Qazaqstan-Qatar áriptestigi orta derjavalardyń dıplomatııa úlgisine aınalyp keledi - sarapshy

Osy oraıda Italııanyń Azııa ınstıtýtynyń sarapshysy, halyqaralyq qatynastar jónindegi maman Domenıko Palmıerı Qazaqstan men Qatar yntymaqtastyǵynyń geosaıasattaǵy mańyzy, Qazaqstannyń kópvektorly syrtqy saıasatynyń róli týraly pikir bildirdi.

— Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan men Qatar arasyndaǵy saıası dıalogke joǵary baǵa berdi. Eýrazııa men Taıaý Shyǵystyń geosaıası keńistiginde qos eldiń mańyzy artyp kele jatqanyn qalaı baǵalaısyz?

— Búginde Qazaqstan-Qatar áriptestiginiń aýqymy keńeıdi. Eń aldymen, bul yntymaqtastyq Ortalyq Azııa men Parsy shyǵanaǵyndaǵy Arab memleketteri yntymaqtastyq keńesi arasyndaǵy strategııalyq kópirge aınalǵanyn aıtýymyz kerek. Eki el Eýrazııa men Taıaý Shyǵysty baılanystyratyn mańyzdy geosaıası dáliz qalyptastyryp, strategııalyq derbestikti nyǵaıtýda.

Qatarda suıytylǵan tabıǵı gaz salasyndaǵy mol tájirıbe men qarjylyq áleýet bar. Al Qazaqstanda mıneraldyq-shıkizat qory jáne agrarlyq sektorda múmkindik mol. Ekijaqty áriptestik osy baǵyttardy birlese ıgerýge jol ashpaq.

— Kezdesý barysynda Prezıdent Toqaev pen Qatar Ámiri kezdesý barysynda halyqaralyq jaǵdaıdy, sonyń ishinde Taıaý Shyǵystaǵy ahýaldy da talqylady. Qazaqstan men Qatar sııaqty orta derjavalardyń dıalogy búgingi tańda qanshalyqty mańyzdy?

— Qazirgi jaǵdaıda mundaı elderdiń róli óte mańyzdy. Álemdegi iri derjavalar arasyndaǵy báseke kúsheıgen shaqta Qazaqstan men Qatar turaqtylyqty saqtaýǵa úles qosa alady.

Bul elder eshqandaı ústemdikke umtylmaıtyndyqtan, halyqaralyq qaýymdastyq olardy beıtarap ári senimdi seriktes retinde qabyldaıdy. Sondyqtan olar qaqtyǵystardy retteý men kelissózder júrgizýde mańyzdy ról atqara alady.

Sonymen qatar orta derjavalardyń ózara dıalogy halyqaralyq quqyqty nyǵaıtýǵa jáne jahandyq basqarý júıesin jetildirýge kómek beretini anyq.

— Qazaqstan kópvektorly syrtqy saıasat arqyly Eýropalyq odaq, AQSh, Qytaı, Túrkııa, Parsy shyǵanaǵy elderimen qarym-qatynasty damytyp otyr. Mundaı dıplomatııalyq strategııa eldiń halyqaralyq bedeline qalaı áser etedi?

— Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev júrgizip otyrǵan kópvektorly syrtqy saıasat Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy bedeli men yqpalyn edáýir kúsheıtti.

Birinshiden, syrtqy saıası baılanysty ártaraptandyrý qandaı da bir kórshi memleketke nemese jahandyq yqpal ortalyǵyna shamadan tys táýeldi bolýǵa jol bermeıdi.

Ekinshiden, Eýropalyq odaq, AQSh, Qytaı, Túrkııa jáne Parsy shyǵanaǵy elderimen yntymaqtastyqty damytý sheteldik ınvestıtsııalardy jaqyndatady. Bul óz kezeginde ulttyq ekonomıkanyń turaqtylyǵyn aıtarlyqtaı arttyratyny belgili.

Nátıjesinde Qazaqstan birtindep Eýrazııadaǵy mańyzdy dıplomatııalyq ári logıstıkalyq ortalyqqa aınalyp keledi. Al álemdik derjavalar Qazaqstanda senimdi seriktes retinde joǵary baǵalaıdy.

— Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń syrtqy saıasatynda dıalogqa, bitimgerlikke jáne kópjaqty yntymaqtastyqqa erekshe mán beredi. Bul ustanym halyqaralyq jaǵdaımen qanshalyqty ushtasady?

— Bul — álemdegi eń durys ári tıimdi ustanymnyń biri. Prezıdent Toqaevtyń kópjaqty yntymaqtastyqqa basymdyq berýi qubylmaly kezeńde óte ózekti.

Qazaqstan halyqaralyq daýlardy talqylaýǵa arnalǵan beıtarap alań usyna alatynyn birneshe ret dáleldedi. Sonyń eń jarqyn mysaly — Sırııa boıynsha ótken Astana protsesi. Mundaı saıasat BUU-nyń qaǵıdattaryna tolyq sáıkes keledi jáne alpaýyt memleketterdiń baılanysy qıyndaǵan kezde de dıalogty jalǵastyrýǵa múmkindik beredi.

— Sońǵy jyldary Qatar halyqaralyq dıplomatııadaǵy yqpalyn kúsheıtip keledi. Al Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy jetekshi orta derjavanyń biri retinde pozıtsııasyn nyǵaıtyp jatyr. Astana men Doha arasyndaǵy yntymaqtastyq Eýrazııa men Taıaý Shyǵystaǵy turaqtylyqqa yqpal ete ala ma?

— Árıne, bul yntymaqtastyqtyń áleýeti óte joǵary. Qatardyń Taıaý Shyǵystaǵy dıplomatııalyq baılanysy men Qazaqstannyń Eýrazııadaǵy bedeli birin-biri tolyqtyrady. Sonyń nátıjesinde óńirlik turaqtylyqty nyǵaıtýǵa, yqtımal qaqtyǵystyń aldyn alýǵa múmkindik bar.

Eki el halyqaralyq kólik jáne energetıkalyq baǵyttardaǵy qaýipsizdikti qamtamasyz etýge de úles qosa alady. Sonymen birge Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes (AÓSShK) sekildi halyqaralyq uıymdardyń jumysyn jandandyra alady.

— Qazaqstan men Qatar ekonomıkany ártaraptandyrýǵa, tsıfrlyq transformatsııaǵa, logıstıka men halyqaralyq kólik baılanystaryn damytýǵa belsendi ınvestıtsııa salyp keledi. Aldaǵy onjyldyqta qaı baǵyt strategııalyq áleýetke ıe?

— Eń aldymen, Orta dálizdi damytýǵa úlken múmkindik bar. Qatardyń logıstıka salasyndaǵy tájirıbesi men Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytynyń áleýetin biriktirý Qytaı men Eýropa arasyndaǵy júk tasymalyn áldeqaıda tıimdi eteri sózsiz.

Ekinshi mańyzdy baǵyt — aýyl sharýashylyǵy men azyq-túlik qaýipsizdigi. Qazaqstannyń múmkindigi mol, sondyqtan Parsy shyǵanaǵy elderin sapaly aýyl sharýashylyǵy ónimimen qamtamasyz etetin senimdi seriktes bola alady.

Sondaı-aq tsıfrlyq ekonomıka men qarjylyq tehnologııa salasyndaǵy áriptestiktiń de bolashaǵy zor. «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy men Qatar qarjy ortalyǵy birlesip jumys istese, «jasyl» oblıgatsııalar naryǵyn damytýǵa, tsıfrlyq bankıngti jetildirýge jáne jańa qarjy quraldaryn engizýge bolar edi.

— Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qatar Ámirin Qazaqstanǵa resmı saparmen kelýge shaqyrdy. Sapardyń mańyzy qandaı jáne odan qandaı naqty nátıje kútýge bolady?

— Mundaı memlekettik sapar Qazaqstan men Qatar arasyndaǵy yntymaqtastyqty jańa deńgeıge kóterýi múmkin. Taraptar strategııalyq áriptestik týraly aýqymdy kelisimge qol qoıýy yqtımal.

Sonymen qatar «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory men Qatar Investment Authority mıllıardtaǵan dollarlyq birlesken jobalardy iske asyrýy ǵajap emes. Sondaı-aq tikeleı áýe reısin kóbeıtý, vızalyq rejımdi jeńildetý, mádenı-gýmanıtarlyq baılanysty keńeıtý sekildi naqty nátıje bolady.

— Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev syrtqy ister mınıstri bolyp qyzmet atqarǵan kezden bastap Qazaqstan-Qatar qarym-qatynasyn damytýǵa atsalysyp keledi. Uzaq merzimdi strategııalyq seriktestikti qalyptastyrýda turaqty dıplomatııalyq saıasattyń mańyzy bar ma?

— Mundaı sabaqtastyqtyń mańyzy óte zor. Prezıdent Toqaevtyń Qazaqstan men Qatar arasyndaǵy baılanysty damytýǵa kóp jyldan beri mán berýi eki eldiń turaqty ári júıeli damýyna negiz boldy. Jyldar boıy qalyptasqan senim kúrdeli saıası-ekonomıkalyq máselelerdi áldeqaıda jyldam sheshýge jaǵdaı jasap otyr.

Budan bólek, mundaı turaqty baılanys halyqaralyq ınvestorlar úshin de jaqsy belgi. ıAǵnı, memlekettiń senimdi ekenin kórsetip, uzaq merzimdi ınfraqurylymdyq jáne energetıkalyq jobalardy júzege asyrýǵa táýekel etedi.