Qazaqstan ınvestıtsııa tartýdyń jańa kezeńine qadam basty

Dasco Group basqarýshy seriktesi Darmen Sádýaqasovtyń sózinshe, Qazaqstan qazir ınvestıtsııalyq damýdyń jańa kezeńine qadam basyp otyr.

– Búginde Qazaqstan jańa ınvestıtsııalyq tsıklge enýde. Qurylymdyq reformalar júzege asyrylyp, damý ınstıtýttary transformatsııalanyp, memlekettik yntalandyrý tásilderi ózgerip jatyr. Mundaı jaǵdaıda senim faktory elimizdiń negizgi básekelestik artyqshylyǵyna aınalady. Biz tipti eń sapaly reformalardyń ózi ınvestorlarǵa túsinikti ári kásibı túrde jetkizilýi qajet dep sanaımyz. Sondyqtan bizdiń baıandama, eń aldymen, naryqpen senimdi kommýnıkatsııa ornatýdyń quraly. Onda Qazaqstan uzaq merzimdi kapıtal úshin ornyqqan, túsinikti ári boljamdy ıýrısdıktsııa retinde kórsetiledi, – dedi ol.

Zertteý avtorlarynyń málimetinshe, halyqaralyq kapıtaldyń baǵyty men ınvestıtsııalyq sheshim qabyldaý ólshemderi ózgerip keledi. Kearney FDI Confidence Index 2026 derekterine sáıkes, halyqaralyq kompanııalar basshylarynyń 88 paıyzy aldaǵy úsh jylda tikeleı sheteldik ınvestıtsııa kólemin arttyrýdy josparlap otyr. Investorlar úshin tehnologııa, geosaıası jaǵdaı, jetkizý tizbekteriniń senimdiligi men iskerlik ortanyń boljamdylyǵy mańyzdy faktorlarǵa aınalǵan.

Qazaqstannyń ınvestıtsııalyq áleýeti keń ekonomıkalyq múmkindikterge, qolaıly ınvestıtsııalyq ahýalǵa jáne iri naryqtarǵa qoljetimdilikke negizdelgen. Eldiń tabıǵı resýrstary, ónerkásiptik jáne aýyl sharýashylyǵy áleýeti, adamı kapıtaly men geografııalyq ornalasýy mańyzdy artyqshylyq sanalady. Kólik dálizderi Qazaqstannyń Eýrazııadaǵy jáne Soltústik – Ońtústik baǵytyndaǵy tranzıttik rólin kúsheıtip otyr. Bul rette el arqyly halqy 1,6 mıllıardtan asatyn óńirlik naryqtarǵa shyǵýǵa múmkindik bar.

2025 jyly Qazaqstanda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestıtsııa kólemi 23,5 trıllıon teńgege jetip, naqty ósim 16,7 paıyzdy qurady. El Ortalyq Azııadaǵy negizgi ınvestıtsııalyq baǵyt bolyp qala beredi.

Baıandama avtorlary munaı-gaz sektoryndaǵy iri jobalardyń keńeıtý kezeńiniń aıaqtalýyn ınvestıtsııalyq qurylymdaǵy basty ózgeristerdiń biri retinde atap ótti. Bul salada ınvestıtsııalyq basymdyq jańa qýattardy ulǵaıtýdan qoldanystaǵy óndiris pen ınfraqurylymdy qoldaýǵa aýysqan.

Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestıtsııalar qurylymynda munaı-gaz sektorynyń úlesi 2019 jylǵy 38 paıyzdan 2025 jyly 8 paıyzǵa deıin tómendegen. Al jalpy tikeleı sheteldik ınvestıtsııalar aǵynyndaǵy úlesi 3 paıyzdy quraǵan.

Sonymen qatar óńdeý ónerkásibine tartylǵan tikeleı sheteldik ınvestıtsııa kólemi sońǵy 14 jylda alǵash ret shıkizat óndirý sektorynan asyp tústi. 2025 jyly óńdeý ónerkásibi 4,4 mıllıard dollar (21 paıyz), al taý-ken ónerkásibi 3,4 mıllıard dollar (17 paıyz) ınvestıtsııa tartqan.

Saýda salasynyń tikeleı sheteldik ınvestıtsııalar qurylymyndaǵy úlesi 2015 jylǵy 10 paıyzdan 2025 jyly 23 paıyzǵa deıin ósken. Aqparattyq-kommýnıkatsııalyq tehnologııalar sektorynyń úlesi de sońǵy on jylda nólge jýyq deńgeıden 7 paıyzǵa deıin kóterilip, ınvestıtsııa kólemi 1,3 mıllıard dollardan asqan.

Zertteýde sheteldik ınvestıtsııalar tórt maqsat boıynsha saralanǵan: tabıǵı resýrstarǵa qol jetkizý, jańa naryqtarǵa shyǵý, óndiris tıimdiligin arttyrý jáne strategııalyq aktıvterge qol jetkizý.

Resýrsqa baǵdarlanǵan ınvestıtsııalardyń jalpy tikeleı sheteldik ınvestıtsııalar qurylymyndaǵy úlesi 2015 jylǵy 59 paıyzdan 2025 jyly 17 paıyzǵa deıin tómendegen. Al naryqqa shyǵý maqsatyndaǵy ınvestıtsııalardyń úlesi 61 paıyzǵa jetken. Bul sanatqa saýda, kólik, logıstıka jáne energetıka salalary kiredi.

Óndiristik jobalarǵa qyzyǵýshylyq ta artyp keledi. 2025 jyly tıimdilikke baǵdarlanǵan ınvestıtsııalardyń tikeleı sheteldik ınvestıtsııalar aǵynyndaǵy úlesi shamamen 22 paıyzdy quraǵan.

UNCTAD derekterine sáıkes, 2021–2025 jyldary Qazaqstan óńdeý ónerkásibindegi jarııalanǵan qytaılyq greenfield ınvestıtsııalarynyń kólemi boıynsha Vetnam, Meksıka jáne Mysyrdan ozyp, eń iri alýshy elge aınalǵan.

Dasco Strategy dırektory Aleksandra Molchanovskaıanyń aıtýynsha, zertteý avtorlary ınvestıtsııa kólemin ǵana emes, ınvestorlardyń Qazaqstandy tańdaý sebepterin de anyqtaýǵa tyrysqan.

– Baıandamada biz Qazaqstan qansha sheteldik ınvestıtsııa tartatyny týraly ǵana emes, ınvestorlardyń nelikten dál osy eldi tańdaıtyny týraly da suraqtarǵa jaýap berýge tyrystyq. Búginde sheteldik ınvestıtsııalardyń 80 paıyzdan astamy naryqqa shyǵýǵa jáne tıimdilikti arttyrýǵa baǵyttalǵan. Bul – prıntsıpti ózgeris. Investorlar Qazaqstanǵa barǵan saıyn naryq, óndiris jáne óńirlik jetkizý tizbekterine qosylý múmkindigi úshin kelip jatyr. Endigi negizgi mindet – elimizdiń irgeli artyqshylyqtaryn naqty jobalar men ınvestorlarmen uzaq merzimdi áriptestikke aınaldyrý, – dedi ol.

Sonymen qatar Zertteýde memlekettik ınvestıtsııalardyń ekonomıkadaǵy róline de nazar aýdarylǵan. 2021 jyldan beri memlekettik uıymdardyń negizgi kapıtalǵa salǵan ınvestıtsııalarynyń naqty kólemi úsh ese ósken. 2025 jyly negizgi kapıtalǵa baǵyttalǵan árbir besinshi teńge bıýdjet qarajaty esebinen qarjylandyrylǵan.

Memlekettik ınvestıtsııalar negizinen bazalyq ınfraqurylymǵa, kólik, kommýnaldyq sharýashylyq, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalaryna baǵyttalǵan. Mundaı jobalar bıznes shyǵyndary men táýekelderin azaıtyp, jeke kapıtal tartýǵa jaǵdaı jasaıdy.
Investıtsııalyq belsendilik Astana, Almaty, Shymkent qalalary men ońtústik óńirlerge shoǵyrlanyp keledi. Úsh megapolıske negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestıtsııalardyń 25,2 paıyzy tıesili. Al sońǵy úsh jylda Túrkistan oblysynda ınvestıtsııanyń naqty kólemi 115 paıyzǵa ósip, onyń óńirlik jalpy ónimdegi úlesi 35 paıyzǵa jetken.

Darmen Sádýaqasov jańa ınvestıtsııalyq modeldiń mysaly retinde Alatau City jobasyn atady.

– Alatau City – Qazaqstandaǵy jańa ınvestıtsııalyq modeldiń eń aıqyn mysaldarynyń biri. Munda kapıtaldyń negizgi kózi – jeke ınvestorlar, al memleket ınfraqurylymdy, ıkemdi retteý tetikterin jáne ınstıtýtsıonaldyq turaqtylyqty qamtamasyz etedi. Qalanyń erekshe quqyqtyq rejımi Konstıtýtsııalyq zańmen bekitilgen. Al arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń rezıdentteri onyń aýmaǵynda korporatıvtik tabys salyǵy men qosylǵan qun salyǵynan bosatylady. Qazirdiń ózinde jalpy quny 1,5 trıllıon teńge bolatyn 32 ınvestıtsııalyq joba qalyptastyrylǵan. Onyń 20-sy iske asyrylyp jatyr. Investorlar qatarynda PepsiCo, United Hygiene jáne «Molochnaıa dolına» kompanııalary bar. Bul búginde kapıtal umtylyp otyrǵan shıkizattyq emes ekonomıkalyq ósimniń naqty kórinisi, – dedi ol.

Sondaı-aq Qazaqstan ınvestorlary qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy Rýstam Júrsinov eldiń ınvestıtsııalyq saıasaty jekelegen iri jobalardan tutas salalar men óndiristik tizbekterdi damytýǵa qaraı bet buryp otyrǵanyn atap ótti.

– Qazaqstan jańa ınvestıtsııalyq tsıklge qadam basyp keledi. Biz jekelegen iri jobalardan tutas salalar men óndiristik tizbekterdi damytýǵa kóship jatyrmyz. Bul rette memleket pen jeke bıznestiń mindetteri naqty bólinýi mańyzdy. Memleket ınfraqurylym men erejelerdi qalyptastyrady, al jeke bıznes óndiris oryndaryn salyp, ónimderin naryqqa shyǵarady. Qazaqstan kapıtaldy qorǵaý jáne ekonomıkalyq saıasattyń boljamdylyǵyn qamtamasyz etý baǵytynda júıeli jumys júrgizip keledi. Búginde bul uzaq merzimdi ınvestorlardy tartýdaǵy basty dálelderimizdiń birine aınalyp otyr, – dedi Rýstam Júrsinov.

Investıtsııalyq saıasat tujyrymdamasynda 2030 jylǵa qaraı negizgi kapıtalǵa salynatyn ınvestıtsııa kólemin jalpy ishki ónimniń 24 paıyzyna deıin jetkizý jáne 2026–2030 jyldary keminde 128 mıllıard dollar tikeleı sheteldik ınvestıtsııa tartý maqsaty belgilengen.

Baıandama avtorlarynyń baǵalaýynsha, bul mindetterdi júzege asyrýda jeke kapıtal sheshýshi ról atqarady. Investıtsııa tıimdiligi jańa óndiris oryndary, jumys oryndary, eksport kólemi jáne jergilikti jetkizýshilerden satyp alynatyn ónim arqyly baǵalanýy qajet.

Zertteý avtorlary ınvestıtsııalyq áleýetti arttyrý úshin ınvestorlardyń maqsattaryna beıimdelgen ıkemdi qoldaý sharalaryn engizýdi, sondaı-aq jańa óndiristerge qajetti alańdardy, ınfraqurylym men bilikti kadrlardy aldyn ala daıyndaýdy usynady.

Buǵan deıin Qazaqstannyń ınvestıtsııalyq ahýalyn jaqsartý úshin naryqtyq ınstıtýttardy nyǵaıtý qajet ekenin jazǵanbyz.