatrlandyrylǵan qoıylym barysynda Oıyndardy uıymdastyrýshy Qazaqstannyń ókilderiniń birine tapsyrady. Munyń barlyǵy spýtnık arqyly jer-jerlerge taratylyp, Azııa elderinde teledıdar arqyly kórsetiletin bolady. Qańtardyń 12-si kúni Alaý ushaqpen Almaty qalasyna jetkizilip, ilesip júretin arnaıy kolonnamen onyń kóshelerin aralaıdy. Dál osy tártippen estafeta eldiń ózge de óńirlerinde ótedi. Saıahat barlyǵy 20 kúnge sozylady. Sóıtip, qańtardyń 30-y kúni Alaý Astana qalasyna jetkizilip, «Astana-Arena» stadıonynda ótetin VII qysqy Azııa oıyndarynyń ashylý saltanaty barysynda Oıyndardyń bas qazandyǵyn jaǵady.

Estafetanyń júrip ótetin jalpy qashyqtyǵy - 15 myń shaqyrymnan astam. Onyń oblys ortalyqtary men Almaty qalasyndaǵy uzyndyqtary 12 shaqyrymdy, al Astanadaǵysy 20 shaqyrymdy quraıdy. Alaý estafetasyna barlyǵy 1020 alaýger qatysatyn bolady. ıAǵnı, ár oblys ortalyǵynda - 60, Almaty qalasynda - 80 jáne Astana qalasynda - 100 alaýger bul sharaǵa jumyldyrylady.

Al daıyndyq barysyna keletin bolsaq, josparlanǵan barlyq jumystar oıdaǵydaı jáne óz merziminde júzege asyrylyp jatyr dep aıta alamyn. Búgingi tańda Estafetany aımaqtarda ótkizý týraly barlyq oblys ákimderiniń Qaýlylary shyqty, oblys ákimderiniń tóraǵalyq etýimen Alaý estafetasynyń óńirlik kezeńderin Uıymdastyrý komıtetteri qurylyp, Óńirlik shtabtar jumys istep jatyr.

- Estafetaǵa arnaıy kolonna ilesip júredi dep aıttyńyz. Onyń quramyna tolyǵyraq toqtalyp ketseńiz.

- Alaý estafetasyna qatysty kólik tasymaly qazirdiń ózinde búge-shigesine deıin oılastyrylyp qoıdy. Máselen, Alaý Ál-Kýáıt qalasynan Qazaqstanǵa, naqty aıtqanda Almatyǵa TÝ-154 ushaǵymen tikeleı reıspen jetkiziledi. Al bir óńirden ekinshi óńirge AN-30 ushaǵy arqyly tikeleı tasymaldanady. Tek Astana qalasynda ótetin márelik kezeńge Temirtaý qalasynan kólik kolonnasymen jetkiziledi.

Sonymen birge, Astana, Almaty qalalary men barlyq oblys ortalyqtarynda estafetaǵa arnaıy kólik kolonnasy ilesip júredi. Onyń basynda jáne sońynda polıtsııa kólikteri júrip otyrady. Kolonna qatarynda sondaı-aq eki avtobýs, jedel járdem men tehnıkalyq kólikter, Alaýdy tasymaldaýshy top pen Alaý saqshylary mingen kólikter, estafetanyń tikeleı teledıdarlyq túsirilimin jasaıtyn medıa kólik bar. Olardyń jalpy sany - 12 mashına.

Oıyndardyń jabylý saltanaty Almaty qalasynda bolatyndyǵy belgili. Alaýdy aqpannyń 5-inen 6-syna qaraǵan túni Astanadan Almaty qalasyna jetkizý mindeti Alaý estafetasy dırektsııasyna júkteldi. Osyǵan baılanysty, biz búgingi kúni «Qazaqstan temir joly» aktsıonerlik qoǵamynyń basshylyǵymen Alaýdy Almatyǵa temir jol kóligimen jetkizý týraly kelissózder júrgizýdemiz.

Taǵy bir aıta ketetin jáıt, biz Alaýdy kúzetetin saqshylardy da arnaıy irikteýden ótkizip jatyrmyz. Osy kúnderi Alataýdyń baýraıynda ornalasqan «Taý kúni» saýyqtyrý kesheninde saqshylardy irikteýdiń sońǵy kezeńi bolyp tabylatyn oqý-jattyǵý jıyny ótkizilýde. Onyń nátıjesi boıynsha 30 úmitkerdiń ishinen jekpe-jek kúreske ıkemdi, sýyqqa pen basqa da qıyndyqtarǵa moıynsynbaıtyn, Qarýly Kúshter qatarynda boryshtaryn ótegen 12 azamat iriktelip alynady. Olar tasymaldaýshy toptyń qatarynda Alaýdy alyp júredi, ári alaý qutysy men alaýgerlerdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etetin bolady. Árıne, biz estafeta kezinde otandastarymyz Alaýǵa tek izgi nıetterin bildiredi dep senemiz jáne oǵan kúmán keltirmeımiz. Sondyqtan bizdiń saqshylarymyz tek Alaýdyń sánine sán qosatyn, Alaýdy kórkemdeıtin antýraj bolady dep úmittenemiz. Biraq bunymen bir mezgilde saqshylardyń jumysy jeńil-jelpi bolady dep oılamańyzdar. Olarǵa Alaýmen birge kúni-túni áýede de, jerde de, jaıaý da, atpen de, sol sııaqty kólikpen, shanamen, tipti keıbir kreatıvti kezeńderde rallıılik avtomen de qozǵalýǵa týra keledi.

- Alaý estafetasynyń alaý qutysy (fakel) men jyljymaly qazandyqty ázirleý jumystary qazir qandaı satyda jáne onyń tusaýkeseri qashan ótedi?

- Búginde alaý qutysy tolyǵymen daıyn. Quty men tasymaldanbaly ottyqty (kolba) Qazaqstanǵa jetkizdik. Buǵan deıin aıtqanymyzdaı, Alaý qutysyn olımpıadalyq oıyndardyń atrıbýtıkalaryn ázirleýmen aınalysatyn álemge belgili kompanııa jasady. Onyń salmaǵy 1 keli 850 gramm shamasynda, uzyndyǵy - 65-66 santımetr. Fakel tústi metaldardyń qospasynan daıyndalǵan jáne ol aýa raıynyń barlyq jaǵdaıyna tózimdi. Onyń dızaınynyń negizine Almaty mańynda tabylǵan, bizdiń jyl sanaýymyzǵa deıingi ІІІ-І ǵ. jatatyn saqtardyń jaryqtandyrǵysh quraly alyndy. Qutynyń tusaýkeser rásimin ústimizdegi qazan aıynyń 22-si kúni Astana qalasyndaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda jasaımyz. Іs-shara «Azıadaǵa deıin 100 kún» atty aqparattyq-mýzykalyq shoý baǵdarlamamen súıemeldenetin bolady. Jyljymaly qazandyq joǵaryda atap ótken kompanııada ázirlenýde. Ony elge qarashanyń 5-i kúni ákelýdi josparlap otyrmyz.

- Qazir Alaý estafetasynyń alaýgerlerin irikteý júrip jatqanyn bilemiz. Іrikteý qalaı jáne qandaı basty qaǵıdattarǵa súıene otyryp júrgizilýde?

- Iá, bul kúnderi alaýgerlerdi irikteý jumystary júrip jatyr. Osyǵan baılanysty óńirlerde oblys basshylarynyń tóraǵalyq etýimen quramyna sport ardagerleri, ataqty sportshylar, «Nur-Otan» HDP ókilderi men máslıhat depýttattary kiretin oblystyq komıssııalar quryldy. Іrikteý qarashanyń 1-ine deıin júrgiziledi. Budan keıin, ıaǵnı jeltoqsannyń 1-ine deıin VII qysqy Azııa oıyndaryn Uıymdastyrý komıteti tóraǵasynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Olımpıada komıtetiniń Prezıdenti Temirhan Dosmuhambetov tóraǵalyq etetin respýblıkalyq komıssııa alaýgerlerdiń tizimin qarap, qajet bolǵan jaǵdaıda túzetýler engize otyryp bekitedi.

Qaǵıdattar týraly aıtatyn bolsam, alaýger úmitkeri boıynda otansúıgishtik qasıeti, sportta qandaı da bir jetistikteri bar, elimizge, óziniń turǵylyqty jerine eńbegi sińgen nemese kásibı jetistikke jetken tulǵa bolýy tıis. Sonymen birge, tabıǵı apattar men ózge de tótenshe oqıǵalar kezinde adam ómirin ólim aýzynan arashalap qalǵan qarapaıym kisilerge, ardagerler men múgedekterge jete mán beremiz.

Onyń ústine, Elbasy N. Nazarbaev Qazaqstan halqyna arnaǵan óziniń Joldaýynda VII qysqy Azııa oıyndary elimizdegi buqaralyq sportty damytýǵa yqpal jasaıtyn mańyzdy faktor bolýy kerektigin basa aıtqan bolatyn. Al buqaralyq sporttyń negizi - balalar sporty. Sondyqtan da, Alaý estafetasyna 14 jasqa tolǵan, jeke basynyń jetistikterimen basqa balalarǵa úlgi bola otyryp, buqaralyq sporttyń damýyna úles qosyp júrgen balalar men jasóspirimder kóptep qatystyrylady. Sondaı aq Alaý estafetasy aýyl sportynyń jandanýyna da septigin tıgizedi degen oıdamyz. Osy sebepti de, T. Dosmuhambetov bekitken «2011 jylǵy VII qysqy Azııa oıyndary Alaý estafetasynyń alaýgerler quramyn jasaqtaý tártibi týraly» Erejede buǵan jiti nazar aýdaryldy. Osy Erejege sáıkes oblys ortalyǵynyń ózinen iriktelip alynatyn alaýgerlerdiń paıyzdyq úlesi olardyń jalpy sanynyń 30 paıyzyn, al oblystyń aýdan ortalyqtary men aýyldyq jerlerinen tańdap alynatyndardyń úlesi 70 paıyzdy quraýy tıis.

Bul jerde aıta ketetin jáıt, Qazaqstan Prezıdenti belgilegen saıasatty júzege asyrýǵa, sonyń ishinde buqaralyq sportty damytýǵa basty jaýapty tulǵa - oblys ákimderine sol óńirdegi barlyq memlekettik qyzmetkerlerdiń atynan alaýger retinde qatysýyna ruqsat berildi. Búgingi kúnge deıin óńirlerde qurylǵan komıssııalarǵa alaýger bolýǵa úsh myńnan astam azamattyń ótinishteri tústi.

- Buǵan deıingi suhbattarda Ál-Kýáıt qalasynda bastaý alatyn Alaý estafetasyn qazaqstandyq taraptan veloshabandoz Aleksandr Vınokýrov pen hokkeıshi Talǵat Jaılaýov qabyldap alady dep aıtylǵan bolatyn. Sportshylardyń tarapynan kelisim bar ma jáne alaýgerlerdiń túpkilikti tizimi bekitilmegenimen, estafetaǵa naqty qatystyrylatyn basqa da azamattar bar ma?

- Iá, durys aıtasyz. Ál-Kýáıt qalasynda ótetin Alaýdy tutandyrý saltanatyna Vınokýrov pen Jaılaýovtyń alaýger retinde qatysýy múmkin ekeni, osyǵan sáıkes Qazaqstan Hokkeı jáne Velosport Federatsııalaryna tıisti hattar joldanǵanyn aıtqamyz. Búgingi tańda atalǵan Federatsııalar da, sportshylar da óz kelisimderin berdi. Al anyqtalǵan basqa da alaýgerlerdiń qataryna Jaqsylyq Úshkempirov aǵamyz syndy ataqty sportshylarymyzben qatar, 5 jasar náresteni alaýlap janyp jatqan úıden alyp shyqqan Almaty oblysy, Raıymbek aýdanyna qarasty Shalkóde aýylynyń 13 jasar turǵyny Jandos Іlııas, sýǵa ketip bara jatqan qyz balany qutqaryp qalǵan Qostanaı oblysy, Sadovyı aýylynyń turǵyny Artem Kolesnıchenko kiredi. Sonymen qatar elimizdiń óner juldyzdary da alaýger bolýǵa óz tilekterin kóptep bildirýde.

- Suhbatyńyzǵa rahmet!