Qazaqstan ǵylymy jańa kezeńge qadam basty: Ulttyq ǵylym akademııasyna — 80 jyl
ASTANA. KAZINFORM — Ulttyq ǵylym akademııasynyń 80 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty jıynda otandyq ǵylymdy damytýdyń jańa basymdyqtary tanystyryldy. Ǵylymı zertteýlerdi óndiriske engizý, tehnologııalyq táýelsizdikti nyǵaıtý jáne jas ǵalymdardy qoldaý máselelerine basymdyq berildi. Bul týraly Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi málim etti.
Búgin Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń 80 jyldyǵy atalyp ótti.
1946 jyly Qanysh Sátbaevtyń bastamasymen qurylǵan Akademııanyń seksen jyldyq tarıhy — otandyq ǵylymnyń qalyptasýy men órkendeýiniń, irgeli ǵylymı mektepterdiń ornyǵýy men birneshe býyn ǵalymdardyń qajyrly eńbeginiń shejiresi. Mereıtoılyq jıyn osy baı ǵylymı murany búgingi tehnologııalyq jańǵyrýmen sabaqtastyryp, Qazaqstan ǵylymynyń bolashaq damý baǵdaryn aıqyndaıtyn halyqaralyq deńgeıdegi mańyzdy oqıǵasy boldy.
Saltanatty jıynǵa memlekettik organdar men sheteldik ǵylym akademııalarynyń basshylary, Akademııa músheleri, jetekshi otandyq jáne sheteldik ǵalymdar, qoǵam qaıratkerleri, bıznes qaýymdastyǵynyń ókilderi, joǵary oqý oryndary men ǵylymı uıymdardyń birinshi basshylary, halyqaralyq áriptester jáne jas zertteýshiler qatysty.
Qatysýshylarǵa Akademııanyń negizgi jetistikteri men otandyq ǵylymnyń damý kezeńderin qamtıtyn mýltımedıalyq tanystyrylym usynyldy. Baǵdarlamanyń erekshe sátteriniń biri — Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń tuńǵysh prezıdenti, akademık Qanysh Sátbaevtyń 3D-gologrammasynyń kórsetilýi boldy.
Saltanatty jıyndy Qazaqstan Respýblıkasynyń Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek ashyp, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Ulttyq ǵylym akademııasynyń 80 jyldyǵyna arnalǵan arnaıy Quttyqtaý hatyn oqyp berdi. Prezıdent óz quttyqtaýynda Qanysh Sátbaev negizin qalaǵan Akademııanyń otandyq ǵylymdy damytýdaǵy tarıhı róline toqtalyp, onyń elimizdiń ındýstrııalyq, ekonomıkalyq jáne zııatkerlik áleýetin nyǵaıtýǵa qosqan eleýli úlesin atap ótken.
— Bıyl birinshi shildede kúshine engen jańa Konstıtýtsııada alǵash ret adam kapıtalyn, bilimdi, ǵylymdy, ınnovatsııany órkendetý memlekettiń strategııalyq mindeti retinde bekitildi, — delingen Prezıdent quttyqtaýynda.
Bul ózgerister ǵylymdy memlekettik saıasattyń strategııalyq basymdyqtarynyń biri retinde ornyqtyryp, ǵylymı zertteýlerdiń nátıjeliligin arttyrýǵa, jańa tehnologııalardy damytýǵa jáne otandyq ǵylymı áleýetti nyǵaıtýǵa berik negiz qalyptastyryp otyr.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek Ulttyq ǵylym akademııasyn 80 jyldyq mereıtoıymen quttyqtap, onyń otandyq ǵylymnyń qalyptasýy men damýyna qosqan tarıhı úlesin atap ótti. Mınıstr ǵylymnyń eldiń zııatkerlik áleýetin arttyrýdaǵy, ekonomıkany jańǵyrtýdaǵy jáne tehnologııalyq táýelsizdikti nyǵaıtýdaǵy strategııalyq mańyzyn erekshe atady.
Saltanatty jıyndy QR UǴA prezıdenti, akademık Aqylbek Qajyǵululy Kúrishbaev júrgizip, negizgi baǵdarlamalyq baıandama jasady. Akademııanyń jańa mártebesi aıasynda atqarylǵan jumystar men aldaǵy strategııalyq mindetterdi tanystyrdy. Qazirgi kezeńdegi basty maqsat — ǵylymdy jekelegen zertteýler jıyntyǵynan el ekonomıkasynyń naqty qajettilikterine jaýap beretin, ǵylymı nátıjelerdi óndiriske engizýge baǵyttalǵan birtutas júıege aınaldyrý.
Akademııanyń bastamasymen ótkizilgen 75-ten astam óńirlik jáne salalyq forsaıt-sessııa nátıjesinde 220-ǵa jýyq perspektıvaly mindet anyqtaldy. Osy negizde tehnologııalyq táýelsizdikti nyǵaıtýǵa, irgeli zertteýlerdi damytýǵa jáne jańa ǵylymı quzyretterdi qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan ǵylymı basymdyqtardyń tórt deńgeıli modeli usynyldy. Atalǵan model Úkimet tarapynan qoldaý taýyp, ony 2027 jyldan bastap qoldaný kózdelgen.
Sonymen qatar, Akademııa sý resýrstaryn basqarý, seısmıkalyq qaýipsizdik, strategııalyq mańyzdy mıneraldar, energetıkalyq materıaldar, aýyl sharýashylyǵy selektsııasy jáne bıotehnologııalar baǵyttary boıynsha flagmandyq ǵylymı-tehnıkalyq baǵdarlamalardy iske asyrýdy josparlap otyr. Jasandy ıntellektini ǵylymı zertteýlerge engizý, Qazaqstan AI for Science ulttyq zertteý ekojúıesin damytý jáne Qazaqstannyń uzaqmerzimdi ǵylymı-tehnologııalyq damý strategııasyn ázirleý de negizgi basymdyqtardyń qatarynda.
QR UǴA prezıdenti ǵylymnyń jańa damý kezeńinde turaqty ári uzaqmerzimdi qarjylandyrý júıesin qalyptastyrýdyń, ǵylymı uıymdardyń derbestigin keńeıtýdiń jáne zertteý nátıjeleriniń ekonomıkalyq tıimdiligin arttyrýdyń mańyzyn atap ótti.
— Akademııanyń seksen jyldyǵy — onyń tarıhı murasy men jańa jaýapkershiligi toǵysqan mańyzdy beles, — dep atap ótti A.Kúrishbaev.
Mereıtoıdyń mańyzdy oqıǵalarynyń biri — ǵylymı-zertteý ınstıtýttary men joǵary oqý oryndarynyń bes jas ǵalymyna Memleket basshysynan turǵyn úı sertıfıkattarynyń saltanatty túrde tabystalýy. Bul — ǵylym jolyn tańdaǵan jas mamandarǵa kórsetilip otyrǵan áleýmettik qoldaýdyń jáne olardyń ǵylymı qyzmetpen turaqty aınalysýyna qolaıly jaǵdaı jasaýdyń naqty kórinisi.
Saltanatty jıyn aıasynda Qytaı, Reseı, Túrkııa, Ázerbaıjan, Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Mońǵolııa elderi ǵylym akademııalarynyń basshylaryna QR UǴA-nyń 80 jyldyǵyna arnalǵan mereıtoılyq tósbelgilermen marapattaldy.
Saltanatty jıyn aıasynda alǵash ret Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Arhıvimen birlesip ázirlengen «QR UǴA — 80 jyl» tarıhı-qujattyq kórmesinde Akademııanyń qundy, buryn sońdy kórsetilmegen arhıvtik qujattar men sýrettermen, Akademııanyń qalyptasý kezeńderi, kórnekti ǵalymdar men ǵylymı mektepterdiń murasy tanystyrylady.
QR Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń vedomstvolyq marapattarymen otandyq ǵylymnyń damýyna eleýli úles qosqan jetekshi ǵalymdardy alǵash ret «Qanysh Sátbaev» medalimen marapattady. Marapattaý rásimi ǵylymı jetistikterdi dáripteýge, otandyq ǵalymdardyń eńbegin baǵalaýǵa jáne halyqaralyq akademııalyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa baǵyttaldy.
Ulttyq ǵylym akademııasynyń 80 jyldyǵy — otandyq ǵylymnyń tarıhı jetistikterin ulyqtaýmen qatar, memlekettiń ǵylymǵa degen strategııalyq qoldaýyn, ǵylymı urpaqtar sabaqtastyǵyn jáne Qazaqstannyń jańa ǵylymı-tehnologııalyq damý kezeńine qadam basqanyn aıshyqtaǵan mańyzdy beles.
