Davostaǵy Búkilálemdik ekonomıkalyq forým qorytyndysy: álem ekonomıkasynyń trendteri men Qazaqstan

Forým 1971 jyldan beri turaqty ótip keledi. 24 qańtarda Jeneva ýnıversıtetiniń 33 jastaǵy professory Klaýs Shvab (Klaus Schwab) Davosta (Shveıtsarııa) alǵashqy eýropalyq basqarý sımpozıýmyn (Eýropalyq basqarý Sımpozıýmy) uıymdastyrady. Ol jıynǵa eýropalyq kompanııalardyń 444 basshysy shaqyryldy. Maqsat – eýropalyq bızneske amerıkalyq jáne japon menedjmentin, tehnologııa kompanııalaryn qýyp jetýge kómektesý bolǵan.

1973 jyly qatysýshylar bızneske arnalǵan etıkalyq kodeks retinde «Davos manıfestin» qabyldaıdy (2020 jyly jańartylǵan). 1974 jyly forýmǵa alǵash ret memleket jáne úkimet basshylary shaqyryldy.

Osylaısha Davos kezdesýleri bıznes pen bılik arasyndaǵy dıalog alańyna aınala bastady. 1976 jyly álemdegi jetekshi kompanııalarǵa resmı múshelik engizildi (qazir shamamen 1000 qatysýshy kompanııa).

1987 jyly Forým resmı túrde Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmǵa (WEF) aınaldy.

2026 jylǵy sammıt sońǵy onjyldyqtardaǵy kúrdeli geosaıası jaǵdaıdyń aıasynda ótip otyr. Qatysýshylar qatarynda «Úlken jetiliktiń» birneshe kóshbasshysy, «Úlken jıyrmalyq» elderi men BRIKS elderiniń birqatar memleket basshysy boldy. Bıylǵy forým álemniń túkpir-túkpirinen 830-ǵa laýazymdy basshylar men kompanııa tóraǵalarynyń basyn qosty.

Grenlandııa daýy

AQSh basshysy Donald Tramptyń Shveıtsarııaǵa kelýi qarsańynda resmı Vashıngtonnyń Grenlandııa aralyna degen talaptary qyzý talqylanyp jatty. Bul ustanym aralǵa ıelik etetin Danııa men Eýropalyq Odaqqa múshe elderdiń kópshiligin alańdatyp otyr. Muny tipti NATO-nyń óz ishinde kıkiljiń týyndatatyn qaýipti qadam dep baǵalap úlgergender bar.

Prezıdent Donald Tramptyń 21 qańtarda sóılegen sózi shamamen 72 mınýtqa sozyldy. Ol óziniń ekinshi prezıdenttik kezeńiniń birinshi jylynda jetken jetistikterine toqtalyp, Eýropany ishinara synady.

D. Tramp AQSh-ta 270 myńnan astam federaldy sheneýniktiń qyzmetten alynýyn «bıýrokratııanyń tarıhta bolmaǵan qysqarýy» dep sıpattady. Al dári-dármek baǵasy keıbir jaǵdaılarda 90% deıin arzandatylǵanyn atap ótti. AQSh ekonomıkasy qaryshtap damyp, energııaǵa degen táýelsizdik rekordtyq deńgeıde óskenin, óndiristiń ishki ekonomıkaǵa jumys isteı bastaǵanyn málim etti.

Grenlandııa máselesinde AQSh kúsh qoldanbaıtyny aıtyldy. Ol mámile (framework deal) týraly «negizdemelik kelisimge» qol jetkizilgenin jáne eger bári jospar boıynsha júrse, Eýropa/Danııa tarıfteri alynyp tastalatynyn aıtty.

«Beıbitshilik keńesi» – jańa halyqaralyq qurylym

Forým aıasynda AQSh basshylyǵymen qaqtyǵystardy sheshýdiń jańa tetigine aınalatyn «Beıbitshilik Keńesiniń» quryltaı hartııasyna qol qoıyldy.

Bastama ıesi D. Tramp platformany jańa múmkindik retinde sıpattap, Gaza jáne basqa daǵdarystar boıynsha beıbitshilikke qol jetkizýdiń basty tetigi bolatynyn aıtty.

«Beıbitshilik Keńesine» álemniń birneshe memleketimen birge Qazaqstan da qosyldy.

Qujatqa Qazaqstan, Ázerbaıjan, Argentına, Armenııa, Bahreın, Bolgarııa, Vengrııa, Indonezııa, Iordanııa, Katar, Marokko, Mońǵolııa, BAÁ, Pákistan, Paragvaı, Saýd Arabııasy, Túrkııa, Ózbekstan jáne Kosovo basshylary men ókilderi qol qoıdy.

Jahandanýdan – bólshektenýge

Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forým bul joly da álem nazaryn ózine aýdardy. Ásirese, AQSh prezıdenti D. Tramptyń jańa syrtqy ekonomıkalyq saıasaty, Grenlandııa men Ýkraınadaǵy jaǵdaı sammıt aıasynda qalaı talqylanatynyn álem jurty jiti qadaǵalap otyrdy.

Forýmǵa qatysýshylar «eski jahandanǵan álemnen» tamyr soǵysyn AQSh prezıdenti D. Tramp baqylaýda ustap otyrǵan bólshektenýge beıim álemge oıysý júrip jatqanyn aıtty.

Yntymaqtastyq týraly kóp aıtylǵanymen, serpindi kelisimder az boldy. Sammıt «taza» ekonomıkaǵa qatysty saıasatqa basymdyq berdi.

Osyǵan deıin Tramptyń Beıbitshilik keńesi týraly jazdyq.