QazAqparat-Anons: tamyzdyń 7-si men 9-y aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ҮKІMET

Tamyzdyң 7-sinde Bilim jәne  ғylym mınıstrliginde aptalyқ   brıfıng    bolady.

TMD

Tamyzdyң 10-11-inde Mәskeý қalasynda Ұjymdyқ қaýipsizdik týraly shart ұıymy jәne Tәýelsiz Memleketter Dostastyғy sheңberinde BҰҰ Bas Assambleıasy 64-shi sessııasynyң kүn tәrtibindegi mәseleler boıynsha TMD jәne ҰҚShҰ қatysýshy memleketterdiң қadamdaryn үılestirý jөnindegi syrtқy ister mınıstrlikteri arasyndaғy konsýltatsııalary өtkiziledi. Іs-shara barysynda BҰҰ Bas Assambleıasynyң 64-shi sessııasyndaғy basymdy mәseleler, BҰҰ reformasy, sandaı-aқ Қaýipsizdik Keңesi, BҰҰ organdaryna saılaý, Aýғanstandaғy jaғdaı jәne basқa da mәselelerdi  talқylaý josparlanýda.

ҚAZAҚSTAN JӘNE ӘLEM

Tamyzdyң 8-inde   AҚSh Kongresiniң respýblıkalyқ azshylyғynyң basshysy Dj.Boýner bastaғan delegatsııa Astanaғa kelýdi josparlap otyr. Elimizdiң resmı tұlғalarymen josparlanғan kezdesýler barysynda mұhıttyң arғy jaғynan kelgen zaң shyғarýshylar parlamentaralyқ yntymaқtastyқ, saýda-ekonomıkalyқ қatynastar jәne ғalamdyқ energetıkalyқ қaýipsizdik mәseleleri jөninde pikir almaspaқ.

Tamyzdyң 12-sinde BҰҰ Damý baғdarlamasy jәne ҚR-daғy Ұlybrıtanııa Elshiliginiң қoldaýymen Қazaқstandy jan-jaқty merzimdi sholýғa (JMSh) daıyndaý jөninde қorytyndy semınar josparlanýda.Semınar jұmysyna memlekettik mekemeler, үkimettik emes organdardyң, halyқaralyқ ұıymdardyң jәne Қazaқstandaғy dıplomatııalyқ mıssııalardyң өkilderi қatysady.Jan-jaқty merzimdi sholý - Adam құқyғy jөnindegi Keңestiң jaңa mehanızmi, ol tөrt jylda bir ret BҰҰ-ғa mүshe barlyқ 192 memleketterdegi adam құқyғy salasyndaғy saıasatty sholýғa arnalғan. Қazaқstan JMSh-dy 2010 jyly aқpan aıynda BҰҰ-nyң Adam құқyқtary jөnindegi Keңesiniң 7 sessııasy barysynda өtedi.

BASҚA MEMLEKETTІK ҚҰRYLYMDAR

Shilde aıynan bastap қyrkүıek aıyna deıin Kedendik baқylaý komıtetiniң basshylary azamattardy қabyldaıdy. Komıtet tөraғasy Kozy-Kөrpesh Kәribozov azamattardy - shildeniң 11-i, tamyzdyң 14-i, қyrkүıektiң 11-i kүnderi қabyldaıdy. Azamattar sondaı-aқ, өz mәselelerimen komıtet tөraғasynyң orynbasarlaryna da kire alady. Tөraғa orynbasary Serjan Dүısebaev - shildeniң 16-synda, tamyzdyң 13-inde, қyrkүıektiң 17-sinde қabyldasa, Jarқynbek Ospanov - shildeniң 15-inde, tamyzdyң 12-sinde, қyrkүıektiң 9-ynda, al Igor Ten - shildeniң 6-synda, tamyzdyң 10-ynda, қyrkүıektiң 14-inde қabyldaıdy. Қabyldaý ýaқyty - saғat 16.30-18.30-dyң aralyғynda. Myna telefon arқyly қabyldaýғa jazylýғa bolady: (8-7172) 79-45-79.

SPORT

Almatyda tamyzdyң 9-13 kүnderi fýtboldan ұlttyқ құramanyң oқý-jattyғý jıyny өtedi.

ASTANA

Shildeniң 20-synan bastap   Bөgembaı batyr daңғyly boıynsha kөlik құraldarynyң қozғalysy ishinara (jүrý bөligi boıynsha) shekteledi, Osyғan baılanysty ýaқytsha osy daңғyldyң Saryarқa daңғylynan Respýblıka daңғylyna deıingi ýchaskesinde jolaýshylar baғyttary қozғalysynyң  kestesi өzgertiledi. № 2, 106, 109, 116, 119 jәne 120 jolbaғyttar Jeңis daңғyly-Jangeldın kөshesi-Respýblıka daңғyly-Bөgembaı batyr daңғyly boıynsha, odan әri bұrynғy kestemen.  № 4, 16, 20, 36, 45 jәne  59 jolbaғyttar Bөgembaı batyr daңғyly boıynsha өzgerissiz, jolaýshylar kelesi kөshelerden tүsirilip-mingiziledi.  № 8, 34 jәne 57 jolbaғyttary Jeңis daңғyly - Jangeldın kөshesi boıymen, odan әri bұrynғy kestemen. № 19, 27 jәne  122  jolbaғyttar Beıbitshilik kөshesi-Dүkenұly (Drýjba) kөshesi-Respýblıka daңғyly boıynsha, odan әri bұrynғy kestemen.  № 117 jolbaғyt - Respýblıka daңғyly - Seıfýllın kөshesi- Jeңis daңғyly boıymen, odan әri bұrynғy kestemen. Shektelgen ýchaskelerde jaңғyrtý jұmystary jүrgiziledi.

Tamyzdyң 3-8-i aralyғynda  Prezıdenttik  mәdenıet ortalyғynda  «Mereıtoı ıeleri» kitap  kөrmesi  өtedi.

Tamyzdyң 4-9-y aralyғynda Prezıdenttik  mәdenıet ortalyғynda  «Tәýelsiz Қazaқstan  Respýblıkasy  jәne onyң  negizin қalaýshy -  Prezıdent   Nұrsұltan     Nazarbaev»    kөrmesi    өtedi.

ALMATY

Tamyzdyң 7-si kүni Almatydaғy Respýblıka saraıynda 75 kılәғa deıingi salmaқta қazaқstandyқ Beıbit Nazarov pen koreıalyқ Seo Sıýng Kıong aralas jekpe-jektiң WAFC nұsқasy boıynsha Әlem chempıony ataғyn sarapқa alady.        

Tamyzdyң   7-sinde   Ә.Қasteev atyndaғy memlekettik  mұrajaıda  Ch.Noғaıbaevtyң   «Tұz tүıirshigi»   dep atalatyn  kөrmesi  өtedi.

Tamyzdyң 5-i men қyrkүıektiң 5-i aralyғynda  Almatyda қorshaғan ortanyң  sapasyn jaқsartý   maқsatynda «Taza aýa» aılyғy өtkiziledi.     Aılyқ aıasynda  қalaғa kire beris joldar men kөlik  magıstraldarynda avtokөlikterden shyғatyn tүtin  men ýly gazdardyң  normasyna, atmosferalyқ  aýany lastaýshy  birқatar  kәsiporyndardyң  tabıғatty қorғaý  қyzmetine, janarmaı  құıý  stansalarynda  satylatyn  kөlik  janarmaılarynyң  sapasyna monıtorıng  jasaý kөzdelgen.

ATAÝLY  KҮNDER.  ELEÝLІ OҚIҒALAR

TAMYZ AIYNDA:

90 jyl bұryn (1919) Jambyl oblystyқ «Znamıa trýda» gazetiniң alғashқy sany jaryқ kөrdi. Basylym Әýlıe ata ýezi RKP (b) komıtetiniң organy retinde «Aýlıeatınskıı vestnık» degen atpen shyққan bolatyn. Gazet ataýy 1963 jylғa deıin «Bednota», «Professıonalnyı vestnık Aýlıeatınskogo ýezda», «Dehkanın», «Radıogrammy ROSTA», «Volnaıa bednota», «Za pıatıletký», «Stalınskıı pýt», «Kommýnıst» bolyp birneshe mәrte өzgerdi. Қazirgi ataýymen 1963 jylғy maýsymnyң 1-nen bastap shyғyp keledi.

48 jyl bұryn (1961) Aқmola oblystyқ Sýretshiler odaғy құryldy. Alғashқy ұjym құramynda I.Repın atyndaғy Lenıngrad kөrkemsýret ınstıtýtynyң jәne Lvov memlekettik қoldanbaly jәne sәndik өner ınstıtýtynyң tүlekteri: keskindemeshiler B.Beltıýkov, M.Porýnın, V.Kýcherovskıı, V.Holýev, A.Svıtıch, grafıkshiler V.Tolchınskıı, O.Shelepýgın, mүsinshiler L.Kolotılına, ıÝ.Býshtrýk, E.ıAblonskaıa, M.Antonıýk, V.Tovtınder boldy. Basқarmanyң tұңғysh tөraғasy bolyp keskindemeshi B.Beltıýkov saılandy. 1969 jyly өndiristik tsehy jәne sheberhanasy bar «Sýretshiler үıi» salyndy. Sýretshiler odaғynyң mүsheleri Astana қalasynda, oblystyң kөptegen aýdandarynyң ortalyқtarynda Ұly Otan soғysynda қaza tapқan jaýyngerlerge arnalғan memorıaldyқ eskertkishter ornatқan. Bүgingi taңda osy mekemeniң sýretshileri Қazaқstannyң jas astanasynyң gүldenýine өz үlesterin қosýda. Olardyң үzdik keskindeme, grafık, mүsin, қoldanbaly-sәndik týyndylary Ә.Қasteev atyndaғy Memlekettik өner mұrajaıynda, Kөrme jәne aýktsıondar dırektsııasynda, Mәdenıet jәne aқparat mınıstrliginde, Astana қalasyndaғy Қazirgi zaman өneri mұrajaıynda saқtaýly. Қazir osynaý shyғarmashylyқ birlestiktiң 50-den astam mүshesi bar jәne үnemi E.Ralına, L.Janpeıisova, K.Kajekenov, N.Tereşenko, G.Telғozıeva, T.Ermekov sııaқty jaңa býyn talanttarmen tolyғýda.

41 jyl bұryn (1968) Shonjy shekara otrıady құryldy.

40 jyl bұryn (1969) Өzen-Atyraý-Kýıbyshev mұnaı құbyrymen (ұzyndyғy 711 shaқyrym) alғashқy mұnaı jөneltildi. Atalғan mұnaı құbyryn tartý jұmystaryna Aқtaý қalasynyң tұrғyndary da қatysқan bolatyn.

28 jyl bұryn (1981) Pavlodar kөlik jәne kommýnıkatsııalar kolledji құryldy. Bүgingi taңda atalғan oқý ordasy Қazaқstandaғy iri jәne bedeldi bilim mekemeleriniң biri. Kolledjde 50-den astam kabınet, zerthana jәne 40 000-nan astam kitap қory bar kitaphana қyzmet isteıdi.

16 jyl bұryn (1993) Қazaқstanda Adam құқyқtary jәne zaңdylyқty saқtaý jөnindegi bıýro ұıymdastyryldy.

16 jyl bұryn (1993) Mıneraldy shıkizattardy keshendi өңdeý ұlttyқ ortalyғy құryldy. Ortalyқ құramyna Taý-ken isi ınstıtýty, Metallýrgııa jәne baıytý ınstıtýty, Hımııa-metallýrgııalyқ ınstıtýt (Қaraғandy), Shyғys tүsti metaldar ғylymı-zertteý taý-ken metallýrgııalyқ ınstıtýty kiredi. Қyzmetiniң negizgi baғyttary - respýblıkada қara, tүsti, sırek kezdesetin metaldardyң ken oryndaryn ıgerý salasyndaғy қoldanbaly zertteýler jүrgizý jәne үılestirý.

9 jyl bұryn (2000) Almatyda, T.Rysқұlov atyndaғy Қazaқ ekonomıkalyқ ýnıversıteti Japon Үkimetiniң damý үshin arnaıy kөmek baғdarlamasy (SODA) boıynsha Қazaқstanda jұmys istep jatқan japondyқ halyқaralyқ seriktestik agenttigimen (JІCA) birlesip, Қazaқstan-Japon adam resýrstaryn damytý ortalyғyn ashý jaıly kelisimge қol қoıdy. Ortalyқtyң negizgi maқsaty - Қazaқstandaғy naryқtyқ ekonomıkanyң өsýi jolynda adam resýrstaryn damytýғa өz үlesin қosý bolyp tabylady.

ESІMDER

175 jyl bұryn (1834-1897) әnshi, kompozıtor, aқyn BІRJAN SAL, Birjan Қojaғұlұly dүnıege keldi.

Aқmola oblysynyң Eңbekshilder aýdanynda týғan. Orta dәýletti sharýa otbasynan shyққan. Bozbala kezinen el arasynda әnshiligimen kөzge tүsip, jasy jıyrmaғa taıanғan kezde әn shyғara bastady. Shөje, Salғara, Tolybaı, Orynbaı, Nүrkeı, Segizseri, Arystan tәrizdi өner ıeleri - Birjan saldyң ұstazdary boldy. 1865 jyly Abaımen kezdesýi Birjan saldyң kompozıtorlyқ, әnshilik, aқyndyқ өneriniң damı tүsýine үlken әser etti. Өzinen bұrynғy aıtýly әnshi-aқyn, sal-serilerdiң janyna erip jүrip, tәlim aldy. Keıin өzi de aınalasyna halyқtyң nebir dүldүl aқyn-әnshi, өnerpazdaryn toptastyrdy. Jaıaý Mұsa, Basyқaranyң Қanapııasy, Құltýma, Aқan seri, Balýan Sholaқ, Ғazız, Estaı, Үkili Ybyraı, Jarylғapberdi sııaқty Arқanyң ataқty әnshileri - Birjan saldyң mektebinen өnege alyp, өris jaıғan, onyң kompozıtorlyқ өnerin jalғastyryp, ilgerileýine үles қosқan өnerpazdar. Bizge Birjan saldyң 60-қa jýyқ әnderi jetken. «Ғashyғym», «Қalamқas», «Lәılim shyraқ», «Aıtbaı», «Aқtentek», «Janbota», «Adasқaқ», «Jambas sıpar», «Kөkek», «Jonyp aldy», «Temirtas», «Altyn baldaқ», «Kөlbaı-Janbaı», taғy basқa da құndy әnderi bar. Birjan saldyң әnderi sөziniң de ұlttyқ boıaýymen, beıneleý құraldarynyң erekshe kөrkemdigimen biregeı tұtastyқ tanytady. Saramen aıtysy ony daryndy, sýyryp salma aқyn retinde dүıim elge atyn shyғardy.

Birjan saldyң mýzykalyқ mұrasy birneshe ret jınaқ bolyp basylғan. Onyң shyғarmashylyқ өmiri men өnerine A.Jұbanov «Қazaқ kompozıtorlarynyң өmiri men tvorchestvosy» atty kitabynda үlken bir taraý arnady. M.Tөlebaev «Birjan - Sara» operasyn jazdy.

95 jyl bұryn (1914-1937) jazýshy, aýdarmashy, Қazaқstan jýrnalısteriniң 1-shi sezin ұıymdastyrýshylardyң biri, Қazaқstan Lenın komsomoly syılyғynyң laýreaty ERÝBAEV Sattar Asқarұly dүnıege keldi.

Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Tүrkistan aýdanynda týғan. 1930 jyly Sattardyң belsendi komsomol mүshesi jәne zeıindi jas ekeni eskerilip, joғary oқý oryndaryna daıarlaıtyn Almatydaғy kýrsқa jiberildi. Sol jyly ol Қazaқstan oқý komıssarıatynyң arnaıy joldamasymen Lenıngrad tarıh, fılosofııa jәne lıngvıstıka ınstıtýtyna tүsti. Instıtýtty Sattar 1933 jyly үzdik baғamen bitirdi. Ol dıplomdyқ jұmysyn өte jaқsy қorғap, osy eңbegi үshin bәıge aldy. Sөıtip, bұl jұmys baspasөz betinde jarııalansyn degen қaýly jaryқ kөrdi. Ұstazdarynyң ұsynystary boıynsha S.Erýbaev aspırantýraғa қaldyryldy. Biraқ Қazaқstan өlkelik komsomol komıteti arnaıy jedelhat joldap, S.Erýbaevty shұғyl tүrde Қazaқstanғa shaқyrtty. Almatyda Sattar 1933-1934 jyldary «Lenınskaıa smena» gazeti әdebıet jәne өner bөliminiң meңgerýshisi, «Lenınshil jas» gazetiniң redaktory, Mýzyka teatrynyң dırektory, Joғary aýyl sharýashylyғy mektebi fılosofııa kafedrasynyң ұstazy қyzmetterin atқardy.

Қazaқstan өlkelik partııa komıtetiniң «Қaraғandy proletarıaty» gazeti jaýapty redaktorynyң orynbasary bolyp istedi. 1935 jyldyң jazynda Lenıngrad ýnıversıtetiniң aspırantýrasyna tүsti. Biraқ meңdep ketken өkpe aýrýy oғan bar bolғany bir-aқ jyl oқýғa mүmkindik berdi. Osydan soң S.Erýbaev Almatyғa қaıtýғa mәjbүr boldy. Mұnda ol 1936-1937 jyldary Қazaқstan pedagogıkalyқ ınstıtýtynda қazaқ әdebıetiniң tarıhy men teorııasynan dәris oқydy. Biraқ boıyn әbden meңdep alғan aýyr dert bar bolғany 24 jastaғy Sattardy Almaty қalasyndaғy Tүrksib aýrýhanasynda alyp tyndy.

Қalamy ұshқyr, pikiri taza, daryndy қalamger S.Erýbaev sol kezde Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң 1-shi sezine қatysyp, odaқ mүsheligine alғash қabyldanғandardyң biri boldy. Tolyқ aıaқtap үlgermegenmen, «Meniң құrdastarym» romanymen, kөrkem әңgime, novellalarymen prozashy retinde, sýretteme-ocherk, maқalalary arқyly - pýblıtsıst, өleң-jyr, balladalary, epıgramma, parodııalary arқyly aқyn retinde ol қazaқ әdebıeti tarıhynan өz ornyn aldy.

TAMYZDYҢ 7-SІ, JҰMA

Kot-d'Ivýar Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1960). Kot-d'Ivýar -Batys Afrıkada ornalasқan memleket. Soltүstiginde Malı, Býrkına-Fasomen, shyғysynda Ganamen, batysynda Lıberııa, Gvıneıamen shektesedi. Oңtүstigin Gvıneıa shyғanaғy alyp jatyr. El aýmaғy әkimshilik jaғynan 16 aımaққa, al aımaқtar 50 departamentke bөlinedi. Astanasy - ıAmýsýkro қalasy. Resmı tili - frantsýz tili, sonymen қatar akan, krý, voltek tilderi қoldanylady. Aқsha birligi - Batys Afrıka franki.

Orys aқyny jәne dramatýrgy, orys sımvolızminiң jarқyn өkilderiniң biri A.A.Blokty (1880-1921) eske alý kүni.

ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

14 jyl bұryn (1995) Almaty Kıno үıinde «Abaı» atty fılmniң tұsaýkeser rәsimi өtip, oғan Prezıdent N.Nazarbaev қatysty. Mұhtar Әýezovtyң roman-epopeıasy boıynsha tүsirilgen epıkalyқ drama қazaқtyң ұly aқyny Abaıdyң 150 jyldyғyna arnalғan. Abaı rөlinde Ғabıden Tұryқbaev, Құnanbaı rөlinde Tұңғyshbaı әl-Tarazı jәne t.b. akterler oınady. Stsenarııin Lәılә Aқynjanova, Aleksandr Baranov jәne Serik Aprymov jazғan.

11 jyl bұryn (1998) Ankarada Abaı parkiniң ashylý saltanaty boldy.

10 jyl bұryn (1999) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Қazaқstan Respýblıkasy Үkimeti men Belarýs Respýblıkasynyң Үkimeti arasynda taýar (jұmys) eksporttaý jәne ımporttaý kezinde қosymsha salyқ salýdyң қaғıdattaryn bekitý týraly», Қazaқstan Respýblıkasy men Halyқaralyқ Damý banki arasyndaғy «Қaryz týraly kelisimdi bekitý týraly» (kөlik joldary salasyn қaıta jaңartý jobasy), Қazaқstan Respýblıkasy men Halyқaralyқ Damý banki arasyndaғy «Қaryz týraly kelisimdi bekitý týraly» (densaýlyқ saқtaý salasynyң jobasy), Қazaқstan Respýblıkasy men Halyқaralyқ Damý banki arasyndaғy «Қaryz týraly kelisimdi bekitý týraly» (құқyқ reformasy jobasy) Zaңdary jarııalandy.

ESІMDER

100 jyl bұryn (1909-1957) jazýshy, Jambyl shyғarmalaryn tұңғysh orys tiline aýdarýshylardyң biri KÝZNETsOV Pavel Nıkolaevıch dүnıege keldi.

Қalamger 1938-1941 jyldary aralyғynda «Lıteratýra ı ıskýsstvo Kazahstana» jýrnalynyң redaktory boldy. Onyң «Som altyn», «Ertis jaғasynda», «Maıdan lırıkasy», «Soldat dәpteri», «Jol soқpaқtary», «Jol dәpteri» өleңder jınaғy, «Altaı taýlarynda», «Torғaı dalasy», «Panfılovshylar» ocherkter, әңgimeler jınaғy, «Almatydan Berlınge deıin», «Ұly dostyқ», «Tastaғy gүl» povesteri jaryқ kөrdi. Kөrkem aýdarma salasynda Jambyl Jabaevtyң revolıýtsııaғa deıingi өleңderin, aıtystaryn, «Sұranshy batyr», «Týғan elim», «Meniң өmirim» poemalaryn orys tiline tәrjimalady. Jambyldyң өmiri jaıly «Baқytyn tapқan adam» atty tarıhı roman jazdy. Romanғa Jambyl atyndaғy respýblıkalyқ syılyқ berildi.

«Қyzyl Tý», 1-shi dәrejeli «Otan soғysy», «Қyzyl jұldyz», «Құrmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan.

55 jyl bұryn (1954) Batys Қazaқstan oblystyқ jұmyspen қamtý jәne әleýmettik baғdarlamalardy үılestirý basқarmasynyң bastyғy, aýyl sharýashylyғy ғylymynyң kandıdaty SAPAROV Tabylғalı Satқalıұly dүnıege keldi.

Batys Қazaқstan oblysynda týғan. Batys Қazaқstan aýyl sharýashylyғy ınstıtýtyn, Almaty joғary partııa mektebin bitirgen. Oral oblystyқ komsomol komıtetiniң nұsқaýshysy, Chapaev aýdandyқ komsomol komıtetiniң birinshi hatshysy қyzmetterin atқarғan. 1980-1988 jyldary - Oral oblystyқ partııa komıtetiniң nұsқaýshysy, Prıýral (қazirgi Zelenov aýdany) aýdandyқ partııa komıtetiniң ekinshi hatshysy. 1988-1992 jyldary - Kamen (қazirgi Tasқala aýdany) aýdandyқ partııa komıtetiniң birinshi hatshysy, aýdandyқ keңestiң jәne aýdandyқ atқarý komıtetiniң tөraғasy. 1992-1994 jyldary - Tasқala aýdany әkimdiginiң basshysy. 1994-1995 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy Joғarғy Keңesiniң depýtaty, Memlekettik құrylys jәne aımaқtyқ saıasat komıtetiniң mүshesi. 1995-1999 jyldary - Batys Қazaқstan oblystyқ aýyl sharýashylyғy basқarmasy bastyғynyң orynbasary. 1999-2001 jyldary - Batys Қazaқstan oblystyқ aýyl sharýashylyғy departamentiniң bastyғy. 2001-2002 jyldary - Zelenov aýdanynyң әkimi. 2002-2003 jyldary - Batys Қazaқstan oblysy әkiminiң orynbasary. 2003 jyldan Batys Қazaқstan oblystyқ mәslıhatynyң hatshysy қyzmetin atқarғan. Қazirgi қyzmetinde 2007 jyldan bastap isteıdi.

105 jyl bұryn (1904-1971) amerıkandyқ dıplomat, AҚSh-ta adam құқyғy үshin kүresýshi, BҰҰ-nyң joғary laýazymdy қyzmetkeri BANCh Ralf dүnıege keldi.

AҚSh-tyң Mıchıgan shtatynda týғan. Ol ұzaқ ýaқyt boıy өz mansabyn oқytýshylyқ қyzmetpen tyғyz baılanystyryp, Amerıkanyң әrtүrli ýnıversıtetterinde, kolledjderinde oқytýshydan basshylyқ laýazymғa deıingi eңbek jolynan өtken. Adam құқyқtaryn қorғaý қozғalysynyң kөrnekti қaıratkerleriniң biri bolғan. Shved sotsıology Gýnnar Mıýrdalmen birge «Amerıkandyқ dılemma» degen atpen 1944 jyly jaryқ kөrgen Amerıkadaғy negrlerdiң jaғdaı týraly Karnegı қorynyң zertteýlerine қatysқan. Nәsildik kemsitýshilik mәseleleri boıynsha Rýzvelt әkimshiligine konsýltatsııa bergen «қara kabınet» mүshesi bolғan. Vashıngton kvartaldaryndaғy segregatsııalyқ saıasat үshin prezıdent Trýmen kezinde memlekettik hatshynyң kөmekshisi laýazymynan bas tartқan.

Onyң dıplomat retindegi mәrtebesi AҚSh үkimetimen jәne BҰҰ-men tyғys baılanysty. Ol - 1947 jyldyң maýsymynan 1948 jylғy tamyzғa deıin Palestınadaғy arab-ızraıl қaқtyғystaryn retteýde basty tұlғalardyң biri. BҰҰ-nyң Palestına boıynsha Arnaýly komıteti bas hatshysynyң kөmekshisi, keıinen bas hatshysy retinde BҰҰ Bas assambleıasynyң sheshimimen jaýlasýshy ekijaқty ajyratýғa jaýapty boldy. 11 aıғa sozylғan nәtıjesiz kelissөzden keıin ol Izraıl men arab elderiniң arasyndaғy soғysty toқtatýғa қol jetkizdi. 1949 jyly aқpan-shilde aralyғynda BҰҰ bastamasymen Izraıl men Egıpet, Iordanııa, Lıvan jәne Sırııa arasyndaғy tatýlasý týraly kelisimge қol қoıyldy. Ol osy eңbegi үshin Nobel syılyғyn ıelengen. Banch Kıprdegi beıbitshilikti қoldaýda, Үndistan men Pәkistan arasyndaғy қaқtyғystardy toқtatýғa zor eңbek siңirip, BҰҰ-nyң Kongo, Kashmır, Iemen sııaқty «ystyқ nүktelerindegi» arnaýly өkili bolғan.

TAMYZDYҢ 8-І, SENBІ

ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

17 jyl bұryn (1992) Pavlodardaғy «Medpolımer» aktsıonerlik қoғamynyң jaңa өnimi - bir ret paıdalanylatyn pisekter (shprıts) kөptep shyғaryla bastady.

11 jyl bұryn (1998) Kөkshetaý қalasyndaғy Shoқan Ýәlıhanov atyndaғy memlekettik ýnıversıtetiniң bas alaңynda қazaқtyң ұly ғalymy, orıentalıst, tarıhshy, etnograf, geograf, folklorshy, aғartýshy-demokrat Shoқan Ýәlıhanovtyң mүsini saltanaty jaғdaıda ashyldy.

9 jyl bұryn (2000) Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev «Astana қalasynyң shekarasyn өzgertý týraly» Jarlyққa қol қoıdy. Jarlyққa sәıkes elordanyң jer kөlemi 45195 gektarғa ұlғaıdy.

110 jyl bұryn (1899) AҚSh-tyң Mınnesota shtatyndaғy Brokton қalasynyң tұrғyny A.Marshall toңazytқyshқa patent aldy.

90 jyl bұryn (1919) үshinshi aғylshyn-aýғan soғysy aıaқtaldy. Pәkistannyң Ravalpındı қalasynda beıbitshilik kelisimge қol қoıyldy.

ESІMDER

60 jyl bұryn (1949) Shyғys Қazaқstan oblystyқ jolaýshylar kөligi jәne avtomobıl joldary basқarmasynyң bastyғy BAIBATShIN Ertaı Әýbәkirұly dүnıege keldi.

Shyғys Қazaқstan oblysynda týғan. Өskemen құrylys-jol ınstıtýtyn bitirgen.  «Shyғysқazkeңsharқұrylys tresi» 81-shi өndiristik-montaj kombınatynyң bastyғy, Glýbokoe aýdandyқ atқarý komıteti tөraғasynyң orynbasary, tөraғasy,  tөraғasynyң birinshi orynbasary қyzmetterin atқarғan. 1992-1993 jyldary - Glýbokoe aýdandyқ әkimdigi basshysynyң birinshi orynbasary. 1993-1996 jyldary - Өskemen қalasy Үlbi aýdanynyң әkimi. 1996-1998 jyldary - Өskemen қalalyқ halyқty әleýmettik қorғaý basқarmasynyң bastyғy. 1998-2006 jyldary - Өskemen қalasy әkiminiң orynbasary. 2006-2008 jyldary - Shyғys Қazaқstan oblystyқ tarıf basқarmasynyң bastyғy. Қazirgi қyzmetinde 2008 jyldan bastap isteıdi.

115 jyl bұryn (1894-1941) tarıhshy, Қazaқstan, Orta Azııa jәne Bashқұrtstan tarıhynyң mamany ChÝLOShNIKOV Aleksandr Petrovıch dүnıege keldi.

Ol 1919-1921 jyldary Orynbordaғy Қazaқ ınstıtýtynda dәris berip, Қyrғyz (қazaқ) әskerı komıssarıaty shtabyndaғy tarıhı-statıstıka bөlimin basқardy. «Basқa da tүrki taıpalarymen taғdyry bir қazaқ-қyrғyz tarıhy jөnindegi ocherkter» atty үlken monografııalyқ eңbek jazdy. Onda қazaқtardyң 18 ғasyrғa deıingi tarıhy, shejiresi, feodaldyқ menshiktiң damýy, қazaқtardyң Pýgachev kөterilisine қatysýy, 1916 jylғy kөterilis týraly tolyқ jazylғan. Shyғarma kezinde әdil baғasyn aldy jәne әli de өz құndylyғyn joıғan joқ. A.Chýloshnıkov «Қazaқ KSR tarıhy boıynsha materıaldar. 1758-1828 jj.» құjattar jınaғynyң keңesshisi boldy.

TAMYZDYҢ 9-Y, JEKSENBІ

Құrylysshy kүni. Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң 2003 jylғy қarashanyң 15-indegi Jarlyғyna sәıkes jyl saıyn tamyzdyң ekinshi jeksenbisinde atap өtiledi.

Tүrikmenstanda Ұlttyқ қaýyn merekesi. 1994 jyldan bastap jyl saıyn tamyzdyң ekinshi jeksenbisinde atap өtiledi.

Sıngapýr Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy - Respýblıka kүni. 1965 jylғy tamyzdyң 9-ynda Malaızııa Federatsııasynan Sıngapýr bөlinip shyқty. Sıngapýr - Azııanyң oңtүstik-shyғysynda ornalasқan memleket. Astanasy - Sıngapýr қalasy. Memleket tili - aғylshyn, қytaı jәne malaı tilderi. Aқsha birligi - sıngapýr dollary.

Қazaқstan Respýblıkasy men Sıngapýr arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1993 jylғy naýryzdyң 30-ynda ornatyldy.

Nagasakı kүni. 1945 jylғy tamyzdyң 9-ynda amerıkan avıatsııasy Japonııanyң 253 myң tұrғyny bar Nagasakı қalasyna atom bombasyn tastady. Jospar boıynsha bұl atom bombasyn Japonııanyң Kokýrý қalasyna tastaý kerek bolatyn. Biraқ aýa-raıynyң қolaısyzdyғyna jәne әýege kөterilgennen keıin paıda bolғan ұshaқ aқaýyna baılanysty ұshқyshtyң bomba tastaý baғytyn өzgertýine týra kelgen. Nagasakıde 80 myңғa jýyқ adam қaıtys bolғan.

Әlemniң tұrғylyқty halyқtarynyң halyқaralyқ kүni. BҰҰ Bas Assamleıasynyң sheshimimen jarııalanғan. BҰҰ mәlimetteri boıynsha bүgingi taңda 5 құrlyқtaғy 70 elde 5000-nan astam jergilikti halyқtar tұrady.

Reseıdiң әskerı daңқ kүni - orys flotynyң alғashқy jeңisi. 1714 jyly Petr I қolbasshylyғymen orys flotynyң Reseı tarıhynda alғash ret teңizde shvedterdi jeңgen құrmetine bekitilgen.

ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

15 jyl bұryn (1994) Almatyda ҚR Ұlttyқ banktiң memlekettik қoımasynyң irgetasy қalandy.

14 jyl bұryn (1995) Iranda «Abaı shyғarmashylyғyna kөzқaras» atty kitap jaryқ kөrdi.

5 jyl bұryn (2004) Қyzylorda oblysynyң Shıeli aýylynda aқyn, әnshi, termeshi Nartaı Bekejanovtyң shyғarmalar jınaғy jaryқ kөrdi. Kitap «Қyzylordapolıgrafııa» baspasynan shyққan.

105 jyl bұryn (1904) Parıjde Shahterlerdiң halyқaralyқ kongresi barlyқ elderdiң taý-ken salasynda 8 saғattyқ jұmys kүnin engizý týraly talap қoıdy.

35 jyl bұryn (1974) AҚSh-tyң 37-shi prezıdenti Rıchard Nıkson өz erkimen ornynan tүsti. Ol bұndaı әreketke barғan tұңғysh prezıdent bolatyn (Ýoltergeıt janjalynan keıin osylaı etýge mәjbүr boldy).

ESІMDER

130 jyl bұryn (1879-1963) 1916 jylғy ұlt-azattyқ қozғalysyna belsene қatysýshy, kөterilis jarshysy, Қazaқ KSR-iniң halyқ aқyny ShIPIN Omar dүnıege keldi.

Қostanaı oblysynyң Қostanaı aýdanynda týғan. Ol «Amangeldiniң aıbaty», «Arman», «1916 jylғy», «Torғaı soғysy» tolғaýlarynan «Amangeldi batyr» dastanyna deıingi kөptegen shyғarmalaryn halyқtyң patsha үkimetine қarsy kүresine arnaғan. «Patsha taқtan tүskende», «Oktıabr tүni», «Aқyn үni», taғy basқa jyrlarymen jaңa zamandy shattana қarsy aldy. Otan қorғaý, beıbitshilik, tyң ıgerý taқyrybyna talantty jyrlarmen үn қosқan. «Masaty қyz», «Қoıshy Kүlen», «Jetkinshek», «Sybyzғy үni» dastandarynda қazaқ halқynyң өtkenderindegi kүrdeli taғdyryn sýrettedi. Shyғarmalarynyң 10 jınaғy jarııalandy. 1954 jyly orys tilinde «Stıhı ı pesnı» atty jyr jınaғy basylyp shyққan.

«Lenın», «Құrmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan.

70 jyl bұryn (1939) jýrnalıst, aқyn, Қazaқstan Jýrnalıster odaғynyң mүshesi, Ұlytaý aýdandyқ «Ұlytaý өңiri» gazetiniң bas redaktory, Ұlytaý aýdanynyң құrmetti azamaty MAShAIYҚOV Maғzұmbek Mashaıyқұly dүnıege keldi.

Қaraғandy oblysynyң Ұlytaý aýdanynda týғan. Eңbek jolyn 1959 jyly  Sheңber keңsharynda jүrgizýshilikten bastaғan. Қaraғandy memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1965 - 1968 jyldary - Қaraғandy oblysy Jezdi aýdandyқ «Oktıabr týy» gazetiniң әdebı қyzmetkeri, tilshisi. 1968-1973 jyldary - Қaraғandy oblystyқ radıosy redaktsııasynyң radıo ұıymdastyrýshysy, arnaýly tilshisi. 1973-1977 jyldary - Қaraғandy oblysy Ұlytaý aýdandyқ «Ұlytaý өңiri» gazetiniң redaktorynyң orynbasary. 1977-2009 jyldary Ұlytaý aýdandyқ  «Ұlytaý өңiri» gazeti redaktorynyң birinshi orynbasary, redaktory қyzmetterin atқarғan. Қazirgi қyzmetinde 2009 jyldan bastap isteıdi.

«Ұlytaýda ұlar bar», «Jүrekte ұıat-ar bolsyn», «Sen men үshin aққanat perishtesiң», «Ұlytaýdyң jyr bұlaғy» atty jyr jınaқtarynyң avtory. 2004 jyly Қazaқstan Respýblıkasy Mәdenıet, aқparat jәne kelisim mınıstrliginiң Құrmet gramotasymen marapattalғan. 2005 jyly bұқaralyқ aқparat құraldary arasyndaғy «Memlekttik tildi nasıhattaýshy eң taңdaýly maқala, aıdar, bet» taқyryby boıynsha Қaraғandy oblystyқ baıқaýynyң bas jүldesi men dıplomyna ıe bolғan.

Birneshe medaldarmen marapattalғan.

60 jyl bұryn (1949) kompozıtor, pýblıtsıst, қoғam қaıratkeri, Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң mүshesi ҚOJAHMETOV Hasen Kәripjanұly dүnıege keldi.

Almaty oblysynyң Aқsý aýdanynda týғan. P.Chaıkovskıı atyndaғy Almaty memlekettik mýzykalyқ ýchılışesin, Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Ұzaқ jyldar Almaty oblysyndaғy mýzykalyқ oқý oryndarynda  ұstazdyқ қyzmet atқardy. 1970 jyldan saıası pýblıtsıstıkaғa қalam tartyp, KSRO үkimetiniң ұlt saıasatyndaғy kemshilikterin synaғany үshin қýғynғa ұshyrap, sottaldy. 1986 jyly jeltoқsan kөterilisine қatysқany үshin 4 jylғa taғy sottalyp, keıinnen aқtaldy. 1998 jyldan Almatydaғy Yқylas atyndaғy respýblıkalyқ halyқ aspaptary mұrajaıynyң dırektory қyzmetin atқardy. H.Қojahmetovtyң 150-den astam saıası-pýblıtsıstıkalyқ maқalasy, 100-ge jýyқ satıralyқ әңgime, mysal, өleңi jaryқ kөrgen. 2000-2002 jyldary «Elorda» baspasynan  «Ereýil atқa er salmaı», «Taңdamaly jүz әn» atty kitaptary jaryқ kөrdi.

«Құrmet» ordenimen marapattalғan.