Qazaqstan Abaıdyń «ǵylym tappaı maqtanba» degen ulaǵatyna laıyqty eńbegimen jetti — Djon Gıll
ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstan joǵary bilim men ǵylym salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqty keńeıtip, Ortalyq Azııanyń bilim berý jáne ınnovatsııa ortalyǵyna aınalý baǵytynda mańyzdy qadamdar jasap keledi. Búginde elimizdiń joǵary oqý oryndary álemdik reıtıngterdegi kórsetkishterin jaqsartyp, sheteldik ýnıversıtettermen seriktestigin nyǵaıtyp jatyr. III Strategııalyq seriktester forýmynda sheteldik joǵary oqý oryndarynyń basshylary elimizdiń bilim berý salasyndaǵy jetistikterin joǵary baǵalap, qazaqstandyq tájirıbeniń búkil túrki álemi men Ortalyq Azııa úshin mańyzyn atap ótti.
Daryndy sheteldik jastar Qazaqstandy tańdap otyr
Times Higher Education bas atqarýshy dırektory Djon Gılldiń aıtýynsha, uıymnyń World University Rankings reıtıngi búginde zertteý ýnıversıtetterin baǵalaıtyn eń iri júıege aınalyp otyr. Oǵan 118 el men aýmaqtan 2 297 joǵary oqý orny kiredi. 2021 jyly bul reıtıngke Qazaqstannyń 3 ýnıversıteti ǵana bolsa, bbıyl olardyń sany 10-ǵa jetti.
— Kósh basynda — Nazarbaev Ýnıversıteti. Ol 2024 jyly álemdegi zertteý ýnıversıtetteriniń úzdik 30 paıyzynyń qataryna engen bolatyn. Eki jyl ótken soń 200 satyǵa joǵarylady. Bul — Qazaqstan ýnıversıtetteri arasyndaǵy eń úzdik nátıje jáne Ortalyq Azııadaǵy jetekshi ýnıversıtet kórsetkishi. Mundaı nátıjeler kóp jyldar buryn qabyldanǵan durys sheshimder men solardy tabandylyqpen iske asyrýdyń arqasynda keledi. Sizder ǵylym men joǵary bilimdi ulttyq basymdyqqa aınaldyryp, endi ol Konstıtýtsııada da bekitildi. Ǵylym men joǵary bilimge salynatyn ınvestıtsııa 5 jylda alty ese ósti. Al eń joǵary deńgeıden berilgen baǵdar ózgerissiz qaldy: Qazaqstan ýnıversıtetteri álemniń eń úzdik oqý oryndarymen básekege túsýi tıis, — dedi mártebeli meıman.
Onyń málimetinshe. Qazaqstan ýnıversıtetteri Times Higher Education reıtınginde barlyq bes baǵyt boıynsha jaqsardy jáne olardyń ortasha baly álemdik ortasha kórsetkishten úsh esege jýyq jyldam ósti. Eń úlken ósim ǵylymı zertteýler salasynda baıqalyp, zertteý áleýeti bir jyldyń ishinde 12 balǵa artty.
— Bul bizdiń barlyq ólshemderimiz boıynsha eń iri serpilis, — dedi Djon Gıll.
Mártebeli meıman qazir Qazaqstanda sheteldik ýnıversıtetterdiń 33 fılıaly jumys isteıtinin, olarda 40 myńǵa jýyq sheteldik stýdent bilim alyp jatqanyn atap ótti. 2029 jylǵa qaraı olardyń sanyn 100 myńǵa jetkizý josparlanǵanyna nazar aýdardy.
— Bizdiń derekterimiz osy damýdyń naqty áserin kórsetip otyr. Qazaqstan halyqaralyq yqpaldastyq kórsetkishi boıynsha álemdik te, azııalyq ta ortasha deńgeıden joǵary tur jáne bıyl qazaqstandyq kampýstarda sheteldik oqytýshylar men sheteldik stýdentter sanynyń artýyna baılanysty bul basymdyq taǵy da kúsheıdi. Daryndy jastar Qazaqstandy tańdaýda, al reıtıngter muny aıqyn kórsete bastady. Qazaqtyń uly aǵartýshysy ári fılosofy Abaı «ǵylym tappaı maqtanbaýǵa» shaqyrǵan edi. Búginde Qazaqstan bul jetistikke laıyqty eńbekpen jetti, — dedi ol.
Qazaqstannyń bilim salasyndaǵy tájirıbesi túrki álemine úlgi
Shetelik bedeldi joǵary oqý oryndarynyń biri — Túrkııanyń Gazı ýnıversıteti. Bul bilim ordasy Ózbekáli Jánibekov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan pedagogıkalyq ýnıversıtetinde fılıalyn ashyp, jumys istep jatyr. Forýmǵa arnaıy qatysqan Gazı ýnıversıtetiniń rektory Ýgýr Únal eki el arasyndaǵy mundaı yntymaqtastyq bilim berý salasyna jáne jastarǵa oń yqpalyn tıgizetinin aıtady.
— Qazaqstannyń osy saladaǵy tájirıbesi men atqaryp jatqan jumystary túrki dúnıesine de úlgi bolyp otyr. Ásirese, júzege asyrylyp jatqan Jasandy ıntellekt jónindegi ulttyq baǵdarlama jastarymyzdy jasandy ıntellekt týraly tek habardar bolyp qana qoımaı, ony damytatyn jáne jasaıtyn býyn retinde qalyptastyryp jatyr, — dedi ol.
Túrkııalyq ǵalym Qazaqstandaǵy bul jobany biregeı júıe retinde atap ótti.
— Osy turǵydan alǵanda, jasandy ıntellektiń bolashaq muǵalimderge tıgizer áserin de joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Ásirese, jańa býynnyń osy saladaǵy quzyrettiligin arttyrýda jasandy ıntellekt baǵytyndaǵy zertteýler úlken nátıje beretini anyq. Al sizderdiń jasandy ıntellekt baǵdarlamalaryńyz búkil túrki álemi úshin de mańyzdy úlgi, — dedi ol.
Qazaqstandyq stýdentter Gonkong ýnıversıtetinde eń joǵary ortasha ball jınap júr
Gonkong qalalyq ýnıversıteti Qazaqstanda óz ókildigin ashyp, Sátbaev ýnıversıtetiniń janynan Zertteý jáne ınnovatsııa ınstıtýtyn qurǵan gonkongtyq eń alǵashqy ýnıversıtet boldy. Atalǵan ýnıversıtettiń Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Maıkl Ngaı forým barysynda Qazaqstannyń ınnovatsııalar men adamı kapıtaldy damytý jónindegi aýqymdy ulttyq iske asyrý jolynda seriktes bolýdy mártebe sanaıtynyn jetkizdi.
— Qazaqstan úshin bizdiń qundylyǵymyz tek reıtıngterde ǵana emes. Basty qundylyǵymyz — bólise alatyn múmkindikterimizde: halyqaralyq tájirıbe, zertteý áleýeti, ınnovatsııalyq platformalar, sondaı-aq stýdentter men ǵalymdardyń naqty nátıje beretin jahandyq baılanystarǵa shyǵý joldary. Qazaqstanmen yntymaqtastyǵymyz qazirdiń ózinde naqty nátıje berip jatyr. 2026–2027 oqý jylynda CityU Hong Kong-ta 216 qazaqstandyq stýdent bilim alyp jatyr. Ýnıversıtetimizdiń stýdentteri álemniń 100 túrli elinen kelgen. Al qazaqstandyq stýdentterimiz CityU Hong Kong-ta emtıhan nátıjeleri boıynsha eń joǵary ortasha ball jınap júrgenine óte qýanyshtymyz, — dedi ol.
Onyń paıymynsha, bilim men tehnologııaǵa turaqty ınvestıtsııa salý arqyly Qazaqstan ınnovatsııalardy jedeldetedi, jahandyq seriktesterdi tartyp, jas talanttarǵa naqty mindetterdi sheshýge múmkindik beredi.
— Aldaǵy josparlarǵa kelsek, CityU Hong Kong Gonkong úkimetiniń bastamasy bolyp tabylatyn jáne Gonkong ekonomıkasynyń ósý draıveri sanalatyn «Soltústik megapolıs» jobasy aıasynda jahandyq kampýs salýdy josparlap otyr. Ol bilim berý, ǵylymı zertteýler, data-ortalyqtar, ınnovatsııalyq habtar, stýdenttik qaýymdastyqtar men halyqaralyq seriktesterdi biriktiretin álemdik deńgeıdegi ınnovatsııalyq ári turaqty ýnıversıtet ekojúıesi retinde jobalanǵan. Biz Qazaqstan osy bolashaqty birge qalyptastyrýda mańyzdy seriktes bola alady dep senemiz, — dedi Maıkl Ngaı.
Qazaqstan Ortalyq Azııanyń bilim men ınnovatsııa habyna aınala alady — Heriot-Watt basshysy
Heriot-Watt ýnıversıteti 1821 jyly Edınbýrgte álemdegi alǵashqy mehanıka ınstıtýty retinde qurylǵan. Eki ǵasyrdan soń dál osy ıdeıa Batys Qazaqstandaǵy Aqtóbe qalasynda jalǵasyn tapty. Onda 2023 jyly Prezıdent bastamasymen ýnıversıtet kampýsy ashyldy. Qazir onda 600-den astam — naqtyraq aıtqanda, 623 stýdent qazaqstandyq jáne brıtandyq qos dıplom boıynsha bilim alyp jatyr. Bıyl qyrkúıekte atalǵan 2 ǵasyrlyq tarıhy bar bilim ordasynyń basshysy bolyp alǵash ret áıel adam — professor Nola Hıýıtt-Dandas taǵaıyndalǵan edi.
— Qazaqstan ózin Ortalyq Azııanyń bilim berý jáne zertteý haby retinde barǵan saıyn aıqyn tanytyp keledi. Biz osy órshil maqsatqa úles qosýdy maqtan tutamyz. Aqtóbedegi Jubanov ýnıversıtetimen seriktestigimiz — halyqaralyq yntymaqtastyqtyń aıqyn úlgisi. Baǵdarlamalarymyz tek Qazaqstan stýdentteri úshin ǵana emes, kórshiles elderdiń jastary úshin de jańa múmkindikter ashyp otyr, — dedi halyqaralyq forýmda sóz sóılegen Nola Hıýıtt-Dandas.
Onyń aıtýynsha, eki eldiń joǵary oqý oryndary seriktestiginiń úsh mańyzdy baǵytyn bar. Birinshisi — halyqaralyq bilimdi stýdentterge jaqyndatý. Ekinshisi — jergilikti ýnıversıtetterdi transformatsııalaý. Úshinshisi — zertteýler men ınnovatsııalardy ilgeriletý.
— Osy úsh baǵyttan bólek, seriktestigimizdiń kelesi kezeńi neǵurlym tereń ári turaqty akademııalyq baılanystar qurýǵa baǵyttalýy tıis dep sanaımyz. Máselen, biz úshin basym baǵyt — oqytýshylar men zertteýshiler arasyndaǵy tyǵyz yntymaqtastyqty damytý. Professor-oqytýshylar almasýy, birlesken akademııalyq bastamalar jáne kásibı damý múmkindikteri — munyń bári qazaqstandyq jáne halyqaralyq akademııalyq qaýymdastyqtardyń halyqaralyq tájirıbesin nyǵaıtýǵa septigin tıgizedi. Sonymen qatar biz yntymaqtastyqtyń eki oqý ornyna da paıda ákelýin qamtamasyz ete otyryp, bilim men tájirıbe almasýdy qoldaýǵa daıynbyz, — dedi ol.
Brıtandyq ǵalymnyń paıymynsha, Qazaqstannyń qarqyndy ekonomıkalyq jáne tehnologııalyq damýy ýnıversıtetterge bıznespen, zertteý uıymdarymen jáne memlekettik mekemelermen burynǵydan da tyǵyz jumys isteýge jańa múmkindikter ashady.
— Biz Qazaqstandy búkil Ortalyq Azııadaǵy akademııalyq ózara is-qımyldy keńeıtetin mańyzdy platforma retinde qarastyramyz. Eldiń artyp kele jatqan halyqaralyq bedeli, strategııalyq ornalasýy jáne joǵary bilimdi damytýǵa degen berik ustanymy neǵurlym myqty óńirlik akademııalyq jeliler qurýǵa qolaıly jaǵdaı jasaıdy. Biz oqý oryndaryn, zertteýshiler men stýdentterdi shekaradan tys baılanystyrý arqyly osy úderiske úles qosý múmkindigin qýana qoldar edik. Qazaqstanda halyqaralyq bilim, ǵylym jáne ınnovatsııa toǵysyp, búkil Ortalyq Azııa óńirine qyzmet etetin ortalyqqa aınalýdyń biregeı múmkindigi bar. Osy jolda Heriot-Watt ýnıversıteti sizderdiń uzaq merzimdi seriktesterińiz bolyp qala beretinin taǵy da rastaǵym keledi, — dedi Nola Hıýıtt-Dandas.