Qazaqstan 2026–2035 jyldarǵa arnalǵan bıoártúrlilikti saqtaý tujyrymdamasyn qabyldady

ASTANA.KAZINFORM - Qazaqstan Úkimeti bıologııalyq ártúrlilikti saqtaý jáne ony ornyqty paıdalaný jónindegi tujyrymdamany qabyldady. Bul – tabıǵatty qorǵaý, ekojúıelerdi qalpyna keltirý jáne bıoártúrlilikti utymdy paıdalaný salasyndaǵy memlekettik saıasattyń negizgi baǵyttaryn aıqyndaıtyn mańyzdy strategııalyq qujat.

Tujyrymdamanyń qabyldanýy Qazaqstannyń 1994 jyly ratıfıkatsııalanǵan Bıologııalyq ártúrlilik týraly konventsııa sheńberindegi mindettemelerin oryndaýǵa baǵyttalǵan. Bul qujatqa sáıkes qatysýshy elder ulttyq strategııalar ázirleýge mindetti. Sonymen qatar, Tujyrymdama 2050 jylǵa qaraı tabıǵatpen úılesimdilikti qalpyna keltirýge baǵyttalǵan Kýnmın–Monreal jahandyq bıoártúrlilik baǵdarlamasynyń aýqymdy maqsattaryn iske asyrýdyń negizi bolyp tabylady.

Tujyrymdama – bolashaqqa baǵyttalǵan ınvestıtsııa, ulttyq jáne halyqaralyq mindettemelerdi júzege asyrý jolyndaǵy kópjyldyq júıeli eńbektiń jemisi.

Mamandardyń, ǵylymı qaýymdastyqtyń kúsh-jigerin biriktirý jáne BUU Damý Baǵdarlamasymen Qazaqstandaǵy seriktestik arqasynda teńdestirilgen ári ambıtsııalyq qujat ázirlendi. Bul qujat bıoártúrlilikti qorǵaý boıynsha naqty sharalardy josparlaýdyń negizine aınalady, onyń ishinde eldegi ormandy alqaptardy ulǵaıtý, ormandardy órtten qorǵaý sharalaryn júzege asyrý, tabıǵı resýrstardy turaqty paıdalaný jáne erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar júıesin damytý qarastyrylǵan.

Tujyrymdama elimizdiń ıgiligi men ornyqty damýynyń negizi retinde tabıǵı baılyqty saqtaý jolyndaǵy basty baǵdarǵa aınalady.

Tujyrymdama Memleket basshysynyń bastamalaryna tikeleı qoldaý kórsetip, «Taza Qazaqstan» qaǵıdattaryn iske asyrady. Onyń ıdeologııasy tásildi túbegeıli ózgertýge negizdelgen: ıaǵnı keltirilgen zalaldyń saldarymen kúresýden – proaktıvti basqarýǵa jáne tabıǵı kapıtaldyń taza ósimin qamtamasyz etýge kóshýdi kózdeıdi.

Konstıtýtsııalyq reformanyń qısyndy jalǵasy bolyp tabylatyn bul qujat naqty nysanaly ındıkatorlardy jáne basym baǵyttardy iske asyrý boıynsha naqty sharalardy belgileıdi.

– Bıoártúrlilikti saqtaý – planetamyzdyń bolashaqtaǵy ómirsheńdigin aıqyndaıtyn ortaq jaýapkershilik. Osy qujattyń qabyldanýy ekojúıelerdiń turaqtylyǵyn arttyrýǵa jáne elimizdiń tabıǵı baılyǵyn keleshek urpaq úshin saqtaýǵa múmkindik beredi», – dep atap ótti BUU Damý baǵdarlamasynyń Qazaqstandaǵy Turaqty ókiliniń orynbasary Sýhrob Hodjımatov.

Qabyldanǵan Tujyrymdama QR Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń keń aýqymdy salaaralyq jumysynyń nátıjesi bolyp canalady. Qujat Qazaqstandaǵy BUUDB-nyń qoldaýymen, Jahandyq ekologııalyq qordyń (JEQ) qarjylandyrýymen júzege asyrylyp jatqan joba sheńberinde jáne ulttyq sarapshylar qaýymdastyǵynyń qatysýymen ázirlendi.

– Tujyrymdamanyń bekitilýi – memlekettik organdardyń, ǵylymı orta men qoǵamdyq uıymdardyń birlesken jumysynyń jemisi. Qujatty ázirleý barysynda halyqaralyq tásilder men usynymdardy eskere otyryp, negizgi ulttyq basymdyqtardy aıqyndaý boıynsha aýqymdy jumys atqaryldy. Qazaqstannyń tabıǵatty qorǵaý qaýymdastyǵyn osynaý mańyzdy strategııalyq qujattyń qabyldanýymen quttyqtaımyn, – dep atap ótti Qazaqstannyń bıoalýantúrlilikti saqtaý assotsıatsııasynyń (QBSA) dırektory Vera Voronova.

Tujyrymdama 8 negizgi baǵytty jáne 13 nysanaly ındıkatordy qamtıdy.

Birinshi baǵyt – birtutas ekologııalyq jelini jáne erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar júıesin damytý. Mundaı aýmaqtardy qurý ósimdikter men janýarlar dúnıesiniń nysandaryn saqtaýdyń eń tıimdi tetigi ári jalpyálemdik tájirıbesi bolyp sanalady.

Jalpy, 2035 jylǵa qaraı erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardyń kólemin 31 mln gektardan 33,2 mln gektarǵa deıin ulǵaıtý kózdelgen.

Ekinshi baǵyt – ormandardy kúzetý men molaıtýdyń tıimdiligin arttyrý, ormandy ornyqty paıdalanýdy damytý.

Qolda bar ormandardy saqtaı otyryp jáne orman daqyldaryn otyrǵyzý kólemin ulǵaıtý arqyly elimizdiń ormanmen qamtylǵan aýmaǵyn 14,7 mln gektarǵa jetkizý josparlanýda (qazirgi ýaqytta bul kórsetkish 13,9 mln gektar).

Taǵy bir mańyzdy baǵyt – aǵash resýrstaryn utymdy paıdalaný. Tujyrymdamada otandyq aǵashty tereń óńdeýdi engizý jáne 2035 jylǵa qaraı aǵash óńdeý salasynyń ónimin bes esege arttyrý qarastyrylǵan.

Úshinshi baǵyt – janýarlar dúnıesin monıtorıngileý, qorǵaý jáne ornyqty paıdalaný júıesin jetildirý.

Bul rette Tujyrymdamada Qyzyl kitapqa engen janýarlardy saqtaýǵa jáne olardyń sanyn turaqty túrde arttyrýǵa, sondaı-aq ańshylyq (onyń ishinde trofeılik ańshylyq) nysany bolyp tabylatyn jabaıy janýarlardy ornyqty paıdalanýǵa baǵyttalǵan birqatar is-shara qarastyrylǵan.

Tórtinshi baǵyt – ıhtıofaýna jáne tabıǵı balyq resýrstary. Bul salalar monıtorıng jumystaryn kúsheıtýdi jáne qaýip-qaterdiń barlyq túrlerin tereń zertteýdi talap etedi.

Besinshi jáne altynshy baǵyttar ósimdikter dúnıesi boıynsha aýqymdy jumystardy, sondaı-aq jaıylymdardyń tozýy sııaqty ózekti máseleni qamtıdy. Monıtorıng, túgendeý jáne ozyq ǵylymı negizdelgen sheshimderdi qoldaný – qazirgi syn-qaterlerge qarsy turýdyń negizgi joldary bolyp sanalady.

Sońǵy eki baǵyt bıoártúrlilikti saqtaý men ornyqty paıdalanýdyń búkil júıesiniń negizi men dińgegi bolyp tabylady. Bıoártúrlilik týraly barlyq derekterdi jınaqtaý jáne júıeleý, sondaı-aq ındıkatorlardyń tıimdi júıesin qurý osy baǵyttaǵy uzaq merzimdi strategııany qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.

Bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Aleksandr Berberdiń pikirinshe, bıoártúrlilik salasyndaǵy ulttyq mindetterdi aıqyndaý jáne tujyrymdamalyq qujatty bekitý memlekettik organdardyń, halyqaralyq jáne úkimettik emes uıymdardyń, sondaı-aq jeke sektordyń kúsh-jigerin biriktirýge múmkindik beredi. Bul tek sırek kezdesetin jáne negizgi túrlerdi ǵana emes, búkil bıoártúrlilikti saqtaý men qalpyna keltirýge jol ashady. Sebebi atalǵan sharalar tek qorǵaý is-sharalarymen ǵana shektelmeı, janýarlar men ósimdikterdiń tirshilik etý ortasyn qorǵaýmen de tikeleı baılanysty.

Qabyldanǵan Tujyrymdama Qazaqstannyń Ortalyq Azııadaǵy tabıǵatty qorǵaý salasyndaǵy kóshbasshylyǵyn nyǵaıtady. Sonymen qatar, ol ornyqty ári úılesimdi bolashaq qurýǵa baǵyttalǵan jańa ulttyq jáne halyqaralyq seriktestikter úshin biregeı platforma qalyptastyrady.

Aıta keteıik, Qazaqstan bıoalýantúrlilikti saqtaý assotsıatsııasy kerqulandardy baqylaýdy kúsheıtti.