Qazaqstan Eýropaǵa balyq súbesi eksportyn arttyrdy

Sarapshylar Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekterine súıenip, Qazaqstannyń balyq eksporty men ımportyna taldaý jasady. Zertteý barysynda shetelge qandaı balyq túrleri jóneltiletini jáne Qazaqstanǵa qandaı ónimder jetkizilinetini anyqtaldy.

Bıylǵy qańtar-maýsym aılarynda Qazaqstan shetelge 12,9 myń tonna óńdelgen jáne konservilengen balyq ónimderin eksporttady. Onyń quramyna balyqpen qatar, shaıantárizdiler men jumsaqdeneliler (mollıýska) de kiredi. Aıta keteıik, balyqtyń qabyǵyn arshyp, ishek-qarny men súıekterinen aryltyp, súbe eti ǵana qalǵanda, ol óńdelgen ónim sanatyna jatqyzylady. 2025 jyldyń birinshi jartyjyldyǵymen salystyrǵanda, bıylǵy eksport kólemi aıtarlyqtaı ósken, al ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha balyq ónimderiniń eksporty 11,1% azaıǵan. Sarapshylardyń aıtýynsha, eksport kólemi 2023 jyldan beri tómendep keledi. Osyǵan baılanysty bıylǵy oń dınamıka jetkizý kólemi qaıta óse bastaǵanyn kórsetýi múmkin.

— Qazaqstan balyq ónimderin qaıta eksporttamaı, shetelge tek elde aýlanǵan balyqty jóneltedi dep eseptesek, bıylǵy qańtar-maýsymda óńdelgen ári konservilengen balyq, shaıantárizdiler men jumsaqdenelilerdiń 42,4%-y syrtqy naryqqa shyǵarylǵan. Bul 30,4 myń tonnaǵa teń. Kórsetkish ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 5,3% tómen», — dep jazylǵan maqalada.

Aıta ketý kerek, 2026 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda eksport kólemi artqanymen, óńdelgen jáne konservilengen balyq, shaıantárizdiler men jumsaqdenelilerdiń ishki naryqtaǵy satylymy 16,9%-ǵa tómendep, 45 100 tonna boldy. Mamandardyń aıtýynsha, bul ishki naryqtaǵy tutyný kólemi azaıyp, eksportty ulǵaıtýǵa basymdyq berilgenin ańǵartady.

Qazaqstannan negizinen muzdatylǵan tuşy sý balyǵy men onyń súbesi eksporttalady. Muny syrtqy ekonomıkalyq qyzmet taýar nomenklatýrasynyń 10 tańbaly kodtary boıynsha júrgizilgen tolyq kedendik statıstıka kórsetedi. 2026 jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda muzdatylǵan balyq ushalarynyń eksporty 69,2% ósip, 3,3 myń tonnadan 5,6 myń tonnaǵa jetti. Osylaısha jalpy eksport quny 2,2 ese ósti. Sarapshylar muny ónimniń ortasha baǵasynyń qymbattaýymen nemese eksport qurylymynda baǵasy joǵary taýarlardyń úlesi artýymen baılanystyrady.

— Esepterde naqty qandaı balyq túrleri sóz bolǵany kórsetilmegen. Alaıda bılik ókilderi men balyq ósirýshiler bergen saraptamalyq suhbattarǵa súıensek, Qazaqstan tuqy, taban, kókserke jáne basqa da balyq túrlerin eksporttaıdy. Sonyń ishinde kókserke syrtqy naryqqa kóbine súbe túrinde shyǵarylady. Bul — eksporttyń ekonomıkalyq turǵydan tıimdi baǵyttarynyń biri. Eýropa elderi úshin kókserke súbesi qazirdiń ózinde tanymal qazaqstandyq brendke aınalǵan, — delingen basylymda.

2026 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda tuşy sý balyǵy súbesiniń eksporty da oń dınamıka kórsetti, alaıda ósim qarqyny salystyrmaly túrde tómen boldy. Eksporttyń kólemi 36,8% artyp, 3,1 myń tonnadan 4,2 myń tonnaǵa jetti. Aqshalaı esepte kórsetkish 39,3% ósip, 21,9 mln dollardan 30,5 mln dollarǵa deıin jetti. Qazaqstandyq balyq súbesin negizinen Danııa, Lıtva, Nıderland jáne Polsha satyp alady. Bıyl bul elderdiń barlyǵy Qazaqstannan jetkiziletin ónim kólemin edáýir arttyrǵan.

Qazaqstandyq qaıta óńdeýshiler eksportty arttyrýǵa balyq aýlaý kólemin ulǵaıtý arqyly qol jetkizgen. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekterine sáıkes, 2025 jyly Qazaqstanda 49,6 myń tonna balyq aýlandy. Bul 2024 jylǵy kórsetkishten 10,1% kóp. Jalpy aýlanǵan balyqtyń shamamen úshten biri — tuşy sý tabany. Byltyr onyń 16,8 myń tonnasy aýlanyp, bir jylda kólemi 20%-ǵa jýyq ósken. Al kókserke aýlaý kólemi kerisinshe tómendedi. 2025 jyly nebári 4,8 myń tonna kókserke aýlanyp, kórsetkish bir jylda 9,8%-ǵa azaıdy. Budan bólek kılka, torta, móńke, kefal, sazan, alabuǵa, shortan, jaıyn jáne aqmarqa sekildi balyq túrlerin aýlaý kólemi de artqan.

— Biz balyq sharýashylyǵynyń mańyzdy baǵyttarynyń biri — akvamádenıettiń Qazaqstanda qanshalyqty belsendi damyp kele jatqanyn kórsetetin statıstıkany arnaıy bólip qarastyrdyq. 2025 jyly aýlanǵan jáne ósirilgen taýarly balyqtyń jalpy kólemi 13 300 tonnaǵa jetti. Bul 2024 jylmen salystyrǵanda 63,2% kóp. Mundaı ósim negizinen negizgi balyq túrleri boıynsha aýlaý jáne ósirý kóleminiń aıtarlyqtaı artýyna baılanysty boldy. Atap aıtqanda, sazan kólemi 3,7 ese ósip, 3 200 tonnaǵa jetti. Tuqy 86,9%-ǵa artyp, 4 200 tonnany qurady. Al forel kólemi 23%-ǵa ósip, 2 500 tonnaǵa jetti, — dep atap ótti sarapshylar.

Sońǵy birneshe jylda Qazaqstandaǵy balyq ımportynyń kólemi qubylyp otyrdy. 2021 jyly ımport kólemi ósip, 2022 jyly tómendedi. Al 2023 jyly qaıta kúrt artyp, 70,4 myń tonnaǵa jetti. Odan keıin ımport kólemi birtindep tómendedi. 2026 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda ımport 27,6 myń tonnany qurap, bir jylda 12,8% azaıdy. Sarapshylar muny syrtqy jetkizilimderge táýeldiliktiń azaıyp kele jatqanymen baılanystyrady.

Kedendik statıstıka eksportqa qaraǵanda ımportqa qatysty tolyǵyraq málimet beredi. Derekter Qazaqstanǵa qandaı balyq túrleri jıi jetkiziletinin kórsetedi. Negizinen, elimizde kezdespeıtin balyq túrleriniń ımporty basym. Mysaly, alty aıda Qazaqstanǵa shamamen 4,6 myń tonna maıshabaq ákelindi. Onyń quny 7,7 mln dollar boldy. Sondaı-aq 2,2 myń tonna skýmbrııa ımporttalyp, onyń quny 10,9 mln dollarǵa jetti. Baǵasy eń joǵary balyq — qyzyl balyq. Bıylǵy qańtar-maýsymda aqserke ımporty 3,6 myń tonnany qurap, onyń quny 29 mln dollarǵa jetti, — dep atap ótti sarapshylar.

Aıta keteıik, buǵan deıin Qazaqstannan ShYU elderine jem-shóp eksportynyń 2,5 ese óskeni habarlanǵan bolatyn. 

Aqzat Jıenalına