Qazaqstan — Eýropa: jańa múmkindikter kezeńi

Sapar aıasynda Memleket basshysy Eýropalyq keńestiń prezıdenti Antonıý Koshta, Eýropalyq komıssııanyń prezıdenti Ýrsýla fon der Lıaıen, Belgııa premer-mınıstri Bart de Vever jáne iri eýropalyq kompanııalardyń basshylarymen kezdesti. Eń bastysy, kólik, avıatsııa, ınfraqurylym jáne ınvestıtsııa salalarynda naqty kelisimderge qol jetkizildi. Bul Qazaqstan men EO arasyndaǵy baılanystardyń saıası dıalog deńgeıinen praktıkalyq ekonomıkalyq yntymaqtastyq kezeńine ótkenin kórsetedi.

— Bul sapardyń ózeginde qarapaıym, biraq mańyzdy shyndyq jatyr: Eýropalyq Odaq Qazaqstandy Ortalyq Azııadaǵy eń mańyzdy seriktesi retinde qarastyrady. Sebebi búginde EO Qazaqstannyń eń iri saýda jáne ınvestıtsııalyq seriktesi sanalady. Elge tartylǵan tikeleı sheteldik ınvestıtsııalardyń eleýli bóligi eýropalyq memleketterge tıesli. Óz kezeginde Qazaqstan Eýropany tehnologııa, ınvestıtsııa, ónerkásipti jańǵyrtý jáne eksporttyq naryqtardy ártaraptandyrýdyń mańyzdy kózi retinde qarastyrady, — dedi N. Mátjanı.

2025 jyly Samarqandta EO — Ortalyq Azııa sammıtti ótken edi. Sol sammıtte taraptar strategııalyq áriptestikti jańa deńgeıge kóterýge ýaǵdalasqan edi. Sondyqtan Brıýsseldegi kezdesýler tek sımvolıkalyq sıpatqa ıe bolǵan joq. Olar Samarqandta qabyldanǵan sheshimderdiń oryndalý barysyn baǵalaýǵa jáne yntymaqtastyqtyń jańa baǵyttaryn aıqyndaýǵa arnaldy.

Kelissózderdiń negizgi taqyryptarynyń biri kólik jáne logıstıkalyq baılanystarǵa arnaldy. Eýropa Reseı aýmaǵy arqyly ótetin dástúrli baǵyttarǵa balama izdep jatqanda, Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty nemese «Orta dálizdiń» mańyzy artyp keledi. Bul marshrýt Qytaı men Ortalyq Azııany Qazaqstan, Kaspıı teńizi, Kavkaz jáne Túrkııa arqyly Eýropamen baılanystyrady.

— Qazaqstan úshin Orta dálizdi damytý Eýrazııadaǵy mańyzdy logıstıkalyq hab retindegi rólin kúsheıtýge jol ashady. Al Eýropalyq Odaq úshin bul baǵyt jetkizý tizbekterin ártaraptandyrýdyń jáne saýda qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń mańyzdy quraly. Sondyqtan Memleket Basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń sapary kezinde kólik ınfraqurylymy máselesine erekshe kóńil bólinýi kezdeısoq emes, — deıdi sarapshy.

Sapardyń naqty nátıjelerine kelsek, Brıýsselde Qazaqstan men Eýropalyq Odaq arasynda áýe qatynasy týraly keshendi kelisimge qol qoıyldy. Bul qujat avıatsııalyq baılanystardy keńeıtip, ekonomıkalyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa múmkindik beredi.

Sonymen qatar Transkaspıı dálizi ınfraqurylymyn damytýǵa arnalǵan nesıe kelisimi jasaldy. Eýropalyq Qaıta Qurý jáne Damý Bankimen birqatar memorandýmdarǵa qol qoıylyp, Air Astana áýe kompanııasy úshin Airbus ushaqtaryn jetkizý jónindegi kommertsııalyq kelisim rásimdeldi.

Kelissózderdiń taǵy bir mańyzdy baǵyty — strategııalyq shıkizat pen sırek metaldar boldy. Eýropa jasyl energetıkaǵa kóshý jáne joǵary tehnologııalyq óndiristerdi damytý úshin qajetti mańyzdy mıneraldardyń senimdi jetkizýshilerine muqtaj. Qazaqstan mundaı resýrstardyń eleýli qoryna ıe jáne osy salada senimdi áriptes retinde óz ornyn nyǵaıtyp keledi.

— Bul jerde eki taraptyń múddeleri toǵysady. Eýropa jetkizý tizbekterin ártaraptandyrýǵa umtylsa, Qazaqstan tek shıkizat eksporttaýshysy bolyp qalmaı, mıneraldardy óńdeý jáne qosylǵan quny joǵary óndiristerdi damytýǵa ınvestıtsııa tartýdy kózdeıdi. Sondyqtan mańyzdy mıneraldar salasyndaǵy yntymaqtastyq Qazaqstan-EO strategııalyq seriktestiginiń jańa tirekteriniń birine aınalýda, — deıdi Nurbek Mátjanı.

Energetıka máselesi de nazardan tys qalmady. Sońǵy jyldardaǵy álemdik energetıkalyq naryqtaǵy ózgeristerden keıin Eýropa energetıkalyq qaýipsizdik máselesine erekshe kóńil bólip otyr. Qazaqstan munaı men gaz óndirýshi mańyzdy memleket retinde Eýropanyń senimdi seriktesi bolyp qala beredi. Alaıda búgingi tańda taraptar dástúrli kómirsýtekterden bólek jańartylatyn energııa kózderi, jasyl tehnologııalar jáne klımattyq bastamalar boıynsha yntymaqtastyqty da keńeıtýge nıetti.

Sapar barysynda tsıfrlyq tehnologııalar men jasandy ıntellekt máseleleri de talqylandy. Qazaqstan men EO ınnovatsııalar, tsıfrlyq transformatsııa jáne joǵary tehnologııalar salasyndaǵy áriptestikti kúsheıtýge múddeli ekenin kórsetti. Bul qarym-qatynastyń tek energetıka men shıkizatqa ǵana emes, bolashaq ekonomıkanyń negizgi draıverlerine de baǵyttalyp otyrǵanyn ańǵartady.

— Syrtqy saıasat turǵysynan alǵanda, Brıýsselge sapar Qazaqstannyń kópvektorly dıplomatııa saıasatynyń jalǵasyp jatqanyn taǵy bir ret dáleldedi. Astana álemdik negizgi kúsh ortalyqtarymen teńgerimdi qarym-qatynas ornatýǵa jáne eshbir serikteske shamadan tys táýeldi bolmaýǵa umtylady. Eýropalyq Odaqpen baılanystardy tereńdetý osy strategııanyń tabıǵı jalǵasy deýge bolady, — dep atap ótti N. Mátjanı.

Al Eýropalyq Odaq úshin Qazaqstanmen áriptestik te strategııalyq mánge ıe. Jańa kólik baǵyttary, energetıkalyq qaýipsizdik jáne mańyzdy mıneraldar úshin jahandyq báseke jaǵdaıynda Ortalyq Azııanyń mańyzy artyp keledi. Óńirdegi memleketterdiń ishinde Qazaqstan ekonomıkasynyń kólemi, tabıǵı resýrstary, ınfraqurylymdyq áleýeti jáne saıası turaqtylyǵy arqyly erekshelenedi. Sondyqtan Brıýssel Qazaqstandy Ortalyq Azııaǵa shyǵatyn negizgi qaqpa retinde qarastyrady.

Qorytyndylaı kele, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Brıýsselge sapary Qazaqstan men Eýropalyq Odaq arasyndaǵy qatynastardyń jańa kezeńge aıaq basqanyn kórsetti. Endigi jerde yntymaqtastyq tek dıplomatııalyq málimdemelermen shektelmeıdi. Onyń negizinde naqty ınfraqurylymdyq jobalar, kólik dálizderi, ónerkásiptik seriktestikter, tehnologııalyq bastamalar jáne uzaq merzimdi ınvestıtsııalar jatyr.

— Geosaıası belgisizdik kúsheıgen kezeńde Brıýssel men Astana ortaq strategııalyq múddelerge súıene otyryp, uzaq merzimdi seriktestikti nyǵaıtýǵa nıetti ekenin kórsetti. Sondyqtan bul sapar jaı ǵana dıplomatııalyq oqıǵa emes, Eýrazııa keńistigindegi bolashaq yntymaqtastyqtyń mańyzdy kezeńderiniń biri, — dep túıindedi Nurbek Mátjanı.

Aıta keteıik, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Taıland Premer-mınıstriniń orynbasary — Syrtqy ister mınıstri Sıhasak Pýangketkeomen kezdesti.