Qazaqstan AQSh-taǵy B20 sammıtine eń úlken bıznes-delegatsııamen keldi

ASTANA. KAZINFORM — Vashıngtondaǵy B20 sammıtindegi eń úlken delegatsııa qazaqstandyq bıznesmender boldy. Olar AQSh-tyń 100-den astam kompanııasy shaqyrylǵan «Strategııalyq seriktestikten — naqty jobalarǵa» atty Qazaqstan-Amerıka bıznes forýmyna qatysty, dep habarlaıdy Kazinform agenttiginiń menshikti tilshisi oqıǵa ornynan.

Sammıt B20 v SShA: Kazahstan predstavlen samoı mnogochıslennoı bıznes-delegatsıeı
Foto: Rýstem Kojybaev / Kazinform

Іs-sharany Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy jáne AQSh Saýda palatasymen birlesip, Qazaqstan Prezıdentiniń jeltoqsanda AQSh Prezıdentiniń shaqyrýymen G20 sammıtine qatysý úshin Maıamıge baratyn sapary aldynda uıymdastyrdy.

AQSh Memlekettik hatshysynyń orynbasary Krıstofer Landaý Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy ekonomıkalyq jáne dıplomatııalyq qarym-qatynastardy nyǵaıtýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.

Amerıkanyń joǵary laýazymdy dıplomaty AQSh dıplomatııasy ekonomıkalyq jáne kommertsııalyq máselelerge qaıta oralýǵa basymdyq beretinin málimdedi. AQSh úkimetiniń maqsaty — amerıkandyq kompanııalardyń búkil álemdegi múmkindikter týraly habardar bolýyn qamtamasyz etý, óıtkeni Amerıkanyń kúshi jeke sektorda. 

— Men munda Amerıka halqyna da, Qazaqstan halqyna da paıda ákeletin Qazaqstandaǵy múmkindikterge qyzyǵýshylyq tanytqan kóptegen amerıkandyq jeke sektor ókilderin kórgenime óte qýanyshtymyn, — dedi Krıstofer Landaý.

Memlekettik departamenttiń ókili qyzmetke kirisken kezdegi negizgi basymdyqtarynyń biri Qazaqstanmen jáne basqa da Ortalyq Azııa elderimen qarym-qatynastyń mańyzdylyǵyn arttyrý bolǵanyn málimdedi.

— Qazaqstan ókilderi eń úlken B20 delegatsııa. Meniń oıymsha, bul Qazaqstannyń álemdik arenada iri ekonomıkalyq oıynshyǵa aınalǵanynyń belgisi. Sizder aınalańyzda bizdiń jeke sektorymyzdyń turaqty, joǵary qurmetti ókilderin kórip otyrsyzdar dep oılaımyn jáne bul bizdiń qazaqstandyq dostarymyzǵa sizdermen qarym-qatynasqa qanshalyqty baıypty qaraıtynymyzdy jáne onyń qanshalyqty basymdyqqa ıe ekenin kórsetýi kerek dep oılaımyn, — dedi ol.

AQSh-tyń joǵary laýazymdy dıplomaty sonymen qatar Qazaqstan Prezıdentiniń kóshbasshylyǵyn atap ótti.

— Meniń oıymsha, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev myqty álemdik kóshbasshylardyń biri. Ol, bálkim, Sı Tszınpınmen, Vladımır Pýtınmen jáne Donald Tramppen olardyń óz tilinde aýdarmashysyz sóılese alatyn birden-bir álemdik kóshbasshy, — dedi Landaý.

Dıplomat Donald Tramptyń Qasym-Jomart Toqaevty G20 sammıtine baqylaýshy retinde qatysýǵa shaqyrǵanyn rızashylyqpen tilge aldy.

Ol amerıkandyq bıznestiń Qazaqstanda jumys isteýde oń tájirıbesi bar ekenin, biraq ekijaqty yntymaqtastyqtyń áleýeti áli tolyq júzege aspaǵanyn atap ótti.

— Biz eki eldiń de ekonomıkalyq jáne kommertsııalyq múddesin jaqsy túsinemiz jáne Qazaqstan úkimetine, Qazaqstan men AQSh jeke sektoryna alǵysymyzdy bildiremiz, — dedi Krıstofer Landaý rızashylyǵyn bildirdi.

QR Premer-mınıstriniń orynbasary jáne kólik mınıstri Ásel Janasova Azııa men Eýropa arasyndaǵy kólik baılanystaryn nyǵaıtýǵa, konteınerlik tranzıt kólemin arttyrýǵa, kólik termınaldary men porttaryna Amerıka ınvestıtsııasyn tartýǵa jáne áýe tasymalyn damytýǵa basa nazar aýdardy. 

— Biz Orta dálizdi damytyp jatyrmyz jáne TRIPP (Tramp joly) jobasyn onyń ortaq jalǵasy retinde qarastyramyz, — dedi Ásel Janasova.

Onyń aıtýynsha, Qazaqstan men AQSh yntymaqtastyq bolashaǵy úshin berik negiz qalady.

— Biz muny tek prezıdentterimiz qol jetkizgen kelisimnen ǵana emes, sonymen qatar kompanııalarymyzdyń qol jetkizgen nátıjelerinen de kórip otyrmyz. Biz jańa salalardy, zamanaýı kólik ınfraqurylymyn jáne halyqaralyq saýdanyń ósip kele jatqan qajettilikterin qoldaı alatyn amerıkandyq ınvestıtsııalar men jasandy ıntellekt tehnologııalaryn quptaımyz, — dedi Ásel Janasova.

Qazaqstan Prezıdentiniń Amerıka Qurama Shtattarymen ózara is-qımyl jónindegi arnaıy ókili Erjan Qazyhan Qasym-Jomart Toqaev pen Donald Tramp arasyndaǵy dıalog qarym-qatynastarǵa kúshti saıası serpin bergenin atap ótti.

— Bizdiń ortaq mindetimiz — osy serpindi bıznesimiz úshin naqty nátıjelerge aınaldyrý, — dedi Erjan Qazyhan.

Qasym-Jomart Toqaevtyń 28 qazandaǵy Joldaýynda kórsetilgen Qazaqstannyń damý basymdyqtary amerıkandyq aýdıtorııaǵa jetkizildi. Olarǵa ınfraqurylymdy jańǵyrtý, ekonomıkalyq ártaraptandyrý, tehnologııalyq ınnovatsııalar jáne jeke ınvestıtsııalar kiredi. El 2029 jylǵa deıin Ulttyq qordan ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa shamamen 14 mıllıard dollar bólýdi josparlap otyr.

Sonymen qatar, eldegi saıası reformalar ekonomıkalyq basymdyqtardy nyǵaıtýda. Mysaly, Qazaqstanda jańa Konstıtýtsııanyń qabyldanýy menshik quqyqtaryn qorǵaýdyń konstıtýtsııalyq kepildikterin nyǵaıtty jáne boljamdy ınvestıtsııalyq orta úshin quqyqtyq negizdi nyǵaıtty.

— Amerıkandyq bıznes úshin bul basymdyqtar birlesken kásiporyndar, ozyq óndiris, mańyzdy mıneraldardy óńdeý jáne tehnologııalar transferti úshin naqty múmkindikterge aınalady, — dedi Erjan Qazyhan.

Ol Qazaqstannyń energetıka, aýyl sharýashylyǵy, tsıfrlyq tehnologııalar jáne jasandy ıntellekt salalarynda, sondaı-aq Azııa men Eýropa arasyndaǵy mańyzdy býyn retinde Orta dálizdi damytýda aıtarlyqtaı áleýetke ıe ekenin tilge tıek etti.

— Biz Amerıkanyń tájirıbesi men kapıtalyn Qazaqstannyń ónerkásiptik áleýetimen biriktiretin, sondaı-aq aımaqtyq naryqtarǵa qol jetkizýdi, bilikti jumys oryndaryn jáne jahandyq qundylyqtar tizbegindegi ıntegratsııamyzdy nyǵaıtatyn jahandyq seriktestikti ornatýǵa umtylamyz, — dedi Erjan Qazyhan.

AQSh Saýda palatasynyń prezıdenti Sıýzanna Klark 97 elden 5000 ókil kelgenin atap ótip, B20 sammıtindegi eń úlken delegatsııa bolǵan Qazaqstan bıznesine alǵys aıtty.

— Biz sizderdiń osy is-sharaǵa kelgenderińiz úshin, ári AQSh-pen tamasha yntymaqtastyq ornatqandaryńyz úshin qýanyshtymyz. Sizder eń úlken delegatsııamen keldińizder, bul biz úshin zor qurmet. Raqmet, — dedi Sıýzanna Klark rızashylyǵyn bildirdi.

Atameken ulttyq kásipkerler palatasy men Kazakh Invest ulttyq kompanııasynyń ókilderine, sondaı-aq osy is-sharany birlesip uıymdastyrǵany úshin AQSh Memlekettik hatshysynyń orynbasary Krıstofer Landaýǵa alǵys aıtyldy.

— Bárimizdiń osy jıynǵa kelgenimizdiń bir sebebi, biz Qazaqstannyń jahandyq ekonomıkaǵa – energetıkaǵa, mańyzdy mıneraldarǵa, tsıfrlyq ınfraqurylymǵa jáne aýyl sharýashylyǵyna usynar múmkindigi mol ekenin bilemiz. Sizderdiń barlyǵyńyz Qazaqstannyń strategııalyq ornyn, Eýropa men Azııany baılanystyratynyn jáne shyn mánindegi mańyzdy ekonomıkalyq serikteske aınalyp kele jatqanyn bilesizder. Bizdiń elderimiz arasyndaǵy iskerlik seriktestiktiń de mańyzy arta tústi, — dedi Sıýzanna Klark.

Qazaqstan Respýblıkasynyń AQSh-taǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Maǵjan Іlııasov mıneraldy resýrstardan, kólik logıstıkasynan jáne tsıfrlyq tehnologııalardan bastap bıznes máselelerine deıin kóptegen taqyryptar talqylanǵanyn aıtty.

— Amerıka tarapy zor qyzyǵýshylyq bildirdi. Talqylaý barysynda kóptegen qyzyqty máseleler kóterildi, bul amerıkandyq bıznes toptarynyń Qazaqstanǵa degen aıqyn qyzyǵýshylyǵyn kórsetedi, — dedi Maǵjan Іlııasov.

Bul is-shara Maıamıde ótetin úlken G20 sammıtine daıyndyq kezeńi bolyp tabylady. Memlekettik sapardyń iskerlik bóligi qazirgi ýaqytta G20 sammıti aıasynda ázirlenip jatyr.
«Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasynyń tóralqa tóraǵasy Qanat Sharlapaev is-sharanyń óte joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵanyn, sondaı-aq dástúrli ekonomıkalyq salalardan tys yntymaqtastyqtyń keńeıip kele jatqanyn atap ótti.

— Men atap ótkim kelgen eń mańyzdy nárse — amerıkandyq kompanııalardyń qyzyǵýshylyǵy qazirdiń ózinde keń jáne ol munaı men gaz sııaqty dástúrli yntymaqtastyq salalarynan tysqary shyqty, — dedi ol.

Qanat Sharlapaevtyń aıtýynsha, búgingi forýmǵa Qazaqstan ekonomıkasyna ınvestıtsııa salǵan Pepsi jáne Mars sııaqty kompanııalardyń ókilderi qatysty, olar qazirgi ýaqytta Qazaqstanda zaýyttar salyp jatyr.

Búgingi forýmdaǵy talqylaýdyń negizgi baǵyttarynyń biri kólik jáne logıstıka salasyndaǵy yntymaqtastyq boldy. Jasandy ıntellekt, ónerkásiptik taýarlar óndirisi jáne azyq-túlik óndirisi salasyndaǵy yntymaqtastyq ta ózara qyzyǵýshylyq týdyrady.

— Amerıkandyq kompanııalar men qazaqstandyq taraptyń joǵary deńgeıdegi áriptestigi ınvestıtsııalardyń artýyna jáne ózara yntymaqtastyqtyń keńeıýine ákelýi kerek, — dedi Qanat Sharlapaev.

QR Syrtqy saýda palatasynyń basqarma tóraǵasy Murat Kárimsaqov ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy, qarjy sektory jáne kólik salasyndaǵy negizgi damý salalaryndaǵy 100-ge jýyq jetekshi amerıkandyq kompanııalanyń qatysqanyn atap ótti.

— Bul jetekshi amerıkandyq kompanııalar qazirgi ýaqytta Qazaqstanda jáne búkil Ortalyq Azııa aımaǵynda júzege asyrýǵa daıyn otyrǵan barlyq aǵymdaǵy jáne perspektıvaly jobalardy tikeleı talqylaýǵa tamasha múmkindik. Osy ýaqyt ishinde bizdiń qurmetti kásipkerlerimiz negizgi salalarda, ásirese jasandy ıntellekt pen tsıfrlyq tehnologııalardy damytýda yntymaqtastyqtyń perspektıvaly baǵyttaryn taba alady dep úmittenemiz.

Amerıkandyq kompanııalar bizge jańa múmkindikter usynýǵa daıyn, — dedi Murat Kárimsaqov.
IG Asia vıtse-prezıdenti Stefanı Eshton IG Global Group quramyna kiretin kompanııanyń 2021 jyldan beri Qazaqstanda mıneraldy óndirý salasynda jumys istep kele jatqanyn túsindirdi.

— Biz ken oryndarymyzdy ıgerýge kómektesý úshin AQSh-tan seriktesterdi Qazaqstanǵa tartyp jatyrmyz. Bizde birneshe iri jobalar bar jáne biz bul jumys isteýge tamasha oryn dep sanaımyz. Biz shynymen de ózgeris engizip jatyrmyz. Bizde qarjylandyrý men tehnologııa salasynda óte jaqsy seriktester bar. Sondyqtan biz Qazaqstandy jaqsy kóremiz, — dep moıyndady Eshton.

AQSh bıznes ókili Qazaqstan Prezıdentiniń Joldaýyna eldiń ınfraqurylymyn damytý josparlary turǵysynan pikir bildirdi.

— Bizge keregi de sol, bul bizdiń jumysymyzdy jeńildetedi. Sizge osy ınfraqurylymnyń barlyǵy, ásirese batys kapıtalyn tartý úshin qajet. Siz quryp otyrǵan ınfraqurylym bizdiń kapıtalymyzdy Qazaqstanǵa tartýǵa kómektesedi dep senemin. Biz Qazaqstanda jumys istegendi jaqsy kóremiz jáne sizben birge onyń tolyq áleýetin damytýdy asyǵa kútemiz, — dedi Stefanı Eshton.

Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýrorynyń birinshi orynbasary Jandos Ómirálıev Bas prokýrordyń Konstıtýtsııalyq zańda Investıtsııalyq ombýdsmen retinde bekitilgenin málimdedi. Bul ınvestorlardyń quqyqtaryn qorǵaýdy Konstıtýtsııalyq zań deńgeıine kóteredi.

Onyń aıtýynsha, ınvestorlar tolyq qorǵalǵan, sebebi eshbir memlekettik nemese kvazımemlekettik organ Investıtsııalyq prokýrordyń habarlamasy men maquldaýynsyz sheshim qabyldaı almaıdy, sondaı-aq buryn berilgen ruqsatty qaıtaryp ala almaıdy.

— Biz ınvestorlardy qorǵaýdy tek bıznesti qoldaý retinde ǵana emes, sonymen qatar turaqty ınvestıtsııalyq ahýaldyń eń mańyzdy memlekettik kepili retinde qarastyramyz, — dedi Jandos Ómirálıev.

Osylaısha, ınvestorlar tek týyndaıtyn máselelerdi sheshýge ǵana emes, sonymen qatar buzylǵan quqyqtardy qalpyna keltirýdi qamtamasyz etýge qabiletti biryńǵaı ınstıtýtqa júginý múmkindigine ıe. 

Center for International Private Enterprise Eýropa jáne Eýrazııa aımaqtyq ortalyǵynyń dırektory Elızabet Lents Djedvab B5+1 bastamasy C5+1 formatynyń bıznes baǵytyndaǵy bóligi bolyp tabylatynyn jáne Ortalyq Azııa elderindegi bıznes pen úkimetter arasyndaǵy bıznes ahýalyn jaqsartý, saýdany keńeıtý jáne ınvestıtsııalardy tartý boıynsha ózara árekettesýdi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵanyn tilge tıek etti.

2023 jyly AQSh Memlekettik departamentiniń qoldaýymen iske qosylǵan platforma óziniń alǵashqy forýmyn Qazaqstan úkimetiniń qatysýymen 2024 jyly Almatyda ótkizdi.

— Ortalyq Azııa elderiniń úkimetteri B5+1 formatynda aıtylǵan 30-dan astam saıası usynymdy tolyǵymen nemese ishinara qabyldady, — dep atap ótti Elızabet Lents Djedvab.

Qazaqstan bul bastamada belsendi ról atqarady: 100-den astam qazaqstandyq kompanııa amerıkandyq jáne aımaqtyq bıznespen birge tıisti jumys toptaryna qatysady.

— Biz Qazaqstannyń B5+1-degi kóshbasshylyǵyn saqtaıdy dep úmittenemiz jáne biz AQSh pen Qazaqstan kompanııalaryn 2027 jyldyń sáýirinde Dýshanbede ótetin kelesi forýmǵa shaqyrdyq, — dedi Elızabet Lents Djedvab. 

Alvarez & Marsal basqarýshy dırektory Erıks Tsıgýzıs is-sharanyń úkimet, qazaqstandyq kompanııalar jáne amerıkandyq seriktester arasyndaǵy qarym-qatynastardy ornatý jáne damytý úshin mańyzdylyǵyn atap ótti.

— Bul forým negizgi tabys faktorlaryn anyqtaýǵa jáne beıresmı jaǵdaıda qarym-qatynastardy damytýǵa múmkindik jasaýǵa baǵyttalǵan. Eń bastysy tujyrymdamalyq ıdeıalardy eki tarap úshin de praktıkalyq jáne qarjylyq turǵydan tıimdi jobalarǵa aınaldyrý bolyp otyr, — dedi Erıks Tsıgýzıs.

Erıks Tsıgýzıs óz kompanııasy jaıly aıta kele, onyń eki tarapqa da keńes berý qyzmetterin kórsetetinin jetkizdi. Atap aıtqanda, qazaqstandyq kompanııalarǵa jobalardy ınvestorlarǵa usynýǵa kómektesedi, al ınvestorlarǵa jobalar tujyrymdamadan naqty tabys kózine aınalýy úshin táýekelderdi anyqtap, azaıtady.

DGCI Corporation bas keńesshisi Brendan Merfı óndiristik qýattardy jergiliktendirý yntymaqtastyqtyń perspektıvaly salasy dep sanaıdy.

— Mysaly, munaı-gaz ónerkásibinde sorǵylar men súzgiler sııaqty jabdyqtar óndirisin jergiliktendirý perspektıvaly sala bolyp tabylady. Qazaqstannyń iri munaı óńdeý zaýyttary bul ónimderdi únemi qajet etedi. Óndiristi jergiliktendirý jetkizý tizbeginiń sáıkestigin qamtamasyz etýge jáne naryqty qorǵaýǵa kómektesedi, bul jergiliktendirý táýekelderin azaıtýǵa jaǵdaı jasaıdy, — dedi Brendan Merfı.

Sammıt aıasynda qazaqstandyq delegatsııa músheleri AQSh ákimshiligi men Kongresiniń ókilderimen, sondaı-aq jetekshi qarjy ınstıtýttarymen ekijaqty kezdesýler ótkizdi. Taraptar ekijaqty ekonomıkalyq kún tártibindegi aǵymdaǵy máselelerdi jáne odan ári yntymaqtastyqtyń perspektıvaly baǵyttaryn talqylady.

Kelissózderden keıin saýda jáne ınvestıtsııalyq yntymaqtastyqtyń basym salalarynda birqatar kelisimderge qol qoıyldy.

Eske sala keteıik, Qazaqstanda shaǵyn bıznesti tekserýge úsh jyldyq moratorıı engizý máselesi talqylandy.