Qazaqstan bolashaqqa kóz tigedi - reseılik telearnanyń arnaıy reportajy

Reportaj atalǵan telearnanyń tilshisi Robert Frantsevke Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bergen suhbaty negizinde qurylǵan. Ult kóshbasshysy suhbat barysynda Astanada júrgizilgen aýqymdy qurylystyń tarıhynan syr shertip, Qazaqstan astanasynyń mańaıyn jasyl aımaqqa aınaldyrý, eldiń bitimgerlik maqsattary men el ekonomıkasyn modernızatsııalaý protsesi, ındýstrıaldy-ınfraqurylymdyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń qorytyndysy týraly aıtyp berdi.

Tilshi óz sózinde Astanany qazirgi Qazaqstannyń basty sımvolyna teńep, álemdegi eń jas astana ekenin erekshe atap ótedi. Kórki kelisken shahar - Qazaqstan halqynyń Táýelsizdik alǵannan bergi jetistikteriniń aıǵaǵy. Bar bolǵany jıyrma jylǵa jýyq ýaqyttyń ishinde respýblıkanyń bas qalasy Eýropa men Azııany baılanystyryp turǵan basty shaharǵa aınaldy. Búgingi Astana - Ortalyq Azııa elderiniń mádenı ortalyǵy. Mańyzdy saıası sheshimder de osy jerde qabyldanady. Dál osy jerde ShYU órisiniń tarıhı turǵyda keńeıýi júzege asyp, sırııalyq daǵdarystyń sheshilýinen úmit paıda bola bastady. Búkil postkeńestik elderdiń ishinde Astana birinshi bolyp Búkilálemdik EKSPO kórmesin ótkizip otyr.

Qazaqstandyq fenomenniń aýqymyna laıyqty baǵa berý úshin reportajdyń avtory qarqyndy túrde damyp kele jatqan megapolısten tys jumystarǵa nazar aýdarady. Kókjıekpen ushtasqan dalaǵa kóz júgirtip-aq Qazaqstannyń jańa astanasynyń irgesin kótergen qurylysshylardyń eńbegin erekshe atap ótýge bolady. Tike aıtqanda: olar joqty bar etti. Bul - ıen jatqan dalanyń alyp shaharǵa aınalyp ketýi ǵana emes, qorshaǵan ortamen úılesip jatqan túrlendirý amalyna jasalǵan tyń qadam, bul basty baǵyt pen qarqyndy túrde damýdyń kepili.

«Bálkim, basty keremeti - alyp daladaǵy mıllıon halqy bar qala bolýynda emes, ony qorshap turǵan ǵajaptyqta bolar», - deıdi tilshi. - «Joldar men teatrlardy, úılerdi, bıznes-ortalyqtar men áýejaılardy salýǵa bolar, biraq osynyń bárin janǵa jaıly túrde úılestirý, shynynda da, óte jaýapty jumys. Tabıǵatpen ortaq til tabysa bilý kerek. Al bul óte ońaı emes. Tarıhqa úńilsek, tabıǵattyń zańdylyǵyna qarsy shyqqan, máselen, ózenniń arnasyn burǵan, shól dalany nemese tyńdy ıgergen kóptegen mysaldardy bilemiz. Al qazaqstandyqtardyń genetıkalyq jadynda tabıǵatqa degen erekshe qurmeti bar».

Astananyń mańaıyndaǵy jasyl beldeýdiń damýymen qatar, eldiń qurylýyn sıpattaǵan telekanal tilshisi Memleket basshysynyń Astanada otyrǵyzǵan tuńǵysh bir túp aǵashy týraly saýal qoıady.

«Álbette, men bul izgi iske ózim de atsalystym. Birinshiden, bıyl  burynǵy Aqmolanyń Qazaqstannyń astanasy retinde jarııalanǵanyna 20 jyl tolady. Astana kóshirilgende jazǵyturym jańa qalanyń mańaıyn ormanǵa aınaldyrý týraly oıymdy aıttym. Munda buryn jetkilikti dárejede zerttelmeı tyń ıgerilgendikten, jer qyrtysy qopsyp, jelmen kóterilip, búkil dala shańǵa bógip jatqan. Alǵashqy jyldary Astanada jaǵdaı dál osyndaı edi. Búkil qalany shań basyp turatyn. Búgingi tańǵa deıin 78 myń ga aýmaqqa aǵash otyrǵyzyldy. Buny 100 myń ga aýmaqqa deıin ósirýdi maqsat tutyp otyrmyz», - deıdi Memleket basshysy.

Sonymen birge, Prezıdent astanany aýystyrý týrasyndaǵy depýtattardyń kúdik-kúmáni týraly da sóz qozǵady.

«Maqsaty aıqyn jańa memleket búkil álemge óziniń múmkindikterin kórsetý kerek bolatyn. Men táýekel ettim. Kómbege bárin tiktik - onyń ishinde eldiń saıası keleshegi de bar edi. Alǵa basý kerek boldy. Biz jeńdik. Men birde-bir sátke kúmándanǵan emespin», - dep atap ótti Nursultan Nazarbaev.

Qazaqstannyń bitimgerlik baǵytyn aıta kelip Nursultan Ábishuly eldiń kópvektorly saıasaty týraly eske salyp ótti.

«Biz terrıtorııasy aýqymdy, 18 mıllıon halqy bar shaǵyn memleketpiz. Barlyq kórshi elderge qarym-qatynasymyz birdeı. Qazaqstannyń ishinde júzdegen ult bar. Olardyń barlyǵyna jaıly jaǵdaı jasalǵan. Sondyqtan, keıde bizden qoldaý bildirýdi de surap jatady», - deıdi ol.

Elbasy Reseı men Ýkraına prezıdentteriniń arasynda kelisim júrgizý maqsatynda deldaldyq róli týraly sóz qozǵady.

«Men Ýkraınany jaqsy bilemin. Tipti ýkraınalyqtardyń jan syryn da ańǵaratyn sekildimin. Ol jaqta oqydym. Dostarym da kóp. Ýkraınalyqtardy meıirimdi ári kórikti halyq retinde, óz tarıhynda kóptegen qıyndyqtardy bastan ótkizgen, beıbitshilikte ómir súrýdi qalaıtyn el dep esepteımin. Reseı de dál sondaı. Aınalyp kelgende ekeýin bir el dep bilemiz. Baýyrlas eldiń mádenıeti de ortaq. Birge soǵysty, birge bastan qaıǵy keshti, birge ashyqty. Bárimizge kelisim kerek edi, biraq aıaq astynan daý týdy. Sondyqtan, men ózimniń kómegimdi usyndym, Kıevke keldim, odan ary Berlınge ushyp baryp, Merkel hanymmen kezdestim. Sodan keıin Frantsııa prezıdenti bizge keldi, men oǵan qaıtar jolda Vladımır Vladımırovıchpen kezdesýin ótindim. Ekeýi Máskeýde júzdesti. Sodan keıin Máskeýge bardym. Osynyń arqasynda Mınskte kezdesý uıymdastyryldy. Bul jıyn Astanada ótýi kerek edi, bári de kelisimin bergen. Eýropada bir protsester bolyp jatqandyqtan, Merkel maǵan qońyraý shalyp: «Biz Mınskte bas qossaq, jaqsy qabyldaısyń ba?» - dedi. Men bolsam: «Aıyrmashylyǵy joq. Qaıda ótetini mańyzdy emes, nátıjesi mańyzdy», - dep jaýap berdim. Sondyqtan, men sonda bardym da, sol jaqta Reseı basshysy prezıdent Poroshenkomen birinshi ret áńgimelesti. Men baıypty túrde áńgime órbise bári sheshiler dep oıladym. Máseleniń qaıdan shyqqanyn jaqsy bilemin. Biraq, kez kelgen soǵys beıbitshilikpen aıaqtalady ǵoı. Durys pa?» - deıdi El Prezıdenti.

Prezıdent Reseı men Túrkııa arasyndaǵy qaqtyǵys týrasynda da aıtyp berdi.

«Olardy ortaq sheshimge kelýge kóndirdim. Sırııa boıynsha Reseı, Túrkııa men Iran arasyndaǵy sırııaaralyq kezdesýdi Astanada ótkizý týraly usynys kelip tústi. Bul jaǵdaı Sırııa jaqtyń da qarsylyǵyn týyndatqan joq. Olarmen bizdiń de kelispeýshiligimiz bolǵan emes. Iranmen de bizde kıkiljiń bolmaǵan. Kezdesýler ótip jatyr. Tuńǵysh ret sırııalyq úkimet pen qarýlanǵan oppozıtsııa kelisimge kelý úshin bir ústelge otyryp, nátıjesinde soǵys toqtap, beıbitshilikke qadam jasala bastady.

Astana áýejaıyna el Prezıdentiniń qurmetine «Nursultan Nazarbaev» ataýy  berilýine oraı tilshiniń suraǵyna jaýap bergen Memleket basshysy:

- Bul meniń bastamam emes. Men ylǵı da bundaı bastamalarǵa qarsy bolyp keldim. Biraq bundaı usynys qaıt-qaıta aldymnan shyǵa beredi. Soǵan qaraǵanda, adamdar atqarylǵan jumysty kórip, soǵan rızashylyǵy men alǵysyn bildirgisi keletin sekildi, - dedi Prezıdent Nursultan Nazarbaev. - Kez kelgen saıasatker, Memleket basshysy tarıhta atqarǵan isimen qalýy kerek. Baǵa beretin bizdiń býyn emes, keler urpaq. Men uly fılosof, Rım ımperatory Mark Avrelııdiń «Sizdiń nege áli kúnge eskertkishińiz joq?» degen suraqqa: «Men keıin adamdar myna eskertkish kimniń eskertkishi dep suraǵanyn qalamaımyn. Kerisinshe, «myna adamǵa nege áli eskertkish qoıylmaǵan?» - dep suraǵanyn qalaımyn», - degen jaýabyn jıi esime alamyn.

Prezıdent sózin osylaı túıdi.