Qazaqstan ǵalymdary ǵarysh qoqysyn joıýdyń jańa tásilderin usynyp otyr

ASTANA. KAZINFORM – Jer mańyndaǵy orbıtada jınalǵan ǵarysh qoqysy spýtnıkterdiń jumysyna qaýip tóndirip otyr. Bul másele GPS navıgatsııasyna, baılanys júıelerine jáne aýa raıyn boljaýǵa tikeleı áser etýi múmkin. Bul týraly Nazarbaev Ýnıversıtetiniń ǵalymdary málimdedi.

Mamandardyń málimetinshe, qazirgi tańda Jer orbıtasynda 10 santımetrden asatyn shamamen 30 myńǵa jýyq ǵarysh qoqysy bar. Olardyń qatarynda isten shyqqan spýtnıkter, zymyrandardyń joǵarǵy bólikteri jáne ártúrli metall synyqtary kezdesedi.

– Ǵarysh qoqysy – adamzattyń ortaq resýrstardy qanshalyqty jaýapkershilikpen paıdalana alatynyn kórsetetin másele, – dedi Injenerııa jáne tsıfrlyq ǵylymdar mektebiniń ókili Dmıtrıı Sızov.

Bul nysandar sekýndyna birneshe shaqyrym jyldamdyqpen qozǵalady. Sondyqtan olardyń soqtyǵysýy jańa, odan da usaq qoqystardyń paıda bolýyna jáne orbıtalardyń odan ári lastanýyna sebep bolýy múmkin.

– Eger bul úderis toqtamasa, biz GPS, spýtnıktik baılanys pen aýa raıyn boljaý júıelerinen aıyrylýymyz múmkin, – dep túsindirdi ǵalym.

Osy máseleni sheshý úshin Nazarbaev Ýnıversıtetinde QR Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń granty aıasynda arnaıy ǵylymı joba iske asyrylyp jatyr. Joba ǵarysh qoqysyn joıýdyń, ıaǵnı bir nysandy ustap, ony orbıtadan shyǵarý tásilderin zertteıdi.

Jobanyń negizgi ıdeıasy – ǵaryshtaǵy baqylaýsyz ushyp júrgen iri nysandardyń qozǵalysyn baıaýlatý. Ol úshin qoqys nysanyna arnaıy qurylym jalǵanady. Bul qurylym obektiniń syrtqy aýdanyn úlkeıtedi. Sonyń nátıjesinde atmosferalyq kedergi (aýa qarsylyǵy) artyp, nysan birtindep jyldamdyǵyn joǵaltady.

Jyldamdyǵy azaıǵan ǵarysh qoqysy tómen orbıtaǵa túsip, aqyrynda Jer atmosferasynda janyp ketedi. Zertteý barysynda tether (tros, jińishke baılanys arqan) arqyly qoqys nysanyn basqarý múmkindikteri matematıkalyq modelder arqyly eseptelip jatyr.

Ǵalymdardyń aıtýynsha, ǵarysh qoqysyn joıý – jańa ári qarqyndy damyp kele jatqan baǵyt.

– Bul salada Qazaqstan iri ǵarysh derjavasy bolmasa da, ǵylymı ádister men modelder usyný arqyly óz ornyn taba alady, – dedi Dmıtrıı Sızov.

Aıta keteıik, buǵan deıin Qazaqstanda Jerdi qashyqtan zondtaý ǵarysh júıesiniń ulttyq operatory aıqyndalǵanyn jazǵan edik.