Qazaqstan ekonomıkasy qalaı damydy — Sarapshy pikiri
ASTANA. KAZINFORM — 1990 jylǵy 25 qazanda Memlekettik egemendik týraly deklaratsııanyń qabyldanýy Qazaqstan tarıhyndaǵy mańyzdy beles boldy. Memlekettik táýelsizdikke qol jetkizgen soń, elimiz derbes ekonomıkalyq saıasat júrgizýge jáne ulttyq ekonomıkany qalyptastyrýǵa kiristi. Otyz jyldan astam ýaqytta Qazaqstan ekonomıkalyq damýdyń túrli kezeńinen ótti. Olardyń árbiri jańa syn-qaterlermen, jetistiktermen jáne memlekettik saıasattyń basym baǵyttaryndaǵy ózgeristermen qatar júrdi.
Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Azamat Nurseıitov ekonomıkalyq damýdyń negizgi kezeńderi men aldaǵy mindetterin saralap kórdi.
— 1990-1996 jyldary Qazaqstan naryqtyq qatynastarǵa kóshýdiń kúrdeli kezeńin bastan keshti. Keńes Odaǵynyń ydyraýy sharýashylyq baılanystardyń úzilýine, óndiristiń qysqarýyna jáne ınflıatsııanyń ósýine ákeldi. Osy jaǵdaıda baǵany yryqtandyrý, jekeshelendirý, ulttyq valıýta — teńgeni engizý, salyq jáne keden júıelerin qalyptastyrý jumystary júrgizildi, — deıdi sarapshy.
Sonymen birge Qazaqstan halyqaralyq uıymdarǵa múshe bolyp, syrtqy ekonomıkalyq baılanystaryn keńeıtti. 1992 jyly Birikken Ulttar Uıymyna, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna, Dúnıejúzilik bankke jáne Halyqaralyq valıýta qoryna qosyldy. Bul qadamdar eldiń halyqaralyq ekonomıkalyq júıege kirigýine múmkindik berdi. Elimiz Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyn (TMD) qurýǵa jáne postkeńestik keńistiktegi basqa da ıntegratsııalyq bastamalarǵa qatysty.
Al 1997-2007 jyldary iri munaı-gaz ken oryndaryn ıgerý, sheteldik kapıtaldyń kelýi jáne álemdik naryqtaǵy qolaıly jaǵdaı ekonomıkalyq ósimniń negizgi qozǵaýshy kúshterine aınaldy. Ulttyq qor qurylyp, ınfraqurylymdy damytýǵa basymdyq berildi. «Qazaqstan — 2030» strategııasy memlekettik josparlaý júıesiniń qalyptasýyna yqpal etti.
— Degenmen munaı-gaz salasynyń qarqyndy damýy eksporttyń, ınvestıtsııalardyń jáne bıýdjet kiristeriniń shıkizat sektoryna táýeldiligin de kúsheıtti, — deıdi A. Nurseıitov.
2008-2014 jyldary jahandyq qarjy daǵdarysy Qazaqstan ekonomıkasynyń syrtqy kúızelisterge osal ekenin kórsetti. Memlekettik qarjy rezervterin paıdalaný jáne ekonomıkany qoldaý sharalary jaǵdaıdy turaqtandyrýǵa kómektesti. Bul aralyqta kólik-logıstıka ınfraqurylymyn damytý men saýda baılanystaryn keńeıtý jalǵasty.
2015-2019 jyldary munaı baǵasynyń tómendeýi ekonomıkany ártaraptandyrý qajettigin taǵy da aıqyndaı tústi. Óńdeý ónerkásibin, agroónerkásiptik keshendi, kólik dálizderin jáne shaǵyn ári orta bıznesti damytýǵa nazar aýdaryldy. Qazaqstan 2015 jyly Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirip, halyqaralyq saýda júıesindegi ornyn nyǵaıtty.
Alaıda shıkizattyq emes salalardyń damýyna eńbek ónimdiliginiń tómendigi, óndiristi tehnologııalyq jańǵyrtý jáne otandyq ónimderdiń básekege qabilettiligin arttyrý máseleleri kedergi keltirdi.
— 2020-2022 jyldary COVID-19 pandemııasy halyq pen bıznesti qoldaýdyń qosymsha sharalaryn qabyldaýdy talap etti. Keıin ekonomıkalyq belsendilik qalpyna kelgenimen, ınflıatsııalyq qysym kúsheıip, jahandyq jetkizý tizbekterindegi irkilister ishki naryqtyń osal tustaryn kórsetti, — dep atap ótti ekonomıst.
2023 jyldan bastap Qazaqstan ekonomıkasynda ósim jalǵasyp, shıkizattyq emes salalardyń mańyzy arta tústi. Al 2025 jyly eldiń naqty jalpy ishki ónimi 6,5%-ǵa ósti. Ónerkásip, qurylys, kólik jáne saýda salalarynda oń dınamıka baıqaldy.
2026 jyldyń alǵashqy toǵyz aıynda ekonomıkanyń ósimi 4,2%-dy qurady. Shıkizattyq emes sektor 5,4%-ǵa ósti. Eń joǵary ósim qurylys, óńdeý ónerkásibi, kólik qyzmetteri men saýda salalarynda tirkeldi. Olardyń jıyntyq úlesi jalpy ishki ónim ósiminiń 75%-dan astamyn qamtamasyz etti.
— Ekonomıkany ártaraptandyrý sharalarynyń nátıjesinde 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha munaı óndirýdiń jalpy ishki ónimdegi úlesi 7,8%-ǵa deıin tómendedi. Al 2026 jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda óńdeý ónerkásibiniń úlesi 14,1%-ǵa jetse, taý-ken óndirý ónerkásibiniń úlesi 12,4%-dy qurady, — dedi spıker.
Investıtsııalyq belsendilik te ekonomıkalyq ósimge yqpal etip otyr. 2026 jyldyń qańtar-qyrkúıek aılarynda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestıtsııalar 7%-ǵa artty. Onyń ishinde jeke ınvestıtsııalar kólemi 18,2%-ǵa ósken.
Táýelsizdik jyldarynda Qazaqstan ulttyq ekonomıkasyn qalyptastyryp, memlekettik jáne qarjy ınstıtýttaryn qurdy, qomaqty ınvestıtsııa tartty, iri munaı-gaz ken oryndaryn ıgerdi, qarjy rezervterin jınaqtap, kólik ınfraqurylymyn damytýǵa negiz qalady.
— Alaıda álemdik ekonomıkalyq daǵdarystardyń tájirıbesi shıkizattan túsetin kiriske táýeldilik eldi syrtqy naryqtaǵy ózgeristerge osal etetinin kórsetti. Oǵan qosa, jalpy ishki ónimniń joǵary qarqynmen ósýi halyqtyń kúndelikti turmys deńgeıiniń árdaıym jaqsaratynyn bildirmeıdi. Sondyqtan Qazaqstan damýynyń qazirgi kezeńinde ekonomıkanyń qanshalyqty jyldam ósip jatqany ǵana emes, ósimniń sapasy men oǵan negiz bolǵan faktorlar da mańyzdy. Eń bastysy — ekonomıkalyq ósimniń nátıjesi halyqtyń ál-aýqatyn naqty jaqsartýǵa qanshalyqty yqpal etetini, — deıdi A. Nurseıitov.
Mamannyń aıtýynsha, Qazaqstan ekonomıkasynyń turaqty damýyn qamtamasyz etý úshin eńbek ónimdiligin arttyryp, óndiristi zamanaýı tehnologııalarmen jańǵyrtý qajet. Básekege qabiletti óńdeý ónerkásibin
damytyp, shıkizattyq emes eksport kólemin ulǵaıtý da mańyzdy. Jeke sektordy nyǵaıtyp, básekelestikke jol ashý jáne kásipkerlik bastamalardy qoldaý da ekonomıkalyq ósimge serpin beredi.
Memlekettik shyǵystardyń tıimdiligin arttyryp, bıýdjet kiristeriniń munaıǵa táýeldiligin azaıtý, ınflıatsııany tejeý jáne halyqtyń naqty tabysyn ósirý de — negizgi mindetterdiń qatarynda. Buǵan qosa, óńirler arasyndaǵy alshaqtyqty qysqartyp, adamı kapıtaldy damytýǵa ınvestıtsııa salý qajet. Kólik, energetıka jáne sý sharýashylyǵy ınfraqurylymyn jetildirý de eldiń uzaq merzimdi ekonomıkalyq damýy úshin mańyzdy.
— Respýblıka kúni — júrip ótken joldy baǵalap qana qoımaı, aldaǵy mindetterdi aıqyndaıtyn mańyzdy sát. Qazaqstan ekonomıkasynyń damýynyń jańa kezeńi tabıǵı resýrstarǵa súıengen modelden eńbek ónimdiligine, tehnologııaǵa, adamı kapıtalǵa jáne otandyq bıznestiń básekege qabilettigine negizdelgen ekonomıkaǵa kóshýmen baılanysty bolýy kerek. Táýelsiz Qazaqstannyń uzaq merzimdi damý nátıjesin ekonomıkalyq ósimniń sapasy, turaqtylyǵy jáne halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa qosatyn úlesi aıqyndaıdy, — deıdi ekonomıst.
Buǵan deıin Kazinform Qazaqstannyń basty jetistikteri men damý kezeńderine sholý jasaǵan edi.
