QazAqparat-Anons: jeltoqsannyń 15-i men 20-sy aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
ELBASY
Jeltoqsanyń 15-inde Aqordada Elbasy N.Nazarbaevtyń memlekettik nagradalardy tabys etý rásimi bolady.
Jeltoqsannyń 15-inde Ortalyq Kıno-kontsert zalynda Elbasy N.Nazarbaevtyń qatysýymen zaldyń ashylý saltanaty ótedi.
ÚKІMET
Jeltoqsannyń 15-inde «Qazyna-Taýer» ǵımaratynda Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi janyndaǵy Investorlar men Nesıeleýshiler klýbynyń májilisi ótedi.
Jeltoqsannyń 15-inde Týrızm jáne sport mınıstrliginde Táýelsizdik kúni qurmetine sportshylar men jattyqtyrýshylarǵa jáne týrızm salasynyń qaıratkerlerine memlekettik nagradalar tabys etý rásimi bolady.
Jeltoqsannyń 15-inde Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginde Táýelsizdik kúnine arnalǵan saltanatty jınalys bolady.
Jeltoqsannyń 15-inde Indýstrııa jáne saýda mınıstrliginde Táýelsizdik kúnine arnalǵan saltanatty jınalys bolady.
PARLAMENT
Jeltoqsannyń 15-inde Májiliste «Qazaqstan Respýblıkasynda jeke ómirge qol suǵylmaýshylyq quqyǵy» atty dóńgelek ústel ótedi. Bul sharany Májilistiń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıteti uıymdastyryp otyr. Dóńgelek ústel atalǵan komıtettiń jetekshisi Rahmet Muqashevtiń kirispe sózinen bastalady. Bul jıynǵa sot jáne quqyq qorǵaý salasynyń jetekshileri, qoǵamdyq jáne úkimettik emes uıymdardyń ókilderi shaqyrylǵan.
QOǴAM
Jeltoqsannyń 21-inde «Baıqońyrdyń» №1 alańynan Halyqaralyq ǵarysh stansysynyń kezekti ekıpajymen «Soıýz TMA-17» ǵarysh kemesi ushyrylady. «Reseıǵarysh» agenttigi aǵymdaǵy jyldy qorytyndylaıtyn úshinshi sapar jeltoqsannyń 29-yna belgilenip otyr. Bul joly «Proton-M» zymyrany ǵaryshqa amerıkandyq «DirecTV 12» telekommýnıkatsııalyq ǵarysh apparatyn alyp ushady.
ASTANA
Astana qalasynda Táýelsizdik kúnine oraı uıymdastyrylatyn kelesi sporttyq is-sharalardyń ótkizilýi josparlanyp otyr. Atap aıtqanda:
Jeltoqsannyń 11-i men 15-i arasynda «Daýlet» sportkombınatynda áıelder arasynda bokstan «A» klasynyń halyqaralyq týrnıri ótedi.
Bylǵary qolǵap sheberleriniń taǵy bir saıysy 15-16 jeltoqsanda «Dáýlet» sport kombınatynda ótpek. Sharshy alańda Astana men Gavana (Kýba) qurama komandalary kezdesedi.
Jeltoqsannyń 11-15-i aralyǵynda ardagerler arasynda shahmattan qala birinshiligi ótpek. Jarys H.S.Omarov atyndaǵy shahmat klýbynda (Kenesary k., 14) uıymdastyrylady.
Jeltoqsannyń 15-inde Astana ákimdiginde ákim I.Tasmaǵambetovtyń qatysýymen elorda turǵyndaryna Elbasy N.Nazarbaevtyń atynan memlekettik nagradalar tabys etý rásimi bolady.
Jeltoqsannyń 15-inde «Nur Otan» partııasynyń keńsesinde partııa belsendilerine memlekettik nagradalar tabys etiledi.
Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde «M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıteti Mehanıka-matematıka fakýltetiniń kúnderi» is-sharasy ótýde. Іs-shara jeltoqsannyń 16-syna deıin jalǵasady.
Jeltoqsannyń 16-synda №54 mektepte saǵat 10.00-den bastap dzıýdodan Astana qalasynyń birinshiligi ótedi.
Jeltoqsannyń 16-sy kúni saǵat 12.00-de «Astanalyq» parkindegi shańǵyrollerlik jolynda shańǵy jarysy boıynsha qysqy sport maýsymynyń ashylýy ótedi.
Jeltoqsannyń 11-18-i kúnderi sadaq atýdan «Astana Kýbogy» halyqaralyq týrnır ótkiziledi. Jarys «Jas batyr» SK ótedi.
Jeltoqsannyń 22-sinde «Dáýlet» sport kombınatynda ústel ústi tennısi boıynsha «Jastar Qazaqstannyń birligi úshin» atty qalanyń ashyq týrnıri uıymdastyrady.
Jeltoqsannyń 24-25-inde sporttyq gımnastıkadan Astana qalasynyń ashyq chempıonaty ótetin bolady.
ALMATY
Jeltoqsan aıynyń 10 men 19-y kúnderi aralyǵynda Qazaqtyń Memlekettik M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatrynda Tynymbaı Nurmaǵanbetovtyń «Qojanasyr tiri eken» atty komedııalyq qoıylymnyń premerasy ótedi.
Jeltoqsannyń 15-inde «Interfaks» baspasóz ortalyǵynda «Alıans bank» basshylary jyl qorytyndysyna arnalǵan baspasóz máslıhatyn ótkizedi.
Jeltoqsannyń 15-inde Á.Qasteev atyndaǵy memlekettik murajaıda A.Omarbekovanyń derbes kórmesi ashylady (gobelen).
Jeltoqsannyń 15-inde Almatynyń Medeý ákimdiginde «Jańajyldyq órnekter» konkýrsynyń jeimpazdaryn marapattaý rásimi bolady.
AIMAQ
QARAǴANDY OBLYSY
Jeltoqsannyń 14-15-inde Qaraǵandy oblysynyń Sátbaev qalasynda ulttyq mereke - Táýelsizdik kúni qarsańynda «Táýelsizdik qurdastary - Qazaqstannyń bolashaǵy» atty jastar forýmy ótedi.
ATAÝLY KÚNDER. ELEÝLІ OQIǴALAR. MEREITOILAR.
15 JELTOQSAN, SEISENBІ
Ýkraın sot qyzmetkerleriniń kúni. 2000 jylǵy 8-shi jeltoqsandaǵy Ýkraın Prezıdentiniń Qaýlysymen bekitilgen.
OQIǴALAR
10 jyl buryn (1999) Prezıdent N.Á.Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasy ulttyq qaýipsizdiginiń strategııasyn bekitti.
4 jyl buryn (2005) alǵashqy ret Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly kúshteri tarıhynda polkovnık ataǵyn áıel aldy, ol Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys Mınıstrligi Bas klınıkalyq gospıtaldiń gınekologııa bóliminiń bastyǵy Gúlparıda Baıdildaeva. Polkovnıktiń medıtsınalyq eńbek ótili 24 jyl. Áskerı-medıtsınalyq bólimderde jumys istegen, dárigermen qamtamasyz etý uıymynda teorııalyq-praktıkalyq úzdik daıyndyǵy bar.
1 jyl buryn (2008) Aqtóbede Ábilqaıyr han dańǵylynda Táýelsizdik monýmenti ashyldy - Almatyda Respýblıka alańynda ornalasqan eskertkishtiń kishireıtilgen kóshirmesi.
Eskertkish meshitpen «Nurdáýlet» saýda ortalyǵynyń qasynda ornalasty, Aqtóbelik kásipker Erbol Baıjarqynovtyń qarajatyna ashyldy. Postament mármárdan jasalǵan, barystaǵy altyndalǵan «altyn adam» denesi metall men keramıkadan jasalǵan. Eskertkishtiń bıiktigi 20 metrden asady.
ESІMDER
85 jyl buryn (1924-2002) aktrısa, Qazaqstannyń halyq ártisi BÁKІROVA Sholpan dúnıege keldi.
Taldyqorǵan qalasynda týǵan. Taldyqorǵan qazaq drama teatrynyń, Qyzylorda oblystyq qazaq drama teatrynyń aktrısasy qyzmetterin atqarǵan.
M.Áýezovtiń «Eńlik - Kebeginde» Eńliktiń, «Qara qypshaq Qobylandysynda» Kóklannyń, Ǵ.Músirepovtiń «Qozy Kórpesh - Baıan sulýynda» Baıan, «Aqan seri - Aqtoqtysynda» Aqtoqty, Sh.Aıtmatovtyń «Ana - Jer-anasynda» Tolǵanaıdyń, M.Kárimniń «Aı tutylǵan túninde» Tańqabıkeniń, Ý.Shekspırdiń «Korol Lırinde» Gonerılıanyń rólderin oryndaǵan.
80 jyl buryn (1929) keskindemeshi, Qazaqstannyń halyq sýretshisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri YSMAIYLOVA Gúlfaırýs Mánsúrqyzy dúnıege keldi.
Almaty qalasynda týǵan. Almaty kórkemsýret ýchılışesin, Sankt-Peterbor I.Repın atyndaǵy keskindeme, músin jáne sáýlet óneri ınstıtýtyn bitirgen.
Almaty kórkemsýret ýchılışesiniń oqytýshysy, Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń bas sýretshisi qyzmetterin atqarǵan.
A.Sátbaevtyń «Aqbópe», L.Stepanov pen N.Tilendıevtiń «Doroga drýjby», S.Muhamedjanovtyń «Jumbaq qyz», E.Rahmadıevtiń «Alpamys», E.Brýsılovskııdiń «Qozy-Kórpesh - Baıan sulý», Dj.Pýchchınıdiń «Bogema», «Chıo-Chıo-san», Dj.Verdıdiń «Aıda» operalary men baletterine, «Qyz Jibek» fılmine dekoratsııalar jasaǵan.
«Qazaq valsi. Shara Jıenqulovanyń portreti», «Ǵ.Músirepovtiń «Aqyn tragedııasy» pesasyndaǵy Aqtoqty rólindegi Sholpan Jandarbekovanyń portreti», «Qyz Jibek rólindegi Kúlásh Baıseıitovanyń portreti», «Halyq sheberi», «Dına Núrpeıisovanyń portreti», «Á.Qasteevtiń portreti», «M.Áýezovtiń portreti», «S.Muqanovtyń portreti» atty kóptegen portretterdiń, natıýrmorttardyń avtory.
«Tarlan» syılyǵynyń ıegeri. «Qurmet belgisi», «Halyqtar dostyǵy», «Parasat» ordenderimen marapattalǵan.
40 jyl buryn (1969) Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik qyzmet isteri jónindegi agenttigi tóraǵasynyń orynbasary, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty ShOMANOV Asqar Jumabaıuly dúnıege keldi.
Almaty qalasynda týǵan.
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin, Abaı atyndaǵy Almaty memlekettik ýnıversıtetiniń aspırantýrasyn bitirgen.
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi strategııalyq óńdeý jáne taldaý ortalyǵy meńgerýshisiniń orynbasary qyzmetin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jyldyń 9 qazanynan.
16 JELTOQSAN, SÁRSENBІ
Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1991). 1991 jyldyń 16 jeltoqsanynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik táýelsizdigi týraly» Konstıtýtsııalyq zańǵa qol qoıdy.
Bahreın memleketiniń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1971). Bahreın, ıaǵnı eki teńiz koroldigi Katar men Saýd Arabııasy araldarynyń arasyndaǵy Parsy buǵazynyń ońtústik jaǵyn ala ornalasqan, 33 araldan turatyn memleket. Táýelsizdik alǵanǵa deıingi júz jyldyqta Ulybrıtanııanyń otary boldy. Memleket basshy - ámir. HVIII ǵasyrdyń sońynan bastap Bahreındi Ál-Halıfa áýleti basqaryp keledi. Negizgi paıda kózi - munaı. Qazaqstan Respýblıkasymen dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy mamyrdyń 28-de ornatyldy.
OQIǴALAR
15 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á. Nazarbaev óz rezıdentsııasynda EýroOdaq Komıssııasynyń (KES) Qazaqstandaǵy turaqty ókili Robert Kremerdiń senim gramotasyn qabyldady. Elbasy Almatyda EýroOdaq ókildiginiń ashylýy Qazaqstan men Eýropa arasyndaǵy ekonomıkalyq, saıası baılanystardyń damyp, eýropalyq seriktestermen saýda-sattyq, iskerlik qatynastardyń jolǵa qoıylýyna edáýir kómek kórsetedi dep atap ótti.
15 jyl buryn (1994) Aqyn Muhtar Shahanovqa «Qyrǵyz Respýblıkasynyń el aqyny» ataǵy berildi.
13 jyl buryn (1996) Almatyda Respýblıka alańynda Táýelsizdik monýmenti saltanatty túrde ashyldy. Kompleks ózin kórkemdik týyndylarymen, sáýlettiń sıntez jasaýshylarymen, músinmen, mádenıet pen memlekettik, tanymal ǵylym qaıratkerleriniń naqyl sózderiniń mátinimen kórsetedi. Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen sáýletshisi Shota Ýálıhanovtyń basshylyǵymen sáýletshilerdiń avtorlyq toby qar basqan kórkem kórinisti alańnyń kompozıtsııasynda tolyǵymen paıdalandy. Kompozıtsııanyń ortalyǵy tik turǵan kórkem stela, bederli manǵyshlaq qulpytastaryn eske túsiredi, bıiktigi 28 metr.
13 jyl buryn (1996) «Ankara» besjuldyzdy qonaqúıi saltanatty túrde ashyldy. Ashylý saltanatynda Qazaqstan men Týrtsııa Prezıdentteri qatysty.
12 jyl buryn (1997) Qazaqstannyń Ulttyq banki uly jazýshy M.Áýezovtiń 100-jyldyǵyna arnalǵan quny 20 teńgelik metall estelik shaqalaryn aınalymǵa shyǵardy.
5 jyl buryn (2004) Semeıde qazaq halqynyń tanymal uly, týǵan jeriniń táýelsizdigi úshin kúresken Qabanbaı batyrdyń eskertkishi saltanatty túrde ashyldy.
3 jyl buryn (2006) Batys Qazaqstan oblysy Qaztalov aýdany Jalpaqtal aýylynda ótken ǵasyrdyń qyrqynshy jyldary jumys atqarǵan «Qazaq halqyn qutqarý uıymy» («Soıýz spasenııa kazahskogo naroda») atty jastar uıymyn qurýshylardyń aty jazylǵan eskertkish taqta ashyldy.
Qozǵalystyń 14 belsendi jastarynyń aty jazylǵan eskertkish taqtanyń ashylý saltanatynda týystary men jaqyndary qatysty. Odaqtyń basqarýshysy Ǵubaıdolla Ánesov 1941 jyly jeltoqsanda tutqyndalyp, atý jazasyna kesilgen, qalǵan qatysýshylary uzaq merzimge túrmege qamaldy. Jalpaqtal kósheleriniń birine Ǵ.Ánesovtyń aty berildi.
ESІMDER
95 jyl buryn (1914-1986) fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor SAIKIEV Halabı Muhıtuly dúnıege keldi.
Uly Otan soǵysyna qatysqan.
Batys Qazaqstan oblysy Bórli aýdanynda týǵan. Oral A.Pýshkın atyndaǵy Oral pedagogıkalyq ınstıtýtyn (M.Ótemisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtet).
1946-1961 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) oqytýshysy, prorektory, fakýltet dekany, Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń Til jáne ádebıeti ınstıtýtynyń dırektory. 1962-1986 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń orys tili kafedrasynyń meńgerýshisi.
Ǵalym orys, qazaq tilderin salystyra, orys tiliniń gramatıkasyn zerttedi. Orta jáne joǵary oqý oryndaryna arnalǵan orys tili oqýlyqtarynyń avtory.
80 jyl buryn (1929) ánshi, KSRO jáne Qazaqstan halyq ártisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, KSRO jáne Qazaqstan memlekettik syılyǵynyń ıegeri TÓLEGENOVA Bıbıgúl Ahmetqyzy dúnıege keldi.
Semeı qalasynda týǵan. Almaty memlekettik konservatorııasyn (Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy) bitirgen.
Óner jolyn kórkemónerpazdar úıirmesinen bastaǵan. 1951-1971 jyldary - Qazaq radıosynyń, Qazaq memlekettik fılarmonııasynyń ánshi-solısi. 1971-1979 jyldary - Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń ánshi-solısi. 1979 jyldan - Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy vokal kafedrasynyń professory.
Ánshiniń repertýarynda qazaqtyń halyq ánderi, Qazaqstan kompozıtorlarynyń shyǵarmalary bar. Óziniń kontserttik-oryndaýshylyq ónerin sheberliktiń joǵary satysyna kóterip, klassıkalyq dárejege jetkizdi. Qazaq opera ónerine de eleýli úles qosty. Tańdaýly partııalary: Jibek (E.Brýsılovskıı «Qyz Jibek»), Qarlyǵash (A.Jubanov jáne L.Hamıdı «Abaı»), Gúlbarshyn (E.Rahmadıev «Alpamys»), Djılda, Vıoletta (Dj.Verdı «Rıgoletto», «Travıata»).
Ol «Dala qyzy», «Bizdiń súıikti dáriger», «Bul Shuǵylada bolǵan edi», «Taqııaly perishte» fılmderinde óz zamandastyrynyń tulǵasyn jasady.
Gastroldik saparmen Kanadada, Frantsııada, AQSh-ta, Italııada, Shvetsııada, Egıpette, Aljırde, Sırııada, Úndistanda boldy.
Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi 7-9-shaqyrylymdarynyń depýtaty.
Lenın, Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan. Astana qalasynyń qurmetti azamaty.
17 JELTOQSAN, BEISENBІ
1430 hıjra jylynyń 1-shi muharramy - 1430 hıjra jylynyń bastalýy (musylman jyl sanaý boıynsha). Hıjra kúntizbesi boıynsha 1430 jyldyń birinshi kúni
Jeltoqsan qurbandaryn eske alý kúni. Qazaq halqynyń azamattyq jáne saıası pozıtsııasyn aıqyn ańǵarta bilgen, 1986 jylǵy 17-18 jeltoqsandaǵy qandy qyrǵynda opat bolǵan jastardyń árýaǵyna syıynyp, quran oqylady.
OQIǴALAR
90 jyl buryn (1919) Orynbor qalasynda «Ushqyn» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Ol qazir «Egemen Qazaqstan» dep atalady. Óziniń alǵashqy nómirinen-aq basylym qazaq halqyn halyqaralyq jáne elimizdiń ishki jaǵdaılarynyń asa mańyzdy oqıǵalarymen tanystyryp otyrdy. Sol kezden beri gazet atyn segiz ret ózgertti.
10 jyl buryn (1999) Memleket basshysy N.Á.Nazarbaev AQSh-qa resmı saparmen bardy. Onda BUU bas hatshysy K.Annan myrzamen jáne Búkildúnıejúzilik evreı kongresiniń prezıdenti E.Bronfmanmen kezdesti.
ESІMDER
115 jyl buryn (1894-1938) otandyq til bilimi kóshbasshylarynyń biri, ǵalym-pedagog, ádisker, ádebıetshi, synshy, tarıhshy, aýdarmashy, qoǵam qaıratkeri ShONANULY Teljan dúnıege keldi.
Aqtóbe oblysy Yrǵyz aýdanynda týǵan. Eki synyptyq Yrǵyz orys-qazaq ýchılışesin, Orynbor qyrǵyz (qazaq) muǵalimder ınstıtýtyn, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen.
1917 jyly Alashorda úkimetiniń A.Baıtursynov basshylyq etken Oqý komıssııasyna saılanǵan. Muǵalim, Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń oqytýshysy, dotsenti qyzmetterin atqarǵan.
30-dan astam oqýlyqtyń avtory. «Jańalyq», «Saýattan», «Kolhoz aýyly», «Oqý quraly» (A.Baıtursynovpen birge), «Til damytý», «Qazaq tiliniń oqý quraly», t.b. latyn árpi, tatar, uıǵyr, túrik tilderi jaıly zertteý eńbekteri bar. «Qazaq jer máselesiniń tarıhy» (1926) atty Tashkentte basylǵan kitabynda qazaq jerin otarlaýdyń 200 jyldyq tarıhy taldanǵan.
1994 jyly Aqtóbede qurylǵan T.Shonanuly atyndaǵy meıirimdilik qory ǵalym murasyn izdestirýmen, zertteýmen aınalysady.
55 jyl buryn (1954) pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, matematıka professory, Joǵary mektep ǵylymdary Halyqaralyq Akademııasynyń akademıgi, Qazaq sport jáne týrızm akademııasynyń rektory ZAKIRЬıANOV Qaırat Haırýllınovıch dúnıege keldi.
Shyǵys Qazaqstan oblysynda týǵan.
Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.
1993-1995 jyldary - Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń rektory, oblys ákiminiń orynbasary. 1995-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi ishki saıasat bóliminiń sektor meńgerýshisi. Qazirgi qyzmetinde - 1998 jyldan.
AQSh-taǵy Illınoısk ýnıversıtetiniń qurmetti professory. Qazaqstan ýnıversıtetteri Ulttyq sport odaǵynyń prezıdenti, Eýropa men Azııadaǵy sport joǵarǵy oqý oryndary qaýymdastyǵynyń birinshi vıtse-prezıdenti.
18 JELTOQSAN, JUMA
Kóshi-qonnyń halyqaralyq kúni. EKOSOS-tyń usynysy boıynsha 2000 jylǵy jeltoqsannyń 18-de BUU Bas Assambleıasy bekitken. 1990 jylǵy jeltoqsannyń 18-de barlyq eńbek etip júrgen oralmandardy jáne olardyń otbasyn qorǵaý týraly halyqaralyq konventsııa qabyldandy.
OQIǴALAR
17 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Semeı polıgonyndaǵy ıadrolyq synaqtan zardap shekken azamattardy áleýmettik qorǵaý týraly» Zańy qabyldandy.
6 jyl buryn (2003) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Qazaqstandaǵy ólim jazasyna moratorıı engizý týraly» Qaýlyǵa qol qoıdy.
1 jyl buryn (2008) Qaraǵandyda tanymal ǵalym, Qaraǵandy memlekettik polıtehnıkalyq ınstıtýtyn kóp jyldary boıy basqarǵan Ábilqas Saǵynovqa arnalǵan eskertkish taqta ashyldy. Eskertkish ekinshi oqý korpýsynyń ǵımaratynda ornatylǵan, munda Á.Saǵynov otyz jyldan astam oqytýshy qyzmetinde jumys atqardy.
ESІMDER
140 jyl buryn (1869-1919) qoǵam qaıratkeri, Qazaqstanda Keńes ókimetin ornatý jolynda kúreskenderdiń biri MAIKÓTOV Ádilbek dúnıege keldi.
Atbasar ýeziniń Saryshoı aýylynda (qazirgi Aqmola oblysy) týǵan.
1887 jyly orys-qazaq ýchılışesin bitirgen. Arnaıy bilimdi Ombynyń feldsherlik mektebinde aldy. Atbasarda dárigerlik qyzmet atqara júrip, qoǵamdyq saıası ómirge de belsene aralasty.
1905 jyldan bastap Petropavldaǵy sotsıal-demokrattar uıymymen baılanysta boldy. 1905-1907 jyldary Atbasar jumysshylarynyń ereýilin uıymdastyrýda belsendilik tanytqan. 1916 jyly ult-azattyq kóterilis kezinde qazaq jastaryn tyl jumystaryna tartýǵa qarsy shyǵyp, Ulytaý óńirinde qarýly jasaqtar uıymdastyrady. 1916 jyly jergilikti ókimet oryndary Ádilbek Maıkótovti tutqyndap, túrmege jabady. 1917 jyly aqpan kóterilisiniń nátıjesinde bostandyqqa shyqqan.
Ol Qazan kóterilisinen keıin bolshevıkter partııasyna múshe bolyp, halyq arasynda úgit-nasıhat júrgizdi. 1918 jyly aqpanda Atbasar ýezdik keńesteriniń sezinde ýezdik atqarý komıtetiniń quramyna saılanǵan. Atbasar ýezdik keńesi tóraǵasynyń orynbasary, densaýlyq saqtaý bóliminiń meńgerýshisi jáne qazaq bólimi jumysyna jaýapty qyzmetker bolǵan.
1918 jyly Atbasarda keńes bıligi qulaǵannan keıin astyrtyn jaǵdaıda Ýaqytsha Sibir úkimetine, Alashorda bólimderine, keıin Kolchak dıktatýrasyna qarsy kúrester júrgizdi. Atbasar óńirinde partızandar jasaqtaryn uıymdastyrýǵa atsalysqan. 1919 jyly qańtarda tutqyndalyp, Kolchak úkimetiniń Atbasar ýezdik tótenshe komıssııasynyń sheshimimen atý jazasyna kesildi.
Atbasar qalasynda qoǵam qaıratkeri Ádilbek Maıkótovke eskertkish ornatylǵan. Astana, Atbasar qalalarynda Á.Maıkótov atyndaǵy kósheler bar.
75 jyl buryn (1934) qazaqstandyq sáýletshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ári qurmetti sáýletshisi MORDVINTsEV Stanıslav Ilıch dúnıege keldi.
«Qaraǵandyqalaaýyljoba» ınstıtýtynyń bas sáýletshisi. Uzaq ýaqyt Qazaqstan Sáýletshiler odaǵynyń Qaraǵandy oblystyq bólimshesiniń tóraǵasy boldy.
S.Mordvıntsevtiń jobasy boıynsha QarMÝ men Qaraǵandynyń ortalyq alańyndaǵy Oblystyq kásipodaq keńesiniń ǵımaraty, «Stepnoı» tájirıbelik shaǵyn aýdany, «Shaıbulaq» emdeý-saýyqtyrý orny salyndy.
Qaraǵandy qalasynyń jańa bas jobasyn daıyndaǵany úshin Memlekettik syılyqqa ıe boldy.
65 jyl buryn (1944) Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty - Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesiÁBDІKÁRІMOV Oralbaı dúnıege keldi.
Qaraǵandy oblysy Nura aýdanynda týǵan.
Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin, Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen.
Qaraǵandy qalalyq halyqtyq baqylaý komıtetinde, partııa organdarynda, respýblıkalyq basqarý organdarynda memlekettik qyzmette, Prezıdent Apparaty basshysynyń orynbasary - uıymdastyrý-baqylaý bóliminiń meńgerýshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń basshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵary tártiptik keńesiniń tóraǵasy, sybaılas jemqorlyqpen kúres jónindegi Memlekettik komıssııanyń tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń keńesshisi bolyp qyzmet istegen.
Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń on ekinshi shaqyrylymynyń depýtaty.
1999 jylǵy qarashada Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń ekinshi shaqyrylymynda Senat depýtaty bolyp taǵaıyndalǵan. Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy bolyp saılanǵan.
II dárejeli «Barys», TMD PAA-nyń «Sodrýjestvo» ordenderimen, segiz medalmen marapattalǵan.
19 JELTOQSAN, SENBІ
Energetık kúni. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1998 jylǵy qarashanyń 20-daǵy Jarlyǵyna sáıkes atap ótiledi.
Jarly-jaqybaılarǵa kómek kórsetýdiń halyqaralyq kúni. Aınalasyndaǵy turmysy nashar jandarǵa at ústi qaramaıtyn barlyq adamdar osy mindetti atqarady.
OQIǴALAR
78 jyl buryn (1931) Qaraǵandydan 45 shaqyrym jerdegi Dolınka aýylynda eńbekpen-túzeıtin lageri quryldy. Qarlagtyń basty mindeti - tutqyndardyń tegin eńbekterin Ortalyq Qazaqstandaǵy damyp kele jatqan kómir-metall ónerkásipteri: Qaraǵandy kómir basseıni, Jezqazǵan men Balqashtaǵy mys qorytatyn kombınattaryna azyq-túlik bazasyn qurý maqsatynda paıdalaný boldy. Jergilikti turǵyndardyń qonys aýdarýyna májbúr etken soń bos jerlerge esepsiz tutqyndar kolonııalary ornalastyryldy. Olar temir jol, tutqyndarǵa arnalǵan baraktardy, sıyrlar turatyn oryndardy, áskerılengen kúzetke arnalǵan kazarmalar, basqarýshylardyń úılerin saldy. Lagerdiń bar bolǵan kezeńinde onda 1 mıllıonnan astam tutqyndar boldy. Tutqyndar Uly Otan soǵysy kezinde eldiń áskerı ekonomıkasyna ózderiniń úlken úlesin qosty. Munda uly ǵalymdar óz merzimderin ótkizdi, artynan Qaraǵandynyń ujymdary men oqytý mekemelerinde ǵylymı zertteýler negizin qalady. Qarlagta erekshe mádenı mura qaldyrǵan elimizdiń jáne sheteldiń júzdegen óner qaıratkerleri boldy.Ýaqyt ótken soń Qarlag qylmyskerlerge arnalǵan lager bolyp qaldy. Lager 1959 jyly taratyldy.
18 jyl buryn (1991) alǵashqy pýnktinde «KSRO odaqtyq-respýblıkalyq organy Memlekettik Qaýipsizdik Komıtetiniń respýblıkamyzdaǵy quqyqtyq mırasqory bolyp Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik Qaýipsizdik Komıteti dep tanylsyn» dep kórsetilgen Mınıstrler Kabınetiniń «Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik qaýipsizdik komıteti týraly» Qaýlysyna qol qoıyldy. Bul egemendi memlekettiń qaýipsizdik organdary júıesiniń qurylýynyń alǵashqy qadamy boldy.
13 jyl buryn (1996) Qazaqstan tarıhynda alǵashqy sottar sezi ótti. Sezde sot júıesiniń qurylýy men jumys jasaý suraqtary talqylandy. Respýblıkanyń Sottar odaǵy quryldy jáne Sottar etıkasy kodeksi qabyldandy.
12 jyl buryn (1997) Túrkııa astanasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdik kúni atalyp ótti.
ESІMDER
110 jyl buryn (1899-1938) qazaq tili biliminiń negizin qalaýshylardyń biri, túrktanýshy, pedagog-aǵartýshy, professor JUBANOV Qudaıbergen Qýanuly dúnıege keldi.
Aqtóbe oblysy Temir aýdanynda týǵan.
Elektegi (Orynbor oblysy) eki klastyq orys ýchılışesin, Orynbordaǵy «Hýsaınııa» medresesin, Sankt-Peterbor Shyǵystaný ınstıtýtynyń tolyq kýrsyn, KSRO Ǵylym akademııasy Til bilimi ınstıtýty aspırantýrasyn bitirgen.
Temir qalasyndaǵy ýezdik oqý bóliminiń, Aqtóbe gýbernııalyq oqý bóliminde nusqaýshy-ádisker jáne pedtehnıkýmynyń oqytýshysy, Qazaq KSR Oqý halyq komıssarıatynyń ǵylymı jáne oqý-ádisteme keńesiniń tóraǵasy, Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýty qazaq tili jáne ádebıeti kafedrasynyń meńgerýshisi, KSRO Ǵylym akademııasynyń Qazaqstan bólimshesiniń sektor meńgerýshisi, memlekettik Termınkom tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan.
Jubanovtyń til bilimi boıynsha jazǵan eńbekteri qazaq álipbıi men orfografııasy máselelerine arnalǵan. «Kómekshi etistikter men kúrdeli etistikter», «Qazaq tilindegi birikken sózderdiń jasalýy», «Qazaq tiliniń ǵylymı grammatıkasynyń materıaldary», «Fonetıka», «Qazaq tiliniń ǵylymı kýrsy jóninen lektsııalar», «Qazaq tili fonetıkasynyń tarıhyn zertteýge kirispe», «Qazaq sóılemindegi sózderdiń oryn tártibi», «Jańa grammatıkanyń jańalyqtary jaıynan», «Býyn jigin qalaı ajyratýǵa bolady», t.b. eńbekteri - qazaq til bilimi teorııasyn jasaý jáne ony damytýǵa qosylǵan úlken úles. Latyn álipbıine negizdelgen qazaq orfografııasyn jasaýǵa qatysty. «Termın sózderdiń ózindik erekshelikteri», «Qazaq ádebı til termınologııasynyń máseleleri» atty eńbekter jazdy.
Respýblıka halyq aǵartý komıssarıatynyń kollegııa múshesi, KSRO ǴA Qazaqstan bólimshesi tóralqasynyń, birneshe ǵylymı keńester men qoǵamdardyń múshesi bolǵan.
Halyq aǵartý isindegi eńbegi úshin «Qazaqstannyń 15 jyldyǵy» belgisimen marapattalǵan. 1938 jyly «halyq jaýy» degen jalamen atylyp, 1957 jyly KSRO Joǵarǵy Soty Soǵys kollegııasynyń úkimimen aqtaldy.
20 JELTOQSAN, JEKSENBІ
Halyqaralyq adamdar yntymaqtastyǵynyń kúni. BUU Bas Assambleıasynyń kedeılikti joıý úshin kúres jónindegi BUU-nyń birinshi Onjyldyǵyn ótkizýge arnalǵan qararynda jarııalanǵan. 2006 jyldan bastap jyl saıyn 20-shy jeltoqsanda atalyp ótedi.
OQIǴALAR
15 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylym akademııasynyń úlken zalynda Orta Azııanyń kórnekti ǵalymy Ulyqbek Muhammed Taraǵaıdyń 600 jyldyǵyna (1394-1449) arnalǵan ǵylymı konferentsııa bolyp ótti.
3 jyl buryn (2006) Rýmynııa astanasynda Býharest ýnıversıteti, Ekologııalyq ýnıversıteti jáne Spırý Haret A.Karadjı atyndaǵy ýnıversıteti professorynyń «Qazaqstan - Ortalyq Azııanyń barysy» atty kitaby jaryq kórdi. Kitap, «Mıhaı Emıneský» halyqaralyq baspa qorymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Býharestegi dıplomatıkalyq mıssııasy kómegimen basyp shyǵaryldy, kitapta bizdiń eldiń týrıstik nazar aýdaratyn jerleri týraly jalpy aqparat bar.
3 jyl buryn (2006) Astanada Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Ulybrıtanııa elshiligi resmı túrde ashyldy.
3 jyl buryn (2006) Almatyda olımpıada chempıony Bekzat Sattarhanov týraly kitaptyń tanystyrylymy boldy.
Bekzat Sattarhanov (1980-2000) - 2000 jylǵy Sıdneıdegi Olımpıada oıyndarynyń chempıony, «Barys» ordeniniń birinshi dárejedegi kavaleri. Kitap «Qazyǵurt» baspasynda basylyp shyqqan, qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde jazylǵan. Otbasylyq muraǵattan alynǵan sýretter jáne kóptegen sport jýrnalısteriniń foto sýretteri paıdalanǵan. Fotoalbom chempıonnyń sporttaǵy «shyńǵa jetken» jeńisteri hronıkalarynan bastalady. Kitaptyń tırajy - 3000 dana.
1 jyl buryn (2008) Qazaqstandaǵy balalar hırýrgııasynyń negizin qalaýshy, balalar hırýrgııasy men pedıatrııa ınstıtýtynyń dırektory, medıtsınalyq ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym Akademııasynyń akademıgi Qamal Ormantaevqa «Qyzylorda oblysynyń qurmetti azamaty» ataǵy berildi.
ESІMDER
95 jyl buryn (1914-1979) Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, akter TURSYNOV Júsipbek dúnıege keldi.
Uly Otan soǵysyna qatysqan.
Pavlodar oblysynda týǵan.
1937-1951 jyldary Aqtóbe men Jambyl oblystyq drama teatrlarynda qyzmet etken. 1952 jyldan - Shymkent oblystyq drama teatrynyń akteri.
Mahambet (M.Aqynjanovtyń «Isataı-Mahambet»), Jantyq, Jaǵypar (Ǵ.Músirepovtiń «Qozy Kórpesh-Baıan sulý» jáne «Amangeldi»), Arystan, Kóbeı, Kerim (M.Áýezovtiń «Aıman-Sholpan» jáne «Eńlik-Kebek», M.Áýezov pen L.Sobolevtiń «Abaı»), Boqaı (S.Adambekovtiń «Bizdiń úıdiń juldyzdary»), Bazarbaı (Á.Ordabaev pen Q.Shanınniń «Senim kúshi»), Qataı (S.Júnisovtiń «Ajar men ajal»), Qarasaı (B.Maılınniń «Shuǵa»), Álı (R.Ǵamzatovtyń «Taý qyzy»), Podkolesın (N.Gogoldiń «Úılený») sııaqty kúrdeli de qıyn obrazdardy somdady.
Qyzyl Juldyz ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.
85 jyl buryn (1924-1975) ǵalym, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor BERJANOV Qartbaı Bekemuly dúnıege keldi.
Batys Qazaqstan oblysy Aqjaıyq aýdanynda týǵan.
Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.
Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynyń oqytýshysy, dotsenti, prorektory, Almaty oblystyq bilim berý bóliminiń meńgerýshisi, Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) kafedra meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.
Ǵylymı-zertteý jumystarynyń negizgi baǵyty - revolıýtsııaǵa deıingi Qazaqstandaǵy oqý-aǵartý isi men jańa kezeńdegi (1917-1941) Qazaqstan muǵalimderiniń qoǵamdyq, mádenı-aǵartý qyzmeti. «Pedagogıka tarıhy» atty joǵarǵy oqý oryndaryna arnalǵan qazaq tilindegi tuńǵysh oqýlyqtyń avtory.
