QazAqparat-Anons: jeltoqsannyń 8-i men 13-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASY

Jeltoqsannyń 8-inde Elbasy Nursultan Nazarbaev Aqordada       Qaýipsizdik  keńesiniń  májilisin ótkizedi.

ÚKІMET

Jeltoqsannyń  10-ynda   Ekonomıka  mınıstrliginde  vedomstvonyń «Ekonomıkalyq   zertteýler ınstıtýty» aktsıonerlik qoǵamynyń Ashyq  esik kúni  ótedi.

PARLAMENT

Jeltoqsannyń  8-inde  Parlament  Senatynda  Halyqaralyq  qatynastar,  qorǵanys jáne  qaýipsizdik  jónindegi komıtettiń  keńeıtilgen   otyrysy   ótedi.

QOǴAM

Jeltoqsannyń 7-si men 8-i kúnderi Qazaqstanǵa Norvegııa Koroldiginiń eks-premeri, Beıbitshilik pen adam quqyqtaryn qorǵaý ortalyǵynyń prezıdenti K. Bondevıktiń resmı saparmen kelýi josparlanyp otyr.

Jeltoqsannyń 11-inde Mınsk qalasynda «Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy: perspektıvalar, máseleler men qyr kórsetýler» atty halyqaralyq konferentsııa ótedi dep josparlanýda. Konferentsııa barysynda Qazaqstannyń tóraǵalyqqa daıyndyǵy jóninde máseleleri talqylanady. Budan basqa, jıyn barysynda «Eýropaǵa jol» atty elimizdiń memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý týraly aqparattar qamtylady. 2010 jylǵy Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵynyń logotıpiniń tanystyrý rásimin ótkizý de josparlanýda.

Jeltoqsannyń 9-10-ynda Brıýsselde EQYU taqyrybynda joǵary deńgeıdegi semınar ótetini kútiledi. Semınardyń maqsaty Eýropalyq odaqqa múshe memleketterdiń EQYU-ǵa tóraǵalyq etý tájirıbesimen tanysý bolyp tabylady. Atalǵan shara barysynda Eýropalyq Odaq elderiniń joǵary laýazymdy tulǵalarymen kezdesý de josparlanýda. Qazaqstan tarapynan semınarǵa QR Syrtqy ister mınıstrliginiń Erekshe tapsyrmalar jónindegi elshisi Dýlat Qýanyshev qatysady.

Jeltoqsannyń 7-10-y aralyǵynda Jenevada Syrtqy ister mınıstrliginiń Erekshe tapsyrmalar jónindegi Elshisi Mádına Jarbosynovanyń basshylyǵymen Qazaqstannyń vedomstvoaralyq delegatsııasy BUU Adam quqyqtary jónindegi keńesiniń Ámbebap merzimdi sholý jónindegi Jumys tobynyń 6-shy sessııasyna qatysýy josparlanyp otyr.

Jeltoqsannyń 9-10-y kúnderi QR Memlekettik hatshysy-Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Germanııadaǵy Qazaqstan jylynyń jabylý rásimine qatysýyna baılanysty Berlınge sapary ótedi.   Q. Saýdabaev shara barysynda GFR Vıtse-kantsleri-Syrtqy ister mınıstri G. Vestervellmen, Býndestagtyń basshylyǵymen, GFR Memlekettik hatshysy G. Volfpen, GFR burynǵy Vıtse-kantsleri H. D. Genshermen kezdesýi josparlanǵan. «Resmı sapar barysyndaǵy júzdesýlerde Qazaqstan men Germanııanyń ekijaqty yntymaqtastyǵynyń ózekti máseleleri talqylanatyn bolady.

Jeltoqsannyń 12-sinde Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Hý Tszıntaonyń Qazaqstanǵa jumys sapary josparlanyp otyr. Sapar barysynda QR Prezıdenti N. Nazarbaev pen QHR Tóraǵasy Hý Tszıntao «Qazaqstan-Qytaı» gaz qubyrynyń birinshi jelisin ashý saltanatyna jáne ekinshi jelisiniń balqytyp biriktirý jumysynyń aıaqtalýyna qatysýy josparlanyp otyr.

ASTANA   

Jeltoqsannyń 8-inde saǵat 16-00-de Beıbitshilik jáne kelisim saraıynyń «Atrıým» zalynda «Shejire» qazirgi zamanǵy óner galereıasynyń  uıymdastyrýymen, «Qazaq kilemderi. Uly taýdyń ıgiligi» atty kórme ashylady. Kórme - Qazaq qolóneriniń keremet salasy kilem toqý ónerine arnalady. Qaıtalanbas oıý - órnekti, asqan sheberlikpen qoldan toqylǵan 100 kilemnen turatyn kórmelik - kompozıtsııa Astanada alǵash ret kópshilik nazaryna usynylmaqshy.

Jeltoqsannyń 9-ynda saǵat 15-00-de Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda «Qazaqstanda kilem toqý óneriniń bolashaǵy bar ma?» taqyrybyndaǵy semınar ótedi.

Jeltoqsannyń 8-inde «Dýman» qonaq úı kesheniniń májilis zalynda  Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń Til komıteti  qazaq tilin memlekettik til retinde jedeldete oqytý jáne kommýnıkatıvtik-baǵdarly oqytýdyń tıimdi ádistemelerin paıdalaný boıynsha eresek turǵyndardyń qajettilikterin qanaǵattandyratyn oqýlyqtar men oqý quraldaryn jasaýdy yntalandyrý maqsatynda ótkizilgen «Qazaq tiliniń úzdik oqýlyǵy (oqý quraly)» respýblıkalyq baıqaýynda júldeger dep tanylǵan eńbekterdiń tusaýkeser rásimin ótkizedi. 

Jeltoqsannyń  9-ynda Astana qalasy, Aqjol kóshesi 26, meken-jaıynda ornalasqan «QazAgroInnovatsııa» aktsıonerlik qoǵamynda, 2009 jyldyń 9 jeltoqsan kúni Qazaqstan Respýblıkasy Senat Parlamentiniń Agrarlyq máseleler jáne qorshaǵan ortany qorǵaý komıteti depýtattarynyń kóshpeli  májilisi bolady.

Jeltoqsannyń  9-ynda  saǵat  14.00-te «TsESNA» balalar men jasóspirimder fýtbol mektebinde balalar men jasóspirimder fýtbolyn damytý máselesine jáne «TsESNA» balalar men jasóspirimder fýtbol mektebiniń «CHELSEA» FK-men seriktestegi «BACON's Football Academy» brıtan Fýtbol Akademııasynyń arasyndaǵy qyzmettestiktiń bastalýyna arnalǵan baspasóz-konferentsııasy ótedi.

Jeltoqsannyń 10-y kúni saǵat  16:00-de QR Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda Táýelsizdik merekesine arnalǵan Muhtar Qaıratuly Baıbosynnyń «Týǵan jerim - altyn besigim»  atty jeke kórmesiniń ashylýy bolady.

ALMATY

Almatyda jeltoqsannyń 8-9-y  kúnderi  Esirtkilik zattardy óndirý men esirtkini aınalymǵa shyǵarý, esirtki men júıkege áser etetin zattardy jáne prekýrsorlardy paıdalanýdy baqylaýda birlesip qyzmet etý men ózara túsinistik jónindegi memorandýmǵa qatysýshy memleketterdiń Syrtqy ister mınıstrleriniń 8-shi kezdesýi ótedi

Jeltoqsannyń 9-10-y aralyǵynda Almatyda  Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń, Mádenıet komıtetiniń jáne Mádenı saıasat jáne ónertaný ınstıtýtynyń uıymdastyrýymen I halyqaralyq Qazaq-Brıtan akademııasy quryltaıshylarynyń  alǵashqy keńesi ótedi.

Jeltoqsan aıynyń 10 men 19-y kúnderi aralyǵynda Qazaqtyń Memlekettik M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatrynda Tynymbaı Nurmaǵanbetovtyń «Qojanasyr tiri eken» atty komedııalyq qoıylymnyń  premerasy ótedi.

Jeltoqsan aıynyń 11-i kúni Almatyda Respýblıka saraıynda qazaqtyń kórnekti aqyny Qadyr Myrza Álıdiń «Óz elim» atty shyǵarmashylyq keshi ótedi.  Shyǵarmashylyq kesh Almaty qalasy ákimdigi men «Qazaqstan mádenıeti» qoǵamdyq qorynyń qoldaýymen uıymdastyrylady. Keshke estrada juldyzdary men tanymal ánshiler Bıbigúl Tólegenova, Nurǵalı Núsipjanov, Eskendir jáne Birjan Hasanǵalıevter, Donedil Qajymov, Keldenbaı Ólmesekov, Qydyráli men Qaraqat, Toqtar Serikov, «MýzArt» toby jáne taǵy da basqa óner sheberleri qatysady

Jeltoqsannyń 14-inde  «Nur Otan» HDP Almaty fılıalynyń ǵımaratynda «Shańyraq» Respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń  uıytqy bolýymen «Qazaqstan Respýblıkasynyń oblys ákimderiniń janyndaǵy Qoǵamdyk keńesterdi eksperttik saraptamalarmen qoldaý máselesi boıynsha jáne osyǵan qatysty sharalardy uıymdastyrý jáne ótkizý» taqyrybyndaǵy konferentsııa  ótedi. Konferentsııa jumysyna QR Parlamentiniń Májilis jáne Senat depýtattary, QR Úkimet ókilderi, Almaty qalasynyń atqarýshy men ókildik bılik organdary, áleýmettik kelispeýshilikterdi sheshetin jáne saraptaıtyn ekspertter, úkimettik emes uıymdar men saıası partııalar ókilderi jáne buqaralyq aqparat quraldary qatysady.

ATAÝLY KÚNDER.  ELEÝLІ OQIǴALAR.  MEREITOILAR.

8 JELTOQSAN, SEISENBІ

Ózbekstannyń Konstıtýtsııa kúni. 1992 jylǵy jeltoqsannyń 8-inde ótken Ózbekstan Joǵarǵy Keńesiniń 11-shi sessııasynda qabyldandy.

Qyrǵyzstannyń radıo men teledıdar qyzmetkerleriniń kúni. 1995 jylǵy jeltoqsannyń 23-inde Qyrǵyz Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysymen bekitilgen.

OQIǴALAR

18 jyl buryn (1991) Belarýs, Reseı jáne Ýkraınamen 1991 jylǵy jeltoqsannyń 8-de Mınskde TMD qurý týraly kelisiminde qol qoıylǵan memleketaralyq birlestik - Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy quryldy (TMD). Bul memleketterdiń aıtýynsha, KSRO tereń daǵdarys pen qulaý kezeńinde óziniń ómir súrýin toqtaty, olar dostastyqty saıası, ekonomıkalyq, gýmanıtarlyq, mádenıet jáne t.b. jaqtarynan damytýǵa yntalanatynyn aıtty. 1991 jylǵy jeltoqsannyń 21-de kelisimge TMD-nyń Basty qaǵıdalary men maqsattary deklaratsııasyna Belarýs, Reseı jáne Ýkraınamen birge Almatyda qol qoıǵan Ázirbaıjan, Armenııa, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Moldavııa, Tájikstan, Túrikmenstan, Ózbekstan qosyldy. 1993 jyly TMD-nyń Jarǵysy qabyldandy, onda memleketter birigip jumys isteý múmkindigin qarastyrady: adam bostandyǵy men quqyǵyn qamtamasyz etý, syrtqy saıası qyzmetti úılestirý, ortaq ekonomıkalyq keńistikte kólik jáne baılanys júıesin damytý yntymaqtastyǵyn qurý, turǵyndardyń densaýlyǵy men qorshaǵan ortany qorǵaý, áleýmettik jáne ımmıgratsııalyq saıasattyń suraqtary, uıymdasqan qylmysqa qarsy kúres, syrtqy shekarany qorǵaý máselesindegi yntymaqtastyq. TMD-nyń naqty múshelerimen qatar, ózge qyzmetterine qatysatyn basqa qaýymdastyq músheleri bolýy múmkin. TMD memleket basshylarynyń otyrysynda keıbir memleketter baqylaýshy retinde otyrady.

Memleket basshylarynyń keńesi, Úkimet basshylarynyń keńesi, Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesi, Memleketaralyq ekonomıkalyq keńes, Sankt-Peterbordaǵy úkimetaralyq assambleıanyń ortalyǵy sekildi taǵy basqa organdary quryldy. TMD-nyń turaqty jumys isteıtin organy - Mınskidegi úılestik-keńestik komıtet.

17 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasynyń Injenerlik Akademııasy quryldy, onyń prezıdentti bolyp O.Joldasbekov taǵaıyndaldy.

Qazirgi kúni Ulttyq ınjenerlik akademııa Qazaqstandaǵy eń iri jáne yqpaldy qoǵamdyq ǵylymı uıym bolyp tabylady. Onyń quramynda 20-dan astam ǵylymı-óndiris ortalyqtary jumys isteıdi, ol búkil qazaqstandaǵy tehnoparkterdi qurylý men damytýyna belsendi qatysady, onyń bólimderi men fılıaldary aımaqtaǵy óndirýshi kásiporyndarymen tyǵyz baılanysta. Akademııanyń ǵylymı ortalyqtarynyń arasynan mynandaı uıymdardy belgileýge bolady, olar Ǵylymı-ınjenerlik aqparattyq-esepteýish ortalyǵy, «Neft» ǵylymı-zertteý ortalyǵy, Qazirgi zaman tehnologııalarynyń ınstıtýtty, Ekologııalyq saraptama ınstıtýty jáne basqalar. Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi men AQSh Ǵylym akademııasynyń birigip ótkizgen halyqaralyq sertıfıkattaýynan tabysty ótti.

15 jyl buryn (1994) Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq memlekettik ulttyq ýnıversıtetiniń qurylǵanyna 60 jyl tolýyna baılanysty ýnıversıtet bas ǵımaraty aldynda ál-Farabı eskertkishi ashyldy.

12 jyl buryn (1997) Tegeranda ótken (Iran Islam Respýblıkasy) Islam Konferentsııa Uıymynyń VIII-shi Sammıtte «Qazaqstan Respýblıkasynyń Azııadaǵy ózaraárekettestik jáne senim sharalary májilisiniń shaqyrylymy bastamasyn qoldaý týraly» Qarar qabyldandy.

1 jyl buryn (2008) Pavlodardyń Ertis jaǵalaýy balalary jazǵan «Slova, ıdýşıe ot serdtsa» atty kitap jaryq kórdi. Onda oblystyń 70-jyldyǵyna arnalǵan «Pavlodarskoe Prıırtyshe - terrıtorııa drýjby ı soglasııa» atty baıqaýyna jiberilgen eń úzdik áńgimeler, óleńder men sýretter jarııalandy. Shyǵarmashylyq jarystyń uıymdastyrýshysy - Qazaqstan Halqynyń kishi assambleıasy jáne «Zvezda Prıırtyshıa» atty oblystyq gazeti. Jas prozashy men aqyndar shyǵarmashylyq shabyttarymen jáne súıispenshilikterimen týǵan aýyly men aýyldastary týraly aıtyp berdi. Esse men aqyndyq joldardyń avtorlary - aýyl men qala mektepteriniń oqýshylary, stýdentter men Pavlodarlyq ulttyq jańǵyrtý mektebiniń oqýshylary.

ESІMDER

75 jyl buryn (1934-1984) Qazaq KSR-niń voleıboldan eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy DEMIN ıÝrıı Mıhaılovıch dúnıege keldi.

Aqtóbe qalasynda týǵan.

Qazaq dene tárbıesi jáne sport ınstıtýtyn (Qazaq sport jáne týrızm akademııasy) bitirgen.

Almaty qalalyq bilim berý bólimi № 1 Balalar jáne jasóspirimder sport mektebiniń aǵa jattyqtyrýshysy qyzmetin atqarǵan.

KSRO chempıondary, halyqaralyq dárejedegi sport sheberleri A.Portnoı, N.Ragozın, aǵaıyndy Vıtalıı men Vıacheslav Shaprandardy baptaǵan.

70 jyl buryn (1939) pedıatr-ǵalym, medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen dárigeri HABIJANOV Bolat Habıjanuly dúnıege keldi.

Atyraý oblysynda týǵan.

Almaty medıtsına ınstıtýtyn (S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıteti) bitirgen.

1963-1978 jyldary - Qazaq pedıatrııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń (Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵy) kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1978-1991 jyldary - Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynyń júrek-qantamyr aýrýlary bólimshesiniń meńgerýshisi. 1991 jyldan - S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıteti №2 balalar aýrýlary kafedrasynyń meńgerýshisi.

Negizgi ǵylymı eńbekteri revmatologııa máselelerine arnalǵan. Revmatızmge shaldyqqan balalarda dári-dármekten bolatyn allergııalyq reaktsııalardyń syr-sıpaty jóninde teorııany paıymdady.

Qazaq tilinde stýdentterge arnalǵan tuńǵysh «Bala hırýrgııasy», «Pedıatrııa» oqýlyqtardyń, 7 ónertabystyń, 200 asa ǵylymı eńbektiń, onyń ishinde 2 monografııanyń avtory. 4 ǵylym doktorlaryn, 19 ǵylym kandıdattaryn daıarlady.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń ǵylym isin damytqany úshin» belgisimen marapattalǵan.

50 jyl buryn (1959) Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń Qoǵamdyq saıası jumys departamentiniń dırektory NURǴAZIEVA Baný Ǵanıqyzy dúnıege keldi.

Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin bitirgen.

Qazaqstan Kompartııasy Shelek aýdandyq komıtetiniń ıdeologııa bóliminiń nusqaýshysy, balalar men jasóspirimder shyǵarmashylyǵy úıinde úıirme jetekshisi, Armııaǵa, avıatsııa men flotqa járdemdesý jónindegi erikti qoǵam (DOSAAF) sport-tehnıkalyq klýbynyń oqytýshysy qyzmetterin atqarǵan. 1992-2005 jyldary - Shelek aýdandyq ákimshiligi uıymdastyrý bóliminiń referenti, Shelek aýdandyq ákimdigi apparaty ishki saıasat bóliminiń meńgerýshisi, Almaty qalasy Bostandyq aýdany ákimdigi ishki saıasat bóliminiń bas mamany, Almaty qalasy ákimdigi densaýlyq saqtaý jáne turǵyndardy áleýmettik qorǵaý bóliminiń bas mamany, Almaty qalasy Jetisý aýdany ákimdiginiń apparat basshysy, ishki saıasat departamenti dırektorynyń orynbasary, Almaty qalasy ákimine qarasty Aqparattyq-taldaý ortalyǵynyń dırektory. 2005-2008 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblystyq ishki saıasat departamentiniń dırektory, «Vostochnyı Medıa Ekspress» JShS-niń dırektory, «Nur Otan» HDP-sy ortalyq apparaty saıası jumys bóliminiń meńgerýshisi. Qazirgi qyzmetinde - 2008 jyldyń maýsym aıynan.

9 JELTOQSAN, SÁRSENBІ

Halyqaralyq sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres kúni. BUU-nyń bastamasymen jeltoqsannyń 9-da atap ótiledi. 2003 jyly Meksıkanyń Merıda qalasynda joǵary dárejeli saıası konferentsııada sybaılas jemqorlyqqa qarsy BUU-nyń qol qoıý konfentsııasy ashyldy, 2003 jylǵy qarashanyń 1-de Bas Assambleıa qabyldady.

Tanzanııanyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni. Tanzanııa federatsııasy 1964 jyly Zanzıbar men Tanganıka memleketterinen quryldy. Tanganıka táýelsizdigin 1961 jyly jeltoqsannyń 9-da, al Zanzıbar 1963 jyldyń jeltoqsannyń 10-da alǵan bolatyn. 1964 jylǵy qańtardyń 12-de eki el birigip, Birikken Tanzanııa Respýblıkasyn qurdy. Tanzanııanyń 1965 jyly qabyldanǵan ýaqytsha konstıtýtsııasy eki eldiń tolyq teńdigin qarastyrǵan.

OQIǴALAR

18 jyl buryn (1991) Qazaq KSR Mınıstrler kabınetiniń Qaýlysymen A.Pýshkın atyndaǵy Memlekettik kitaphana Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasy bolyp ózgertildi.

12 jyl buryn (1997) Tegeranda ıslam áleminiń ekologııalyq apattardan zardap shekken aımaqtaryna: Aral teńiziniń basseıni men Semeı ıadrolyq polıgon aımaǵyna kómek kórsetý týraly Qarar qabyldandy.

1 jyl buryn (2008) Oralda general-maıor Asylbek Jamanbaevtyń turǵan úıine eskertkish taqta ornatyldy. Asylbek Jamanbaev (1946-2007) M.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen, elimizdiń ishki ister organdarynda kóp jyldan beri jumys istedi. Atyraý, Jezqazǵan oblystarynyń ІІB ár jyldary basqardy. 1995 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaevtiń Jarlyǵymen oǵan general-maıor ataǵy berildi. Sońǵy jyldary A.Jamanbaev qalalyq maslıhattyń depýtaty jáne Oraldaǵy eńbek jáne áleýmettik qatynastar akademııasynyń professory boldy.

1 jyl buryn (2008) Qaraǵandyda uly ǵalym jáne oıshyl Abaıǵa arnalǵan eskertkish ashyldy. Eskertkishtiń ashylý saltanatyna Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev qatysty. Eskertkish avtory - músinshi Asqar Nartov. Bes metrli músin Qaraǵandy oblysynyń kórkemdik-óndiristik kombınatynda quıylǵan.

ESІMDER

100 jyl buryn (1909-1983) ǵalym, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaq KSR Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri NÚSІPBEKOV Aqaı dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Almaty oblysy Kegen aýdanynda týǵan.

Almaty aýyl sharýashylyǵy tehnıkýmyn, Máskeýdegi Shyǵys eńbekshileri kommýnıstik ýnıversıtetin bitirgen.

Almaty aýyl sharýashylyǵy tehnıkýmynyń oqytýshysy, dırektory, Qazaqstan Kompartııasy Almaty oblystyq komıtetiniń sektor meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 1937-1941 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıteti mádenı-aǵartý bóliminiń meńgerýshisi, Semeıdegi basshy ujymshar kadrlaryn daıarlaıtyn respýblıkalyq oqý ornynyń dırektory. 1946-1983 jyldary - Qazaq KSR Ǵylym Akademııasynyń Tarıh, arheologııa jáne etnografııa ınstıtýtynyń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, etnografııa bóliminiń meńgerýshisi, dırektory.

Tóńkeriske deıingi jáne keńestik Qazaqstan tarıhyna baılanysty 200-ge jýyq ǵylymı eńbekterdiń avtory. Bes tomdyq «Qazaq KSR tarıhynyń» negizgi avtorlarynyń biri.

Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń Sh.Ýálıhanov atyndaǵy syılyǵynyń, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń ıegeri. Lenın, 1- jáne 2-dárejeli Otan soǵysy, Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.

Almatyda turǵan úıine eskertkish taqta ornatylyp, bir kóshege esimi berilgen.

75 jyl buryn (1934-2007) ǵalym, geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń doktory, professor DÁÝLETQALIEVA Kıra Mutashqyzy dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan.

Tashkenttegi Orta Azııalyq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn bitirgen.

Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń Geologııa ǵylymdary ınstıtýtynyń laboranty, aǵa laboranty, kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, gıdrohımııa zerthanasynyń meńgerýshisi, bas ǵylymı qyzmetkeri, Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) professory qyzmetterin atqarǵan.

Ǵylymı zertteýleriniń negizgi baǵyty - Qazaqstan jer asty sýlarynyń hımııalyq quramy. Jer asty sýlary hımııalyq quramynyń qalyptasý erekshelikteri, gıdrosferanyń tabıǵı sýlarynyń hımııalyq quramy qalyptasýynyń genetıkalyq zańdylyqtaryn kentastyq ken oryndaryn izdeý jáne ekologııalyq maqsattarda zerttegen.

10 JELTOQSAN, BEISENBІ

Adam quqyn qorǵaýdyń halyqaralyq kúni. 1948 jylǵy jeltoqsannyń 10-da BUU Bas Assambleıasy Jalpyǵa birdeı adam quqyqtary deklaratsııasyn qabyldady. Barlyq elde 1950 jyldan bastap atap ótiledi.

Taıland koroldiginiń Ulttyq meıramy - Konstıtýtsııa kúni. Búginde Taıland - konstıtýtsııalyq monarhııa. 1932 jyldan bastap, búgingi monarh - Uly mártebeli korol - Pýmıpon Adýlıadetqa deıin (9 Rama, 1946 jyldan beri basqaryp otyr) óz bıligin Ulttyq Assambleıa, atqarýshy bılikti Mınıstrler kabıneti, sot bıligin - sot arqyly júzege asyrady.

Fýtboldyń búkildúnıejúzilik kúni. BUU-nyń sheshimimen atap ótiledi.

Nobel syılyǵyn tapsyrý kúni. Belgili ǵalym A. Nobeldiń týǵan kúnine baılanysty, jyl saıyn Norvegııa koroliniń qatysýymen Oslo ýnıversıtetiniń úlken zalynda Nobel syılyǵyn tapsyrý saltanaty ótedi.

OQIǴALAR

18 jyl buryn (1991) Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Qazaq Keńestik Sotsıalıstik Respýblıkasy ataýyn Qazaqstan Respýblıkasy dep ózgertý týraly sheshim qabyldady.

18 jyl buryn (1991) Almatydaǵy Respýblıka saraıynda búkil halyq saılaǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń tuńǵysh prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Elbasy qyzmetine kirisýine arnalǵan Respýblıka Joǵarǵy Keńesiniń saltanatty májilisi bolyp ótti. Prezıdent ata-baba saltymen aq kıizdiń ústine kóterilip, halyq aldynda ant berdi.

18 jyl buryn (1991) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Respýblıkanyń Almas qoryn qurý týraly Qaýlysy shyqty.

10 jyl buryn (1999) Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy №2 Saryaǵash orta mektebine qazaqtyń belgili jazýshysy Asqar Súleımenovtiń esimi berildi.

1 jyl buryn (2008) Fontenbloda (Frantsııa) «N.Nazarbaev - sozdatel kazahstanskoı modelı mejetnıcheskogo ı mejkonfessıonalnogo soglasııa» atty kitabynyń tusaý keser rásimi boldy. Merekelik sharaǵa qalanyń saıasatkerleri, iskerler men akademııalyq ortanyń ókilderi, qoǵam qaıratkerleri, óner men ǵylym tulǵalary jáne qazaq dıasporasynyń ókilderi men qazaq stýdentteri qatysty.

ESІMDER

120 jyl buryn (1889-1970) ǵalym, geografııa ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri, KSRO Geografııa qoǵamynyń qurmetti múshesi, Qazaqstanda glıatsıologııa ǵylymynyń negizin salýshylardyń biri PALЬGOV Nıkolaı Nıkıtıch dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynda týǵan.

Máskeý qurylys ýchılışesin, Búkilodaqtyq syrttaı oqytý ınstıtýtyn bitirgen.

Qazaqstan Ǵylym Akademııasy geografııa sektorynyń meńgerýshisi, KSRO Geografııa qoǵamy qazaq bólimshesiniń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan.

Ǵylymı jumystarynyń negizgi baǵyty - muzdyqtardyń paıda bolýy, olardyń kólemin, qýatyn anyqtaý. Іle Alataýy jotalaryndaǵy muzdaqtardan bastaý alatyn ózenderdiń gıdrogeografııasyn jáne gıdrologııalyq rejımin zertteýge eleýli úles qosty. Jetisý, Syrdarııa oblystary jerin alǵashqylardyń biri bolyp topografııalyq kartaǵa túsirdi.

Tıan-Shandaǵy eki muzdyq, Polıýstik Oraldaǵy bir muzdyq Palgov esimimen atalady.

100 jyl buryn (1909-1999) ǵalym-pedagog, fılologııa ǵylymynyń kandıdaty, Qazaq KSR halyq aǵartý isiniń úzdigi, respýblıkanyń joǵarǵy mektebine eńbek sińirgen qaıratkeri AQMURZIN Sársen dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Batys Qazaqstan oblysy Jańaqala aýdanynda týǵan.

Batys Qazaqstan oblysy Slamıhın (Jalpaqtal) pedagogıkalyq tehnıkýmyn bitirgen.

Oral qalasyndaǵy qazaq orta mektebiniń (№11 mektep-ınternat) dırektory, Batys Qazaqstan pedagogıkalyq ınstıtýtynyń oqytýshysy, rektory, prorektory, qazaq tili men ádebıeti kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

28 ǵylymı eńbektiń avtory. Negizgi ǵylymı eńbekteri joǵary oqý oryndary men orta mektepterde qazaq tili men ádebıetin oqytý ádisin júıeleýge, qazaq ádebıetiniń damý tarıhyn qarastyrýǵa arnalǵan.

Qyzyl Juldyz, 1-dárejeli Otan soǵysy, «Qurmet belgisi» ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

35 jyl buryn (1974) akrobatıkadan halyqaralyq dárejedegi sport sheberi DÝHNO Andreı Vladımırovıch dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Zyrıanovsk qalasynda týǵan.

Jattyqtyrýshysy - Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy E.Grıgorıants.

Azııa oıyndarynyń absolıýttik chempıony (Japonııa, 1996). 1996 jyly Germanııanyń Federatıvti Respýblıkasynda, 1998 jyly Mınsk qalasynda ótken álem chempıonattarynyń kúmis júldegeri.

11 JELTOQSAN, JUMA

Demikpeniń búkildúnıejúzilik kúni. Keńirdek demikpesi aýrýyna nazar aýdartý maqsatynda Búkildúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń bastamasymen atap ótiledi. Bul kúnniń negizgi maqsaty - densaýlyq salasyndaǵy kúrdeli máseleleriniń biri bolyp sanalatyn demikpe aýrýynyń sebep-saldarlarymen halyqty jan-jaqty tanystyrý. Ony jeńý jolynda ǵylym salasynda jasalǵan jańalyqtar týraly habarlaý. Búginde álemde 300 mıllıon adam demikpemen aýyrady. Ol kóbine nashar ekologııanyń saldarynan paıda bolady.

Halyqaralyq taý kúni. 2003 jylǵy BUU Bas Assambleıasynyń 57-shi sheshimi boıynsha jeltoqsannyń 11-de atap ótiledi. 2004 jyldan beri BUU sheshimi boıynsha «Beıbitshilik - taýlardyń turaqty damýyna kilt» atty uranmen ótkiziledi. Bas Assambleıanyń qararynda taýly aımaqtardyń turaqty damýyna baǵyttalǵan erekshe ózekti máseleler belgilengen. Bul kúni Bas Assambleıa halyqaralyq birlestikterge joǵary deńgeıdegi merekelik sharalar uıymdastyrýyna shaqyrdy, onyń maqsaty taýly aımaqtardyń turaqty damýyn nasıhattaý.

Jer sharynyń shamamen tórtten birin alyp jatqan taýlar 10 paıyzǵa jýyq turǵyndardyń úıi. Bul - ósimdikter men janýarlardyń sırek kezdesetin kóptegen túrleri úshin qoryq, jerdegi negizgi ózenderdiń qaınar kózi.

OQIǴALAR

12 jyl buryn (1997) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev Reseıdiń qoldanbaly ǵylymdar akademııasynyń Qurmetti múshesi bolyp taǵaıyndaldy.

11 jyl buryn (1998) Astanada Nursultan Nazarbaevtyń «Qalyń elim, qazaǵym» atty kitabynyń tusaý keser rásimi bolyp ótti.

3 jyl buryn (2006) Almatyda kópshilikke Shaıh-Asan Kýraıshın as-Sýnna degen atpen tanymal jýrnalıst Asan Sarqulovtyń «Zaman kóshindegi din aqıqaty» atty kitabynyń tusaý keseri boldy.

Ol kitapta Qazaqstanda musylman dinin taratý týraly, ıslam dininiń damýy týraly jáne de osy taqyrypta basqa jańa baspalar shyǵarý týraly jazylǵan. Kitaptyń tırajy úsh myńǵa jýyq.

3 jyl buryn (2006) Batys Qazaqstan oblysynyń Jańaqala aýdany ortalyǵynda tanymal qoǵam qaıratkeri Sátqalı Saparovtyń turǵan úıine eskertkish taqta ornatyldy. S.Saparov (1928-1976) 14 jyl ishinde aımaqtaǵy úsh aýdandy - Zelenovka aýdanyn (1962-1963), Tasqaly aýdanyn (1963-1972) jáne Jańaqala aýdanyn (1972-1976) basqardy. Ol basqarǵan aýdandardyń damýyna sińirgen eńbegi úshin eki márte Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi» ordenderimen marapattaldy. Jańaqala aýylynyń ortalyq kósheleriniń birine esimi berilgen.

ESІMDER

90 jyl buryn (1919-1995) ánshi, mýzykatanýshy BEKHOJINA Talıǵa dúnıege keldi.

Semeı qalasynda týǵan.

Almaty konservatorııasyn (Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııa) bitirgen.

Qazaq memlekettik fılarmonııasynyń ánshisi, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń kishi ǵylymı qyzmetkeri bolǵan.

Folklorlyq ekspedıtsııa quramynda Qazaqstannyń jáne Ózbekstannyń jergilikti turǵyndary arasynan buryn belgisiz bolyp kelgen 1500-den astam ánderdi notaǵa túsirgen, halyq shyǵarmashylyǵynyń oryndaýshylary jaıynda derekter jınaǵan. Aqyn ári kompozıtor Sh.Qudaıberdıevtiń ánderin qurastyryp, kitap shyǵarǵan («Amanat», 1989).

12 JELTOQSAN, SENBІ

Qazaqstan Respýblıkasy Keden organdarynyń qurylǵan kúni. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1992 jylǵy jeltoqsannyń 12-ndegi «Qazaqstan Respýblıkasynyń qarjy, salyq jáne keden qyzmetin qaıta qurý týraly» Jarlyǵyn oryndaý maqsatynda osy qyzmetterdiń barlyǵy bir júıege - QR Qarjy mınıstrligine biriktirildi. QR Keden komıteti Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrliginiń Bas keden basqarmasy bolyp qaıta quryldy.

QR Keden organdarynyń negizgi qyzmeti - Qazaqstan Respýblıkasy ekonomıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý, materıaldyq jáne mádenı qundylyqtardy zańsyz shet elge shyǵarýdyń aldyn-alý, qarý-jaraq, esirtki zattar tasymaldaýǵa tosqaýyl bolý, kontrabandamen kúres, respýblıka bıýdjetine keden salyǵynyń ýaqytynda túsip otyrýyn qamtamasyz etý, Qazaqstan Respýblıkasynyń shekarasy arqyly azamattar men avtokólik ótkizý jumysyn uıymdastyrý jáne basqalar. Eń basty maqsatynyń biri - kásibı deńgeıi joǵary keden qyzmetiniń mamandaryn daıarlap shyǵarý.

Reseı Federatsııasynyń Memlekettik meıramy - Konstıtýtsııa kúni. RF Prezıdentiniń 1994 jylǵy jarlyǵymen Reseıdiń memlekettik merekesi retinde bekitilgen.

Qazaqstan Respýblıkasymen dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy qazanda 21-inde ornatyldy.

OQIǴALAR

3 jyl buryn (2006) Astanada Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtiń qatysýymen Etalon ortalyǵy ashyldy. Elbasy Ortalyq Azııadaǵy jalǵyz tsezıı negizindegi ýaqyt etalonyn óz qolymen qosty. Qazirgi zamanǵy 8-qabatty ǵımaratta 76 etalon men etalon jabdyqtarynyń birligi 10 túrli zerthanada ornalasqan.

1 jyl buryn (2008) BUU-nyń shtab-páterinde Qazaqstannyń múgedekter quqyǵy Konventsııasyna jáne onyń fakýltatıvti protokolyna qol qoıý rásimi ótti. Qazaqstan Konventsııaǵa qosylǵan álemniń 137-shi eli boldy. 2006 jylǵy jeltoqsannyń 13-de BUU-nyń Bas Assambleıasynda qujat qabyldanyp 2008 jylǵy mamyrdyń 3-de kúshine endi. Birikken Ulttar Uıymynda Konventsııanyń oryndalýyn baqylaıtyn organ quryldy. Múgedekter quqyǵynyń komıteti Konventsııaǵa qatysýshy-memleketterdiń baıandamasyn qarap, usynys pen ortaq usynymdar shyǵarady.

ESІMDER

80 jyl buryn (1929) akter, Qazaqstannyń halyq ártisi JÁKІBAEV Qasym Ábenuly dúnıege keldi.

Almaty oblysy Jambyl aýdanynda týǵan.

T.Júrgenev atyndaǵy Almaty kórkemsýret ýchılışesin bitirgen.

1948 jyldan - Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq balalar jáne jasóspirimder teatrynyń, «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń aktery.

Teatr sahnasynda Sarman, Jaqaı («Altyn saqa», «Ybyraı Altynsarın» M.Aqynjanov), Polonıı («Gamlet» Ý.Shekspır), Vrým («Mahabbat pen zulymdyq» F.Shıller), Qaırabaı («Móldir mahabbat» S.Muqanov), Toqaı («Ulpan ı Eseneı» Ǵ.Músirepov pen K.Ysqaqov), Shyńǵys han («Mıǵula terisi ústindegi sot» Sh.Aıtmatov pen M.Shahanov) rólderin oınaǵan. «Dersý Ýzala», «Qan men ter», «Úsheý», «Stalınge syılyq», «Otyrardyń kúıreýi», «Toǵysqan taǵdyrlar», «Mahabbat stansasy» sııaqty 100-ge jýyq fılmder men serıaldarǵa túsken.

«Qurmet» ordenimen marapattalǵan.

75 jyl buryn (1934) áskerı qaıratker, general-maıor MARDENOV Júken Baımuhanbetuly dúnıege keldi.

Pavlodar oblysynda týǵan.

Almaty memlekettik shet tilder ınstıtýtyn bitirgen.

Memlekettik qaýipsizdik komıteti (MQK) Pavlodar oblystyq basqarmasynyń qyzmetkeri bolǵan. 1968-1983 jyldary - Qazaq KSR MQK-niń ortalyq apparatynda, MQK-i Kókshetaý jáne Shyǵys Qazaqstan oblystyq basqarmalary bastyǵynyń orynbasary. 1983-1991 jyldary - Qazaqstan MQK-i Birinshi (barlaý) basqarmasynyń bastyǵy - Qazaqstan MQK-i Alqasynyń múshesi, MQK-i Tselınograd (Aqmola) oblystyq basqarmasynyń bastyǵy, oblystyq partııa komıtetiniń bıýro múshesi, Halyq depýtattary oblystyq jáne qalalyq keńesiniń depýtaty, Qazaq KSR MQK-i tóraǵasynyń kadr jónindegi orynbasary. 1991-1994 jyldary - Qazaqstan MQK-i barlaý bóliminiń baqylaýshysy. 1994 jyldan - «Aksel» kompanııasy bas dırektorynyń orynbasary. Qazirgi kezde kúzet fırmasyn basqarady.

«Generaldar keńesi» qoǵamdyq birlestik prezıdıýmy tóraǵasynyń orynbasary.

«Qurmet belgisi» ordenimen, «Jaýyngerlik erligi úshin», «Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdigine 10-jyl», basqa da medaldarmen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń gramotasymen, «Qazaqstan Respýblıkasy UQK-niń qurmetti qyzmetkeri» belgisimen, Qazaqstannyń halyqaralyq qatynastar ornatýyna belsendi úles qosqany úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy - syrtqy ister mınıstriniń Alǵys hatymen marapattalǵan.

55 jyl buryn (1954) akter, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi JYLGELDIEV Saǵat Ermaǵambetuly.

Qyzylorda oblysynda týǵan.

Qazaq drama teatry janyndaǵy teatr stýdııasyn, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasyn bitirgen.

1977 jyldan - Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq balalar jáne jasóspirimder teatrynyń aktery.

Sahnada Aqyn («Aýyldan kelgen arý» I.Saparbaev), Baıjan («Altyn ajaly» I.Ǵaıyp), Abdolla («Eń ádemi kelinshek» S.Balǵabaev), Qoja Ahmet Iasaýı («Áziret Sultan» O.Dastanov), Shege, Baıdaly bı, Serdáli («Qyz Jibek», «Ulpan», «Aqan seri -Aqtoqty» Ǵ.Músirepov) rólderin somdaǵan.

«Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵan.

13 JELTOQSAN, JEKSENBІ

Malta Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Respýblıka kúni. 1974 jyly Ókilder Palatasynyń sheshimimen Malta respýblıka bolyp jarııalandy.

Búkilálemdik balalar telearnasy men radıohabarlamalarynyń kúni. Bul merekelik kúndi 1994 jylǵy sáýirde Kannada BUU Balalar qorynyń (ıÝNISEF) ókilderi jarııalady. Sol kezden beri jyl saıyn jeltoqsannyń ekinshi jeksenbisinde atap ótiledi.

OQIǴALAR

14 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń Qaýlysymen Saýd Arabııa Koroldiginde Qazaqstan Respýblıkasynyń elshiligi ashyldy.

5 jyl buryn (2004) Astanada vokzal alańynda 1922 jyly shyǵarylǵan respýblıkadaǵy eń eski parovoz qoıyldy. Astananyń temirjol vokzalynda «Batyr-parovoz» eskertkishin ornatý týraly Qazaqstannyń Prezıdenti N.Nazarbaev 2004 jylǵy 6-shy tamyzda temirjoldyń 100-jyldyǵyna arnalǵan saltanatty jınalysta aıtqan bolatyn. Parovoz Shvetsııada jasalǵan. 1922-1982 jyldar aralyǵynda Qazaqstannyń temir joldarynda jáne basqa burynǵy odaq respýblıkalarynyń magıstral joldarynda paıdalanysta bolǵan, Uly Otan soǵysy jyldary maıdan mańyndaǵy ýchaskelerine júk tasymaldaǵan.

5 jyl buryn (2004) Tarazdaǵy Abaı atyndaǵy Ortalyq kitaphanada elektrondy zaldyń kórsetilimi bolyp ótti. Elektrondy zalda jańa kompıýterler, skanerler, qujattardyń baı elektrondy kollektsııasy bar. Bul kitaphanalyq júıe Qazaqstannyń Aqparattyq kitaphanalar konsortsıýmynyń múshesi.

3 jyl buryn (2006) alǵashqy ret Qazaqstanda S.Begalın atyndaǵy memlekettik balalar kitaphanasynda balalarǵa arnalǵan - «Muhammed Paıǵambar» jáne «Qajy» atty ıslamnyń joramaly men qundylyqtary, álemniń eń iri dini týraly Sanıasnaın Han kitabynyń tusaý keseri ótti. Kitaptar «Rasskajı mne o?» serııasynda berilgen. Olar kóptegen elderde aǵylshyn,orys jáne basqa tilderde shyqty. Kitap bárine túsinikti tilde jazylǵan jáne tamasha kórkemdelgen.

3 jyl buryn (2006) Astana qalasynyń ákimi Imanǵalı Tasmaǵanbetov «Zolotoı Ikar» atty syılyqtyń ıegeri atandy. Syılyqty Eýrazııalyq keńistikte mádenı baılanystardy damytýǵa eleýli úles qosqany úshin «Dall'arko» Halyqaralyq mádenı qordyń sheshimimen qordyń vıtse-prezıdenti ıAnnık Merse tabys etti.

ESІMDER

240 jyl buryn (1769-1844) orys jazýshysy, aqyn, mysalshy, Sankt-Peterbor Ǵylym Akademııasynyń akademıgi KRYLOV Ivan Andreevıch dúnıege keldi.

Máskeý qalasynda týǵan.

Krylov orys ádebıetinde mysal janryn bıik satyǵa kóterdi. Ótkir de aıshyqty tilimen, ájýasyqaǵymen erekshelenetin 200-den astam mysal jazdy. Shyǵarmalarynda ómir shyndyǵyn tereń beınelep, adam boıyndaǵy jaǵymsyz qylyqtardy shenedi. «Rýhtar poshtasy» satıralyq jýrnal shyǵardy. Kóptegen pesalar men lıbrettolardyń avtory.

Qazaq oqyrmandaryn Krylov mysaldarymen alǵash ret Y.Altynsarın («Qarǵa men túlki»), Abaı («Esek pen bulbul», «Shegirtke men qumyrsqa», «Pil men qanden») tanystyrdy. A.Baıtursynov Krylovtan aýdarǵan jáne ózi jazǵan mysaldardan turatyn kitap shyǵarsa, S.Kóbeev «Úlgili tárjima» atty kitap jazyp, oǵan Krylovtyń 37 mysalynyń aýdarmasyn engizdi. Krylovtyń týyndylary «Mysaldar» degen atpen qazaq tilinde jeke kitap bolyp shyqqan.

85 jyl buryn (1924) túrkitanýshy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ulttyq Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri QAIDAR Ábdýálı Týǵanbaıuly dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Almaty oblysynda týǵan.

Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtet), Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń aspırantýrasyn bitirgen.

1954-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym Mınıstrligi - Ǵylym akademııasy A.Baıtursynov atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń uıǵyr-dúngen mádenıeti sektorynyń kishi ǵylymı qyzmetkeri, shyǵystaný sektorynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, uıǵyr fılologııasy bóliminiń meńgerýshisi, dırektordyń ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary, dırektory qyzmetterin atqarǵan. 1995 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym Mınıstrligi - Ǵylym akademııasy A.Baıtursynov atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń qurmetti dırektory.

Negizgi ǵylymı izdenisteri qazaq jáne uıǵyr tilderi jáne jalpy salystyrmaly túrkitaný, sóztaný, etımologııa, onomastıka, termınologııa, semasıologııa, frazeologııa, paremıologııa máselelerin zertteýge arnalǵan. Eldegi til saıasatyna belsendi aralasyp, qazaq tiliniń memlekettik deńgeıde qoldanylýyna qatysty eleýli at salysty.

Sh.Ýálıhanov atyndaǵy syılyqtyń ıegeri. Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń qurmetti prezıdenti. Bashqurtstan Ǵylym Akademııasynyń qurmetti akademıgi. «Izvestııa NAN RK», «Sovetskaıa tıýrkologııa» ǵylymı, ǵylymı-tanymdyq jýrnaldarynyń redaktory, redaktsııalyq alqasynyń múshesi. 

3 dárejeli «Dańq», eki márte «Qyzyl Juldyz», eki márte «Otan soǵysy», «Halyqtar dostyǵy», «Otan», «Qurmet belgisi» ordenderimen, «Ana tiliniń aıbary» altyn belgisimen, medaldarmen marapattalǵan.