QazAqparat-Anons: jeltoqsannyń 1-i men 5-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

Prezıdent

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 18.00-de Aqorda aldyndaǵy alańda QR Prezıdenti N.Nazarbaevtyń qatysýymen Jańa jyl shyrshasynyń shyraǵy jaǵylady.

Úkimet

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 9.00-de Úkimet otyrysy

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 12.00-de Úkimet Úıinde Qazaqstan Respýblıkasy men Qyrǵyz Respýblıkasy Premer-Mınıstrleriniń kezdesýi ótedi.

Basqa memorgandar

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 15.00-de QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń apta saıynǵy brıfıngi ótedi.

QOǴAM

QR Memlekettik hatshysy-Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev jeltoqsannyń 1-i men 2-si aralyǵynda Grekııanyń Afıny qalasynda ótetin Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy  Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń 17-shi májilisiniń jumysyna qatysady.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 15.00-de Oqýshylar Saraıynda Dúnıejúzilik JQTB-ǵa qarsy kúres kúnine arnalǵan is ótedi.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 15.30-da Ulttyq baspasóz klýbynda Qazaqstan Respýblıkasynda keń kólemdi avtobýs qurastyrý jobasynyń bastalýyna arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 18.00-de Táýelsizdik jáne Kelisim Saraıynda «Balet ártisteriniń halyqaralyq konkýrsy» baspasóz máslıhaty ótedi.

ASTANA

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 18.00-de Astana ákimdiginiń aldynda Saryarqa aýdanynyń Jańa jyl shyrshasynyń shyraǵy jaǵylady.

ALMATY

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 09:00-de «Dostyq» qonaqúıinde Qazaqstan saýda kásiporyndarynyń 1-shi kongresi ótedi.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 10:00-de Ulttyq Olımpıada komıtetinde aýyr atletıkadan álem chempıonatyna arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 10:00-de Ákimdikte Almaty fılıalynyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy forýmy ótedi.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 11:00-de «Qalamger» baspasóz ortalyǵynda «Jetim balalar týraly» dóńgelek ústel ótedi.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 12:00-de «Jetisý» bıznes ortalyǵynda «Ortalyq Azııadaǵy qaýipsizdik ındeksi» baspasóz máslıhaty ótedi.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 13:00-de Ǵ.Músirepov atyndaǵy jastar men balalar teatrynda Seýldegi teatr festıvaline arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 18:00-de «Metro» oıyn-saýyq ortalyǵynda gúlder merekesi ótedi.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 18:30-da Kórkemsýret kórmesiniń dırektsııasynda Ánýar Bahteev (Ózbekstan) kórmesiniń tusaýkeseri ótedi.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 19:00-de Abaı atyndaǵy Memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynda «Jyl tańdaýy» ulttyq syılyǵy ıelerin marapattaý rásimi ótedi.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 19:00-de Eski alańda Almatynyń ákimi Ahmetjan Esimovtyń qatysýymen Jańa jyl shyrshasynyń shyraǵy jaǵylady.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 19:00-de Respýblıka Saraıynyń aldyndaǵy alańda Medeý aýdanynyń Jańa jyl shyrshasynyń shyraǵy jaǵylady.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 19:00-de Qazmemfılarmonııada «Ártister aýrý balalarǵa qol ushyn sozady» atty qaıyrymdylyq marafony bastalady.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 19:00-de «Chýkotka» barynda «Áleýmettik kıno kúnderiniń» jabylýy ótedi.

Jeltoqsannyń 1-inde saǵat 20:00-de «GAS» túngi klýbynda «Ómir úshin áreket et!» qaıyrymdylyq aktsııasy ótedi.

2009 JYLDYŃ JELTOQSAN AIYNDA:

OQIǴALAR

153 jyl buryn (1856) Janqoja Nurmuhamedulynyń jetekshiligimen Syrdarııa qazaqtarynyń kóterilisi bastaldy. Kóterilistiń basty sebebi - Patsha ákimshiligi jergilikti turǵyndardan sýarmaly jerlerdi tartyp alýy. Ortalyǵy Jańaqala qamaly boldy. Sany 3 myńǵa jýyq kóterilisshiler Qazaly bekinisiniń №1 fortyn qamaýǵa aldy. 1857 jylǵy qańtardyń 9-da 320 jaıaý ásker men 300 kazaktan quralǵan Fıtıngoft qarýly otrıady kóterilisshilerdi basýǵa shyqty. Nashar qarýlanǵan jáne soǵystyń tásilin bilmeıtin Janqoja otrıadynyń kóterilisshileri jeńilip qaldy.

 122 jyl buryn (1887) Orynbor ǵylymı muraǵat komıssııasy - ǵylymı qujattardy saqtaý mekemesi quryldy. Komıssııanyń basty maqsaty - muraǵat isterin retke keltirý, Orynbor ólkesiniń tarıhyn zertteý, arheologııalyq jáne etnografııalyq zattardy jınaqtaý. Komıssııa jumystarynda jergilikti ólketanýshylarmen birge qurmetti múshe retinde V.Bartold, Sankt-Peterbor arheologııa ınstıtýtynyń dırektory N.Pokrovskıı, akademık V.Radlov, jáne de qazaq, tatar men bashqurt zııaly qaýymdarynyń ókilderi A.Balǵymbaev, A.Baıtursynov, M.Kárimov, M.Súleımenov, t.b. qatysty. Komıssııa Qazan revolıýtsııasyna deıin jumys jasady.

88 jyl buryn (1921) frantsýz ǵalymdary A.Kalmet pen K.Geren týberkýlez batsıllasynyń álsireýine týberkýlezdiń aldyn alatyn vaktsınany oılap shyǵardy (BTsJ vaktsınasy).

80 jyl buryn (1929) Parıjde «Jas Túrkistan» jýrnalynyń birinshi nómiri shyqty. Uıymdastyrýshysy - M.Shoqaı. Túrkistannyń ulttyq táýelsizdik oıyn nasıhattady. Jýrnaldy «Prometeı» qory qarjylandyrdy, ony Polshanyń prezıdenti marshal ıÝ.Pılsýdskıı qurǵan. 1939 jylǵy tamyzǵa deıin jýrnaldyń 117 nómiri jaryq kórdi. Ahmet Naım, Táýekel batyr, Ahmetjan Oqaı, Shaıym Óktem men t.b. jazýshylardyń maqalalary basyp shyǵaryldy. 1939 jyly 2-shi dúnıejúzilik soǵystyń bastalýymen jabylyp qaldy.

 63 jyl buryn (1949) Pavlodarlyq sút konservileriniń zaýyty iske qosyldy. 1946 jylǵy sáýirde zaýyt shıkizat aımaǵyn aldy, Pavlodar oblysynyń - Pavlodar jáne Kaganovıch (qazirgi Aqsý qalasynyń aýyl aımaǵy) eki aýdanynan turady. 1946 jylǵy jeltoqsanda zaýyt sút konservileriniń birinshi partııasyn berdi. Zaýyttyń qýattylyǵy bir jylda 300 ts sútti óńdeýge jáne 5 mln. dana sút konservilerin shyǵarýǵa eseptelgen.

18 jyl buryn (1991) Gaagada Eýropalyq Energetıkalyq hartııaǵa qol qoıyldy. Onyń maqsaty - Batys pen Shyǵystyń energetıka salasynyń halyqaralyq yntymaqtastyǵyn nyǵaıtý. Qazirgi kezde Energetıkalyq hartııaǵa Eýropa men Azııanyń 51 memleketi jáne de Eýropalyq birlestik qosyldy, 18 elmen on shaqty halyqaralyq uıymdar baqylaýshy mártebesine ıe boldy.

18 jyl buryn (1991) TMD-ǵa qatysýshy-elderdiń Baılanys salasynda aımaqtyq dostastyǵy quryldy. Qazirgi ýaqytta Dostastyq elderiniń qatysýshysy retinde baılanys salasynda 18 túrli uıymdar qatysty. Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynda Baılanys salasyndaǵy aımaqtyq dostastyq (BAD) mártebesi memleketaralyq úılestirýshi mekemesi TMD-nyń úkimet basshylarynyń keńesinde anyqtalǵan, poshta jáne elektr baılanys salasynda memleketaralyq úılestirýshi qarym-qatynas kelisimine qol qoıylǵan. TMD elderi men BAD baqylaýshylarynyń basqa músheleri baılanys salasynda ujymdyq yntymaqtastyqty iske asyrdy.

14 jyl buryn (1995) Qazaqstan «Islam Konferentsııa» uıymynyń múshesi boldy. «Islam Konferentsııa» uıymy 1969 jyly qyrkúıekte Rabatta (Marokko) ótken musylman elderiniń úkimeti men memleket basshylarynyń konferentsııasynda negizi qalandy.

 12 jyl buryn (1997) Astanada Halyqaralyq baspasóz ortalyǵy quryldy. Otandyq basty kompanııalardyń biri, aqparat pen qoǵammen baılanysý salasynda mańyzdy qyzmet kórsetedi.

7 jyl buryn (2002) «Oryssha - qazaqsha sózdik» (www.sozdik.kz ) saıty quryldy. Saıttyń maqsaty - Qazaqstan jáne Qazaqstan turǵyndary týraly aqparat alý.

1 JELTOQSAN, SEISENBІ

Búkildúnıejúzilik Juqtyrylǵan qorǵanysh tapshylyǵy belgisimen (JQTB) kúres kúni. Búkildúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy (BDSU) bekitken. 1988 jyly barlyq elderdiń Densaýlyq saqtaý mınıstrleri tarıhı kezdesý ótkizdi. Tarıhı bolatyn sebebi, onda alǵash ret kópshilikti tereń tolǵandyryp júrgen JQTB aýrýy týraly sóz boldy. Dál sol kezden bastap, 1 jeltoqsan - JQTB-pen kúres kúni dep belgilendi. KSRO-da eń alǵashqy JQTB-pen aýyrǵan naýqas 1987 jyly tirkelgen. Qazaqstanda bul problema 1989 jyldan beri jaryqqa shyǵyp, kúrdeli máseleniń birine aınaldy. Bul aýrýdyń ázirge emi joq. Sondyqtan, tek saqtanyp júrý kerek.

Rýmynııa Respýblıkasynyń Memlekettik meıramy - Rýmynııa men Transılvanııanyń birigýi nátıjesinde birikken rýmyn memleketi quryldy (1918). Qazaqstan Respýblıkasymen dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy shildeniń 15-de ornatyldy.

Islandııa memleketiniń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1918). Islandııa Danııadan táýelsizdik aldy. Búgingi tańda qoldanysta júrgen Islandııa Konstıtýtsııasy 1944 jylǵy maýsymnyń 17-de qabyldanǵan bolatyn. El bıligi prezıdent pen eki palataly parlament - altıngtiń qolynda. Atqarý bıligin prezıdent pen parlament aldynda esep berý arqyly prezıdent pen úkimet júrgizedi.

Qazaqstan Respýblıkasymen dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy mamyrdyń 6-da ornatyldy.

OQIǴALAR

50 jyl buryn (1959) «Sport» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Bul respýblıkalyq basylym Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi janyndaǵy Dene tárbıesi jáne sport jónindegi komıtet pen Kásipodaqtardyń qazaq respýblıkalyq keńesiniń organy bolatyn. Gazet eki tilde: qazaq, orys tilinde shyqty. Qazir «Sport. kz» dep atalady.

10 jyl buryn (1999) Astanada jańadan saılanǵan Qazaqstan Parlamentiniń alǵashqy sessııasy ashyldy. Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń tóraǵasy bolyp - O.Ábdikárimov, Májilisiniń tóraǵasy bolyp J.Tuıaqbaı saılandy.

5 jyl buryn (2004) Á.Qasteevtiń 100-jyldyǵyna arnalǵan tıyndar men poshta markalar albomynyń tusaý keser rásimi ótti.

5 jyl buryn (2004) Almatyda resmı túrde Manash Qozybaev atyndaǵy kóshe ashyldy. Manash Qozybaev (1931-2002) - kórnekti qoǵam qaıratkeri, tanymal ǵalym, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty jáne Prezıdenttik Beıbitshilik pen rýhanı kelisim syılyǵynyń laýreaty.

 1 jyl buryn (2008) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev Memlekettik nagradalar zańdaryna ózgerister engizdi, «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵyn belgiledi.

 ESІMDER

 60 jyl buryn (1949) Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi MEIRAMOVA Jumagúl Ómirzaqqyzy dúnıege keldi.

Almaty oblysy Jambyl aýdanynda týǵan.

Almaty óner ınstıtýtyn (T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasy) bitirgen.

1972 jyldan M.Áýezov atyndaǵy Qazaq akademııalyq drama teatrynyń ártisi. 1996 jyldan - T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń oqytýshysy.

Teatr sahnasynda Ǵ.Músirepovtiń «Aqan seri - Aqtoqty» spektaklinde Aqtoqty, S.Muqanovtyń «Shoqan Ýalıhanovynda» Katerına, M.Áýezovtyń «Aıman - Sholpanynda» Aıman, B.Rımovanyń «Abaı - Áıgeriminde» Toǵjan, Sh.Aıtmatovtyń «Ǵasyrdan da uzaq kúninde» Zárıpa, I.Ǵaıyptyń «Men ishpegen ý bar ma» spektaklinde Áıgerim rólderin oınady.

40 jyl buryn (1969) sport sheberi, Azııa chempıony, Qazaqstan Respýblıkasynyń toǵyz qumalaqtan memlekettik jattyqtyrýshysy JAQYPBAEVA Aınur Ábsadyqqyzy dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynda týǵan.

Toǵyzqumalaqtan, dzıýdo kúresinen sport sheberi. Toǵyzqumalaqtan Qazaqstan Respýblıkasynyń - tórt, Qyrǵyzstannyń bes dúrkin chempıony bolǵan. Dzıýdo kúresinen Qazaqstan Respýblıkasynyń chempıony.

2 JELTOQSAN, SÁRSENBІ

Quldyqty joıý úshin kúrestiń halyqaralyq kúni. BUU Bas Assambleıasynyń sheshimimen atap ótiledi. 1949 jylǵy jeltoqsannyń 2-de BUU BA 4-shi sessııasy adam satý jáne úshinshi tulǵany jezókshelikke paıdalanýmen kúres týraly konventsııa qabyldady.

Birikken Arab Emıraty Ulttyq meıramy - BAÁ qurylǵan kún. 1971 jylǵy jeltoqsannyń 2-sine jeti jeke ámirlikterden qurylǵan jańa memleket qalyptasty. Birikken Arab Emıraty kiretin ár ámirliktiń óz úkimeti men oǵan baǵynyshty ákimshilik organdary bar. Memleket basshysy - prezıdent.

Qazaqstan Respýblıkasymen dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy qyrkúıektiń 1-de ornatyldy.

Laos Halyqtyq Demokratııalyq Respýblıkasynyń Memlekettik meıramy - Respýblıka kúni (1975). XIV-ǵasyrdyń ortasy men XVII-ǵasyrdyń aıaǵyna deıin Laos Respýblıkasynyń ornyn Lansang - «mıllıon pilder koroldigi» memleketi jaılaǵan bolatyn. 1883 jyly bul jerler Frantsııanyń qol astyna enip, frantsııalyq Úndiqytaıdyń bir bóligine aınaldy. HH ǵasyrdyń 50-jyldarynda Ońtústik-Shyǵys Azııadaǵy Frantsııa úkimeti bılikten taıyp, Soltústik Laos úkimeti kommýnıst kóterilisshileriniń qolyna kóshti. 60-70 jyldary Vetnamda bolyp jatqan keskilesken soǵys Laosqa da óz áserin tıgizbeı qala almady. 1975 jyly Vetnam soǵysy aıaqtalǵannan keıin Laos bıligi kommýnısterge túpkilikti kóshti. Búgingi kúnderde Laos saıasatyna vetnam kommýnısteri óz yqpalyn júrgizip otyr.

Qazaqstan Respýblıkasymen dıplomatııalyq qarym qatynas 1997 jylǵy qyrkúıektiń 19-da ornatyldy.

OQIǴALAR

1 jyl buryn (2008) Astanada Mádenıet pen dinderdiń halyqaralyq ortalyǵy ashyldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.A.Nazarbaevtiń Dúnıejúzilik basshylary men dástúrli dinderdiń ІІ sezinde aıtylǵan bastaýymen quryldy.

1 jyl buryn (2008) Almatyda «SAGA» baspasynda Serikbol Qondybaıdyń «Mıfologııa predkazahov» atty kitaby basyp shyǵaryldy. S.Qondybaı - mıfologııa, lıngvıstıka, tarıh, tarıhı jaǵrafııa men etnografııanyń tanymal zertteýshisi.

ESІMDER

80 jyl buryn (1929-1994) jazýshy, ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty QUTTYBAEV Qarataı dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan.

Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

1955-1960 jyldary - «Juldyz» jýrnalynyń redaktsııalyq alqa múshesi, bólim meńgerýshisi, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń ádebı keńesshisi. 1960-1990 jyldary - Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynyń dotsenti qyzmetterin atqarǵan.

«Sın ıAk Chen» atty alǵashqy áńgimesi 1952 jyly jaryq kórgen. «Maqtagúl», «Shyndyq pen shyǵarma», «Syr kóktemi», «Onyń urpaǵy», «Shyndyq pen sheberlik» atty áńgimeler, povester, ádebı-syn maqalalar avtory. M.Gorkııdiń, N.Zarýdnyıdyń, V.Banykınniń, N.Popovtyń, ıÝ.Baltýshıstiń shyǵarmalaryn qazaqshaǵa aýdarǵan.

Qazaqstan Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń gramotasymen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1949) sportshy, erkin kúresten sport sheberi JARQYNBAEV Jumabek Áýbákiruly dúnıege keldi.

Almaty oblysy Jambyl aýdanynda týǵan.

Mektep oqýshylary arasyndaǵy búkilodaqtyq spartakıadanyń chempıony. Jastar arasyndaǵy KSRO birinshiliginiń, Kýbada, Mońǵolııada ótken halyqaralyq týrnırlerdiń jeńimpazy. 1969-1973 jyldary - Qazaqstannyń bes dúrkin chempıony. 1973 jyly - KSRO kásipodaqtary birinshiliginiń qola júldegeri.

3 JELTOQSAN, BEISENBІ

Múgedekterdiń halyqaralyq kúni. 1992 jyldyń aıaǵynda BUU Bas Assambleıasy múgedekter on jyldyǵynyń (1983-1992) aıaqtalýyna oraı jeltoqsannyń 3-in múgedekter kúni dep jarııalady. Kez kelgen memlekettiń qundylyǵy men izgiligi balalar men qarttarǵa, múgedekterge degen qarym-qatynasymen aıqyndalady. Halyqaralyq múgedekter kúni - osy bir týmysynan ómirdiń azabyn tartqan jandarǵa taǵy bir kóz qyrymyzdy salyp, janyna jeleý bolýǵa múmkindik jasaıdy.

OQIǴALAR

10 jyl buryn (1999) Elbasy Nursultan Nazarbaev Almatyda dıplomatııalyq korpýs ókilderimen kezdesti. Ol dıplomattar aldynda sóz sóılep, Qazaqstannyń ınvestıtsııa tartýdan álemdegi aldyńǵy 20 memlekettiń qataryna kiretinin atap ótti. Eldiń syrtqy saıasatynyń jan-jaqtylyǵyna sıpattama berdi.

10 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik áleýmettik qamsyzdandyrý qoryn taratý týraly» Jarlyǵy jaryq kórdi.

5 jyl buryn (2004) Qostanaıda ulttyq qazaqsha kúrestiń oblystyq federatsııasy quryldy. Bul sporttyń túri osy oblysta jaqsy damyp kele jatyr. Oblystyq qazaqsha kúres federatsııasynyń tóraǵasy Qazaqstannyń jastar arasyndaǵy burynǵy chempıony Janat Qartbaev boldy.

1 jyl buryn (2008) Qaraǵandyda Sáken Seıfýllınge eskertkish ornatyldy. Qola eskertkish S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq drama teatrynyń jańa ǵımaratynyń aldynda ornatylǵan. Jobanyń avtory - almatylyq músinshi, Qazaqstan Respýblıkasy ónerine eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaqstan Respýblıkasy Sýretshiler odaǵynyń múshesi, Lenın komsomoly syılyǵynyń ıegeri Baqytjan Ábishev.

ESІMDER

95 jyl buryn (1914-1979) Qazaq KSR Bilim berý úzdigi, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen muǵalimi BAINAZAROV Kalıam dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Qostanaı oblysy Meńdiqara aýdanynda týǵan.

Aqtóbe muǵalimder ınstıtýtyn bitirgen.

Jangeldi jáne Birlestik aýdandarynyń orta mektebi muǵalimi, Borovskoı qazaq orta mektebiniń muǵalimi, oqý bóliminiń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 1946-1974 jyldary - Borovskoı pedagogıkalyq ýchılışesi dırektorynyń oqý isi jónindegi orynbasary. 1974-1977 jyldary - Meńdiqara qosalqy mektebiniń basshysy. 1977-1979 jyldary - Rýdnyı qalasyndaǵy Y.Altynsarın atyndaǵy pedagogıkalyq ýchıleşesiniń matematıka páni oqytýshysy.

Qyzyl Juldyz ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

Y.Altynsarın atyndaǵy pedagogıkalyq ýchılışesinde tórt úzdik stýdentke K.Baınazarov atyndaǵy arnaıy stıpendııa taǵaıyndalǵan. Turǵan úıine memorıaldy taqta ornatylǵan.

4 JELTOQSAN, JUMA

Úndi áskerı-teńiz flotynyń kúni. 1971 jylǵy úndi-pákistan soǵysy kezinde áskerı-teńiz floty Karachı portynyń (Pákistan porty) aýmaǵynda bombalaýda mańyzdy ról atqarǵan kúni atap ótiledi.

Informatıka kúni. 1948 jylǵy jeltoqsannyń 4-de KSRO-nyń Mınıstrler odaǵynyń Memlekettik komıteti I.S.Brýk jáne B.I.Rameev oılap tapqan sandyq elektrondy esepteýish mashınasyn halyqtyq sharýashylyǵyna engizip, 10475 ret sanymen tirkedi. Bul Reseı Federatsııasynyń esepteýish tehnıkasynyń damýyna qatysty alǵashqy resmı túrde tirkelgen qujat. Bul kún reseı ınformatıkasynyń týǵan kúni dep aıtylýǵa tolyq quqyǵy bar.

OQIǴALAR

90 jyl buryn (1919) Semeı gýbernııasy partııa komıteti «Qazaq tili» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Sodan keıin aptasyna 3 ret shyǵatyn boldy. Eńbekshilerdi revolıýtsııany qorǵaýǵa shaqyrdy. 1923 jyly «Eńbekshi jas» atty aıdaryn komsomol jastaryna arnap shyǵardy. «Qazaq tili» redaktsııasynda J.Aımaýytov, Sh.Toqjigitov, S.Dónentaev, M.Turǵanbaev, Sh.Qudaıberdiuly, M.Áýezov jumys jasady. 1928 jyldan bastap «Jańa aýyl» atymen okrýgtik gazet retinde shyǵa bastady, 1930 jyldan bastap - Aıagózdik aýdandyq gazet.

14 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaevtiń Jarlyǵymen Shveıtsarııa konfederatsııasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń elshiligi ashyldy.

1 jyl buryn (2008) Astanada «Qazaqstan» kitabynyń tusaýkeser rásimi ótti. Onyń avtory - Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Ulybrıtanııa elshisi Pol Brammell. Ulybrıtanııa elshisiniń aıtýynsha, ol óz kitabynda Qazaqstannyń tarıhyn, nazar aýdaratyn jerlerin, tabıǵatyn jáne de elge keletin shetel týrısterine paıdaly aqparat berilýine basa nazar aýdarǵan. Kitaptyń tanystyrylymyna respýblıkanyń ortalyq memlekettik organdarynyń ókilderi, elshilik, kommertsııalyq uıymdar qatysty.

 ESІMDER

70 jyl buryn (1939) Aqmola oblystyq soǵys jáne eńbek ardagerleri keńesiniń tóraǵasy ÁBÝTÁLІPOV Chapaı Mutalapuly dúnıege keldi.

Aqmola oblysynda týǵan.

Qazaq aýylsharýashylyq ınstıtýtyn (Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtet), Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen.

«Qazaýylsharýashyqtehnıka» Kókshetaý (Aqmola) oblystyq birlestiginiń aǵa ınjeneri, mehanık, bas ınjener, keńshardyń dırektory. 1975-1990 jyldary - Kókshetaý (Aqmola) oblystyq aýylsharýashylyq basqarmasy bastyǵynyń birinshi orynbasary, Eńbekshilder aýdany partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, Tselınograd (Aqmola) oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy. 1990-2000 jyldary - Kókshetaý (Aqmola) oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, Kókshetaý (Aqmola) oblystyq keńesiniń tóraǵasy, «Agropromenergo» óndiristik birlestiktiń tóraǵasy, Kókshetaý (Aqmola) qalalyq uıymnyń tóraǵasy - «Otan» («Nur Otan») Aqmola oblystyq fılıaly tóraǵasynyń orynbasary. Qazirgi qyzmetinde - 2000 jyldan.

Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń 12-shaqyrylym depýtaty.

Eńbek Qyzyl Tý ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

45 jyl buryn (1964) QazaqstanRespýblıkasy Parlamenti Májilisi qarjy jáne bıýdjet komıteti qyzmetin qamtamasyz etý bóliminiń meńgerýshisi BISEMBAEVA Baǵıla Múbarakqyzy dúnıege keldi.

Aqmola oblysynyń Atbasar qalasynda týǵan.

M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetin, Qazaq memlekettik basqarý akademııasy janyndaǵy Naryq ınstıtýtyn bitirgen.

Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi kóshi-qon komıteti tóraǵasynyń orynbasary qyzmetin atqarǵan.

5 JELTOQSAN, SENBІ

Ekonomıkalyq jáne áleýmettik damý jolyna umtylǵan eriktilerdiń halyqaralyq kúni. 1985 jylǵy jeltoqsannyń 17-degi BUU Bas Assambleıasy 40-sessııasynyń sheshimimen atap ótiledi.

Taıland koroldiginiń Memlekettik meıramy - Koroldiń týǵan kúni. Ataýly kún aldynda Bangkok kósheleri boıymen Korol gvardııasynyń merekelik sherýi ótedi. Qazaqstan Respýblıkasymen dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy maýsymnyń 6-da ornatyldy.

Áskerı dańq kúni. Máskeý túbindegi shaıqasta keńes áskerleriniń nemis-fashıst basqynshylaryna qarsy shabýyly bastalǵan kún (1941). 1995 jylǵy naýryzdyń 13-de qabyldanǵan «Reseıdiń Áskerı dańq (jeńisti kúnderi) kúnderi týraly» Federaldy Zańyna sáıkes atap ótiledi.

OQIǴALAR

15 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev Eýropadaǵy Qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq jónindegi Keńeske múshe elderdiń memleket jáne úkimet basshylarynyń kezdesýine qatysý úshin Venger Respýblıkasyna resmı sapar shekti. Býdapesht qalasynda álemniń ıadrolyq derjavalary - Reseı, AQSh, Ulybrıtanııa basshylary Qazaqstannyń qaýipsizdigine kepildik berý týraly memorandýmǵa jáne strategııalyq qarýly qaqtyǵysty shekteý týraly kelisim jónindegi bekitý qaǵazdaryn almasý týraly qujatqa qol qoıdy.

3 jyl buryn (2006) Eki jaqty kelisimniń qorytyndysynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaev pen Eýropalyq komıssııanyń Prezıdenti Joze Manýel Barrozý Evropalyq Odaq (EO) pen Qazaqstannyń energetıka salasyndaǵy yntymaqtastyǵynda birin-biri túsiný memorandýmyna qol qoıdy.

Memorandým Qazaqstannyń Kaspıı óńirindegi tabıǵı gaz ben munaıdyń iri óndirýshisi retinde jáne energetıkalyq salanyń yntymaqtastyǵyn nyǵaıtýda EO pen Qazaqstannyń ekijaqty qyzyǵýshylyǵynda mańyzdy rólin anyqtaıdy. Memorandým energetıkalyq qaýipsizdikti jáne ónerkásip yntymaqtastyǵyn nyǵaıtý sekildi mańyzdy aspektilerdi qamtıdy.

1 jyl buryn (2008) Bishkekte qazaq ádebıetiniń klassıgi Muhtar Áýezovtyń shyǵarmasyna túsirilgen «Qarash asýyndaǵy atys» («Vystrel na perevale Karash») atty kınosynyń mereıtoılyq kórsetilimi ótti. Fılmdi 1968 jyly qyrǵyzdyń jas kınorejısseri Bolat Jámshıev túsirdi. Rejısserdiń túsirgen kórinisi «Qyrǵyzfılm» jáne «Qazahfılm» kınostýdııalarynyń birikken jumysy boldy, qalyń kórermen qaýymnyń nazaryn ózderine aýdardy.

1 jyl buryn (2008) Tarazda qalalyq kınokontsert zalynda Jambyl oblysynan shyqqan tanymal qazaq akteri Asanáli Áshimovke arnalǵan murajaı saltanatty túrde ashyldy. Kórme qoıylymyna A.Áshimov sahnalyq kostıýmder, rekvızıtter, sırek kezdesetin sýretterdi paıdalanýǵa berdi. Taǵy da arnaıy jabdyqtalǵan bir kabınetinde óz qonaqtaryn qabyldaı alady.

ESІMDER

95 jyl buryn (1914-1978) ǵalym, aýylsharýashylyq ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstanda ósimdik qorǵaý ǵylymyn uıymdastyrýshy JIEMBAEV Jazken Taıshyquly dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Pavlodar oblysy Baıanaýyl aýdanynda týǵan.

Omby aýylsharýashylyq ınstıtýtyn bitirgen.

Soltústik Qazaqstan oblystyq aýylsharýashylyǵy mektebiniń dırektory qyzmetin atqarǵan. 1946-1958 jyldary - Bal arasy tájirıbe stansysynyń, Respýblıkalyq ósimdikterdi qorǵaý stansysynyń dırektory. 1958-1978 jyldary - Qazaq ósimdikterdi qorǵaý ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory, fıtopatologııa bóliminiń meńgerýshisi. 1978 jyldan Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń fıtopatologııa kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri astyq daqyldarynyń qarakúıe, tamyr shirigi, aq untaq aýrýlaryn zertteýge, olardy tejeýge baǵyttalǵan sharalar júıesine arnalǵan. 13 monografııa men 50-den astam óndiriske arnalǵan usynystardyń avtory.

Qyzyl Juldyz, «Qurmet belgisi», 2-dárejeli Otan soǵysy ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.

95 jyl buryn (1914-1998) akter, rejısser, Qazaqstan Respýblıkasynyń halyq ártisi TÓLEKOV Qýat dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Atyraý qalasynda týǵan.

Atyraý oblystyq drama teatrynyń stýdııasyn, Sankt-Peterbor teatr, mýzyka jáne kıno óneri ınstıtýty janyndaǵy joǵary kýrsty bitirgen.

Atyraý oblystyq drama teatrynyń akteri, dırektory qyzmetterin atqarǵan.

M.Áýezovtiń «Túngi saryn», «Abaı» spektaklinde Jantas, Abaı, S.Muqanovtyń «Botagóz», «Móldir mahabbatynda» Amantaı, Ábýtálip, M.Aqynjanovtyń «Ybyraı Altynsarın», «Isataı - Mahambetinde» Ybyraı, Isataı, Ǵ.Músirepovtiń «Amangeldi», «Qozy Kórpesh - Baıan sulýynda» Plastýnov, Karabaı, Ǵ.Slanovtyń «Mahambetinde» Mahambet, D.Fýrmanovtyń «Chapaevynda» Fýrmanov, M.Gorkııdiń «Zykovtarynda» Antıp Zykov, F.Shıllerdiń «Mahabbat pen zulymdyǵynda» Prezıdent rólderin somdaǵan.

Rejısser retinde B.Qorqytovtyń «Asyl jandar», T.Ahtanovtyń «Kútpegen kezdesý», Q.Amanjolovtyń «Dosymnyń úılenýi», Sh.Husaıynovtyń «Rábıǵa», Ǵ.Músirepovtiń «Qyz Jibek», B.Maılınniń «Shuǵa» shyǵarmalaryn sahnalady.

2-dárejeli Otan soǵysy ordenimen marapattalǵan. Atyraý qalasynyń qurmetti azamaty.

60 jyl buryn (1949) Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetiniń múshesi TURLYBEKOV Erlan Qabykenuly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Tarbaǵataı aýdanynda týǵan.

Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn (T.Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

Qazaq KSR Áleýmettik qamsyzdandyrý mınıstrliginiń esepshi-tekserýshisi, aǵa esepshi-tekserýshisi qyzmetterin atqarǵan. 1976-1985 jyldary - Qazaq KSR Qarjy mınıstrliginiń aǵa baqylaýshy-tekserýshisi, Qazaq memlekettik áleýmettik saqtandyrý jónindegi kásipodaq keńesi bólim meńgerýshisiniń orynbasary. 1985-1991 jyldary - Qazaq KSR Qarjy mınıstrliginiń aǵa, bas baqylaýshy-tekserýshisi, bólim bastyǵynyń orynbasary, baqylaý-tekserý basqarmasynyń bas baqylaýshy-tekserýshisi. 1991-1995 jyldary - «KRAMDS-REDMET» AQ-nyń bas esepshisi, «Mıras» shaǵyn kásiporynnyń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi Baqylaý Palatasynyń aǵa ınspektory, Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabıneti Apparaty qarjy, eńbek jáne aqsha aınalymy bóliminiń aǵa referenti. 1996-2000 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisi Apparaty komıtetterimen jumys jónindegi bóliminiń konsýltanty, bas sarapshysy, sektor meńgerýshisi. 2000-2006 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisiniń qarjy jáne bıýdjet komıteti hatshylyǵy meńgerýshisiniń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisiniń qarjy jáne bıýdjet komıteti qyzmetin qamtamasyz etý bóliminiń meńgerýshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi tóraǵasynyń keńesshisi qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2006 jyldyń 17 mamyrynan.

«Tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgergeni úshin», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10-jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamentine 10-jyl» medaldarymen marapattalǵan.

40 jyl buryn (1969) Qazaqstan Respýblıkasynyń taekvondodan qurama komandasynyń bas jattyqtyrýshysy ShOKBYTOV Sultanmahmud Noqatuly dúnıege keldi.

Ózbekstan Respýblıkasynda týǵan.

Tver memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

1991 jyly Túrkııada ótken Halyqaralyq týrnırdiń, 1995 jyly ótken Orta Azııalyq oıyndardyń jeńimpazy. 1994 jyly Italııada ótken Halyqaralyq týrnırdiń kúmis júldegeri.

6 JELTOQSAN, JEKSENBІ

Fınlıandııa Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni. (1917). Eń alǵash Fınlıandııa memleketiniń táýelsizdigin Keńes Úkimeti tanyǵan bolatyn. Sol kezden bastap, bul oqıǵa Fınlıandııa Respýblıkasynyń eń basty merekesi retinde atap ótiledi.

Qazaqstan Respýblıkasymen dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy mamyrdyń 13-de ornatyldy.

OQIǴALAR

38 jyl buryn (1971) Almatyda Qazaqstannyń alǵashqy aqparattyq ǵylymı-tehnıkalyq ortalyǵy ashyldy.

10 jyl buryn (1999) Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaev Japonııaǵa resmı saparmen bardy. On bes ǵasyrdan beri japon eliniń bıik taǵyn muragerlikpen ıelenip, dástúrdi úzbeı jalǵastyryp kele jatqan ataqty áýlet múshesi - ımperator Akıhıto Qazaqstan basshysymen áńgime kezinde eki el arasyndaǵy baılanystardyń ıgi dástúrge aınalýyna tilektestik bildirdi. Sapardyń basty jetistigi - Japonııa tarapynan Qazaqstan ekonomıkasyn jandandyrýǵa nesıe kózderin anyqtap, ınvestıtsııa tartý boldy.

5 jyl buryn (2004) Petropavlda gýmanıtarlyq-tehnıkalyq kolledjde «Nur Otan» partııasy oblystyq fılıalynyń bastamasymen kóp balaly analardyń «Bebı» atty jańa qoǵamdyq uıymnyń ashylý saltanatty ótti. «Bebı» qoǵamdyq uıymy kópbalaly analarmen olardyń balalaryna kómek kórsetý úshin qurylǵan. «Bebı» uıymynyń tóraǵasy bolyp segiz balanyń anasy Svetlana Kırıakova taǵaıyndaldy.

ESІMDER

70 jyl buryn (1939) Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Áleýmettik Ǵylymdar Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty - Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik jónindegi komıtetiniń múshesi KEKІLBAEV Ábish dúnıege keldi.

Atyraý oblysynda týǵan.

S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

Qazaq KSR Mádenıet mınıstriniń orynbasary, Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń ekinshi hatshysy, Qazaqstan Kommýnıstik partııasy Ortalyq Komıteti bóliminiń meńgerýshisi, Qazaq KSR Prezıdenti Apparatynyń mádenıet jáne ultaralyq qatynastar referantýrasynyń basshysy, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń bas redaktory qyzmetterin atqarǵan. 1994-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi 13-shaqyrylymynyń tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń memlekettik keńesshisi. 1996-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik hatshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń keńesshisi. 2002-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty depýtaty, «Asar» partııasy parlamenttik fraktsııasynyń múshesi. 2007 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty - Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik jónindegi komıtetiniń múshesi.

Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi 12- jáne 13-shaqyrylymynyń depýtaty - Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi ulttyq saıasat, mádenıet jáne tildi damytý komıtetiniń tóraǵasy. Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi 1-shaqyrylymynyń depýtaty - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń Birinshi Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń», «Qurmet belgisi», «Otan» ordenderimen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10-jyl» medalimen marapattalǵan. Abaı atyndaǵy Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń ıegeri. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń, L.N.Gýmılev atyndaǵy Evrazııalyq memlekettik ýnıversıtetiniń qurmetti professory.

7 JELTOQSAN, DÚISENBІ

Azamattyq avıatsııanyń halyqaralyq kúni. BUU Bas Assambleıasy bekitken. Chıkago qalasynda ótken (AQSh) konferentsııaǵa múshe - 52 memleket ókilderi qol qoıǵan Halyqaralyq azamattyq avıatsııa týraly konventsııaǵa qol qoıǵan kúnnen bastap atap ótiledi.

Spıtak qalasynda (Armenııa) bolǵan jer silkinisi qurbandaryn eske alý kúni (1988). Jerasty silkinisiniń kúshi epıtsentrde 10,5 ballǵa jetti. Spıtak qalasy túgeldeı, Lenınakan qalasy jartylaı qırap qaldy. Resmı málimet boıynsha, 28 854 adam qaza taýyp, 12 myń adam jaraqattanǵan, 400 myń adam baspanasyz qalǵan. Armıan halqynyń qasiretine KSRO quramynda bolǵan barlyq respýblıka ún qatyp, jan-jaqtan qol ushyn berýge asyqty. Shet elderden de materıaldyq kómekter berildi.

OQIǴALAR

10 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Dene shynyqtyrý jáne sport týraly» Zańy jarııalandy.

3 jyl buryn (2006) Elordanyń halyqaralyq baspasóz ortalyǵynda jastardyń jańa aqparattyq-tanymdyq «Jastar jańa memlekettik qyzmet» atty jýrnalynyń tanystyrylymy ótti. Respýblıkalyq jýrnal jylyna 4 ret eki tilde shyǵady. Uıymdastyrýshy - Qazaqstan jastar kongresiniń Memlekettik qyzmet mektebi.

3 jyl buryn (2006) Almatyda «Gorod» respýblıkalyq kúndelikti gazetiniń birinshi sany jaryq kórdi. Gazetten oqyrmandar jańalyqtar men respýblıkada ótken sońǵy oqıǵalarǵa túsinik alady, taǵy da sport pen shoý-bıznes jańalyqtaryn jáne teledıdar baǵdarlamalaryn oqıdy. Baspa tırajy - 10 myń dana.

ESІMDER

60 jyl buryn (1949) tehnıka ǵylymdarynyń doktory, Halyqaralyq Injenerler Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka jáne mıneraldyq resýrstar vıtse-mınıstri KIINOV Lázzat Ketebaıuly dúnıege keldi.

Mańǵystaý oblysynda týǵan.

Kazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (Q.I.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

«Jetibaımunaı» munaı jáne gaz óndirý basqarmasynyń munaı jáne gaz óndirý operatory, óńdeýge taldaý zerthanasynyń basshysy qyzmetterin atqarǵan. 1977-1992 jyldary - Maǵystaý oblystyq partııa komıtetiniń ónerkásip-kólik bóliminiń nusqaýshysy, «Mańǵyshlaqmunaıóndirishım» aýmaqtyq óndiris basqarmasynyń bas ınjeneri, «Qarajanbastermmunaı» uńǵyrlardy kúrdeli jóndeý jáne munaı berý plastylaryn joǵarylatý jónindegi Qarajanbas basqarmasynyń bastyǵy, «Komsomolskmunaı» munaı jáne gaz óndirý basqarmasynyń bastyǵy. 1992-1999 jyldary - «Mańǵyshlaqmunaı» óndiristik birlestiginiń bas dırektory, Mańǵystaý oblystyq ákimshilik basshysy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Munaı jáne gaz ónerkásibi mınıstriniń orynbasary, Kaspıı qubyr birlestigi bas dırektorynyń orynbasary. 1999-2003 jyldary - Mańǵystaý oblysynyń ákimi, «QazMunaıGaz» UK» JAQ-y prezıdenti. Qazirgi qyzmetinde - 2003 jyldyń naýryzynan.

55 jyl buryn (1954) ǵalym, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, professor AMANBAEV Tólegen Rahmanuly dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynda týǵan.

Máskeý memlekettik ýnıversıtetin jáne onyń aspırantýrasyn bitirgen.

Qazaq hımııa-tehnologııalyq ınstıtýtynyń oqytýshysy, aǵa oqytýshysy, dotsenti qyzmetterin atqarǵan. 1998-2002 jyldary - M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń kafedra meńgerýshisi. 2003 jyldan - M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti tematıkalyq ádis jáne úlgileý kafedrasynyń professory.

54 ǵylymı eńbektiń avtory.

8 JELTOQSAN, SEISENBІ

Ózbekstannyń Konstıtýtsııa kúni. 1992 jylǵy jeltoqsannyń 8-de ótken Ózbekstan Joǵarǵy Odaǵynyń 11-shi sessııasynda qabyldandy.

Qyrǵyzstannyń radıo men teledıdar qyzmetkerleriniń kúni. 1995 jylǵy jeltoqsannyń 23-inde Qyrǵyz Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysymen bekitilgen.

OQIǴALAR

18 jyl buryn (1991) Belarýs, Reseı jáne Ýkraınamen 1991 jylǵy jeltoqsannyń 8-de Mınskde TMD qurý týraly kelisiminde qol qoıylǵan memleketaralyq birlestik - Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy quryldy (TMD). Bul memleketterdiń aıtýynsha, KSRO tereń daǵdarys pen qulaý kezeńinde óziniń ómir súrýin toqtaty, olar dostastyqty saıası, ekonomıkalyq, gýmanıtarlyq, mádenıet jáne t.b. jaqtarynan damytýǵa yntalanatynyn aıtty. 1991 jylǵy jeltoqsannyń 21-de kelisimge TMD-nyń Basty qaǵıdalary men maqsattary deklaratsııasyna Belarýs, Reseı jáne Ýkraınamen birge Almatyda qol qoıǵan Ázirbaıjan, Armenııa, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Moldavııa, Tájikstan, Túrikmenstan, Ózbekstan qosyldy. 1993 jyly TMD-nyń Jarǵysy qabyldandy, onda memleketter birigip jumys isteý múmkindigin qarastyrady: adam bostandyǵy men quqyǵyn qamtamasyz etý, syrtqy saıası qyzmetti úılestirý, ortaq ekonomıkalyq keńistikte kólik jáne baılanys júıesin damytý yntymaqtastyǵyn qurý, turǵyndardyń densaýlyǵy men qorshaǵan ortany qorǵaý, áleýmettik jáne ımmıgratsııalyq saıasattyń suraqtary, uıymdasqan qylmysqa qarsy kúres, syrtqy shekarany qorǵaý máselesindegi yntymaqtastyq. TMD-nyń naqty múshelerimen qatar, ózge qyzmetterine qatysatyn basqa qaýymdastyq músheleri bolýy múmkin. TMD memleket basshylarynyń otyrysynda keıbir memleketter baqylaýshy retinde otyrady.

Memleket basshylarynyń keńesi, Úkimet basshylarynyń keńesi, Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesi, Memleketaralyq ekonomıkalyq keńes, Sankt-Peterbordaǵy úkimetaralyq assambleıanyń ortalyǵy sekildi taǵy basqa organdary quryldy. TMD-nyń turaqty jumys isteıtin organy - Mınskidegi úılestik-keńestik komıtet.

 17 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasynyń Injenerlik Akademııasy quryldy, onyń prezıdentti bolyp O.Joldasbekov taǵaıyndaldy.

Qazirgi kúni Ulttyq ınjenerlik akademııa Qazaqstandaǵy eń iri jáne yqpaldy qoǵamdyq ǵylymı uıym bolyp tabylady. Onyń quramynda 20-dan astam ǵylymı-óndiris ortalyqtary jumys isteıdi, ol búkil qazaqstandaǵy tehnoparkterdi qurylý men damytýyna belsendi qatysady, onyń bólimderi men fılıaldary aımaqtaǵy óndirýshi kásiporyndarymen tyǵyz baılanysta. Akademııanyń ǵylymı ortalyqtarynyń arasynan mynandaı uıymdardy belgileýge bolady, olar Ǵylymı-ınjenerlik aqparattyq-esepteýish ortalyǵy, «Neft» ǵylymı-zertteý ortalyǵy, Qazirgi zaman tehnologııalarynyń ınstıtýtty, Ekologııalyq saraptama ınstıtýty jáne basqalar. Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi men AQSh Ǵylym akademııasynyń birigip ótkizgen halyqaralyq sertıfıkattaýynan tabysty ótti.

 15 jyl buryn (1994) Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq memlekettik ulttyq ýnıversıtetiniń qurylǵanyna 60 jyl tolýyna baılanysty ýnıversıtet bas ǵımaraty aldynda ál-Farabı eskertkishi ashyldy.

12 jyl buryn (1997) Tegranda ótken (Iran Islam Respýblıkasy) Islam Konferentsııa Uıymynyń VIII-shi Sammıtte «Qazaqstan Respýblıkasynyń Azııadaǵy ózaraárekettestik jáne senim sharalary májilisiniń shaqyrylymy bastamasyn qoldaý týraly» Qarar qabyldandy.

 1 jyl buryn (2008) Pavlodardyń Ertis jaǵalaýy balalary jazǵan «Slova, ıdýşıe ot serdtsa» atty kitap jaryq kórdi. Onda oblystyń 70-jyldyǵyna arnalǵan «Pavlodarskoe Prıırtyshe - terrıtorııa drýjby ı soglasııa» atty baıqaýyna jiberilgen eń úzdik áńgimeler, óleńder men sýretter jarııalandy. Shyǵarmashylyq jarystyń uıymdastyrýshysy - Qazaqstan halqynyń kishi Assambleıasy jáne «Zvezda Prıırtyshıa» atty oblystyq gazeti. Jas prozashy men aqyndar shyǵarmashylyq shabyttarymen jáne súıispenshilikterimen týǵan aýyly men aýyldastary týraly aıtyp berdi. Esse men aqyndyq joldardyń avtorlary - aýyl men qala mektepteriniń oqýshylary, stýdentter men Pavlodarlyq ulttyq jańǵyrtý mektebiniń oqýshylary.

ESІMDER

 75 jyl buryn (1934-1984) Qazaq KSR-niń voleıboldan eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy DEMIN ıÝrıı Mıhaılovıch dúnıege keldi.

Aqtóbe qalasynda týǵan.

Qazaq dene tárbıesi jáne sport ınstıtýtyn (Qazaq sport jáne týrızm akademııasy) bitirgen.

Almaty qalalyq bilim berý bólimi № 1 Balalar jáne jasóspirimder sport mektebiniń aǵa jattyqtyrýshysy qyzmetin atqarǵan.

KSRO chempıondary, halyqaralyq dárejedegi sport sheberleri A.Portnoı, N.Ragozın, aǵaıyndy Vıtalıı men Vıacheslav Shaprandardy baptaǵan.

 70 jyl buryn (1939) pedıatr-ǵalym, medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen dárigeri HABIJANOV Bolat Habıjanuly dúnıege keldi.

Atyraý oblysynda týǵan.

Almaty medıtsına ınstıtýtyn (S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıteti) bitirgen.

1963-1978 jyldary - Qazaq pedıatrııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń (Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵy) kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1978-1991 jyldary - Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynyń júrek-qantamyr aýrýlary bólimshesiniń meńgerýshisi. 1991 jyldan - S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıteti №2 balalar aýrýlary kafedrasynyń meńgerýshisi.

Negizgi ǵylymı eńbekteri revmatologııa máselelerine arnalǵan. Revmatızmge shaldyqqan balalarda dári-dármekten bolatyn allergııalyq reaktsııalardyń syr-sıpaty jóninde teorııany paıymdady.

Qazaq tilinde stýdentterge arnalǵan tuńǵysh «Bala hırýrgııasy», «Pedıatrııa» oqýlyqtardyń, 7 ónertabystyń, 200 asa ǵylymı eńbektiń, onyń ishinde 2 monografııanyń avtory. 4 ǵylym doktorlaryn, 19 ǵylym kandıdattaryn daıarlady.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń ǵylym isin damytqany úshin» belgisimen marapattalǵan.

 50 jyl buryn (1959) Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń Qoǵamdyq saıası jumys departamentiniń dırektory NURǴAZIEVA Baný Ǵanıqyzy dúnıege keldi.

Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin bitirgen.

Qazaqstan Kompartııasy Shelek aýdandyq komıtetiniń ıdeologııa bóliminiń nusqaýshysy, balalar men jasóspirimder shyǵarmashylyǵy úıinde úıirme jetekshisi, Armııaǵa, avıatsııa men flotqa járdemdesý jónindegi erikti qoǵam (DOSAAF) sport-tehnıkalyq klýbynyń oqytýshysy qyzmetterin atqarǵan. 1992-2005 jyldary - Shelek aýdandyq ákimshiligi uıymdastyrý bóliminiń referenti, Shelek aýdandyq ákimdigi apparaty ishki saıasat bóliminiń meńgerýshisi, Almaty qalasy Bostandyq aýdany ákimdigi ishki saıasat bóliminiń bas mamany, Almaty qalasy ákimdigi densaýlyq saqtaý jáne turǵyndardy áleýmettik qorǵaý bóliminiń bas mamany, Almaty qalasy Jetisý aýdany ákimdiginiń apparat basshysy, ishki saıasat departamenti dırektorynyń orynbasary, Almaty qalasy ákimine qarasty Aqparattyq-taldaý ortalyǵynyń dırektory. 2005-2008 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblystyq ishki saıasat departamentiniń dırektory, «Vostochnyı Medıa Ekspress» JShS-niń dırektory, «Nur Otan» HDP-sy ortalyq apparaty saıası jumys bóliminiń meńgerýshisi. Qazirgi qyzmetinde - 2008 jyldyń maýsym aıynan.

9 JELTOQSAN, SÁRSENBІ

Halyqaralyq sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres kúni. BUU-nyń bastamasymen jeltoqsannyń 9-da atap ótiledi. 2003 jyly Meksıkanyń Merıda qalasynda joǵary dárejeli saıası konferentsııada sybaılas jemqorlyqqa qarsy BUU-nyń qol qoıý konfentsııasy ashyldy, 2003 jylǵy qarashanyń 1-de Bas Assambleıa qabyldady.

Tanzanııanyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni. Tanzanııa federatsııasy 1964 jyly Zanzıbar men Tanganıka memleketterinen quryldy. Tanganıka táýelsizdigin 1961 jyly jeltoqsannyń 9-da, al Zanzıbar 1963 jyldyń jeltoqsannyń 10-da alǵan bolatyn. 1964 jylǵy qańtardyń 12-de eki el birigip, Birikken Tanzanııa Respýblıkasyn qurdy. Tanzanııanyń 1965 jyly qabyldanǵan ýaqytsha konstıtýtsııasy eki eldiń tolyq teńdigin qarastyrǵan.

OQIǴALAR

 18 jyl buryn (1991) Qazaq KSR Mınıstrler kabınetiniń Qaýlysymen A.Pýshkın atyndaǵy Memlekettik kitaphana Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasy bolyp ózgertildi.

12 jyl buryn (1997) Tegranda ıslam áleminiń ekologııalyq apattardan zardap shekken aımaqtaryna: Aral teńiziniń basseıni men Semeı ıadrolyq polıgon aımaǵyna kómek kórsetý týraly Qarar qabyldandy.

 1 jyl buryn (2008) Oralda general-maıor Asylbek Jamanbaevtyń turǵan úıine eskertkish taqta ornatyldy. Asylbek Jamanbaev (1946-2007) M.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen, elimizdiń ishki ister organdarynda kóp jyldan beri jumys istedi. Atyraý, Jezqazǵan oblystarynyń ІІB ár jyldary basqardy. 1995 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaevtiń Jarlyǵymen oǵan general-maıor ataǵy berildi. Sońǵy jyldary A.Jamanbaev qalalyq maslıhattyń depýtaty jáne Oraldaǵy eńbek jáne áleýmettik qatynastar akademııasynyń professory boldy.

 1 jyl buryn (2008) Qaraǵandyda uly ǵalym jáne oıshyl Abaıǵa arnalǵan eskertkish ashyldy. Eskertkishtiń ashylý saltanatyna Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev qatysty. Eskertkish avtory - músinshi Asqar Nartov. Bıiktigi bes metrlik músin Qaraǵandy oblysynyń kórkemdik-óndiristik kombınatynda quıylǵan.

ESІMDER

 100 jyl buryn (1909-1983) ǵalym, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaq KSR Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri NÚSІPBEKOV Aqaı dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Almaty oblysy Kegen aýdanynda týǵan.

Almaty aýyl sharýashylyǵy tehnıkýmyn, Máskeýdegi Shyǵys eńbekshileri kommýnıstik ýnıversıtetin bitirgen.

Almaty aýyl sharýashylyǵy tehnıkýmynyń oqytýshysy, dırektory, Qazaqstan Kompartııasy Almaty oblystyq komıtetiniń sektor meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 1937-1941 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıteti mádenı-aǵartý bóliminiń meńgerýshisi, Semeıdegi basshy ujymshar kadrlaryn daıarlaıtyn respýblıkalyq oqý ornynyń dırektory. 1946-1983 jyldary - Qazaq KSR Ǵylym Akademııasynyń Tarıh, arheologııa jáne etnografııa ınstıtýtynyń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, etnografııa bóliminiń meńgerýshisi, dırektory.

Tóńkeriske deıingi jáne keńestik Qazaqstan tarıhyna baılanysty 200-ge jýyq ǵylymı eńbekterdiń avtory. Bes tomdyq «Qazaq KSR tarıhynyń» negizgi avtorlarynyń biri.

Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń Sh.Ýálıhanov atyndaǵy syılyǵynyń, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń ıegeri. Lenın, 1- jáne 2-dárejeli Otan soǵysy, Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.

Almatyda turǵan úıine eskertkish taqta ornatylyp, bir kóshege esimi berilgen.

 75 jyl buryn (1934-2007) ǵalym, geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń doktory, professor DÁÝLETQALIEVA Kıra Mutashqyzy dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan.

Tashkenttegi Orta Azııalyq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn bitirgen.

Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń Geologııa ǵylymdary ınstıtýtynyń laboranty, aǵa laboranty, kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, gıdrohımııa zerthanasynyń meńgerýshisi, bas ǵylymı qyzmetkeri, Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) professory qyzmetterin atqarǵan.

Ǵylymı zertteýleriniń negizgi baǵyty - Qazaqstan jer asty sýlarynyń hımııalyq quramy. Jer asty sýlary hımııalyq quramynyń qalyptasý erekshelikteri, gıdrosferanyń tabıǵı sýlarynyń hımııalyq quramy qalyptasýynyń genetıkalyq zańdylyqtaryn kentastyq ken oryndaryn izdeý jáne ekologııalyq maqsattarda zerttegen.

10 JELTOQSAN, BEISENBІ

 Adam quqyn qorǵaýdyń halyqaralyq kúni. 1948 jylǵy jeltoqsannyń 10-da BUU Bas Assambleıasy Jalpyǵa birdeı adam quqyqtary deklaratsııasyn qabyldady. Barlyq elde 1950 jyldan bastap atap ótiledi.

Taıland koroldiginiń Ulttyq meıramy - Konstıtýtsııa kúni. Búginde Taıland - konstıtýtsııalyq monarhııa. 1932 jyldan bastap, búgingi monarh - Uly mártebeli korol - Pýmıpon Adýlıadetqa deıin (9 Rama, 1946 jyldan beri basqaryp otyr) óz bıligin Ulttyq Assambleıa, atqarýshy bılikti Mınıstrler kabıneti, sot bıligin - sot arqyly júzege asyrady.

Fýtboldyń búkildúnıejúzilik kúni. BUU-nyń sheshimimen atap ótiledi.

Nobel syılyǵyn tapsyrý kúni. Belgili ǵalym A. Nobeldiń týǵan kúnine baılanysty, jyl saıyn Norvegııa koroliniń qatysýymen Oslo ýnıversıtetiniń úlken zalynda Nobel syılyǵyn tapsyrý saltanaty ótedi.

OQIǴALAR

18 jyl buryn (1991) Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Qazaq Keńestik Sotsıalıstik Respýblıkasy ataýyn Qazaqstan Respýblıkasy dep ózgertý týraly sheshim qabyldady.

18 jyl buryn (1991) Almatydaǵy Respýblıka saraıynda búkil halyq saılaǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń tuńǵysh prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Elbasy qyzmetine kirisýine arnalǵan Respýblıka Joǵarǵy Keńesiniń saltanatty májilisi bolyp ótti. Prezıdent ata-baba saltymen aq kıizdiń ústine kóterilip, halyq aldynda ant berdi.

18 jyl buryn (1991) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Respýblıkanyń Almas qoryn qurý týraly Qaýlysy shyqty.

 10 jyl buryn (1999) Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy №2 Saryaǵash orta mektebine qazaqtyń belgili jazýshysy Asqar Súleımenovtiń esimi berildi.

 1 jyl buryn (2008) Fontenbloda (Frantsııa) «N.Nazarbaev - sozdatel kazahstanskoı modelı mejetnıcheskogo ı mejkonfessıonalnogo soglasııa» atty kitabynyń tusaý keser rásimi boldy. Merekelik sharaǵa qalanyń saıasatkerleri, iskerler men akademııalyq ortanyń ókilderi, qoǵam qaıratkerleri, óner men ǵylym tulǵalary jáne qazaq dıasporasynyń ókilderi men qazaq stýdentteri qatysty.

ESІMDER

 120 jyl buryn (1889-1970) ǵalym, geografııa ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri, KSRO Geografııa qoǵamynyń qurmetti múshesi, Qazaqstanda glıatsıologııa ǵylymynyń negizin salýshylardyń biri PALЬGOV Nıkolaı Nıkıtıch dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynda týǵan.

Máskeý qurylys ýchılışesin, Búkilodaqtyq syrttaı oqytý ınstıtýtyn bitirgen.

Qazaqstan Ǵylym Akademııasy geografııa sektorynyń meńgerýshisi, KSRO Geografııa qoǵamy qazaq bólimshesiniń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan.

Ǵylymı jumystarynyń negizgi baǵyty - muzdyqtardyń paıda bolýy, olardyń kólemin, qýatyn anyqtaý. Іle Alataýy jotalaryndaǵy muzdaqtardan bastaý alatyn ózenderdiń gıdrogeografııasyn jáne gıdrologııalyq rejımin zertteýge eleýli úles qosty. Jetisý, Syrdarııa oblystary jerin alǵashqylardyń biri bolyp topografııalyq kartaǵa túsirdi.

Tıan-Shandaǵy eki muzdyq, Polıýstik Oraldaǵy bir muzdyq Palgov esimimen atalady.

 100 jyl buryn (1909-1999) ǵalym-pedagog, fılologııa ǵylymynyń kandıdaty, Qazaq KSR halyq aǵartý isiniń úzdigi, respýblıkanyń joǵarǵy mektebine eńbek sińirgen qaıratkeri AQMURZIN Sársen dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Batys Qazaqstan oblysy Jańaqala aýdanynda týǵan.

Batys Qazaqstan oblysy Slamıhın (Jalpaqtal) pedagogıkalyq tehnıkýmyn bitirgen.

Oral qalasyndaǵy qazaq orta mektebiniń (№11 mektep-ınternat) dırektory, Batys Qazaqstan pedagogıkalyq ınstıtýtynyń oqytýshysy, rektory, prorektory, qazaq tili men ádebıeti kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

28 ǵylymı eńbektiń avtory. Negizgi ǵylymı eńbekteri joǵary oqý oryndary men orta mektepterde qazaq tili men ádebıetin oqytý ádisin júıeleýge, qazaq ádebıetiniń damý tarıhyn qarastyrýǵa arnalǵan.

Qyzyl Juldyz, 1-dárejeli Otan soǵysy, «Qurmet belgisi» ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

 35 jyl buryn (1974) akrobatıkadan halyqaralyq dárejedegi sport sheberi DÝHNO Andreı Vladımırovıch dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Zyrıanovsk qalasynda týǵan.

Jattyqtyrýshysy - Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy E.Grıgorıants.

Azııa oıyndarynyń absolıýttik chempıony (Japonııa, 1996). 1996 jyly Germanııanyń Federatıvti Respýblıkasynda, 1998 jyly Mınsk qalasynda ótken álem chempıonattarynyń kúmis júldegeri.

11 JELTOQSAN, JUMA

 Demikpeniń búkildúnıejúzilik kúni. Keńirdek demikpesi aýrýyna nazar aýdartý maqsatynda Búkildúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń bastamasymen atap ótiledi. Bul kúnniń negizgi maqsaty - densaýlyq salasyndaǵy kúrdeli máseleleriniń biri bolyp sanalatyn demikpe aýrýynyń sebep-saldarlarymen halyqty jan-jaqty tanystyrý. Ony jeńý jolynda ǵylym salasynda jasalǵan jańalyqtar týraly habarlaý. Búginde álemde 300 mıllıon adam demikpemen aýyrady. Ol kóbine nashar ekologııanyń saldarynan paıda bolady.

Halyqaralyq taý kúni. 2003 jylǵy BUU Bas Assambleıasynyń 57-shi sheshimi boıynsha jeltoqsannyń 11-de atap ótiledi. 2004 jyldan beri BUU sheshimi boıynsha «Beıbitshilik - taýlardyń turaqty damýyna kilt» atty uranmen ótkiziledi. Bas Assambleıanyń qararynda taýly aımaqtardyń turaqty damýyna baǵyttalǵan erekshe ózekti máseleler belgilengen. Bul kúni Bas Assambleıa halyqaralyq birlestikterge joǵary deńgeıdegi merekelik sharalar uıymdastyrýyna shaqyrdy, onyń maqsaty taýly aımaqtardyń turaqty damýyn nasıhattaý.

Jer sharynyń shamamen tórtten birin alyp jatqan taýlar 10 paıyzǵa jýyq turǵyndardyń úıi. Bul - ósimdikter men janýarlardyń sırek kezdesetin kóptegen túrleri úshin qoryq, jerdegi negizgi ózenderdiń qaınar kózi.

OQIǴALAR

12 jyl buryn (1997) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev Reseıdiń qoldanbaly ǵylymdar akademııasynyń Qurmetti múshesi bolyp taǵaıyndaldy.

11 jyl buryn (1998) Astanada Nursultan Nazarbaevtyń «Qalyń elim, qazaǵym» atty kitabynyń tusaý keser rásimi bolyp ótti.

3 jyl buryn (2006) Almatyda kópshilikke Shaıh-Asan Kýraıshın as-Sýnna degen atpen tanymal jýrnalıst Asan Sarqulovtyń «Zaman kóshindegi din aqıqaty» atty kitabynyń tusaý keseri boldy.

Ol kitapta Qazaqstanda musylman dinin taratý týraly, ıslam dininiń damýy týraly jáne de osy taqyrypta basqa jańa baspalar shyǵarý týraly jazylǵan. Kitaptyń tırajy úsh myńǵa jýyq.

3 jyl buryn (2006) Batys Qazaqstan oblysynyń Jańaqala aýdany ortalyǵynda tanymal qoǵam qaıratkeri Sátqalı Saparovtyń turǵan úıine eskertkish taqta ornatyldy. S.Saparov (1928-1976) 14 jyl ishinde aımaqtaǵy úsh aýdandy - Zelenovka aýdanyn (1962-1963), Tasqaly aýdanyn (1963-1972) jáne Jańaqala aýdanyn (1972-1976) basqardy. Ol basqarǵan aýdandardyń damýyna sińirgen eńbegi úshin eki márte Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi» ordenderimen marapattaldy. Jańaqala aýylynyń ortalyq kósheleriniń birine esimi berilgen.

ESІMDER

90 jyl buryn (1919-1995) ánshi, mýzykatanýshy BEKHOJINA Talıǵa dúnıege keldi.

Semeı qalasynda týǵan.

Almaty konservatorııasyn (Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııa) bitirgen.

Qazaq memlekettik fılarmonııasynyń ánshisi, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń kishi ǵylymı qyzmetkeri bolǵan.

Folklorlyq ekspedıtsııa quramynda Qazaqstannyń jáne Ózbekstannyń jergilikti turǵyndary arasynan buryn belgisiz bolyp kelgen 1500-den astam ánderdi notaǵa túsirgen, halyq shyǵarmashylyǵynyń oryndaýshylary jaıynda derekter jınaǵan. Aqyn ári kompozıtor Sh.Qudaıberdıevtiń ánderin qurastyryp, kitap shyǵarǵan («Amanat», 1989).

12 JELTOQSAN, SENBІ

Qazaqstan Respýblıkasy Keden organdarynyń qurylǵan kúni. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1992 jylǵy jeltoqsannyń 12-ndegi «Qazaqstan Respýblıkasynyń qarjy, salyq jáne keden qyzmetin qaıta qurý týraly» Jarlyǵyn oryndaý maqsatynda osy qyzmetterdiń barlyǵy bir júıege - QR Qarjy mınıstrligine biriktirildi. QR Keden komıteti Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrliginiń Bas keden basqarmasy bolyp qaıta quryldy.

QR Keden organdarynyń negizgi qyzmeti - Qazaqstan Respýblıkasy ekonomıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý, materıaldyq jáne mádenı qundylyqtardy zańsyz shet elge shyǵarýdyń aldyn-alý, qarý-jaraq, esirtki zattar tasymaldaýǵa tosqaýyl bolý, kontrabandamen kúres, respýblıka bıýdjetine keden salyǵynyń ýaqytynda túsip otyrýyn qamtamasyz etý, Qazaqstan Respýblıkasynyń shekarasy arqyly azamattar men avtokólik ótkizý jumysyn uıymdastyrý jáne basqalar. Eń basty maqsatynyń biri - kásibı deńgeıi joǵary keden qyzmetiniń mamandaryn daıarlap shyǵarý.

Reseı Federatsııasynyń Memlekettik meıramy - Konstıtýtsııa kúni. RF Prezıdentiniń 1994 jylǵy jarlyǵymen Reseıdiń memlekettik merekesi retinde bekitilgen.

Qazaqstan Respýblıkasymen dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy qazanda 21-inde ornatyldy.

OQIǴALAR

3 jyl buryn (2006) Astanada Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Etalon ortalyǵy ashyldy. Elbasy Ortalyq Azııadaǵy jalǵyz tsezıı negizindegi ýaqyt etalonyn óz qolymen qosty. Qazirgi zamanǵy 8-qabatty ǵımaratta 76 etalon men etalon jabdyqtarynyń birligi 10 túrli zerthanada ornalasqan.

1 jyl buryn (2008) BUU-nyń shtab-páterinde Qazaqstannyń múgedekter quqyǵy Konventsııasyna jáne onyń fakýltatıvti protokolyna qol qoıý rásimi ótti. Qazaqstan Konventsııaǵa qosylǵan álemniń 137-shi eli boldy. 2006 jylǵy jeltoqsannyń 13-de BUU-nyń Bas Assambleıasynda qujat qabyldanyp 2008 jylǵy mamyrdyń 3-de kúshine endi. Birikken Ulttar Uıymynda Konventsııanyń oryndalýyn baqylaıtyn organ quryldy. Múgedekter quqyǵynyń komıteti Konventsııaǵa qatysýshy-memleketterdiń baıandamasyn qarap, usynys pen ortaq usynymdar shyǵarady.

ESІMDER

80 jyl buryn (1929) akter, Qazaqstannyń halyq ártisi JÁKІBAEV Qasym Ábenuly dúnıege keldi.

Almaty oblysy Jambyl aýdanynda týǵan.

T.Júrgenev atyndaǵy Almaty kórkemsýret ýchılışesin bitirgen.

1948 jyldan - Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq balalar jáne jasóspirimder teatrynyń, «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń aktery.

Teatr sahnasynda Sarman, Jaqaı («Altyn saqa», «Ybyraı Altynsarın» M.Aqynjanov), Polonıı («Gamlet» Ý.Shekspır), Vrým («Mahabbat pen zulymdyq» F.Shıller), Qaırabaı («Móldir mahabbat» S.Muqanov), Toqaı («Ulpan ı Eseneı» Ǵ.Músirepov pen K.Ysqaqov), Shyńǵys han («Mıǵula terisi ústindegi sot» Sh.Aıtmatov pen M.Shahanov) rólderin oınaǵan. «Dersý Ýzala», «Qan men ter», «Úsheý», «Stalınge syılyq», «Otyrardyń kúıreýi», «Toǵysqan taǵdyrlar», «Mahabbat stansasy» sııaqty 100-ge jýyq fılmder men serıaldarǵa túsken.

«Qurmet» ordenimen marapattalǵan.

75 jyl buryn (1934) áskerı qaıratker, general-maıor MARDENOV Júken Baımuhanbetuly dúnıege keldi.

Pavlodar oblysynda týǵan.

Almaty memlekettik shet tilder ınstıtýtyn bitirgen.

Memlekettik qaýipsizdik komıteti (MQK) Pavlodar oblystyq basqarmasynyń qyzmetkeri bolǵan. 1968-1983 jyldary - Qazaq KSR MQK-niń ortalyq apparatynda, MQK-i Kókshetaý jáne Shyǵys Qazaqstan oblystyq basqarmalary bastyǵynyń orynbasary. 1983-1991 jyldary - Qazaqstan MQK-i Birinshi (barlaý) basqarmasynyń bastyǵy - Qazaqstan MQK-i Alqasynyń múshesi, MQK-i Tselınograd (Aqmola) oblystyq basqarmasynyń bastyǵy, oblystyq partııa komıtetiniń bıýro múshesi, Halyq depýtattary oblystyq jáne qalalyq keńesiniń depýtaty, Qazaq KSR MQK-i tóraǵasynyń kadr jónindegi orynbasary. 1991-1994 jyldary - Qazaqstan MQK-i barlaý bóliminiń baqylaýshysy. 1994 jyldan - «Aksel» kompanııasy bas dırektorynyń orynbasary. Qazirgi kezde kúzet fırmasyn basqarady.

«Generaldar keńesi» qoǵamdyq birlestik prezıdıýmy tóraǵasynyń orynbasary.

«Qurmet belgisi» ordenimen, «Jaýyngerlik erligi úshin», «Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdigine 10-jyl», basqa da medaldarmen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń gramotasymen, «Qazaqstan Respýblıkasy UQK-niń qurmetti qyzmetkeri» belgisimen, Qazaqstannyń halyqaralyq qatynastar ornatýyna belsendi úles qosqany úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy - syrtqy ister mınıstriniń Alǵys hatymen marapattalǵan.

55 jyl buryn (1954) akter, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi JYLGELDIEV Saǵat Ermaǵambetuly.

Qyzylorda oblysynda týǵan.

Qazaq drama teatry janyndaǵy teatr stýdııasyn, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasyn bitirgen.

1977 jyldan - Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq balalar jáne jasóspirimder teatrynyń aktery.

Sahnada Aqyn («Aýyldan kelgen arý» I.Saparbaev), Baıjan («Altyn ajaly» I.Ǵaıyp), Abdolla («Eń ádemi kelinshek» S.Balǵabaev), Qoja Ahmet Iasaýı («Áziret Sultan» O.Dastanov), Shege, Baıdaly bı, Serdáli («Qyz Jibek», «Ulpan», «Aqan seri -Aqtoqty» Ǵ.Músirepov) rólderin somdaǵan.

«Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵan.

13 JELTOQSAN, JEKSENBІ

Malta Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Respýblıka kúni. 1974 jyly Ókilder Palatasynyń sheshimimen Malta respýblıka bolyp jarııalandy.

Búkilálemdik balalar telearnasy men radıohabarlamalarynyń kúni. Bul merekelik kúndi 1994 jylǵy sáýirde Kannada BUU Balalar qorynyń (ıÝNISEF) ókilderi jarııalady. Sol kezden beri jyl saıyn jeltoqsannyń ekinshi jeksenbisinde atap ótiledi.

OQIǴALAR

14 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń Qaýlysymen Saýd Arabııa Koroldiginde Qazaqstan Respýblıkasynyń elshiligi ashyldy.

5 jyl buryn (2004) Astanada vokzal alańynda 1922 jyly shyǵarylǵan respýblıkadaǵy eń eski parovoz qoıyldy. Astananyń temirjol vokzalynda «Batyr-parovoz» eskertkishin ornatý týraly Qazaqstannyń Prezıdenti N.Nazarbaev 2004 jylǵy 6-shy tamyzda temirjoldyń 100-jyldyǵyna arnalǵan saltanatty jınalysta aıtqan bolatyn. Parovoz Shvetsııada jasalǵan. 1922-1982 jyldar aralyǵynda Qazaqstannyń temir joldarynda jáne basqa burynǵy odaq respýblıkalarynyń magıstral joldarynda paıdalanysta bolǵan, Uly Otan soǵysy jyldary maıdan mańyndaǵy ýchaskelerine júk tasymaldaǵan.

5 jyl buryn (2004) Tarazdaǵy Abaı atyndaǵy Ortalyq kitaphanada elektrondy zaldyń kórsetilimi bolyp ótti. Elektrondy zalda jańa kompıýterler, skanerler, qujattardyń baı elektrondy kollektsııasy bar. Bul kitaphanalyq júıe Qazaqstannyń Aqparattyq kitaphanalar konsortsıýmynyń múshesi.

3 jyl buryn (2006) alǵashqy ret Qazaqstanda S.Begalın atyndaǵy memlekettik balalar kitaphanasynda balalarǵa arnalǵan - «Muhammed Paıǵambar» jáne «Qajy» atty ıslamnyń joramaly men qundylyqtary, álemniń eń iri dini týraly Sanıasnaın Han kitabynyń tusaý keseri ótti. Kitaptar «Rasskajı mne o?» serııasynda berilgen. Olar kóptegen elderde aǵylshyn,orys jáne basqa tilderde shyqty. Kitap bárine túsinikti tilde jazylǵan jáne tamasha kórkemdelgen.

3 jyl buryn (2006) Astana qalasynyń ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov «Zolotoı Ikar» atty syılyqtyń ıegeri atandy. Syılyqty Eýrazııalyq keńistikte mádenı baılanystardy damytýǵa eleýli úles qosqany úshin «Dall'arko» Halyqaralyq mádenı qordyń sheshimimen qordyń vıtse-prezıdenti ıAnnık Merse tabys etti.

ESІMDER

240 jyl buryn (1769-1844) orys jazýshysy, aqyn, mysalshy, Sankt-Peterbor Ǵylym Akademııasynyń akademıgi KRYLOV Ivan Andreevıch dúnıege keldi.

Máskeý qalasynda týǵan.

Krylov orys ádebıetinde mysal janryn bıik satyǵa kóterdi. Ótkir de aıshyqty tilimen, ájýasyqaǵymen erekshelenetin 200-den astam mysal jazdy. Shyǵarmalarynda ómir shyndyǵyn tereń beınelep, adam boıyndaǵy jaǵymsyz qylyqtardy shenedi. «Rýhtar poshtasy» satıralyq jýrnal shyǵardy. Kóptegen pesalar men lıbrettolardyń avtory.

Qazaq oqyrmandaryn Krylov mysaldarymen alǵash ret Y.Altynsarın («Qarǵa men túlki»), Abaı («Esek pen bulbul», «Shegirtke men qumyrsqa», «Pil men qanden») tanystyrdy. A.Baıtursynov Krylovtan aýdarǵan jáne ózi jazǵan mysaldardan turatyn kitap shyǵarsa, S.Kóbeev «Úlgili tárjima» atty kitap jazyp, oǵan Krylovtyń 37 mysalynyń aýdarmasyn engizdi. Krylovtyń týyndylary «Mysaldar» degen atpen qazaq tilinde jeke kitap bolyp shyqqan.

85 jyl buryn (1924) túrkitanýshy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ulttyq Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri QAIDAR Ábdýálı Týǵanbaıuly dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Almaty oblysynda týǵan.

Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtet), Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń aspırantýrasyn bitirgen.

1954-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym Mınıstrligi - Ǵylym akademııasy A.Baıtursynov atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń uıǵyr-dúngen mádenıeti sektorynyń kishi ǵylymı qyzmetkeri, shyǵystaný sektorynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, uıǵyr fılologııasy bóliminiń meńgerýshisi, dırektordyń ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary, dırektory qyzmetterin atqarǵan. 1995 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym Mınıstrligi - Ǵylym akademııasy A.Baıtursynov atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń qurmetti dırektory.

Negizgi ǵylymı izdenisteri qazaq jáne uıǵyr tilderi jáne jalpy salystyrmaly túrkitaný, sóztaný, etımologııa, onomastıka, termınologııa, semasıologııa, frazeologııa, paremıologııa máselelerin zertteýge arnalǵan. Eldegi til saıasatyna belsendi aralasyp, qazaq tiliniń memlekettik deńgeıde qoldanylýyna qatysty eleýli at salysty.

Sh.Ýálıhanov atyndaǵy syılyqtyń ıegeri. Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń qurmetti prezıdenti. Bashqurtstan Ǵylym Akademııasynyń qurmetti akademıgi. «Izvestııa NAN RK», «Sovetskaıa tıýrkologııa» ǵylymı, ǵylymı-tanymdyq jýrnaldarynyń redaktory, redaktsııalyq alqasynyń múshesi. 

3 dárejeli «Dańq», eki márte «Qyzyl Juldyz», eki márte «Otan soǵysy», «Halyqtar dostyǵy», «Otan», «Qurmet belgisi» ordenderimen, «Ana tiliniń aıbary» altyn belgisimen, medaldarmen marapattalǵan.

14 JELTOQSAN, DÚISENBІ

Chernobyl AES apatyn joıýǵa qatysýshylaryna qurmet kórsetý kúni. Ýkraına Prezıdentiniń 2006 jylǵy 10-shy qarashadaǵy Qaýlysymen bekitilgen.

OQIǴALAR

15 jyl buryn (1994) Almatydaǵy Respýblıka alańynda Qazaqstannyń táýelsizdigin beıneleıtin bolashaq eskertkishtiń ornyna mármárdan amanat tasyn qoıýǵa oraı mıtıngi boldy.

10 jyl buryn (1999) Astana qalasynda «Alpamys batyr» dastanyna - 1000 jyl» degen taqyrypta halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa ótti.

8 jyl buryn (2001) Prezıdent N.Á.Nazarbaevqa Vatıkannyń eń joǵary marapaty - Pıı ordeni men osy orden Rytsarynyń maqtaý qaǵazy tapsyryldy. Tabystaý qurmetine Qazaqstan Respýblıkasynyń Apostol nýntsııasy Marıann Oles ıe boldy.

5 jyl buryn (2004) Oralda Plıasýnkov kóshesinde Ermekqalı Serikbaev turǵan 103-shi úıde eskertkish taqta saltanatty túrde ashyldy.

E.Serikbaev (1914-1998) óz zamanynda Batys Qazaqstan oblysy aýdandarynyń birqatar uıymdaryn basqarǵan bolatyn. 1914 jyly jeltoqsannyń 13-de burynǵy Taıpaq aýdanynda dúnıege kelgen, pedtehnıkýmdy bitirgen soń 1936-1972 jyldar aralyǵynda oblystyq bilim salasynda qyzmet etken, sodan soń Taıpaqtaǵy, Shyńǵyrlaýdaǵy, Terektidegi, Jympıtydaǵy, Qaztalovtaǵy partııa organdary men keńesterin basqarǵan. Zeınetke shyqqan soń oblystyq AHAJ-dyń orynbasary boldy. Uly Otan soǵysy jyldary ol batareıa komıssarynan bastap polktyń partbıýro hatshysy qyzmetterin atqarǵan. Erligi men kóp jyldyq eńbegi úshin eki márte Qyzyl Juldyz, ІІ-shi dárejeli Otan soǵysy, Eńbektiń Qyzyl Tý ordenderimen jáne kóptegen medaldarmen marapattalǵan.

1 jyl buryn (2008) Aqtóbede qazaq halqynyń tanymal qoǵam qaıratkeri Baıbek uly Áıteke bı eskertkishi ashyldy. Eskertkishtiń ashylý saltanatyna Qazaqstan Respýblıkasynyń premer-mınıstri Kárim Másimov qatysty. Eskertkish qalalyq ákimshiliktiń aldyndaǵy alańda ornalasqan. Postamentte Áıteke bıdiń beınesi tolyǵymen granıtten jasalǵan. Eskertkishtiń bıiktigi 8 metrge deıin jetedi. Monýmenttiń avtory - músinshi Jeńis Jubanqosov.

ESІMDER

70 jyl buryn (1939) sýretshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri, qazaq anımatsııalyq kınosynyń negizin salýshylardyń biri MUQANOV Flober Temirǵalıuly dúnıege keldi.

Semeı qalasynda týǵan.

Almaty kórkemsýret ýchılışesin, Moskva kórkemsýret akademııalyq teatry stýdııasyn bitirgen.

«Qarlyǵashtyń quıryǵy nege aıyr?», «Aqsaq qulan» mýltfılmderdi shyǵarýshy topta sýretshi boldy.

M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynyń sýretshisi qyzmetin atqarǵan. «Maıra» (Á.Tájibaev), «Shyńǵyshan» (Iran Ǵaıyp), «Abaı», «Han Kene» (M.Áýezov), «Qozy Kórpesh - Baıan sulý», «Aqan seri - Aqtoqty» (Ǵ.Músirepov) spektalderiniń sahnalyq bezendirýin jasaǵan.

Peızaj janrynda ózindik qoltańbasy bar sýretshi retinde belgili. Salǵan shyǵarmalary memlekettik jáne jeke kollektsııalarda saqtaýly.

70 jyl buryn (1939) bokstan sport sheberi, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy, Aqtaý qalasynyń qurmetti azamaty DRACh Aleksandr dúnıege keldi.

Reseıdiń Habarov ólkesinde týǵan.

Dnepropetrovsk ınjenerlik-qurylys ınstıtýtyn bitirgen.

1971-1990 jyldary - bokstan jattyqtyrýshy. 1990 jyldan Mańǵyshlaq týrızm jáne sport oblystyq basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan.

A.Qılymov, A.Kýshkov, T.Qalımov, M.Jákıev, E.Ishekenov, T.Hıtýov syndy belgili bokserlardy baptaǵan.

«Jaýyngerlik erligi úshin», «Eńbek ardageri» medaldarymen marapattalǵan.

15 JELTOQSAN, SEISENBІ

Ýkraın sot qyzmetkerleriniń kúni. 2000 jylǵy 8-shi jeltoqsandaǵy Ýkraın Prezıdentiniń Qaýlysymen bekitilgen.

OQIǴALAR

10 jyl buryn (1999) Prezıdent N.Á.Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasy ulttyq qaýipsizdiginiń strategııasyn bekitti.

4 jyl buryn (2005) alǵashqy ret Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly kúshteri tarıhynda polkovnık ataǵyn áıel aldy, ol Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys Mınıstrligi Bas klınıkalyq gospıtaldiń gınekologııa bóliminiń bastyǵy Gúlparıda Baıdildaeva. Polkovnıktiń medıtsınalyq eńbek ótili 24 jyl. Áskerı-medıtsınalyq bólimderde jumys istegen, dárigermen qamtamasyz etý uıymynda teorııalyq-praktıkalyq úzdik daıyndyǵy bar.

1 jyl buryn (2008) Aqtóbede Ábilqaıyr han dańǵylynda Táýelsizdik monýmenti ashyldy - Almatyda Respýblıka alańynda ornalasqan eskertkishtiń kishireıtilgen kóshirmesi.

Eskertkish meshitpen «Nurdáýlet» saýda ortalyǵynyń qasynda ornalasty, Aqtóbelik kásipker Erbol Baıjarqynovtyń qarajatyna ashyldy. Postament mármárdan jasalǵan, barystaǵy altyndalǵan «altyn adam» denesi metall men keramıkadan jasalǵan. Eskertkishtiń bıiktigi 20 metrden asady.

ESІMDER

85 jyl buryn (1924-2002) aktrısa, Qazaqstannyń halyq ártisi BÁKІROVA Sholpan dúnıege keldi.

Taldyqorǵan qalasynda týǵan.

Taldyqorǵan qazaq drama teatrynyń, Qyzylorda oblystyq qazaq drama teatrynyń aktrısasy qyzmetterin atqarǵan.

M.Áýezovtiń «Eńlik - Kebeginde» Eńliktiń, «Qara qypshaq Qobylandysynda» Kóklannyń, Ǵ.Músirepovtiń «Qozy Kórpesh - Baıan sulýynda» Baıan, «Aqan seri - Aqtoqtysynda» Aqtoqty, Sh.Aıtmatovtyń «Ana - Jer-anasynda» Tolǵanaıdyń, M.Kárimniń «Aı tutylǵan túninde» Tańqabıkeniń, Ý.Shekspırdiń «Korol Lırinde» Gonerılıanyń rólderin oryndaǵan.

80 jyl buryn (1929) keskindemeshi, Qazaqstannyń halyq sýretshisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri YSMAIYLOVA Gúlfaırýs Mánsúrqyzy dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan.

Almaty kórkemsýret ýchılışesin, Sankt-Peterbor I.Repın atyndaǵy keskindeme, músin jáne sáýlet óneri ınstıtýtyn bitirgen.

Almaty kórkemsýret ýchılışesiniń oqytýshysy, Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń bas sýretshisi qyzmetterin atqarǵan.

A.Sátbaevtyń «Aqbópe», L.Stepanov pen N.Tilendıevtiń «Doroga drýjby», S.Muhamedjanovtyń «Jumbaq qyz», E.Rahmadıevtiń «Alpamys», E.Brýsılovskııdiń «Qozy-Kórpesh - Baıan sulý», Dj.Pýchchınıdiń «Bogema», «Chıo-Chıo-san», Dj.Verdıdiń «Aıda» operalary men baletterine, «Qyz Jibek» fılmine dekoratsııalar jasaǵan.

«Qazaq valsi. Shara Jıenqulovanyń portreti», «Ǵ.Músirepovtiń «Aqyn tragedııasy» pesasyndaǵy Aqtoqty rólindegi Sholpan Jandarbekovanyń portreti», «Qyz Jibek rólindegi Kúlásh Baıseıitovanyń portreti», «Halyq sheberi», «Dına Núrpeıisovanyń portreti», «Á.Qasteevtiń portreti», «M.Áýezovtiń portreti», «S.Muqanovtyń portreti» atty kóptegen portretterdiń, natıýrmorttardyń avtory.

«Tarlan» syılyǵynyń ıegeri. «Qurmet belgisi», «Halyqtar dostyǵy», «Parasat» ordenderimen marapattalǵan.

40 jyl buryn (1969) Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik qyzmet isteri jónindegi agenttigi tóraǵasynyń orynbasary, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty ShOMANOV Asqar Jumabaıuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan.

Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin, Abaı atyndaǵy Almaty memlekettik ýnıversıtetiniń aspırantýrasyn bitirgen.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi strategııalyq óńdeý jáne taldaý ortalyǵy meńgerýshisiniń orynbasary qyzmetin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jyldyń 9 qazanynan.

16 JELTOQSAN, SÁRSENBІ

Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1991). 1991 jyldyń 16 jeltoqsanynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik táýelsizdigi týraly» Konstıtýtsııalyq zańǵa qol qoıdy.

Bahreın memleketiniń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1971). Bahreın, ıaǵnı eki teńiz koroldigi Katar men Saýd Arabııasy araldarynyń arasyndaǵy Parsy buǵazynyń ońtústik jaǵyn ala ornalasqan, 33 araldan turatyn memleket. Táýelsizdik alǵanǵa deıingi júz jyldyqta Ulybrıtanııanyń otary boldy. Memleket basshy - ámir. HVIII ǵasyrdyń sońynan bastap Bahreındi Ál-Halıfa áýleti basqaryp keledi. Negizgi paıda kózi - munaı. Qazaqstan Respýblıkasymen dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy mamyrdyń 28-de ornatyldy.

OQIǴALAR

15 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á. Nazarbaev óz rezıdentsııasynda EýroOdaq Komıssııasynyń (KES) Qazaqstandaǵy turaqty ókili Robert Kremerdiń senim gramotasyn qabyldady. Elbasy Almatyda EýroOdaq ókildiginiń ashylýy Qazaqstan men Eýropa arasyndaǵy ekonomıkalyq, saıası baılanystardyń damyp, eýropalyq seriktestermen saýda-sattyq, iskerlik qatynastardyń jolǵa qoıylýyna edáýir kómek kórsetedi dep atap ótti.

15 jyl buryn (1994) Aqyn Muhtar Shahanovqa «Qyrǵyz Respýblıkasynyń el aqyny» ataǵy berildi.

13 jyl buryn (1996) Almatyda Respýblıka alańynda Táýelsizdik monýmenti saltanatty túrde ashyldy. Kompleks ózin kórkemdik týyndylarymen, sáýlettiń sıntez jasaýshylarymen, músinmen, mádenıet pen memlekettik, tanymal ǵylym qaıratkerleriniń naqyl sózderiniń mátinimen kórsetedi. Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen sáýletshisi Shota Ýálıhanovtyń basshylyǵymen sáýletshilerdiń avtorlyq toby qar basqan kórkem kórinisti alańnyń kompozıtsııasynda tolyǵymen paıdalandy. Kompozıtsııanyń ortalyǵy tik turǵan kórkem stela, bederli manǵyshlaq qulpytastaryn eske túsiredi, bıiktigi 28 metr.

13 jyl buryn (1996) «Ankara» besjuldyzdy qonaq úıi saltanatty túrde ashyldy. Ashylý saltanatynda Qazaqstan men Týrtsııa Prezıdentteri qatysty.

12 jyl buryn (1997) Qazaqstannyń Ulttyq banki uly jazýshy M.Áýezovtiń 100-jyldyǵyna arnalǵan quny 20 teńgeli metall estelik shaqalaryn aınalymǵa shyǵardy.

5 jyl buryn (2004) Semeıde qazaq halqynyń tanymal uly, týǵan jeriniń táýelsizdigi úshin kúresken Qabanbaı batyrdyń eskertkishi saltanatty túrde ashyldy.

3 jyl buryn (2006) Batys Qazaqstan oblysy Qaztalov aýdany Jalpaqtal aýylynda ótken ǵasyrdyń qyrqynshy jyldary jumys atqarǵan «Qazaq halqyn qutqarý uıymy» («Soıýz spasenııa kazahskogo naroda») atty jastar uıymyn qurýshylardyń aty jazylǵan eskertkish taqta ashyldy.

Qozǵalystyń 14 belsendi jastarynyń aty jazylǵan eskertkish taqtanyń ashylý saltanatynda týystary men jaqyndary qatysty. Odaqtyń basqarýshysy Ǵubaıdolla Ánesov 1941 jyly jeltoqsanda tutqyndalyp, atý jazasyna kesilgen, qalǵan qatysýshylary uzaq merzimge túrmege qamaldy. Jalpaqtal kósheleriniń birine Ǵ.Ánesovtyń aty berildi.

ESІMDER

95 jyl buryn (1914-1986) fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor SAIKIEV Halabı Muhıtuly dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Batys Qazaqstan oblysy Bórli aýdanynda týǵan.

Oral A.Pýshkın atyndaǵy Oral pedagogıkalyq ınstıtýtyn (M.Ótemisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtet).

1946-1961 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) oqytýshysy, prorektory, fakýltet dekany, Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń Til jáne ádebıeti ınstıtýtynyń dırektory. 1962-1986 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń orys tili kafedrasynyń meńgerýshisi.

Ǵalym orys, qazaq tilderin salystyra, orys tiliniń gramatıkasyn zerttedi. Orta jáne joǵary oqý oryndaryna arnalǵan orys tili oqýlyqtarynyń avtory.

80 jyl buryn (1929) ánshi, KSRO jáne Qazaqstan halyq ártisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, KSRO jáne Qazaqstan memlekettik syılyǵynyń ıegeri TÓLEGENOVA Bıbıgúl Ahmetqyzy dúnıege keldi.

Semeı qalasynda týǵan.

Almaty memlekettik konservatorııasyn (Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy) bitirgen.

Óner jolyn kórkemónerpazdar úıirmesinen bastaǵan. 1951-1971 jyldary - Qazaq radıosynyń, Qazaq memlekettik fılarmonııasynyń ánshi-solısi. 1971-1979 jyldary - Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń ánshi-solısi. 1979 jyldan - Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy vokal kafedrasynyń professory.

Ánshiniń repertýarynda qazaqtyń halyq ánderi, Qazaqstan kompozıtorlarynyń shyǵarmalary bar. Óziniń kontserttik-oryndaýshylyq ónerin sheberliktiń joǵary satysyna kóterip, klassıkalyq dárejege jetkizdi. Qazaq opera ónerine de eleýli úles qosty. Tańdaýly partııalary: Jibek (E.Brýsılovskıı «Qyz Jibek»), Qarlyǵash (A.Jubanov jáne L.Hamıdı «Abaı»), Gúlbarshyn (E.Rahmadıev «Alpamys»), Djılda, Vıoletta (Dj.Verdı «Rıgoletto», «Travıata»).

Ol «Dala qyzy», «Bizdiń súıikti dáriger», «Bul Shuǵylada bolǵan edi», «Taqııaly perishte» fılmderinde óz zamandastyrynyń tulǵasyn jasady.

Gastroldik saparmen Kanadada, Frantsııada, AQSh-ta, Italııada, Shvetsııada, Egıpette, Aljırde, Sırııada, Úndistanda boldy.

Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi 7-9-shaqyrylymdarynyń depýtaty.

Lenın, Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan. Astana qalasynyń qurmetti azamaty. 

17 JELTOQSAN, BEISENBІ

1430 hıjra jylynyń 1-shi muharramy - 1430 hıjra jylynyń bastalýy (musylman jyl sanaý boıynsha). Hıjra kúntizbesi boıynsha 1430 jyldyń birinshi kúni

Jeltoqsan qurbandaryn eske alý kúni. Qazaq halqynyń azamattyq jáne saıası pozıtsııasyn aıqyn ańǵarta bilgen, 1986 jylǵy 17-18 jeltoqsandaǵy qandy qyrǵynda opat bolǵan jastardyń árýaǵyna syıynyp, quran oqylady.

OQIǴALAR

90 jyl buryn (1919) Orynbor qalasynda «Ushqyn» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Ol qazir «Egemen Qazaqstan» dep atalady. Óziniń alǵashqy nómirinen-aq basylym qazaq halqyn halyqaralyq jáne elimizdiń ishki jaǵdaılarynyń asa mańyzdy oqıǵalarymen tanystyryp otyrdy. Sol kezden beri gazet atyn segiz ret ózgertti.

10 jyl buryn (1999) Memleket basshysy N.Á.Nazarbaev AQSh-qa resmı saparmen bardy. Onda BUU bas hatshysy K.Annan myrzamen jáne Búkildúnıejúzilik evreı kongresiniń prezıdenti E.Bronfmanmen kezdesti.

ESІMDER

115 jyl buryn (1894-1938) otandyq til bilimi kóshbasshylarynyń biri, ǵalym-pedagog, ádisker, ádebıetshi, synshy, tarıhshy, aýdarmashy, qoǵam qaıratkeri ShONANULY Teljan dúnıege keldi.

Aqtóbe oblysy Yrǵyz aýdanynda týǵan.

Eki synyptyq Yrǵyz orys-qazaq ýchılışesin, Orynbor qyrǵyz (qazaq) muǵalimder ınstıtýtyn, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen.

1917 jyly Alashorda úkimetiniń A.Baıtursynov basshylyq etken Oqý komıssııasyna saılanǵan. Muǵalim, Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń oqytýshysy, dotsenti qyzmetterin atqarǵan.

30-dan astam oqýlyqtyń avtory. «Jańalyq», «Saýattan», «Kolhoz aýyly», «Oqý quraly» (A.Baıtursynovpen birge), «Til damytý», «Qazaq tiliniń oqý quraly», t.b. latyn árpi, tatar, uıǵyr, túrik tilderi jaıly zertteý eńbekteri bar. «Qazaq jer máselesiniń tarıhy» (1926) atty Tashkentte basylǵan kitabynda qazaq jerin otarlaýdyń 200 jyldyq tarıhy taldanǵan.

1994 jyly Aqtóbede qurylǵan T.Shonanuly atyndaǵy meıirimdilik qory ǵalym murasyn izdestirýmen, zertteýmen aınalysady.

55 jyl buryn (1954) pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, matematıka professory, Joǵary mektep ǵylymdary Halyqaralyq Akademııasynyń akademıgi, Qazaq sport jáne týrızm akademııasynyń rektory ZAKIRЬıANOV Qaırat Haırýllınovıch dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynda týǵan.

Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

1993-1995 jyldary - Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń rektory, oblys ákiminiń orynbasary. 1995-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi ishki saıasat bóliminiń sektor meńgerýshisi. Qazirgi qyzmetinde - 1998 jyldan.

AQSh-taǵy Illınoısk ýnıversıtetiniń qurmetti professory. Qazaqstan ýnıversıtetteri Ulttyq sport odaǵynyń prezıdenti, Eýropa men Azııadaǵy sport joǵarǵy oqý oryndary qaýymdastyǵynyń birinshi vıtse-prezıdenti.

18 JELTOQSAN, JUMA

Kóshi-qonnyń halyqaralyq kúni. EKOSOS-tyń usynysy boıynsha 2000 jylǵy jeltoqsannyń 18-de BUU Bas Assambleıasy bekitken. 1990 jylǵy jeltoqsannyń 18-de barlyq eńbek etip júrgen oralmandardy jáne olardyń otbasyn qorǵaý týraly halyqaralyq konventsııa qabyldandy.

OQIǴALAR

17 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Semeı polıgonyndaǵy ıadrolyq synaqtan zardap shekken azamattardy áleýmettik qorǵaý týraly» Zańy qabyldandy.

6 jyl buryn (2003) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Qazaqstandaǵy ólim jazasyna moratorıı engizý týraly» Qaýlyǵa qol qoıdy.

1 jyl buryn (2008) Qaraǵandyda tanymal ǵalym, Qaraǵandy memlekettik polıtehnıkalyq ınstıtýtyn kóp jyldary boıy basqarǵan Ábilqas Saǵynovqa arnalǵan eskertkish taqta ashyldy. Eskertkish ekinshi oqý korpýsynyń ǵımaratynda ornatylǵan, munda Á.Saǵynov otyz jyldan astam oqytýshy qyzmetinde jumys atqardy.

ESІMDER

140 jyl buryn (1869-1919) qoǵam qaıratkeri, Qazaqstanda Keńes ókimetin ornatý jolynda kúreskenderdiń biri MAIKÓTOV Ádilbek dúnıege keldi.

Atbasar ýeziniń Saryshoı aýylynda (qazirgi Aqmola oblysy) týǵan.

1887 jyly orys-qazaq ýchılışesin bitirgen. Arnaıy bilimdi Ombynyń feldsherlik mektebinde aldy. Atbasarda dárigerlik qyzmet atqara júrip, qoǵamdyq saıası ómirge de belsene aralasty.

1905 jyldan bastap Petropavldaǵy sotsıal-demokrattar uıymymen baılanysta boldy. 1905-1907 jyldary Atbasar jumysshylarynyń ereýilin uıymdastyrýda belsendilik tanytqan. 1916 jyly ult-azattyq kóterilis kezinde qazaq jastaryn tyl jumystaryna tartýǵa qarsy shyǵyp, Ulytaý óńirinde qarýly jasaqtar uıymdastyrady. 1916 jyly jergilikti ókimet oryndary Ádilbek Maıkótovti tutqyndap, túrmege jabady. 1917 jyly aqpan kóterilisiniń nátıjesinde bostandyqqa shyqqan.

Ol Qazan kóterilisinen keıin bolshevıkter partııasyna múshe bolyp, halyq arasynda úgit-nasıhat júrgizdi. 1918 jyly aqpanda Atbasar ýezdik keńesteriniń sezinde ýezdik atqarý komıtetiniń quramyna saılanǵan. Atbasar ýezdik keńesi tóraǵasynyń orynbasary, densaýlyq saqtaý bóliminiń meńgerýshisi jáne qazaq bólimi jumysyna jaýapty qyzmetker bolǵan.

1918 jyly Atbasarda keńes bıligi qulaǵannan keıin astyrtyn jaǵdaıda Ýaqytsha Sibir úkimetine, Alashorda bólimderine, keıin Kolchak dıktatýrasyna qarsy kúrester júrgizdi. Atbasar óńirinde partızandar jasaqtaryn uıymdastyrýǵa atsalysqan. 1919 jyly qańtarda tutqyndalyp, Kolchak úkimetiniń Atbasar ýezdik tótenshe komıssııasynyń sheshimimen atý jazasyna kesildi.

Atbasar qalasynda qoǵam qaıratkeri Ádilbek Maıkótovke eskertkish ornatylǵan. Astana, Atbasar qalalarynda Á.Maıkótov atyndaǵy kósheler bar.

75 jyl buryn (1934) qazaqstandyq sáýletshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ári qurmetti sáýletshisi MORDVINTsEV Stanıslav Ilıch dúnıege keldi.

«Qaraǵandyqalaaýyljoba» ınstıtýtynyń bas sáýletshisi. Uzaq ýaqyt Qazaqstan Sáýletshiler odaǵynyń Qaraǵandy oblystyq bólimshesiniń tóraǵasy boldy.

S.Mordvıntsevtiń jobasy boıynsha QarMÝ men Qaraǵandynyń ortalyq alańyndaǵy Oblystyq kásipodaq keńesiniń ǵımaraty, «Stepnoı» tájirıbelik shaǵyn aýdany, «Shaıbulaq» emdeý-saýyqtyrý orny salyndy.

Qaraǵandy qalasynyń jańa bas jobasyn daıyndaǵany úshin Memlekettik syılyqqa ıe boldy.

65 jyl buryn (1944) Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty - Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesiÁBDІKÁRІMOV Oralbaı dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysy Nura aýdanynda týǵan.

Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin, Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen.

Qaraǵandy qalalyq halyqtyq baqylaý komıtetinde, partııa organdarynda, respýblıkalyq basqarý organdarynda memlekettik qyzmette, Prezıdent Apparaty basshysynyń orynbasary - uıymdastyrý-baqylaý bóliminiń meńgerýshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń basshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵary tártiptik keńesiniń tóraǵasy, sybaılas jemqorlyqpen kúres jónindegi Memlekettik komıssııanyń tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń keńesshisi bolyp qyzmet istegen.

Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń on ekinshi shaqyrylymynyń depýtaty.

1999 jylǵy qarashada Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń ekinshi shaqyrylymynda Senat depýtaty bolyp taǵaıyndalǵan. Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy bolyp saılanǵan.

II dárejeli «Barys», TMD PAA-nyń «Sodrýjestvo» ordenderimen, segiz medalmen marapattalǵan.

19 JELTOQSAN, SENBІ

Energetık kúni. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1998 jylǵy qarashanyń 20-daǵy Jarlyǵyna sáıkes atap ótiledi.

Jarly-jaqybaılarǵa kómek kórsetýdiń halyqaralyq kúni. Aınalasyndaǵy turmysy nashar jandarǵa at ústi qaramaıtyn barlyq adamdar osy mindetti atqarady.

OQIǴALAR

78 jyl buryn (1931) Qaraǵandydan 45 shaqyrym jerdegi Dolınka aýylynda eńbekpen-túzeıtin lageri quryldy. Qarlagtyń basty mindeti - tutqyndardyń tegin eńbekterin Ortalyq Qazaqstandaǵy damyp kele jatqan kómir-metall ónerkásipteri: Qaraǵandy kómir basseıni, Jezqazǵan men Balqashtaǵy mys qorytatyn kombınattaryna azyq-túlik bazasyn qurý maqsatynda paıdalaný boldy. Jergilikti turǵyndardyń qonys aýdarýyna májbúr etken soń bos jerlerge esepsiz tutqyndar kolonııalary ornalastyryldy. Olar temir jol, tutqyndarǵa arnalǵan baraktardy, sıyrlar turatyn oryndardy, áskerılengen kúzetke arnalǵan kazarmalar, basqarýshylardyń úılerin saldy. Lagerdiń bar bolǵan kezeńinde onda 1 mıllıonnan astam tutqyndar boldy. Tutqyndar Uly Otan soǵysy kezinde eldiń áskerı ekonomıkasyna ózderiniń úlken úlesin qosty. Munda uly ǵalymdar óz merzimderin ótkizdi, artynan Qaraǵandynyń ujymdary men oqytý mekemelerinde ǵylymı zertteýler negizin qalady. Qarlagta erekshe mádenı mura qaldyrǵan elimizdiń jáne sheteldiń júzdegen óner qaıratkerleri boldy.Ýaqyt ótken soń Qarlag qylmyskerlerge arnalǵan lager bolyp qaldy. Lager 1959 jyly taratyldy.

18 jyl buryn (1991) alǵashqy pýnktinde «KSRO odaqtyq-respýblıkalyq organy Memlekettik Qaýipsizdik Komıtetiniń respýblıkamyzdaǵy quqyqtyq mırasqory bolyp Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik Qaýipsizdik Komıteti dep tanylsyn» dep kórsetilgen Mınıstrler Kabınetiniń «Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik qaýipsizdik komıteti týraly» Qaýlysyna qol qoıyldy. Bul egemendi memlekettiń qaýipsizdik organdary júıesiniń qurylýynyń alǵashqy qadamy boldy.

13 jyl buryn (1996) Qazaqstan tarıhynda alǵashqy sottar sezi ótti. Sezde sot júıesiniń qurylýy men jumys jasaý suraqtary talqylandy. Respýblıkanyń Sottar odaǵy quryldy jáne Sottar etıkasy kodeksi qabyldandy.

12 jyl buryn (1997) Túrkııa astanasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdik kúni atalyp ótti.

ESІMDER

110 jyl buryn (1899-1938) qazaq tili biliminiń negizin qalaýshylardyń biri, túrktanýshy, pedagog-aǵartýshy, professor JUBANOV Qudaıbergen Qýanuly dúnıege keldi.

Aqtóbe oblysy Temir aýdanynda týǵan.

Elektegi (Orynbor oblysy) eki klastyq orys ýchılışesin, Orynbordaǵy «Hýsaınııa» medresesin, Sankt-Peterbor Shyǵystaný ınstıtýtynyń tolyq kýrsyn, KSRO Ǵylym akademııasy Til bilimi ınstıtýty aspırantýrasyn bitirgen.

Temir qalasyndaǵy ýezdik oqý bóliminiń, Aqtóbe gýbernııalyq oqý bóliminde nusqaýshy-ádisker jáne pedtehnıkýmynyń oqytýshysy, Qazaq KSR Oqý halyq komıssarıatynyń ǵylymı jáne oqý-ádisteme keńesiniń tóraǵasy, Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýty qazaq tili jáne ádebıeti kafedrasynyń meńgerýshisi, KSRO Ǵylym akademııasynyń Qazaqstan bólimshesiniń sektor meńgerýshisi, memlekettik Termınkom tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan.

Jubanovtyń til bilimi boıynsha jazǵan eńbekteri qazaq álipbıi men orfografııasy máselelerine arnalǵan. «Kómekshi etistikter men kúrdeli etistikter», «Qazaq tilindegi birikken sózderdiń jasalýy», «Qazaq tiliniń ǵylymı grammatıkasynyń materıaldary», «Fonetıka», «Qazaq tiliniń ǵylymı kýrsy jóninen lektsııalar», «Qazaq tili fonetıkasynyń tarıhyn zertteýge kirispe», «Qazaq sóılemindegi sózderdiń oryn tártibi», «Jańa grammatıkanyń jańalyqtary jaıynan», «Býyn jigin qalaı ajyratýǵa bolady», t.b. eńbekteri - qazaq til bilimi teorııasyn jasaý jáne ony damytýǵa qosylǵan úlken úles. Latyn álipbıine negizdelgen qazaq orfografııasyn jasaýǵa qatysty. «Termın sózderdiń ózindik erekshelikteri», «Qazaq ádebı til termınologııasynyń máseleleri» atty eńbekter jazdy.

Respýblıka halyq aǵartý komıssarıatynyń kollegııa múshesi, KSRO ǴA Qazaqstan bólimshesi tóralqasynyń, birneshe ǵylymı keńester men qoǵamdardyń múshesi bolǵan.

Halyq aǵartý isindegi eńbegi úshin «Qazaqstannyń 15 jyldyǵy» belgisimen marapattalǵan. 1938 jyly «halyq jaýy» degen jalamen atylyp, 1957 jyly KSRO Joǵarǵy Soty Soǵys kollegııasynyń úkimimen aqtaldy.

20 JELTOQSAN, JEKSENBІ

Halyqaralyq adamdar yntymaqtastyǵynyń kúni. BUU Bas Assambleıasynyń kedeılikti joıý úshin kúres jónindegi BUU-nyń birinshi Onjyldyǵyn ótkizýge arnalǵan qararynda jarııalanǵan. 2006 jyldan bastap jyl saıyn 20-shy jeltoqsanda atalyp ótedi.

OQIǴALAR

15 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylym akademııasynyń úlken zalynda Orta Azııanyń kórnekti ǵalymy Ulyqbek Muhammed Taraǵaıdyń 600 jyldyǵyna (1394-1449) arnalǵan ǵylymı konferentsııa bolyp ótti.

3 jyl buryn (2006) Rýmynııa astanasynda Býharest Ýnıversıteti, Ekologııalyq ýnıversıteti jáne Spırý Haret A.Karadjı atyndaǵy ýnıversıteti professorynyń «Qazaqstan - Ortalyq Azııanyń barysy» atty kitaby jaryq kórdi. Kitap, «Mıhaı Emıneský» halyqaralyq baspa qorymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Býharestegi dıplomatıkalyq mıssııasy kómegimen basyp shyǵaryldy, kitapta bizdiń eldiń týrıstik nazar aýdaratyn jerleri týraly jalpy aqparat bar.

3 jyl buryn (2006) Astanada Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Ulybrıtanııa elshiligi resmı túrde ashyldy.

3 jyl buryn (2006) Almatyda olımpıada chempıony Bekzat Sattarhanov týraly kitaptyń ashylý saltanatty ótti.

Bekzat Sattarhanov (1980-2000) - 2000 jylǵy Sıdneıdegi Olımpıada oıyndarynyń chempıony, «Barys» ordeniniń birinshi dárejedegi kavaleri. Kitap «Qazyǵurt» baspasynda basylyp shyqqan, qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde jazylǵan. Otbasylyq muraǵattan alynǵan sýretter jáne kóptegen sport jýrnalısteriniń foto sýretteri paıdalanǵan. Fotoalbom chempıonnyń sporttaǵy «shyńǵa jetken» jeńisteri hronıkalarynan bastalady. Kitaptyń tırajy - 3000 dana.

1 jyl buryn (2008) Qazaqstandaǵy balalar hırýrgııasynyń negizin qalaýshy, balalar hırýrgııasy men pedıatrııa ınstıtýtynyń dırektory, medıtsınalyq ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym Akademııasynyń akademıgi Qamal Ormantaevqa «Qyzylorda oblysynyń qurmetti azamaty» ataǵy berildi.

ESІMDER

95 jyl buryn (1914-1979) Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, akter TURSYNOV Júsipbek dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Pavlodar oblysynda týǵan.

1937-1951 jyldary Aqtóbe men Jambyl oblystyq drama teatrlarynda qyzmet etken. 1952 jyldan - Shymkent oblystyq drama teatrynyń akteri.

Mahambet (M.Aqynjanovtyń «Isataı-Mahambet»), Jantyq, Jaǵypar (Ǵ.Músirepovtiń «Qozy Kórpesh-Baıan sulý» jáne «Amangeldi»), Arystan, Kóbeı, Kerim (M.Áýezovtiń «Aıman-Sholpan» jáne «Eńlik-Kebek», M.Áýezov pen L.Sobolevtiń «Abaı»), Boqaı (S.Adambekovtiń «Bizdiń úıdiń juldyzdary»), Bazarbaı (Á.Ordabaev pen Q.Shanınniń «Senim kúshi»), Qataı (S.Júnisovtiń «Ajar men ajal»), Qarasaı (B.Maılınniń «Shuǵa»), Álı (R.Ǵamzatovtyń «Taý qyzy»), Podkolesın (N.Gogoldiń «Úılený») sııaqty kúrdeli de qıyn obrazdardy somdady.

Qyzyl Juldyz ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

85 jyl buryn (1924-1975) ǵalym, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor BERJANOV Qartbaı Bekemuly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysy Aqjaıyq aýdanynda týǵan.

Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynyń oqytýshysy, dotsenti, prorektory, Almaty oblystyq bilim berý bóliminiń meńgerýshisi, Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) kafedra meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

Ǵylymı-zertteý jumystarynyń negizgi baǵyty - revolıýtsııaǵa deıingi Qazaqstandaǵy oqý-aǵartý isi men jańa kezeńdegi (1917-1941) Qazaqstan muǵalimderiniń qoǵamdyq, mádenı-aǵartý qyzmeti. «Pedagogıka tarıhy» atty joǵarǵy oqý oryndaryna arnalǵan qazaq tilindegi tuńǵysh oqýlyqtyń avtory.

21 JELTOQSAN, DÚISENBІ

Túrikmenstannyń alǵashqy prezıdenti Saparmurat Nııazovty eske alý kúni. S.Nııazov 2006 jylǵy 21-shi jeltoqsanda júrek ustamasynan qaıtys bolǵan.

Sóz jumbaqtyń týǵan kúni.Alǵashqy sóz jumbaqty qurastyrýshy Lıverpýldan Nıý-Iorkke qonys aýdarǵan jýrnalıst Artýr Ýınn bolǵan. Ýınnniń oılap tapqany otandastaryna unamady. Avtor óziniń 32 sózden turatyn sóz jumbaǵyn «Nıý-Iork ýorld» gazetine jiberip, ol 1913 jylǵy jeltoqsannyń 21-de basyp shyǵaryldy.

Nıderlandyda Qasıetti Tomastyń kúni. Jeltoqsannyń 21-i - jyldyń eń qysqa jáne eń qarańǵy kúni atap ótiledi. Bul kún Rojdestvo demalystary aldyndaǵy mekteptegi sabaqtardyń sońǵy kúni bolyp tabylady.

OQIǴALAR

16 jyl buryn (1993) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtiń Qaýlysymen «Altyn Juldyz», «Halyq qaharmany» ataǵy, ordender, medaldar, jáne basqa memlekettik syılyqtar belgileriniń beıneleri bekitildi. «Halyq Qaharmany» ataǵy - Qazaqstan Respýblıkasynyń «Altyn Qyran» ordenimen - aıryqsha ereksheliktiń joǵarǵy dárejesi belgisimen birdeı aıryqsha ereksheliktiń joǵarǵy dárejesi. Bul ordenmen tek qana Qazaqstan Respýblıkasyna eńbek sińirgen azamattar marapattalady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti laýazymy boıynsha «Altyn qyran» ordeniniń erekshe túriniń kavaleri atanady. «Halyq qaharmany» ataǵyn alǵan adamdarǵa Altyn juldyz erekshe belgisi jáne «Otan» ordeni beriledi. «Otan» ordeni - Qazaqstan respýblıkasynyń joǵarǵy ordenderiniń biri. «Otan» ordenimen memlekettik jáne qoǵam qyzmetterinde: ekonomıkany damytýda, áleýmettik salada, ǵylym men mádenıette, quqyq qorǵaý jáne áskerı qyzmetinde, demokratııa men áleýmettik salany damytýda erekshe eńbekteri úshin marapatalady.

14 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń Qaýlysymen Izraıl memleketinde Qazaqstan Respýblıkasynyń elshiligi ashyldy.

5 jyl buryn (2004) Elbasy Nursultan Nazarbaev Astana ákimshiligi jańa ǵımaratynyń ashylý saltanatynda qatysty. Ákimshiliktiń ǵımaraty qalanyń ortalyǵynda Áýezov pen Bókeıhan kóshelerimen qıylysatyn Keńesary kóshesinde ornalasqan. Jańa ǵımarat Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qoldaýymen Kýveıt qorynyń qarajatyna salyndy.

4 jyl buryn (2005) Aqmola oblysy Ereımentaý qalasynda qazaqtyń tanymal batyry - Qanjyǵaly Bógenbaı batyrdyń murajaıy ashyldy. Batyr XVIII ǵasyrdyń birinshi jartysynda jońǵarlarmen kúres jyldary daryndy áskerı basqarýshy bolǵan. Murajaıǵa kelýshilerdiń nazaryna jarty myńnan astam eksponattar kórmege qoıylǵan.

ESІMDER

80 jyl buryn (1929-2002) qurmetti sport sheberi, respýblıkamyzdyń on dúrkin chempıony, KSRO-nyń eki dúrkin chempıony ÝLЬıANOV Stepan Ivanovıch dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynda týǵan.

KSRO chempıonatynyń jáne ІІ KSRO halyqtary spartakıadasynyń qola júldegeri. Temirjolshylar arasynda ótken jarystardyń chempıony.

Ýlıanov eki qolymen kóterý jattyǵýynda 12 márte KSRO rekordtaryn jáne 6 márte álem rekordtaryn jańǵyrtty.

Jattyqtyrýshysy - A.Kostın.

45 jyl buryn (1964) Atyraý oblysy Sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasynyń bastyǵy DÚZELBAEV Baqtybaı Jeksenbaıuly dúnıege keldi.

Atyraý oblysynda týǵan.

Almaty sáýlet-qurylys ınstıtýtyn bitirgen.

Atyraý oblysy Sáýlet jáne qala qurylysy departamentiniń dırektory qyzmetin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2008 jyldyń 23 sáýirinen.

22 JELTOQSAN, SEISENBІ

Dýnchjıtsze qys kúnderiniń toqyraý meıramy. Jyl saıyn qystaǵy kúniń toqyraý kúni jeltoqsannyń 21-i men 22-i aralyǵyna keledi. Qystaǵy kúniń toqyraý kúni jyldyń eń qysqa kúni jáne eń uzaq túni bolyp esepteledi. Ejelgi Qytaıda osy ýaqyttan bastap tabıǵattyń «erkektik kúshi» kóteriledi jáne jańa kezeń bastalady dep eseptelgen. Sondyqtan qystaǵy kúniń toqyraýy eń baqytty kún jáne toılaýǵa laıyqty meıram dep sanalady.

OQIǴALAR

10 jyl buryn (1999) Almatyda belgili ǵalym Evneı Arystanuly Bóketov ómir súrgen úıiniń qabyrǵasyna eskertkish taqta ornatyldy. Akademık E.Bóketov (1925-1983) 9 ǵylymı monografııa jarııalady. Shákirtteri daıyndaǵan 14 monografııaǵa basshylyq etti. Óz pikirlesterimen birigip, 242 ǵylymı eńbek jazyp shyqty. 100 avtorlyq kýáligi bar. Keıbir jańalyqtaryna AQSh, Frantsııa, Anglııa, Kanada, Avstralııa, Italııa, Germanııa men Japonııada patent aldy. Bul jańalyqtar áli de óz paıdasyn alyp kelýde.

1 jyl buryn (2008) Qyzylordada TMD elderinde balamasy joq kúrish kespesin óndiretin zaýyt ashyldy. Kespeni óndirý kezinde kúrishtiń barlyq túri paıdalanady. Ónim Amerıka men Eýropa elderinde joǵary suranysta.

1 jyl buryn (2008) Oraldaǵy D.Qonaev atyndaǵy yqshamaýdanda Keńes Odaǵynyń Batyry Mıhaıl Abdolovqa eskertkish taqtasy ornatyldy. M.Abdolov (1918-2006) barlaýshy bolyp qyzmet atqardy, Volgadan Berlınge deıin soǵysqa qatysqan.

5 jyl buryn (2004) Ózbekstanda Braıl árpimen terilgen Quran basyp shyǵaryldy. Bul kitap kózi kórmeıtin jáne kózi nashar kóretin adamdarǵa musylmandardyń qasıetti kitabynyń ýaǵyzdaryn oqýǵa múmkindik beredi.

ESІMDER

150 jyl buryn (1859-1919) Alash qozǵalysynyń kórnekti qaıratkeri QULMANOV Baqtygereı dúnıege keldi.

Jáńgir mektebin, Sankt-Peterbýrgtegi Imperator ýnıversıtetiniń Shyǵys fakýltetin támamdaǵan. 1887 jyly ǵylym kandıdaty ataǵyn alyp, kóp ýaqyt Bakýdegi túrli saılanbaly jaýapty jumystarda boldy.

B.Qulmanov 1906-1907 jyldary І Memlekettik jáne ІІ Memlekettik Dýmalarǵa Іshki orda qazaqtarynan depýtat bolyp saılanyp, musylman fraktsııasyn basqarǵan. 1917 jylǵy sáýirdiń 23-nen jeltoqsannyń 2-ne deıin Bókeı ordasyndaǵy ýaqytsha úkimettiń komıssary boldy. 1917 jylǵy jeltoqsannyń 3-7 aralyǵynda Orynborda ótken jalpyqazaq sezinde prezıdıým basqaryp, Alashorda úkimetiniń tóraǵalyǵyna Á.Bókeıhanovpen birge usynyldy.

45 jyl buryn (1964) memlekettik 3-synypty ádilet keńesshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasy Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıtetiniń tóraǵasy AHMETJANOV Marat Muratuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynda týǵan. Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

Pavlodar, Ońtústik-Qazaqstan oblystarynyń prokýrory qyzmetin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jyldyń 3 qyrkúıeginen.

45 jyl buryn (1964) Atyraý oblysy Іshki saıasat basqarmasynyń bastyǵy QYSTAÝBAEVA Ásııa Baıanqyzy dúnıege keldi.

Atyraý oblysynda týǵan.

Gýrev pedagogıka ınstıtýtyn (H.Dosmýhamedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıteti) bitirgen.

Oblys ákimi apparaty basshysynyń uıymdastyrý-baqylaý jáne kadr máselesi jónindegi orynbasary qyzmetin atqarǵan. Atalǵan qyzmetinde - 2008 jyldyń 10 maýsymynan.

23 JELTOQSAN, SÁRSENBІ

Japonııanyń memlekettik meıramy - Imperatordyń týǵan kúni. 1933 jyly Japonııanyń 125-shi ımperatory Akıhıto dúnıege keldi. Onyń týǵan kúni óz elinde ulttyq mereke bolyp tabylady. Akıhıto ákesi Hırohıto qaıtys bolǵannan keıin 1989 jylǵy qańtardyń 7-inde taqqa otyrdy. Sol kezden bastap, japondyqtardyń Heıseı dep atalatyn jańa jyl sanaý kezeńi bastaldy. Akıhıto 14 jasynan el basqarý isimen aınalysyp keledi.

Qazaqstan Respýblıkasymen dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy qańtardyń 26-da ornatyldy.

Shvetsııa koroldiginiń Ulttyq meıramy - koroleva Sılvııanyń týǵan kúni. 1943 jyly Shvetsııa korolevasy Sılvııa dúnıege keldi. Koroleva Sılvııa jumysqa jaramsyz múgedekterge qol ushyn berý ismen aınalysyp júr. Ol - múgedek balalar oıyndary men sporty salasyn zertteý isin qoldaıtyn Korol qaıyrymdylyq qorynyń tóraıymy. Múgedek balalardy sportpen aınalysýǵa jeteleıtin shved, aǵylshyn, nemis jáne ıspan tilinde jaryq kórgen «Degenińe jet» atty kitaptyń shyǵýyna tikeleı basshylyq jasady jáne demeýshisi boldy. Qulaǵy nashar estıtin jandarmen tildesý úshin koroleva sańyraýlardyń tilin úırendi. Sılvııa hanym - múgedekterdiń olımpıadalyq oıyndarynyń turaqty qonaǵyna aınaldy.

Qazaqstan Respýblıkasymen dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy sáýirdiń 7-de ornatyldy.

OQIǴALAR

15 jyl buryn (1994) Bishkekte Qazaqstan Respýblıkasynyń elshiligi resmı túrde ashyldy.

15 jyl buryn (1994) Almaty qalalyq №12 qazaq orta mektebine qazaqtyń belgili aǵartýshysy Shoqan Ýálıhanovtyń esimi berildi.

4 jyl buryn (2005) Baıqońyrda «Baıqońyr» kosmodrom jobasynyń alǵashqy jetekshisi Alekseı Nıtochkınge arnalǵan eskertkish taqtanyń ashylý saltanatty ótti.

1 jyl buryn (2008) Mańǵystaý oblysynda «Ózen - Jetpisbaı» kesindide ornalasqan «Ózen - Aqtaý» magıstraldi gaz qubyrynyń rezervti tarmaǵy ashyldy. Jobanyń maqsaty - tutynýshylarǵa úzdiksiz «kógildir» otyndy jetkizý jáne aımaqtaǵy gazdy óndirýdiń joǵarylaýyna baılanysty tasymaldaý júıesin jaqsartý. Jańa tarmaq basty qubyrda tehnıkalyq aqaýlar bolǵan jaǵdaılarda aımaqty gazben qamtamasyz etedi.

ESІMDER

120 jyl buryn (1889-1937) Alashorda úkimetiniń Batys bólimshesiniń múshesi jáne belsendi qaıratkeri JANQADAMOV Bıjan (Bıjanǵalı) Ábilqasymuly dúnıege keldi.

B.Janqadamov 1916 jyly qazaqtan maıdandaǵy tyl jumysyna adam alýdy toqtatý jónindegi Jaıyq syrty qazaqtary delegatsııasy quramynda Petrogradqa bardy. Sol jyly qazan aıynda Qazan qalasynda oqıtyn bir top qazaq stýdentteriniń qatarynda maıdandaǵy tyl jumysyna alynǵandarǵa, olardyń úı-ishine kómektesý jóninde «Qazaq» gazetine hat jazdy. 1917 jyly naýryz aıynda Á.Bókeıhanovtyń shaqyrýymen qazaq oqyǵandary tobynda Batys maıdanǵa kelip, jigitterdi elge jetkizý isin uıymdastyrdy. 1917 jyly kúzde el ishindegi yqpaldy adamdardyń usynýymen Jympıty ýezdik zemstvo basqarmasy tóraǵalyǵyna Jálenovpen balamaly negizde sharǵa (saılaý) túsip, basym daýyspen tóraǵa boldy. Ol Zemstvo júıesin birden-bir jergilikti bılik organy dep bilip, onyń demokrattyq negizde jumys istep, halyq sharýashylyǵy mindetterin tolyqtaı atqarýyna kúsh jumsady. M.Shoqaı, H.Dosmuhamedov, I.Qashqynbaev, B.Qarataevtarmen tyǵyz baılanysta jumys istep, Alashordanyń úkimet retinde tanylýyna zor úles qosty. 1937 jyly sáýirdiń 10-ynda «belsendi alashordashy, halyq jaýy» retinde tutqyndaldy. Jaýap alý kezinde J.Dosmuhamedovty qurmetteıtinin, A.Baıtursynovtyń, M.Jumabaevtyń talantyna bas ıetinin taısalmaı aıtyp, Batys Alashorda quramynda bolǵanyn jasyrmaǵany úshin 1937 jylǵy jeltoqsannyń 2-de atyldy. Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Soty kollegııasynyń 1992 jylǵy qyrkúıektiń 16-daǵy uıǵarymymen aqtaldy.

105 jyl buryn (1904-1945) kompozıtor, dombyrashy KÓShEKBAEV Smaǵul dúnıege keldi.

Atyraý oblysy Teńiz aýdanynda týǵan.

Qurmanǵazynyń kúıleri men Muhıttyń ánderin oryndaýshy.

1936 jyldan Jambyl atyndaǵy memlekettik fılarmonııada qyzmet etti.

Qurmanǵazynyń «Erteń ketem», «Laýshken», «Povestka» kúılerin E.G. Brýsılovskııge notaǵa túsirtti. «Maıdanǵa», «Jas dostar», «Maı gúli», t.b. án-romanstardyń avtory. 1939 jyly Shymkent qorǵasyn zaýytynda, 1941 jyly Aşysaıda (Ońtústik Qazaqstan oblysy) halyq aspaptar orkestrin qurdy.

Qyzyl Juldyz, 2-dárejeli Otan soǵysy, Qyzyl Tý ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.

85 jyl buryn (1924) sýretshi, keskindemeshi, akvarelshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri ÁJIEV Úki Ájıuly dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Almaty oblysy Qaskeleń aýdanynda týǵan.

N.V.Gogol atyndaǵy Almaty kórkemsýret ýchılışesin bitirgen.

Shyǵarmashylyǵy Qazaqstannyń beıneleý ónerinde eleýli oryn alady. Respýblıkadaǵy sýret kórmesiniń bárine belsene qatysty. Anglııa, Gana, Nıgerııada bolyp, qala kórinisiniń birneshe kartınalaryn jazdy. Sýretshiniń «Buqara», «Samarqan» serııalaryna engen «Hıýa kóshesi», «Shaıhanada», «Hıýa 1968 jyly» degen shyǵarmalary erekshe kózge tústi. Munda Ájıev Shyǵys qalalarynyń kórinisteri men halyqtyń jarqyn turmysyn shynaıy beıneledi. Týǵan jer tabıǵatyn tanytatyn «Asy jaılaýy», «Alataý bókterinde» atty shyǵarmalary shynshyldyǵymen, naqtylyǵymen qundyly. Portret janrynda da kóp eńbek etti. «M. Áýezovtyń portreti», «Stýdent qyz», «Mehanızator» sııaqty portretter sýretshi darynynyń jan-jaqtylyǵyn tanytady.

Qazaqstan memlekettik syılyǵynyń ıegeri. Birneshe medaldarmen marapattalǵan.

24 JELTOQSAN, BEISENBІ

Sochelnık (katolıktik meıram). Batys elinde Sochelnık merekesin Áýlıe Isa paıǵambardyń týǵan kúni qarsańynda toılaıdy. Dástúrge saı, árdaıym osy kúni, Isa týylǵan jer - Vıfleemde merekelik sherý ótedi. Tún ortasy aýǵanda shirkeýde messa bastalady. Messa - Vatıkanda ótetin eń saltanatty qyzmet túri.

Albanııa Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Respýblıka kúni (1924). Bul el 1912 jylǵy qyrkúıektiń 28-de táýelsizdigin aldy. 1946 jylǵy qańtardyń 11-de Albanııa halyqtyq respýblıka bolyp jarııalandy. 1976 jylǵy Konstıtýtsııaǵa sáıkes, Albanııa Halyqtyq Sotsıalıstik Respýblıka dep atyn ózgertti.

Qazaqstan Respýblıkasymen dıplomatııalyq qarym-qatynas 1993 jylǵy qyrkúıektiń 21-de ornatyldy.

OQIǴALAR

65 jyl buryn (1944) Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik opera jáne balet teatrynda Ahmet Jubanov pen Latıf Hamıdıdiń M.Áýezov lıbrettosyna jazylǵan «Abaı» operasy alǵash ret qoıyldy. Bul opera teatr repertýarynan ornyqty oryn alǵan qazaq kompozıtorlarynyń alǵashqy shyǵarmasy. Basty róldi Rıshat Abdýllın somdaǵan «Abaı» operasy Máskeý, Lenıngrad, Berlın, Drezden, Leıptsıg, Tashkent, ıAroslavl teatr sahnalarynda qoıyldy.

10 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Jarlyǵyna sáıkes sol kezdegi «Otan» partııasy tóraǵasynyń mindetin atqarýshy S.A.Tereşenko men Armıan mádenı ortalyǵy tóraǵasynyń orynbasary E.A.Ter-Pogosıan Beıbitshilik jáne rýhanı kelisim prezıdenttik syılyǵynyń laýreaty atandy.

7 jyl buryn (2002) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevqa Beıjiń ýnıversıtetiniń Qurmetti doktory ǵylymı ataǵy berildi.

5 jyl buryn (2004) Astana qalasy Esildiń sol jaǵalaýyndaǵy jańa ákimshilik ortalyǵy aýmaǵynda ornalasqan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Rezıdentsııasy resmı túrde ashyldy. Ashylý saltanatyna elordanyń barlyq ulttyq-mádenı ortalyqtarynyń ókilderi men qurmetti aqsaqaldar qatysty. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Rezıdentsııanyń ashylý saltanatynda jańa ǵımaratty «Aq Orda» dep atady. Rezıdentsııa 2001 jyly qyrkúıek aıynda salyna bastady. Ǵımarattyń jalpy kólemi 36720 kv.m. Ǵımarat qazirgi zamanǵy qurylystyń eń tańdaýly ádisterin qoldana otyryp, monolıt quımatastan salynǵan. Shatyrsúmbini qosa eseptegendegi ǵımarattyń bıiktigi 80 metr.

ESІMDER

70 jyl buryn (1939-1999) aqyn ORAZAEV Sovet dúnıege keldi.

Almaty oblysynda týǵan.

Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

Aýdandyq jáne oblystyq gazet redaktsııalarynyń, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń kórkem ádebıetti nasıhattaý bıýrosynyń, Jezqazǵan oblysy Aqadyr aýdandyq «Aqadyr tańy» gazetiniń qyzmetkeri bolǵan.

Óleńderi birneshe ret ujymdyq jınaqtarǵa engen. «Dala daýysy», «Shyrqaý bıik», «Óleńim - ózim» atty jyr jınaqtarynyń avtory.

25 JELTOQSAN, JUMA

Rojdestvo. Eýropada Rojdestvo merekesi Áýlıe Nıkolaýs kúni, ıaǵnı jeltoqsannyń 6-da bastalyp, qańtardyń 6-da aıaqtalady. Eýropanyń kóptegen elderinde bul mereke - naǵyz otbasylyq meıram bolyp sanalady. Rojdestvony toılaý eki-úsh kúnge sozylady da dástúrli birinshi juldyz janǵan sátte keshki asqa otyrýdan bastalady.

OQIǴALAR

30 jyl buryn (1979) «Tarazdyń kóne eskertkishteri» atty memlekettik murajaı-qoryǵy quryldy. Murajaıdyń quramyna kóne Tarazdyń eskertkishteri jáne Áýlıeata kezindegi qala qurylysy men sáýlet eskertkishteri kiredi. Solardyń ishinde Aısha bıbi, Qarahan, Babadja hatýn, Dáýitbek (Shamansúr) keseneleri, Ábdiqadyr meshiti, Úshtóbe saqtar qorǵany, Tónkeris, Tórtkól úı-jaıy jáne t.b. bar. Murajaı eksponattaryna kóne-túrik jazýlary, kúıiktas qumyralary, aǵash ydystar kiredi.

27 jyl buryn (1982) «Otyrar sazy» atty folklorlyq-etnografııalyq orkestri quryldy (qazirgi N.Tlendıev atyndaǵy Memlekettik folklorlyq-etnografııalyq orkestr akademııasy).

3 jyl buryn (2006) Almatyda «Ahmet Jubanov» atty derekti fılmniń premerasy boldy.

Kórinistiń avtory - tanymal rejısser Qalıla Omarov. Fılmniń stsenarııin mýzykant Jubanovtyń qyzy Ajar Ahmetqyzymen birge jazǵan. Fılmde keıipkerdiń tanymal jáne tanymsyz ómiriniń kórinisteri paıdalanylǵan. A.Jubanovtyń týǵan jeri - Aqtóbe oblysynda jáne Almatyda, Astanada jáne Parıjdegi mereıtoılyq sharalar ótken ıÝNESKO-nyń shtab-páterinde túsirilgen. Máskeý muraǵattarynan materıaldar paıdalanylǵan. Fılmde Jubanovtar áýletiniń kóptegen músheleri jáne onyń shóberesi, jas tanymal dırıjer Alan Bóribaev ta qatysqan.

3 jyl buryn (2006) Semeıde alǵashqy ret qazaqstandaǵy dóńgelekti traktordy TTZ-80.10. qurastyrý konveıerlik jelisi iske qosyldy. Bul onyń qurylýyna Belarýs, Reseı, Ózbekstan jáne Qazaqstan qatysqan birlesken kásiporyn.

ESІMDER

120 jyl buryn (1889-1941) Alash qozǵalysynyń qaıratkeri, Túrkistan ólkesi halyqtarynyń azattyq kúresi jetekshileriniń biri, pýblıtsıst MUSTAFA Shoqaı dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysy Shıeli aýdanynda týǵan. Sulýtóbe stansysyndaǵy orys mektebinde bastaýysh bilim alǵan ol 1902 jyly Tashkenttegi gımnazııaǵa túsip, 1910 jyly úzdik bitirip shyǵady. Bolashaq qaıratker 1910 jyly Sankt-Peterbor ýnıversıtetiniń zań fakýltetine oqýǵa túsip, ony 1917 jyly bitiredi.

Stýdent shaǵynan qoǵamdyq-saıası ómirge belsene aralasyp, túrki-musylman stýdent jastarynyń qozǵalysyna qatysady. 1917 jyly sáýirdiń 16-21-i aralyǵynda Tashkentte ótken Túrkistan ólkesi musylmandarynyń 1-shi sezine qatysyp, onyń tóralqasyna múshe bolyp saılandy. «Birlik týy» gazetiniń negizin qalap, onyń alǵashqy redaktory boldy. Túrkistan ólkesi jergilikti halqynyń múddesin qorǵaýdy maqsat etken qoǵamdyq-saıası uıymdardyń qyzmetin úılestirý úshin qurylǵan «Túrkistan ólkesi musylmandarynyń ortalyq keńesine» tóraǵalyq etti. Birinshi jalpyqazaq sezine qatysyp, Búkilreseılik quryltaı jınalysyna depýtattyqqa kandıdat retinde usynyldy. 1917 jyly Qazan tóńkerisinen keıin Tashkenttegi jumysshy-soldat depýtattar keńesi jergilikti halyqtyń ózin-ózi basqarý quqyǵyn moıyndaýdan bas tartyp, qarashanyń 15-22-inde ótken keńesterdiń 3-shi sezi qabyldaǵan «ólkedegi barlyq bılik eýropalyq násil ókilderinen kuralǵan Túrkistan Halyq komıssarlar keńesine kóshedi» degen qaýlysyn Mustafa Shoqaı naǵyz ádiletsizdik dep baǵalady. Ulttyq qoǵamdyq-saıası uıymdardy keńesterdiń qyryna alýyna baılanysty Mustafa Shoqaı jetekshilik etken «Túrkistan ólkesi musylmandarynyń ortalyq keńesi» Tashkentten Qoqanǵa kóship, onda ólke musylmandarynyń tótenshe sezin tez arada ótkizý isin qolǵa aldy. 1917 jyly qarashanyń 28-inde ótken Túrkistan ólkesi musylmandarynyń tótenshe 4-shi seziniń tóralqasyna basshylyq etti. Osy sezd sheshimimen qurylǵan Túrkistan (Qoqan) avtonomııasynyń 54 adamnan turatyn Ýaqytsha Halyq Keńesi quramyna saılandy jáne jańa Ýaqytsha úkimettiń Syrtqy ister mınıstri boldy. Ýaqytsha úkimetiniń tóraǵasy M.Tynyshbaev qyzmetinen ketkennen keıin onyń ornyna Mustafa Shoqaı saılandy. Ol sondaı-aq 1917 jyly jeltoqsanda Ekinshi jalpyqazaq sezine qatysyp, Alashorda quramyna saılandy. Sezd aıaqtalǵannan keıin Mustafa Shoqaı birtutas avtonomııa qurý máselesin qaraý úshin Syrdarııa qazaqtarynyń quryltaıyn shaqyrý týraly tıisti qaıratkerlerge jedelhat joldady. Onda: «Syrdarııa halqyna óz tarapymnan aıtarym, teginde Alash balasynyń basy qosylatyn kezi osy búgin. Aırylsaq, munan soń jurttyń basyn qosýymyz qıyn. Alash uranyna shappaıtyn qazaq balasy bolmas. Syrdarııa qazaǵy keshikpeı Alash týynyń astyna jınalar degen úmittemiz delingen edi. Mustafa Shoqaıdyń Syrdarııa óńiri qazaqtaryn Alash avtonomııasyna qosý jolyndaǵy áreketi nátıjesiz bolǵan joq. 1918 jyldyń bas kezinde ótken Syrdarııa oblysy qazaqtarynyń sezi «Alashorda óz aldyna avtonomııa jarııalap, Túrkistan (Qoqan) avtonomııasymen odaq bolsa, Syrdarııa qazaqtary Túrkistan avtonomııasynan shyǵyp, Alash avtonomııasyna kiredi» degen qaýly qabyldady. Qoqan qalasyn bolshevıkter jaýlap alyp, Túrkistan (Qoqan) avtonomııasyn qulatýyna baılanysty Mustafa Shoqaı shet elge emıgratsııaǵa ketýge májbúr boldy. 1918 jyly mamyrda Shoqaı Aqtóbege, odan Ekaterınbýrgke jetti. Onda keńestik bılikke qarsy oppozıtsııa kúshtermen baılanys ornatyp, bolshevıkter ústemdigine qarsy kúres júrgizýdiń joldaryn qarastyrdy. Búkilreseılik Quryltaı jınalysynyń Samaradaǵy komıteti májilisterine qatysty. Osy komıtettiń uıymdastyrýymen 1918 jyly qyrkúıekte Chelıabınskide shaqyrylǵan sezge qatyspaq bolyp barǵanynda ózge delegattarmen birge Kolchak áskerleri tarapynan tutqynǵa alyndy. Sáti túsip, tutqynnan bosap shyqqan soń 1919 jyly kóktemde Mańǵystaý arqyly Bakýge, odan Tbılısıge keldi. Mustafa Shoqaı onda 1921 jylǵy aqpannyń 25-ine deıin bolyp, osetındik belgili qaıratker A.Tsalykovtyń redaktorlyǵymen shyǵatyn «Volnyı gorets» jáne Grýzııa menshevıkteriniń «Borba» gazetterinde istedi. 1920 jyly Tbılısıde ýkraındyqtarmen birlese otyryp «Na rýbeje» jýrnalyn shyǵarýdy jolǵa qoıyp, onyń redaktory qyzmetin atqardy. Sonymen birge ol «Shafaq» («Tańsári») gazetine bas redaktor boldy. Tbılısı qalasy Keńes ókimetiniń qolyna ótken soń Mustafa Shoqaı zaıybymen birge Túrkııada biraz aıaldap, sońynan Frantsııaǵa aýysty. Sheteldik emıgratsııa jyldarynda kóptegen qıynshylyqtardy jeńe otyryp, ol keń aýqymdy, tereń mazmundy saıası kúres júrgizdi. A.Kerenskııdiń «Dnı» jáne P.Mılıýkovtyń «Poslednıe novostı» gazetterinde qyzmet etti. 1927 jyldan Zákı Ýálıdı Toǵannyń redaktorlyǵymen Parıjde shyǵyp turǵan «Ienı Túrkistan» jýrnalyna atsalysyp, «Týrkestan mıllı bırlıgı» («Túrkistan ulttyq birligi») uıymyna jetekshilik etti. Emıgratsııada júrgen túrki-musylman halyqtarynyń Á.Topchıbashev jáne G.Ishakı sekildi ókilderimen jıi aralasyp, pikirles boldy. Olardy Reseıdegi túrki-musylman halyqtaryn azattyqqa jetkizýde kúsh biriktire áreket etýge úndedi.

1940 jyly Parıjge nemis áskeri kirgende, Mustafa Shoqaı tutqynǵa alynyp, birneshe aı kontslagerde otyryp shyǵady. Kóp uzamaı Mustafa Shoqaı Berlındegi «Vıktorııa» aýrýhanasynda kúmándi jaǵdaıda kóz jumyp, qaladaǵy musylmandar zıratyna jerlendi.

Frantsııanyń Nojan-sıýr-Marn (Val-de-Marn departamenti) qalasynda qazaq ult ókilderiniń qatysýymen eskertkish taqta ornatylǵan. Almaty qalasynda Mustafa Shoqaı esimimen atalatyn kóshe bar. Qyzylorda qalasyndaǵy Ekologııa ýnıversıtetine Mustafa Shoqaı esimi berilgen. Qaıratkerdiń týǵan aýylyna eskertkishi qoıylǵan.

 70 jyl buryn (1939) qazaqtyń aqyn qyzy, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstan Respýblıkasynyń halyq jazýshysy OŃǴARSYNOVA Farıza Ońǵarsynqyzy dúnıege keldi.

Atyraý oblysynda týǵan. Atyraý memlekettik pedagogıka ınstıtýtyn bitirgen.

Aýyldyq mekteptiń muǵalimi qyzmetin atqarǵan. 1966-1969 jyldary - «Kommýnıstik eńbek» oblystyq gazetiniń ádebı qyzmetkeri. 1969-1977 jyldary - «Lenınshil jas» («Jas Alash») gazetiniń Atyraý, Aqtóbe, Oral oblystary boıynsha menshikti tilshisi, «Qazaqstan pıoneri» gazetiniń redaktory. 1978 jyly - «Pıoner» jýrnalynyń bas redaktory.

Alǵashqy kitaby «Sandýǵash» 1967 jyly jaryq kórgen. «Melodııa», «Bespokoınaıa pora», «Gordoe pokolenıe», «Kógershinderim», «Trevogı», «Ojıdanıe solntsa», «Ozarenıe» jyr jınaqtarynyń, «Bıiktik» ocherkter jınaqtarynyń, «Bizdiń Kámshat» povesiniń, Á.Tájibaev, M.Maqataev, chılı aqyny Pablo Nerýdy shyǵarmashylyqtary týraly ádebı-syn maqalalardyń avtory. S.Vangelıdiń «Prıklıýchenııa Gýgýtse», «Dedýshkın mınıstr» balalarǵa arnalǵan povesterin, S.Kapýtıkıannyń, E.Evtýshenkonyń, R.Kazakovanyń, arab aqyny Ábdýrahman ál-Hamısıdiń óleńderin, P.Nerýdyń kitaptaryn qazaqsha aýdarǵan. Aqynnyń kóptegen shyǵarmalary shet tilderge aýdarylǵan.

Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń birinshi jáne ekinshi shaqyrylymynyń depýtaty.

«Qurmet belgisi», «Parasat» ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.

26 JELTOQSAN, SENBІ

Slovenııanyń táýelsizdigi men yntymaqtastyq kúni. 1990 jylǵy 26-shy jeltoqsandaǵy referendýmnyń qorytyndylaryn jarııalaıdy. Referendým 1990 jylǵy jeltoqsannyń 23-de ótkizilgen bolatyn.

OQIǴALAR

18 jyl buryn (1991) Qazaqstan men AQSh arasynda tolyq kólemdi dıplomatııalyq ara-qatynas bekitildi.

14 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti týraly» Konstıtýtsııalyq zańy qabyldandy.

14 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Býhgalterlik esep jáne qarjylyq eseptilik» Zańy qabyldandy.

4 jyl buryn (2005) Aqtóbe oblysyndaǵy Alǵa aýdany ortalyǵynda 19 ǵasyrdyń aıaǵynda Aqkemir kentinde ómir súrgen haziret Muhambetqazy Mendiqulov atyndaǵy meshit saltanatty túrde ashyldy. Ol ıslamnyń bedeldi qyzmetshisi, Mekkege birneshe ret qajylyq jasaǵan, aǵartýshy, sol óńirdiń tarıhyna óz izin qaldyrýshy. Muhambetqazy reseı patshasynyń qabyldaýynda bolyp jáne Aqkemirde mektep ashýyna ruqsat alǵan.

3 jyl buryn (2006) ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtiń «Qazaqstan joly» atty kitabynyń tusaý keser rásimi ótti.

3 jyl buryn (2006) Pavlodarda Chernobyl atom elektr stansasy apatynda qutqarýǵa qatysqan Pavlodarlyqtarǵa arnalǵan eskertkishtiń ashylý rásimi ótti. Eskertkishtiń ortasynda - adam denesiniń nusqalary, «atom ıadrosyn» ustaýǵa talpynǵan qoldar. Pavlodarlyqtar men Chernobyldyqtardyń shyǵarmashylyq qoǵam ujymynyń jobasy qala ákimshiliginiń qoldaýymen iske asyrylǵan.

1 jyl buryn (2008) Batys Qazaqstan oblysy Qaztalov aýdany Qarakól aýylynda Qazaqstan Respýblıkasynyń kompozıtory, eńbek sińirgen ustazy Náseken Súleımenovtyń murajaıy ashyldy.

ESІMDER

115 jyl buryn (1894-1938) memleket jáne qoǵam qaıratkeri, Túrkistan Respýblıkasy Halyq komıssarlary Keńesiniń tóraǵasy, Túrksib qurylysynyń negizin salýshylardyń biri RYSQULOV Turar dúnıege keldi.

1907-1910 jyldary Turar Merkedegi orys-qazaq bastaýysh mektebinde, 1910-1914 jyldary Bishkektegi aýyl sharýashylyq ýchılışesinde oqyp, baý-baqsha mamandyǵyn alady. 1914-1916 jyldary Merkede jáne Tashkent túbindegi baý-baqsha isimen aınalysady. 1916 jyldyń jazynda Áýlıeata oıazynda otarshyldyqqa qarsy qarýly kóterilisti uıymdastyrǵany úshin qamaýǵa alynady. Qazaq halqynyń 1916 jylǵy ult-azattyq qozǵalysy jas ıntellıgentterdiń saıası saýattaný mektebi boldy jáne olardyń taǵdyryn aıqyndap bergen uly qozǵalys edi. 1917 jylǵy revolıýtsııa kezinde patshanyń taqtan qulaǵanyn estigen T.Rysqulov Tashkenttegi oqýyn tastap, Áýlıeata oıazyndaǵy Merke aýdanyna keledi. Onda erkindik pen táýelsizdik úshin kúresý maqsatynda 1917 jyldyń basynda «Qazaq jastarynyń revolıýtsııalyq odaǵyn» qurady. 1918 jyly Áýlıeata oıazy Sovdepi tóraǵasynyń orynbasary qyzmetin atqarady. Qazan aıynda Keńesterdiń VІ sezinde TúrkOAK quramyna kiredi. Odan keıin Túrkistan Respýblıkasynyń densaýlyq saqtaý halkomy bolyp taǵaıyndalady. Túrli qyzmet atqaryp, 1920 jyly Túrkistan Kompartııasy OK-niń múshesi, Túrkistan AKSR OAK tóraǵasy bolyp saılandy.

Rysqulovtyń saıası, memlekettik qyzmetker retindegi esimi Musylman bıýrosyndaǵy qyzmetimen baılanysty keńinen belgili boldy. Onyń basshylyǵymen Musbıýro Ortalyqtyń qysymy men dıktatyna qarsy únemi kúres júrgizdi. Túrki Respýblıkasy men Túrki kompartııasyn qurý jónindegi Rysqulov kózqarastary Musbıýronyń ІІ konferentsııasynda qoldaý tapty. Biraq ortalyq aralasyp, túrkistandyqtardyń ulttyq baǵdarlanýǵa degen erkindigin basyp tastady. Turarǵa pantıýrkızm men ulttyq aýytqý jóninde aıyp taǵylyp, ómiriniń sońyna deıin qalmady. T.Rysqulov 1920 jyly Bakýdegi Shyǵys halyqtarynyń І seziniń jumysyna qatysty. 1920 jyly jeltoqsanda RSFSR Ulttar isi jónindegi halkomynyń orynbasary, 1922 jyly Túrkistan Respýblıkasy Halyq komıssarlary Keńesiniń Tóraǵasy qyzmetine taǵaıyndaldy. 1924 jyly Monǵolııaǵa Komınternniń ókili retinde jiberildi. 1925 jyly Qazraıkom BKP (b) baspasóz bóliminiń meńgerýshisi jáne «Eńbekshi qazaq» gazetiniń jaýapty redaktory, 1926-1937 jyldary maqta jónindegi turaqty májilis tóraǵasynyń orynbasary.

Onyń qalamynan ondaǵan kitap, kitapsha, 100-den asa maqalalar shyqty.

1937 jyldyń mamyr aıynda Máskeýde qamaýǵa alynǵan. 1934 jyly qurylǵan «Búkilodaqtyq birikken ortalyqty» uıymdastyrýshy degen aıyp taǵylǵan. 1938 jyldyń 10 aqpanynda atý jazasyna ushyraǵan.

Almatyda iri dańǵyldardyń biri Rysqulov esimimen atalady.

50 jyl buryn (1959) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki tóraǵasy MARChENKO Grıgorıı Aleksandrovıch dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Máskeý memlekettik halyqaralyq qatynastar ınstıtýtyn bitirgen.

1984-1991 jyldary - Qazaq KSR Tústi metaldar mınıstrligi konstrýktorlyq-tehnologııalyq bıýrosynyń ınjener-konstrýktory, basqarý kadrlar bólimi bastyǵynyń orynbasary - mınıstr keńesshisi, Qazaq ǵylymı-ekonomıkalyq jáne tehnıka-ekonomıkalyq zertteýler ǵylymı-zertteý ınstıtýty aýdarmashysy, redaktory, aǵa redaktory jáne marketıngtik aqparattyq tobynyń jetekshisi, Shalaótkizgishtik mashına qurylysy konstrýktorlyq bıýro sektorynyń atqarýshy dırektory, «Aloe» ǵylymı-óndiristik kooperatıvtik ortalyǵy konstrýktorlyq bıýrosynyń tóraǵasy. 1991-1999 jyldary - «Eýrazııa» aımaqaralyq memlekettik ekologııalyq konsortsıýmy syrtqy ekonomıkalyq baılanystar boıynsha bas sarapshysy, Qazaqstan Respýblıkasy vıtse-prezıdentiniń kómekshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki tóraǵasynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Baǵaly qaǵazdar jónindegi ulttyq komıssııanyń tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń shtattan tys keńesshisi, «Deutsche Bank-Securities (Kazakhstan)» AAQ-nyń prezıdenti. 1999-2009 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstriniń birinshi orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń ekonomıkalyq máseleler jónindegi kómekshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń shtattan tys keńesshisi, «Qazaqstannyń Halyq Jınaq Banki» AQ-y basqarmasynyń tóraǵasy. Atalǵan qyzmetinde - 2009 jyldyń qańtarynan.

Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Sıngapýr Respýblıkasynyń, Almaty qalasyndaǵy Ispanııa Koroldiginiń qurmetti konsýly.

«Parasat», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Tunǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev» ordenderimen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna 10 jyl» medalimen marapattalǵan.

27 JELTOQSAN, JEKSENBІ

1429 hıjra jylynyń 10-shy muharramy - Ashýra kúni - Allanyń Paıǵambarlary men Elshilerin eske túsirý kúni. Ashýra - «ashara» sózinen shyqqan, maǵynasy - «on» degendi bildiredi. Bul kúni Muhammed paıǵambar adamdardy izgilikke shaqyryp, onyń shapaǵatty Uly kún ekenin aıtqan. Ashýra kúni tutylǵan oraza adamdy ótken jáne aldaǵy kúnálarynan tazartady dep sanalǵan. Al bul kúni syrqattyń halin baryp suraý - Adam atanyń barlyq balalaryn aralaǵanmen birdeı bolady eken. Bul kúni sýsaǵanǵa sý bergen adam - kúnásiz, pák adam sanalady, bul kúni tolyq jýynyp, dáret alǵan adam - kóptegen aýrý-syrqaýlardan, azap-tozaqtardan qorǵalady

Reseı Federatsııasynyń qutqarýshy kúni. Reseı Federatsııasy Prezıdentiniń 1995 jylǵy 26-shy qarashadaǵy Qaýlysymen bekitilgen.

Qyrǵyzstannyń tólqujat-buryshtama qyzmetkerleriniń kúni. 1932 jylǵy jeltoqsannyń 27-de Ortalyq atqarýshy komıtet pen KSRO Halyq Komıssarlar Odaǵy «KSR Odaǵyna Biryńǵaı tólqujat júıeni bekitý týraly» Qaýly qabyldady jáne tólqujatta mindetti túrde tirkeý bolý kerek. Osy ýaqyttan bastap tólqujat-buryshtama qyzmetiniń qurylǵan kúni dep esepteledi. 2006 jylǵy mamyrdyń 30-da Qyrǵystan Respýblıkasy Prezıdentiniń Qaýlysymen tólqujat-buryshtama Departamenti quryldy.

OQIǴALAR

85 jyl buryn (1924) Semeıde Orys geografııalyq qoǵamynyń Abaıdy eske alýǵa arnalǵan májilisi jáne qalalyq teatrda uıymdastyrǵan keshi ótti. M.Áýezov Abaı shyǵarmashylyǵy týraly baıandama jasady.

4 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Qaýlysymen Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary men shetel azamattaryna qoldaý kórsetý, qazaqstan parlamentiniń damýyna óz eńbekterin sińirgen úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamentiniń 10-jyldyǵyna oraı mereıtoılyq medaldar bekitilgen.

ESІMDER

85 jyl buryn (1924) ǵalym-bıohımık, bıologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri SEIІTOV Zulqarnaı dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynda týǵan.

Omby aýylsharýashylyǵy ınstıtýtyn, onyń aspırantýrasyn bitirgen.

1954-1997 jyldary - Almaty zootehnıkalyq-maldárigerlik ınstıtýty (Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti) organıkalyq hımııa jáne bıohımııa kafedrasynyń dotsenti, professory, meńgerýshisi. 1998-2001 jyldary - ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory. 2002 jyldan - S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsınalyq ýnıversıteti bıohımııa kafedrasynyń professory.

Negizgi ǵylymı eńbekteri mal bıohımııasyna arnalǵan. Sıyr men bıe, túıe sútindegi belok, amın qyshqyly, maı qyshqyly, úshglıtserıd, vıtamınder quramy men onyń tehnologııalyq qasıetterin hımııalyq turǵydan zerttedi. Bıe men túıe sútin, saýmal qymyz ben shubatty molekýlalyq deńgeıde keptirýdiń jańa ádisin taýyp, sodan alynǵan qurǵaq untaqtan tabıǵı qymyz ben shubat óndirýdiń jańa bıotehnologııasyn usyndy. «Qazaq balzamy» shıpaly sýsyny men ishine altyn tamyr salyp ashytqan «Altyn sý» tunbasynyń, 150 astam ǵylymı eńbekterdiń, 7 avtorlyq kýálik pen 2 patenttiń avtory.

2-dárejeli Otan soǵysy, Qyzyl Juldyz ordenderimen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1949) 3-dárejeli memlekettik ádilet keńesshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttigi (qarjy polıtsııasy) tóraǵasynyń orynbasary OŃǴARBAEV Sáttibek Ońǵarbaıuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. R.A.Rýdenko atyndaǵy Sverdlov zań ınstıtýtyn bitirgen. Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasynyń ortalyq aımaqtyq kólik prokýrory qyzmetin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2006 jyldan.

28 JELTOQSAN, DÚISENBІ

Halyqaralyq kıno kúni. 1895 jyly Parıjde Kapýtsın býlvarynda «Grand-kafe» Lıýmerler aǵaıyndarynyń sınematografııasynyń alǵashqy seansy ótti. 1895 jyly frantsýz Lýı men Ogıýst Lıýmerler ózderiniń oılap tapqan «Sınematograf» apparatyna patent aldy. 1895 jyly naýryzdyń 22-de aǵaıyndar Parıjde alǵashqy ret kınoseans ótkizdi. Olar jaqyn dostaryna ǵana «Jumysshylardyń Lıýmer zaýytynan shyǵýy» («Vyhod rabochıh s zavoda Lıýmer») atty qysqa lentasyn kórsetken.

OQIǴALAR

75 jyl buryn (1934) Soltústik Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatry ashyldy. Búginde Pavlodar oblystyq mýzykalyq-drama teatry J.Aımaýytovtyń esimimen atalady.

5 jyl buryn (2004) AO «Qazposhta» kórnekti qazaq jazýshysy jáne memlekettik qaıratker Sáken Seıfýllıniń 110-jyldyǵyna arnalǵan jańadan sýrettelgen «Mereıtoılyq jáne eleýli kúnder» atty serııanyń markasyn aınalymǵa shyǵardy. Jańa markanyń baǵasy -35 teńge, tıraj 50 000 dana.

S.Seıfýllın (1894-1938) - kórnekti qazaq jazýshysy jáne qoǵam qaıratkeri. 1914 jyly Qazanda alǵashqy «Ótken kúnder» («Dnı mınývshıe») atty óleńder jınaǵy jaryq kórdi. Quttyqtaý, shattanǵan óleńderdiń avtory 1916 jylǵy ult-azattyq kóterilisti qoldady. Onyń qolynan «Baqyt jolyna» pesasy, «Tar jol taıǵaq keshý» romany, qazaq ádebıetindegi eńbekteri men halyq folklory, basqa da shyǵarmalary shyqqan. Gazet-jýrnaldarmen belsendi jumys jasaǵan. 1922 jyly Qazaq AKSR Halyq komıssarlar odaǵynyń tóraǵasy, sodan keıin halyqqa bilim berý komıssarıaty ǵylymı ortalyǵynyń tóraǵasy, Qazaqstan jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy bolyp taǵaıyndalǵan.

ESІMDER

45 jyl buryn (1964) Batys Qazaqstan oblysy Qaratóbe aýdanynyń ákimi ÓTEǴULOV Arman Kárimuly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynda týǵan.

Saratov zootehnıkalyq-maldárigerlik ınstıtýtyn, Batys Qazaqstan ınjenerlik-tehnologııalyq ýnıversıtetin bitirgen.

1989-1998 jyldary - Fýrmanov aýdany «Aqkól» keńsharynyń bas maldárigeri, Kaztalov aýdany «Taldyapan» aýyl sharýashylyǵy kásipornynyń dırektory. 1998-2002 jyldar aralyǵynda Kaztalov aýdany ákimshiliginde jáne oblys ákimi apparatynda basshy jáne jaýapty laýazymdar atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2002 jyldyń jeltoqsan aıynan.

29 JELTOQSAN, SEISENBІ

Bıologııalyq áralýandylyqtyń halyqaralyq kúni. BUU Bas Assambleıasy 49-sessııasynyń (1995) sheshimi boıynsha bıologııalyq áralýandylyq (Jerdiń florasy men faýnasy, 1993) týraly halyqaralyq konventsııanyń kúshine engen kúninen bastap toılanady.

OQIǴALAR

11 jyl buryn (1998) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Ulttyq muraǵat qory jáne muraǵattar týraly» Zańy qabyldandy.

5 jyl buryn (2004) Qazaqstannyń tehnıkalyq kremnııdiń birinshi kılogrammy Pervomaı sırek jerlik zaýytynyń («Ertis sırek jerlik kompanııasy» JShS) ónerkásip alańynda alyndy.

1 jyl buryn (2008) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti qoǵamdyq araqatynasty baqylaıtyn, ómirdiń qıyn jaǵdaıynda ornalasqan adamdarǵa arnaıy áleýmettik qyzmetter kórsetetin «Arnaıy áleýmettik qyzmetter týraly» Zańǵa qol qoıdy.

1 jyl buryn (2008) Qazaqstanda birinshi ELV-4 ónerkásip jyldamdatqyshy jáne «ıAdrolyq tehnologııalar parkiniń» radıatsııalyq tehnologııalar kesheniniń tehnologııalyq jelisi iske qosyldy. Bul - tehnoparktiń ınnovatsııalyq ınfraqurylymynyń alǵashqy óndiris obektisi bolyp tabylady. ıAdrolyq tehnologııalar kesheni Qazaqstanda erekshe óziniń maǵynasy bar jáne kólemdi ulttyq tehnoparkti qurýǵa múmkindik beredi, joǵarǵytehnologııalar zerttemelerin naryqqa shyǵarý jáne ónerkásip óndirisin engizilýin qamtamasyz etedi. Tehnoparktiń negizgi ereksheligi - ıadrolyq-fızıkalyq óndiristiń baǵdary. Elektronnyń ónerkásip jyldamdatqyshy tehnoparkqa biregeılik beredi jáne onyń ereksheligin kórsetedi.

ESІMDER

80 jyl buryn (1929-2000) aqyn ShІLDEBAEVA Kúlán dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysy Qarqaraly aýdanynda týǵan.

Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen.

Almaty orta mektepterinde, Jambyl qalasyndaǵy Mádenı-aǵartý ýchılışesinde qazaq tili men ádebıetinen sabaq berip, ustazdyq etken.

Tuńǵysh jınaǵy 1962 jyly jaryq kórgen. «Tuńǵysh kitap», «Armanym», «Qyz kóńil», «Boıjetkender», «Іńkárim», «Merýert gúl», «Mojjevelnık» jyr jınaqtarynyń avtory. Birqatar óleńderi orys tiline aýdarylǵan.

30 JELTOQSAN, SÁRSENBІ

Madagaskar Respýblıkasynyń kúni. 1975 jyly jeltoqsannyń 21-de Referendým Demokratııalyq Madagaskar Respýblıkasynyń Ata Zańyn qabyldady.

OQIǴALAR

14 jyl buryn (1995) Qaraǵandy oblysynyń Egindibulaq aýylynda Qazybek bıge eskertkish ornatyldy.

11 jyl buryn (1998) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Import taýarlarynan ishki naryqty qorǵaý týraly sharalar» Zańy qabyldandy.

10 jyl buryn (1999) Aqmola oblysy Atbasar qalasynda jazýshy Іlııas Esenberlınniń murajaıy ashyldy. Jazýshy turǵan úıge eskertkish taqta ornatyldy.

ESІMDER

95 jyl buryn (1914-1996) tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, dotsent, Qazaq KSR-ne eńbek sińirgen muǵalimi, Qazaq qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynyń alǵashqy rektory MÝRZABEKOVA (Myrzabekova) Tursyn dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan.

Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtet) bitirgen.

1933-1945 jyldary oqytýshylyq, Shymkent qalalyq atqarý komıtetinde qyzmet atqarǵan. 1945-1959 jyldary - Qazaq qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynyń rektory. 1959-1978 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) oqytýshysy.

Qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynda jataqhana men oqý korpýstaryn salýdy, stýdentterdi tegin tamaqtandyrýdy, kitaphanalarǵa Máskeý, Sankt-Peterbor qalalarynan kitaptar aldyryp, hımııalyq laboratorııa uıymdastyrǵan.

Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.

70 jyl buryn (1939) ǵalym, zań ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ulttyq Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Quqyq jáne naryq akademııasynyń rektory SÁBІKENOV Salahıden Nursalıuly dúnıege keldi.

Atyraý oblysynda týǵan.

Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

1965-1993 jyldary - Qazaqstan Ǵylym Akademııasy Fılosofııa jáne quqyq ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri, Qaraǵandy joǵary mılıtsııa mektebiniń oqytýshysy. 1993-1995 jyldary - Almaty joǵary mılıtsııa mektebi bastyǵynyń orynbasary. 1996-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııalyq Keńesiniń múshesi.

«Pravo ı sotsıalnye ınteresy», «Normatıvno-pravovye akty», «Kontseptsııa pravovogo gosýdarstva», «Salystyrmaly memlekettik quqyq» ǵylymı eńbekterdiń avtory. 5 ǵylym doktoryn, 35 ǵylym kandıdatyn daıyndaǵan.

31 JELTOQSAN, BEISENBІ

Álem ázirbaıjandarynyń yntymaqtastyq kúni. Alǵashqy ret 1991 jylǵy jeltoqsannyń 16-ynda ázirbaıjan halqynyń kóshbasshysy Geıdar Alıev Nahıchevan Avtonomııalyq Respýblıkasynyń Joǵarǵy Májilisiniń tóraǵasy bola turyp jarııalady, sodan keıin bul kún ázirbaıjan halqynyń ulttyq meıramy bolyp qaldy.

Qyrǵystannyń keden qyzmetkerleriniń kúni. 2006 jylǵy aqpannyń 15-i Qyrǵyz Respýblıkasy Úkimetiniń Qaýlysymen Qyrǵyz Respýblıkasynyń keden qyzmetiniń dástúrin uıymdastyrý jáne mırasqorlyǵyn qamtamasyz etý maqsatynda bekitilgen.

OQIǴALAR

15 jyl buryn (1994) akademık Zeınolla Qabdolovqa «Qazaqstannyń halyq jazýshysy» qurmetti ataǵy berildi.

15 jyl buryn (1994) ánshi Maqpal Júnisovaǵa «Qazaqstannyń halyq ártisi» qurmetti ataǵy berildi.

13 buryn (1996) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń Qaýlysymen «Shetelde turatyn otandastarǵa kómek kórsetý memlekettik baǵdarlama» bekitildi.

5 jyl buryn (2004) Almatyda Qazaqstanyń tarıhy, mádenıeti jáne óneri týraly «World Discovery Kazakhstan» atty jýrnalynyń birinshi sany jaryq kórdi. Jańa jýrnalda tarıh, mádenıet, qazirgi qazaqstan qoǵamynyń sana seziminiń damýy týraly taqyryptar qozǵalady. Jýrnaldyń baspagerleri men redaktsııa ujymynyń oıynsha, «World Discovery Kazakhstan», qazirgi qazaqstan qoǵamy ózin-ózi ıdentıfıkatsııalaý jáne qalyptastyrý úshin ǵana arnalǵan, sol ulttyq naqysh basqa birlestikterdegi halyqtardy biriktiredi. Baspanyń tırajy - 15 myń dana, jylyna 4 ret shyǵady.

ESІMDER

95 jyl buryn (1914-1974) jazýshy, aýdarmashy, ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty SATYBALDIEV Áben dúnıege keldi.

Taraz qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

1939-1962 jyldary - «Ońtústik Qazaqstan» oblystyq gazetiniń ádebı qyzmetkeri, bólim meńgerýshisi, «Sotsıalıstik Qazaqstan» («Egemen Qazaqstan») gazetiniń menshikti tilshisi, bólim meńgerýshisi, «Ara» - «Shmel» jýrnalynyń jaýapty hatshysy, «Juldyz» jýrnaly bas redaktorynyń orynbasary, «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bas redaktory. 1968-1974 jyldary Qazaq KSR Ǵylym Akademııasy Til bilimi ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, Qazaq Sovet entsıklopedııasy bas redaktorynyń birinshi orynbasary qyzmetterin atqarǵan.

«Rýhanı qazyna» ǵylymı eńbekter jınaǵynyń, «Aqmaral» áńgime, ocherkter jınaǵynyń avtory. I.Goncharovtyń «Jar» romanyn, B.Polevoıdyń «Naǵyz adam týraly ańyz», F.Gladkovtyń «Balalyq shaq» povesterin, A.Qahardyń «Qyshtaq», Sh.Rashıdovtyń «Daýyldan da kúshti» romandaryn qazaq tiline aýdarǵan.

85 jyl buryn (1924-1991) ǵalym, ónertaný ǵylymdarynyń kandıdaty, professor BISENOVA Ǵafýra Nurǵalıqyzy dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysy Aqjaıyq aýdanynda týǵan.

Oral pedagogıkalyq ınstıtýtyn (M.Ótemisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtet), Almaty konservatorııasyn (Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy) bitirgen.

Oral pedagogıkalyq ınstıtýty fızıka-matematıka fakýltetiniń oqytýshysy bolǵan. 1953-1967 jyldary - Qazaq radıosynyń kórkemdik jetekshisi, Qazaqstan Kommýnıstik partııasy Ortalyq Komıteti úgit-nasıhat bóliminiń nusqaýshysy. 1967 jyldan Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń ǵylymı jumystar jónindegi prorektory, qazaq mýzykasy men folklory kafedrasynyń professory qyzmetterin atqarǵan.

Ǵylymı eńbekteri qazaqtyń halyq mýzykasyn zertteýge, negizinen Abaıdyń án shyǵarmashylyǵyna arnalǵan.