Qazaqstan energetıkasyn aldaǵy jyldary qandaı ózgeris kútip tur – sarapshy
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstanda aldaǵy jyldary jańa elektr stantsııalaryn iske qosý josparlanyp otyr. Bul elektr qýaty eń kóp tutynylatyn ýaqytta týyndaıtyn tapshylyqty azaıtýǵa múmkindik bermek. Energetıka salasynda qandaı máselelerdi sheshý qajet jáne elimiz atom elektr stantsııasyn salýǵa daıyn ba? Bul týraly Qazaqstannyń eńbek sińirgen energetıgi Serik Tıýtebaev Kazinform tilshisine bergen suhbatynda aıtyp berdi.
Sarapshynyń aıtýynsha, búginde Qazaqstandaǵy elektr stantsııalarynyń belgilengen qýaty 25 GVt-tan asady. Al elge qajetti qýat shamamen 18 GVt.
– Jańartylatyn energııa kózderin eseptemegende, keminde 23 GVt qalady. Al bizge qajeti – 18 GVt. ıAǵnı Qazaqstanda elektr energııasynyń tapshylyǵy joq. Másele elektr qýaty eń kóp tutynylatyn ýaqytta týyndaıdy. Sondyqtan osy kezdegi qýat tapshylyǵyn sheshý qajet. Ol úshin jabdyqtardy ýaqytyly jóndep, jańa elektr stantsııalaryn iske qosyp, zańnamany jetildirý kerek. Munyń bári qýat tapshylyǵyn azaıtýǵa múmkindik beredi, – dedi Serik Tıýtebaev.
Qaı óńirlerde qaýip joǵary?
Serik Tıýtebaev energetıka salasynyń qazirgi basty mindetteriniń biri jylytý maýsymyn apatsyz ótkizý ekenin aıtty. Onyń sózinshe, qajetti jumystarǵa qarjy bólingen. Alaıda energetıkalyq nysandardyń turaqty jumys isteýi úshin bilikti mamandardy tartý mańyzdy.
Sarapshynyń pikirinshe, ásirese óz elektr energııasyn óndiretin qýat kózderi joq óńirler osal bolyp otyr. Mundaı eldi mekenderdi jylýmen turaqty qamtamasyz etý de qıyndyq týǵyzady.
– Óziniń elektr energııasyn óndiretin stantsııalary joq qalalarda qaýip joǵary. Mysaly, Rıdder, Ekibastuz, Jańatas jáne basqa da eldi mekender. Onda barlyq salmaq jylý kózderine túsedi. Bul qosymsha qıyndyqtar týǵyzady, – dep túsindirdi ol.
Aldaǵy 15 jylda energetıka salasy qalaı ózgeredi?
Sarapshy aldaǵy 10–15 jylda Qazaqstan energetıkasynyń damýyna jańa múmkindikter ashylady dep esepteıdi. Buǵan zańnamanyń jetildirilýi men ınvestıtsııa tartýdyń jańa tetikteri yqpal etpek.
Olardyń qatarynda «ınvestıtsııaǵa aıyrbas retinde tarıf» qaǵıdaty, qýat naryǵy jáne elektr energııasyn biryńǵaı satyp alýshy júıesi bar.
– Qazaqstan energetıkasyn alda altyn dáýir kútip tur. Buǵan salada birtindep engizilip jatqan ózgerister negiz bolyp otyr. «Investıtsııaǵa aıyrbas retinde tarıf» qaǵıdaty, qýat naryǵy jáne biryńǵaı satyp alýshy tetigi jańa stantsııalar qurylysyn bastaýǵa múmkindik berdi. Aldaǵy ýaqytta Almatydaǵy JEO-2-de gaz týrbınalyq qondyrǵyny, Túrkistan elektr stantsııasyn, Ekibastuz GRES-2-niń úshinshi energoblogyn iske qosý josparlanǵan. Sondaı-aq Kókshetaý, Semeı jáne Óskemen qalalarynda jylý elektr ortalyqtary salynady. Bul jobalardy aldaǵy 3–5 jylda júzege asyrý qýat tapshylyǵyn edáýir azaıtýǵa múmkindik beredi. Jańartylatyn energııa kózderi de óz úlesin qosady. Al osy ózgeristerdiń eń úlken nátıjesi atom elektr stantsııasynyń salynýy bolmaq, – dedi Serik Tıýtebaev.
Degenmen energetıka salasynda sheshilmegen máseleler de bar. Sarapshy eń aldymen maman tapshylyǵy men zańnamadaǵy kemshilikterge nazar aýdardy. Onyń pikirinshe, jańa jobalardy júzege asyrýǵa kedergi keltiretin máselelerdi joıý úshin zańdardy únemi jetildirip otyrý qajet.
– Energetıka salasyn únemi damytyp otyrý kerek. Qol jetkizgen jetistiktermen toqtap qalýǵa bolmaıdy. 2011 jyly «Elektr energetıkasy týraly» zańǵa ózgerister engizildi. Aldaǵy ýaqytta da zańnamany jetildirip, saladaǵy táýekelderdi azaıtý qajet, – dedi ol.
Serik Tıýtebaev 2030 jylǵa deıin gaz jáne kómir elektr stantsııalaryn ýaqytyly salýdyń mańyzyn da atap ótti. Sondaı-aq Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń 2030 jylǵa qaraı elektr energııasyn óndirýdegi gaz generatsııasynyń úlesin 15 paıyzǵa jetkizý jóninde mindet qoıǵanyn eske saldy.
Qazaqstan AES salýǵa daıyn ba?
Sarapshynyń aıtýynsha, buǵan deıin jańa energetıkalyq nysandar qurylysynyń kesheýildeýine ınvestıtsııany qaıtarýdyń tıimdi tetikteriniń bolmaýy sebep bolǵan. Qazir mundaı tetikter paıda boldy. Alaıda kompanııalar áli de qarjy kózderin tabýy kerek.
Taǵy bir másele – elimizde energetıkalyq nysandar salýǵa mamandanǵan otandyq uıymdardyń jetispeýi jáne iri jobalardy júzege asyrý tájirıbesiniń azdyǵy.
– Bizde energetıkalyq nysandar salýǵa mamandanǵan iri uıymdar joq. Sondyqtan qurylys jumystary keshigedi. Negizinen óz mamandarymyz jetispeıdi, – dedi Tıýtebaev.
Onyń pikirinshe, salany damytý úshin jańa nysandar salýmen ǵana shektelmeı, olardyń qurylysyn ýaqytyly aıaqtap, paıdalanýǵa beretin mamandardy da daıarlaý qajet.
Serik Tıýtebaev bolashaq atom elektr stantsııasyna qajetti kadrlar máselesine de toqtaldy. Onyń aıtýynsha, AES jabdyqtarynyń edáýir bóligin týrbınalar men qosalqy qondyrǵylar sııaqty jylý-tehnıkalyq júıeler quraıdy. Olardyń jumys isteý qaǵıdalary dástúrli energetıka salasynyń mamandaryna jaqsy tanys.
– Atom elektr stantsııasyndaǵy jabdyqtardyń edáýir bóligi jylý tehnıkasyna jatady. Onda Ekibastuz elektr stantsııasynda qoldanylatyn týrbınalarǵa uqsas kádimgi týrbınalar men qosalqy júıeler bar. Sondyqtan bul jaǵynan qıyndyq týyndamaıdy dep oılaımyn. Stantsııa salynyp jatqan ýaqytta qajetti mamandardy daıarlap úlgerýge bolady, – dedi ol.
Al ıadrolyq tehnologııalarmen jumys isteıtin mamandardy daıarlaý áldeqaıda kúrdeli mindet. Sarapshynyń pikirinshe, bul úshin Qazaqstan atom energetıkasy damyǵan elderdiń, ásirese Reseı men Qytaıdyń tájirıbesin paıdalanýy qajet.
Tıýtebaev elimiz jańa tehnologııalardy ıgerýden qoryqpaýy kerek dep esepteıdi. Ol Keńes Odaǵy taraǵannan keıin kóptegen maman elden ketip, Qazaqstannyń energetıka salasy kadr tapshylyǵyna tap bolǵanyn eske saldy.
– Meniń oıymsha, qorqýdyń qajeti joq. Qazaqstan energetıkasyn ózimiz damyta bastaǵan kezde de qolymyzdan keletinine kúmándanǵandar boldy. Ásirese Keńes Odaǵy taraǵannan keıin kóptegen maman elden ketip qaldy. Biraq búginde elimizde joǵary bilikti kadrlar bar. Sondyqtan atom elektr stantsııalaryn salýdan qoryqpaýymyz kerek, – dep túıindedi Serik Tıýtebaev.
Buǵan deıin Almatydaǵy №2 jáne №3 jylý elektr ortalyqtarynyń aýmaǵynda jańa gaz elektr stantsııalary salynyp jatqany týraly habarlaǵan edik.
