Qazaqstan bilimi men ǵylymy: Nege qazaqstandyqtar balalaryn shetelden qaıtara bastady
ASTANA. KAZINFORM – Álemdegi geosaıası ahýaldyń shıelenisýi men ekonomıkalyq turaqsyzdyq kezeńinde Qazaqstannyń bilim jáne ǵylym salasy tyń múmkindikterge ıe bolyp otyr. Prezıdenttiń ǵylymdy qarjylandyrý máselesine arnalǵan sońǵy jıyn bul salanyń strategııalyq mańyzyn taǵy bir aıqyndap berdi. Otandyq bilim berý naryǵyndaǵy máseleler men ǵylymdy kommertsııalandyrýdyń mańyzy týraly qarjyger Rasýl Rysmambetov óz oıymen bólisti.
Qaýipsizdik – tańdaýdyń basty talaby
Taıaý Shyǵystaǵy qaqtyǵystar men Parsy shyǵanaǵyndaǵy jaǵdaı bilim salasyna da áser etpeı qoımady. Qarjy mamanynyń aıtýynsha, qazir kóptegen ata-ana sheteldegi, sonyń ishinde BAÁ sııaqty elderdegi balalaryn Qazaqstanǵa aýystyrý joldaryn qarastyryp jatyr. Mundaǵy basty sebep – qaýipsizdik.
– Kóbi tańǵalýy múmkin, biraq bizde bilim sapasy jaǵynan Dýbaıdaǵy sheteldik oqý oryndarynan esh kem túspeıtin kem degende 10 ýnıversıtet bar. Qazirgi tańda ata-ana úshin birinshi orynda – balasynyń tynysh jerde oqyǵany. Bul turǵyda Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy eń qaýipsiz aımaq bolyp qalyp otyr, - deıdi Rasýl Rysmambetov.
Buǵan deıin Batys elderine aǵylǵan jastar qazir vızalyq kedergiler men sol elderdegi ýnıversıtetterdiń qarjylyq daǵdarysyna tap bolyp otyr. Osy oraıda otandyq JOO-lardyń básekege qabilettiligi arta túspek.
Otandyq ýnıversıtetterdiń áleýeti
Sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstannyń kem degende on joǵary oqý orny beretin bilim túlekterdiń álemniń kez kelgen núktesinde jumys tabýyna múmkindik beredi. Qazirgi ekonomıka salasynda bir emes, birneshe mamandyqty meńgerýdi talap etedi, al bizdiń ýnıversıtetter sáıkesinshe bul suranysqa beıimdele bastady.
Rasýl Rysmambetov qazir otandyq bilim ordalaryna tek jergilikti emes, sheteldik stýdentterden de suranys artyp otyrǵanyn aıtady. Alaıda JOO saıttarynyń aqparattyq jaǵynan álsizdigi áli de bolsa qolbaılaý.
Otandyq ǵylym qalaı tabys ákelmek?
19 naýryzda Almatyda ótken kezdesýde Prezıdent ǵylymǵa bólinetin ınvestıtsııanyń tıimdiligin arttyrýdy tapsyrǵan bolatyn.
Qarjygerdiń aıtýynsha, kásipkerler kóbine otandyq ǵylymı jańalyqtardy baıqaı bermeıdi.
– Bul jerde másele bilim alýshylarǵa qaıyrymdylyq jasaýda emes, sol arqyly tabys tabýda. Kásipkerler jeke zerthanalar ashyp, professorlardy jumysqa tartyp, birlesken mamandar daıarlaýy kerek. Bizde kommertsııalyq áleýeti zor ıdeıalar kóp, tek sony kóre biletin iskerlik qushtarlyq qajet, - dep tolyqtyrdy maman.
Mysaly Nazarbaev Ýnıversıtetiniń zerthanasynda (NLA) jasalyp jatqan biregeı akkýmýlıator prototıpteri týraly iri ulttyq kompanııalardyń habarsyz bolýy – osy baılanystyń joqtyǵynyń kórinisi.
Qazirgi otandyq JOO-lardyń áleýeti qandaı?
Búginde Qazaqstanǵa Úndistannan medıtsınaǵa, TMD elderinen IT salasyna oqýǵa keletin jastar kóbeıgen. Bul bilim berý salasynyń qýatty eksporttyq áleýetin kórsetedi. Memleket tarapynan bólinetin granttar men ashylyp jatqan 30-dan astam sheteldik JOO fılıaly bul úrdisti odan ary jedeldetpek.
Qazaqstannyń bilim berý júıesi tek ishki suranysty qanaǵattandyryp qoımaı, bilim eksportynyń negizgi kúshine aınalýǵa múmkindigi bar. Eger biz ǵylym men bıznestiń arasyndaǵy altyn kópirdi nyǵaıtyp, qaýipsizdik pen sapany qatar usyna alsaq, bilim eksporty elimizdiń ekonomıkalyq damýynyń jańa qozǵaltqyshyna aınalmaq.
Aıta keteıik, Qasym-Jomart Toqaev kásiptik, ǵylymı, ınjenerlik-tehnıkalyq mamandardy sapaly daıarlaýǵa kúsh salýdyń mańyzyna toqtalǵan bolatyn.
