Qazaqstan Germanııamen ekonomıkalyq baılanysta jańa kezeńge qadam basyp otyr — ekonomıst

Ekonomıst Dınara Mamyrbekovanyń aıtýynsha, Qazaqstan úshin Germanııamen seriktestikte kapıtal tartýmen qatar, tehnologııa transferi, zamanaýı óndiris standarttaryn engizý jáne bilikti kadr daıarlaý máseleleri mańyzdy. Onyń pikirinshe, Qazaq–german ınvestıtsııalyq-qarjy platformasyn qurý, qarjy ınstıtýttarymen yntymaqtastyqty keńeıtý jáne ónerkásip pen energetıkany jańǵyrtý naqty ekonomıkalyq jobalardy júzege asyrýǵa jańa múmkindik beredi.

Sarapshy sondaı-aq tsıfrlyq ınnovatsııalar men jasandy ıntellektini damytý, Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn keńeıtý jáne logıstıkalyq ınfraqurylymdy jetildirý Qazaqstan ekonomıkasynyń jańa ósý núktelerin qalyptastyra alatynyn atap ótti. Dınara Mamyrbekova Qazaqstan–Germanııa yntymaqtastyǵynyń kelesi kezeńinde ınvestıtsııanyń naqty óndiriske, tehnologııaǵa, bilikti mamandarǵa jáne joǵary qosylǵan qun qalyptastyratyn jobalarǵa aınalýy mańyzdy ekenin aıtty.

— Memleket basshysy Qazaqstan men Germanııa arasyndaǵy ekonomıkalyq yntymaqtastyqty jańa sapaly deńgeıge kóterýge daıyn ekenin atap ótti. Prezıdenttiń bul ustanymy eki el arasyndaǵy ınvestıtsııalyq baılanystardy keńeıtýge qandaı jańa múmkindikter ashady?

— Memleket basshysynyń Qazaqstan men Germanııa arasyndaǵy ekonomıkalyq yntymaqtastyqty jańa sapaly deńgeıge kóterý týraly ustanymy — eki el arasyndaǵy ınvestıtsııalyq seriktestikke jańa serpin beretin mańyzdy qadam. Menińshe, endigi mindet — ınvestıtsııa kólemin arttyrýmen ǵana shektelmeı, onyń sapalyq tıimdiligin kúsheıtý.

Germanııa — tehnologııasy, óndiristik mádenıeti jáne ınnovatsııalyq áleýeti joǵary memleket. Sondyqtan nemis ınvestıtsııasyn Qazaqstan ekonomıkasynyń óńdeýshi ónerkásip, mashına jasaý, agroónerkásip, energetıka, tsıfrlandyrý jáne «jasyl» tehnologııalar sııaqty perspektıvaly baǵyttaryna tartýdyń mańyzy zor.

Bul yntymaqtastyq Qazaqstanǵa tek kapıtal ǵana emes, jańa tehnologııalar men basqarý tájirıbesin, zamanaýı óndiris standarttaryn jáne bilikti kadrlardy daıarlaý múmkindigin ákelýi múmkin. Sonymen qatar qazaqstandyq kásiporyndardyń halyqaralyq óndiristik tizbekterge qosylýyna jol ashylady.

Sondyqtan Qazaqstan–Germanııa ekonomıkalyq baılanystarynyń jańa kezeńin men «ınvestıtsııadan — tehnologııaǵa, tehnologııadan — jańa óndiriske, al jańa óndiristen — turaqty ekonomıkalyq ósimge» bastaıtyn seriktestik retinde baǵalar edim.

— Qasym-Jomart Toqaev Qazaq-german ınvestıtsııa-qarjy platformasyn qurýdy usyndy. Bul bastama Qazaqstanǵa Germanııanyń kapıtaly men ozyq qarjy tájirıbesin tartýda qandaı tıimdi tetik bola alady?

— Meniń oıymsha, Qazaq–German ınvestıtsııalyq-qarjy platformasyn qurý — eki el arasyndaǵy ekonomıkalyq áriptestikti jańa deńgeıge kóteretin mańyzdy tetik. Onyń negizgi artyqshylyǵy — Germanııa kapıtalyn jaı ǵana tartý emes, ony Qazaqstan ekonomıkasynyń naqty ári bolashaǵy zor jobalaryna tıimdi baǵyttaý.

Mundaı platforma qazaqstandyq jobalar men Germanııanyń ınvestıtsııalyq ınstıtýttary, bankteri jáne kompanııalary arasyndaǵy tikeleı baılanysty kúsheıte alady. Ásirese óńdeýshi ónerkásip, jańartylatyn energetıka, tsıfrlandyrý, agroónerkásip, mashına jasaý jáne joǵary tehnologııalar salalarynda birlesken jobalardy qarjylandyrýǵa úlken múmkindik bar.

Sonymen qatar, bul bastamanyń qundylyǵy tek qarjy tartýmen shektelmeıdi. Germanııanyń ozyq qarjylyq tájirıbesi men tehnologııalyq múmkindikterin Qazaqstannyń ınvestıtsııalyq áleýetimen ushtastyrý arqyly jańa óndirister ashýǵa, zamanaýı tehnologııalardy engizýge, jumys oryndaryn qurýǵa jáne qazaqstandyq kásiporyndardyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa bolady.
Sondyqtan men bul platformany eki el kapıtaly toǵysatyn ǵana emes, qarjy, tehnologııa, tájirıbe men jańa ekonomıkalyq ıdeıalar toǵysatyn mańyzdy kópir dep qabyldaımyn. Eń bastysy — onyń qyzmeti naqty jobalarǵa, ashyq ári tıimdi qarjylandyrý tetikterine jáne uzaq merzimdi ekonomıkalyq nátıjege baǵyttalýy qajet.

— Prezıdent Germanııanyń qarjy ınstıtýttarymen yntymaqtastyqty, sondaı-aq energetıka men ónerkásipti jańǵyrtýdy mańyzdy baǵyt retinde aıqyndady. Bul bastamalar Qazaqstan ekonomıkasynyń tehnologııalyq damýyna jáne jańa óndirister qalyptastyrýǵa qalaı yqpal etedi?

— Germanııanyń qarjy ınstıtýttarymen yntymaqtastyq pen energetıka jáne ónerkásipti jańǵyrtý — Qazaqstan ekonomıkasynyń tehnologııalyq transformatsııasyn jedeldetetin ózara baılanysty baǵyttar. Sebebi qazirgi ekonomıkada tehnologııalyq jańǵyrý tek qural-jabdyq satyp alýmen ólshenbeıdi. Onyń negizgi nátıjesi — eńbek ónimdiliginiń artýy, óndiris shyǵyndarynyń tómendeýi, jańa ónimderdiń paıda bolýy jáne ekonomıkanyń básekege qabilettiliginiń kúsheıýi.

Bul jerde Germanııanyń qarjy ınstıtýttarynyń róli erekshe. Uzaq merzimdi jáne salystyrmaly túrde turaqty qarjylandyrý tetikteri kapıtaldy qajet etetin ónerkásiptik jáne energetıkalyq jobalardy iske asyrýǵa múmkindik beredi. Qazaqstan úshin bul — tehnologııalyq táýekeli joǵary jobalarǵa ınvestıtsııa tartýdyń mańyzdy múmkindigi. Qazirdiń ózinde eki eldiń kún tártibinde energetıka, ónerkásiptik kooperatsııa, tsıfrlandyrý, kólik-logıstıka jáne strategııalyq shıkizatty óńdeý baǵyttary tur.

Ekinshi mańyzdy másele — qarjyny tehnologııa transferimen baılanystyrý. Meniń oıymsha, Qazaqstan úshin eń tıimdi model — nemis kompanııalarynyń tehnologııasy men basqarý tájirıbesin qazaqstandyq óndiristik bazamen ushtastyrý. Bul jaǵdaıda biz daıyn ónimdi ǵana ımporttaýshy emes, tehnologııany meńgerip, ony el ishinde qoldanatyn jáne birtindep jergiliktendiretin ekonomıka qalyptastyra alamyz. Qazirgi yntymaqtastyq aıasynda óndiristi oqshaýlaý men tehnologııa transferi máseleleriniń arnaıy qarastyrylýy da osynyń mańyzyn kórsetedi.

Energetıka turǵysynan bul másele odan da mańyzdy. Óıtkeni qoljetimdi ári turaqty energııa — kez kelgen ónerkásiptiń negizgi faktory. Energetıkalyq ınfraqurylymdy jańǵyrtý óndiristiń turaqtylyǵyn arttyryp qana qoımaı, jańa kásiporyndardyń paıda bolýyna ınvestıtsııalyq jaǵdaı jasaıdy. Qazaqstanda 2026 jyldyń alǵashqy segiz aıynda energetıkaǵa salynǵan naqty ınvestıtsııalar 49,3%-ǵa, óńdeý ónerkásibine 39,9%-ǵa óskeni osy baǵyttaǵy ınvestıtsııalyq belsendiliktiń artyp kele jatqanyn kórsetedi.

Al ónerkásiptik jańǵyrtýdyń ekonomıkalyq máni — shıkizatty kóbirek óndirýde emes, odan kóbirek ekonomıkalyq qun qalyptastyrýda. Mysaly, shıkizatty tereń óńdeý, mashına jasaý, hımııa ónerkásibi, energetıkalyq jabdyqtar, tsıfrlyq óndiris sııaqty salalardyń damýy Qazaqstan ekonomıkasynda joǵary qosylǵan quny bar sektorlardyń úlesin arttyra alady.

Sondyqtan men bul bastamanyń túpki nátıjesin jańa zaýyttardyń sanymen ǵana baǵalamas edim. Negizgi kórsetkishter — eńbek ónimdiligi, jergilikti qamtý, tehnologııa transferi, eksporttyq áleýet, joǵary bilikti jumys oryndary jáne jańa óndiristerdiń ekonomıkanyń basqa salalaryna mýltıplıkatıvtik áseri.

Qarapaıym tilmen aıtqanda, Germanııadan kapıtal tartý — bastapqy qadam ǵana. Eń mańyzdysy — sol kapıtaldyń tehnologııaǵa, tehnologııanyń ónimdilikke, al ónimdiliktiń jańa óndiris pen turaqty ekonomıkalyq ósimge aınalýy. Meniń oıymsha, Qazaqstan–Germanııa ekonomıkalyq seriktestiginiń negizgi strategııalyq máni de osynda.

— Memleket basshysy tsıfrlyq ınnovatsııalar men jasandy ıntellekt salasyndaǵy qazaq-german seriktestigin damytýdyń mańyzyn atap ótti. Qazaqstannyń tsıfrlyq jáne qarjylyq ekojúıesiniń qalyptasqan áleýeti bul yntymaqtastyqty jańa deńgeıge shyǵarýǵa qalaı múmkindik beredi?

— Qazaqstannyń tsıfrlyq ekojúıesiniń basty artyqshylyǵy — tsıfrlandyrýdyń jekelegen jobalar deńgeıinen birtutas ekonomıkalyq ınfraqurylymǵa ótýi. Qazir elimizde memlekettik qyzmetterdi, bıznesti, qarjylyq operatsııalardy jáne derekterdi basqarýdy tsıfrlyq ortaǵa biriktirý baǵytynda júıeli jumys júrgizilýde. 2026 jyly qabyldanǵan Digital Qazaqstan strategııasy da jasandy ıntellektini ekonomıkaǵa keńinen engizýge baǵyttalǵan.

Osy turǵydan alǵanda, Germanııamen seriktestiktiń áleýeti óte joǵary. Qazaqstannyń tsıfrlyq platformalary, fınteh sheshimderi men derekter ınfraqurylymy nemistiń ınjenerlik tehnologııalarymen, ónerkásiptik avtomattandyrý jáne AI salasyndaǵy tájirıbesimen ushtassa, tsıfrlandyrýdyń kelesi kezeńi — aqyldy óndiris pen derekterge negizdelgen ekonomıkaǵa kóshýge múmkindik beredi.

Men ekonomıst retinde munda eń mańyzdy nátıje tehnologııanyń ózi emes, onyń ekonomıkalyq qaıtarymy dep esepteımin. Mysaly, AI óndiristegi shyǵyndardy ońtaılandyrýǵa, logıstıkadaǵy ýaqytty qysqartýǵa, qarjy sektorynda táýekelderdi baǵalaýdy jetildirýge, al aýyl sharýashylyǵynda resýrstardy tıimdi paıdalanýǵa múmkindik beredi. ıAǵnı tsıfrlyq tehnologııa eńbek ónimdiligin arttyratyn naqty ekonomıkalyq aktıvke aınalýy tıis.

Qarjylyq ekojúıe bul protsesti odan ári jedeldete alady. Qazaqstannyń fınteh tájirıbesi men Germanııanyń qarjylyq ınstıtýttarynyń kapıtaly men saraptamasyn biriktirý arqyly ınnovatsııalyq jobalardy qarjylandyrýdyń jańa quraldaryn — venchýrlik ınvestıtsııa, tehnologııalyq jobalardy birlesip qarjylandyrý, tsıfrlyq qarjy ónimderin damytý tetikterin keńeıtýge bolady.
Sondyqtan qazaq–german yntymaqtastyǵynyń kelesi deńgeıi — «tehnologııany satyp alý» emes, birlesip tehnologııa jasaý jáne ony kommertsııalandyrý bolýy mańyzdy. Bul úshin birlesken zertteý ortalyqtary, AI-zerthanalar, startaptardy akseleratsııalaý baǵdarlamalary jáne mamandar daıarlaý jobalary erekshe mánge ıe.

Menińshe, Qazaqstannyń tsıfrlyq áleýeti Germanııanyń tehnologııalyq jáne ındýstrııalyq tájirıbesimen úılesken jaǵdaıda, bul seriktestik tek tsıfrlyq sektordy emes, búkil ekonomıkanyń ónimdiligin arttyrýǵa áser etetin faktorǵa aınala alady. Qazaqstan men Germanııa qazirdiń ózinde tsıfrlandyrýdy ekonomıkalyq jáne ındýstrııalyq yntymaqtastyqtyń baǵyttarynyń biri retinde qarastyryp otyr.

— Qasym-Jomart Toqaev Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn damytýǵa erekshe mán berip, Qazaqstandy Eýrazııadaǵy iri logıstıkalyq habqa aınaldyrý baǵytyn atap ótti. Reseı men Ýkraına arasyndaǵy qaqtyǵys Eýrazııadaǵy kólik dálizderiniń baǵyty men logıstıkalyq baılanystarǵa qandaı ózgerister ákeldi? Bul jaǵdaı Qazaqstannyń tranzıttik jáne ınvestıtsııalyq áleýetin arttyrý úshin qandaı múmkindikter qalyptastyrady?

— Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytynyń damýy Qazaqstannyń tranzıttik áleýetin jańa deńgeıge shyǵarýǵa múmkindik beredi. Qazaqstannyń Eýropa men Azııany baılanystyratyn geografııalyq ornalasýy bul baǵytty damytý úshin mańyzdy artyqshylyq bolyp sanalady. Sondyqtan Transkaspıı baǵytyn keńeıtý arqyly elimiz tek júk tasymaldaıtyn tranzıttik aýmaq emes, logıstıka, qoımalaý, óńdeý jáne saýda qyzmetteri shoǵyrlanǵan iri ekonomıkalyq hab qalyptastyra alady.

Bul rette kólik ınfraqurylymyn jańǵyrtý, porttardyń ótkizý qabiletin arttyrý, temirjol jelilerin damytý jáne tsıfrlyq logıstıkalyq júıelerdi engizý erekshe mańyzǵa ıe. Mundaı ınfraqurylymdyq jobalar tranzıt kólemin ulǵaıtýmen qatar, jeke ınvestıtsııalar úshin jańa múmkindikter qalyptastyrady. ıAǵnı bir ǵana kólik dáliziniń damýy onyń aınalasynda jańa termınaldar, qoıma keshenderi, servıstik kompanııalar men óńdeýshi óndiristerdiń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.

Osy úderisterge Reseı men Ýkraına arasyndaǵy qaqtyǵystan keıingi Eýrazııadaǵy logıstıkalyq baılanystardyń ózgerýi de áser etip otyr. Degenmen bul jerde Qazaqstannyń artyqshylyǵyn tek qalyptasqan geosaıası jaǵdaımen baılanystyrý jetkiliksiz. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń halyqaralyq máseleler boıynsha derbes ustanym bildirip, ártúrli taraptarmen dıalogty saqtaı alýy da mańyzdy faktor.

Menińshe, osy dıplomatııalyq jáne ekonomıkalyq múmkindikterdi qatar paıdalaný Qazaqstannyń tranzıttik áleýetin kúsheıte alady. Eldiń senimdi ári boljamdy logıstıkalyq seriktes retindegi rólin nyǵaıtý úshin ınfraqurylymnyń sapasy ǵana emes, marshrýttardyń turaqtylyǵy, shekaralyq rásimderdiń jyldamdyǵy jáne tsıfrlyq servısterdiń damýy da mańyzdy.

Sondyqtan Transkaspıı baǵyty Qazaqstan úshin jaı ǵana balama kólik joly emes, jańa ınvestıtsııalyq jáne óndiristik múmkindikter qalyptastyratyn ekonomıkalyq platformaǵa aınala alady. Negizgi mindet — tranzıttik aǵyndy el aýmaǵy arqyly ótkizip qana qoımaı, onyń aınalasynda joǵary qosylǵan quny bar logıstıkalyq jáne óndiristik ekojúıe qalyptastyrý.

Jalpy, Qazaqstan men Germanııa arasyndaǵy ekonomıkalyq yntymaqtastyqty men tek ınvestıtsııa tartý nemese saýda kólemin ulǵaıtý turǵysynan qarastyrmas edim. Onyń basty máni — kapıtaldy tehnologııamen, tehnologııany adam kapıtalymen, al osy resýrstardy naqty óndiris pen joǵary qosylǵan qunmen ushtastyrýda.

Qazaqstannyń aldynda búgin jańa múmkindik tur: tsıfrlyq tehnologııalar, jasandy ıntellekt, energetıka, ónerkásip, qarjy jáne Transkaspıı baǵyty — bir-birinen bólek salalar emes, ekonomıkanyń jańa modelin qalyptastyratyn ózara baılanysty baǵyttar.
Meniń oıymsha, bizdiń basty mindetimiz — geografııalyq ornalasýymyzdy, tabıǵı resýrstarymyzdy jáne tsıfrlyq áleýetimizdi jaı ǵana artyqshylyq retinde kórsetip qoıý emes, olardy ınvestıtsııaǵa, óndiriske, eksportqa jáne jańa jumys oryndaryna aınaldyrý.

Qazaqta «Kóz qorqaq, qol batyr» deıdi. Ekonomıkada da múmkindik ózdiginen nátıje bermeıdi — ony durys ınvestıtsııalyq sheshimmen, tehnologııamen jáne kásibı kadrmen naqty ekonomıkalyq qundylyqqa aınaldyrý qajet.

Sondyqtan Qazaqstan–Germanııa seriktestiginiń kelesi kezeńin men «kapıtal tartý kezeńinen — tehnologııa men quzyret qalyptastyrý kezeńine» kóshý dep baǵalar edim. Basty nátıje — qansha ınvestıtsııa kelgeni ǵana emes, sol ınvestıtsııa Qazaqstanda qansha jańa óndiris, qansha tehnologııa, qansha bilikti maman jáne qansha joǵary qosylǵan qun qalyptastyrǵanymen ólshenýi tıis. Óıtkeni myqty ekonomıka — resýrsy kóp ekonomıka ǵana emes, óz múmkindigin ekonomıkalyq qundylyqqa aınaldyra alatyn ekonomıka.

Aıta keteıik, 28 qyrkúıekte Qasym-Jomart Toqaev Germanııaǵa resmı saparmen bardy.

Prezıdent Germanııanyń ekonomıkalyq qaýymdastyqtary men qarjy ınstıtýttary jetekshilerimen kezdesti.

Toqaev Qazaq-german ınvestıtsııa-qarjy platformasyn qurýdy usyndy.

Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstrliginde Berlınge resmı saparmen kelgen Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevty qarsy alý rásimi ótti.

Qazaqstan men GFR prezıdentteri shaǵyn quramda kelissóz júrgizdi.

Toqaev Germanııa Prezıdentin «Altyn Qyran» ordenimen marapattady.

Qasym-Jomart Toqaev pen Frank-Valter Shtaınmaıer Birlesken deklaratsııa qabyldady.

Búgin Prezıdent Mıýnhen qalasyna bardy.