QazAqparat-Anons: Tamyzdyń 3-i men 8-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET

Tamyzdyń 3-i kúni «Qazaqstan Respýblıkasy úkimetiniń 2008 jyldyń naýryz aıynyń 11-indegi № 230 qaýlysyna ózgerister engizý týraly» úkimettiń 2010 jyldyń qańtar aıynyń 25-indegi №21 qaýlysy kúshine enedi. Oǵan sáıkes, sút jáne sút ónimderiniń qaýipsizdigine qatysty tehnıkalyq reglamentke sút ónimderin tańbalaý bóliginde ózgerister engizý qarastyrylǵan.

Tamyzdyń 3-inde Syrtqy ister mınıstrliginde aptalyq brıfıng ótedi.

Tamyzdyń 3-inde Jambyl oblysynyń Qulan aýylynda QR Kólik jáne kommýnıkatsııa vıtse-mınıstri Dýlat Kóterbekovtyń qatysýymen «Batys Eýropa - Batys Qytaı» jobasynyń iske asyrylýy jónindegi basqarý ortalyǵynyń kóshpeli otyrysy ótedi.

Tamyzdyń 3-inde Týrızm jáne sport mınıstrliginde respýblıkalyq týrıstik saıttyń tanystyrylymy ótedi.

QOǴAM

Tamyz aıynda Ystambulda Qazaqstan-Túrkııa yntymaqtastyǵy keńesiniń tórtinshi májilisi ótedi.

Qazaqstan Respýblıkasy ІІM-niń ákimshilik polıtsııa komıteti aǵymdaǵy jyldyń 26 shildesi - 11 tamyzy aralyǵynda múddeli memlekettik organdardyń, úkimettik emes uıymdardyń, jurtshylyq pen buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderin tarta otyryp, «Zorlyq-zombylyqsyz otbasy» aktsııasyn ótkizedi.

Tamyzdyń 6-synan bastap qazaqstandyq «Eır Astana» áýe kompanııasy «Almaty-Baký-Almaty» jáne keıin qaraı ushý baǵytynda qosymsha qonýsyz ushatyn reıs ashady.

SPORT

Taldyqorǵanda shildeniń 31-i men tamyzdyń 5-i aralyǵynda aýyr atletıkadan eresekter arasyndaǵy Qazaqstan chempıonaty ótedi.

Voleıboldan Qazaqstannyń ulttyq quramasy tamyzdyń 1-7-si aralyǵynda Irannyń Ýrýmı qalasynda ótetin ІІ Azııa kýbogy jarysyna qatysady

ASTANA

Maýsymnyń 29-y men qyrkúıektiń 1-i aralyǵynda QR Tuńǵysh Prezıdentiniń murajaıynda «Nazarbaev jáne Qazaqstan» atty kórme ótedi.

Tamyzdyń 1-inen bastap elordada zańdy tulǵalar úshin sýdyń tarıfi joǵarylaıdy.

Tamyzdyń 3-inde Ulttyq baspasóz ortalyǵynda «Qazaqstanda Ssang Yong avtokóliginiń jańa óndirisin ashý» taqyrybyna arnalǵan baspasóz máslıhaty bolady.

Tamyzdyń 3-inde Kóliktegi Ortalyq Іshki ister basqarmasynda aptalyq brıfıng ótedi.

ALMATY

Tamyzdyń 3-inde Almatyda TsSKA ortalyǵynda Peterborda ótken TMD elderi dostastyq armııalarynyń VII Spartakıadasynyń qorytyndysyna arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi. Spartakıadada Qazaqstan Qarýly kúshteriniń komandasy 2-shi jalpykomandalyq oryn aldy.

ShYǴYS QAZAQSTAN

Shyǵys Qazaqstannyń oblys ortalyǵynda tamyzdyń 1-inen bastap Óskemen qalasynyń ishki ister basqarmasy kóshi-qon polıtsııasynyń úsh birdeı bólimi jumys isteı bastaıdy. Óskemenge ýaqytsha kelip jatqan sheteldik azamattardyń sany jyl saıyn artyp keledi. Sondyqtan da, adamdardy kezekterden qutqarý úshin, qalada qosymsha taǵy eki kóshi-qon bólimi ashylyp otyr.

BATYS QAZAQSTAN

Tamyzdyń 6-synda Oral qalasyndaǵy oblystyq qazaq drama teatrynda «Qanatty áıel-3» atty áıelder qolymen jasalǵan taýarlardyń kórme-jármeńkesi ótedi.

SOLTÚSTІK QAZAQSTAN

Tamyzdyń 6-7-si kúnderi Soltústik Qazaqstan oblysynda Sábıt Muqanovtyń 110 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan saltanatty is-sharalar ótedi.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER

TAMYZDYŃ 3-І, SEISENBІ

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2005) Qaraǵandy aımaǵynda tuńǵysh Shıelenisti sheshetin ortalyq ashyldy.

Osy bastama deldaldyq ádistemesin (medıatsıı) qoldaný arqyly úkimettik emes uıymdar konfederatsııasy jobasynyń sheńberinde iske asyp otyr. Daýly máseleleri bar kelissózderge medıatordyń qatysýy qaqtyǵysyp qalǵan eki jaqty durys sheshim qabyldaýǵa múmkindik beredi.

3 jyl buryn (2007) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Q.Sátbaev kóshesin jáne Ál-Farabı dańǵylyn qosatyn S.Seıfýllın kóshesindegi jańa avtokólik qozǵalysynyń ashylý rásimine qatysty.

Jańa joldyń jalpy uzyndyǵy 2,2 shaqyrymdy quraıdy. Sonymen birge joldyń qurylysy kezinde jańa ınjenerlik kommýnıkatsııalardyń tósemi boıynsha sý qubyry, jylý jelisi, káriz, gaz toraby jáne t.b. sııaqty jumystar ótkizildi. Jańa joldyń boıyna kóshe jaryǵy ornatylyp, jalpy aýdany 25 myń sharshy metrdi quraıtyn jer telimi kógaldandyrylǵan.

3 jyl buryn (2007) A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetiniń konferents-zalynda «Abılıs» (Fınlıandııa) qaıyrymdylyq qorynyń tusaýkeseri ótti.

Múmkindigi shekteýli adamdardyń máselelerin sheshýge baǵyttalǵan jobalardy qarjylandyrý jónindegi jumysyna arnalǵan bul sharaǵa oblystyq ishki saıasat departamentiniń, basqa da memlekettik organdardyń, sondaı-aq Qostanaı oblysyndaǵy qalalar men aýdandardyń múgedekteri qoǵamdyq birlestikteriniń ókilderi qatysty.

1 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Jetigen-Qorǵas» temirjol jelisi qurylysynyń bastalýyna arnalǵan sharaǵa qatysty.

Joldyń uzyndyǵy - 298 shaqyrym. Qurylys merzimi - 45 aı. Qurylystyń jalpy quny 147,4 mıllıard teńge. 1 jol qurylysynyń quny - 502,7 mıllıon teńge.

Temirjol jelisi «Jetigen» stansysynan bastalyp, Іle, Talǵar, Eńbekshiqazaq, Uıǵyr, Panfılov aýdandarynyń aýmaǵymen ótip, Qytaı shekarasyna baryp tireledi.

Bul temirjol jobasy iske qosylǵannan keıin Aqtaý men Almatydan Qytaıǵa júk jáne jolaýshylar tasymaldaý aralyǵy 500 shaqyrymǵa deıin qysqarady.

ESІMDER

75 jyl buryn (1935) ustaz, Qazaq KSR Bilim berý isiniń úzdigi, KSRO Bilim berý isiniń úzdigi SÁRSENBAEV Qarataı dúnıege keldi.

Qostanaı oblysy Uzynkól aýdanynda týǵan. Meńdiqara pedagogıkalyq ýchılışesin, Ahmet Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen.

1960-1963 jyldary - Jetiqara aýdanynyń oktıabr bastaýysh mektebiniń muǵalimi, oqý isiniń meńgerýshisi, Áýlıekól aýdandyq bilim berý bóliminiń ınspektory. 1963-1965 jyldary - Semıozernyı aýdandyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy. 1965-1995 jyldary - Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy №27 Áýlıekól orta mektebiniń dırektory. 1980 jyldan Áýlıekól aýdandyq partııa komıtetiniń «Bilim» qoǵamdyq uıymynyń tóraǵasy qyzmetin atqarǵan.

Birneshe medaldarmen marapattalǵan.

TAMYZDYŃ 4-І, SÁRSENBІ

AQSh jaǵalaý kúzetiniń kúni.

Bul kún 1790 jyly Amerıkanyń Mınıstrler Keńesinde bekitilgen. Dál sol jyldyń 4-shi tamyzynda AQSh Kongresi Qarjy mınıstri Aleksandr Gamılton jetekshiligimen flot qurylysyn bastaýyn buıyrǵan.

Jaǵalaý kúzeti AQSh Qarýly kúshteriniń mańyzdy bóligi bolyp sanalady. Onyń quzyryna halyqaralyq sýlar, amerıkanyń jaǵalaý jelisi, porttar men ishki sýlaryn qosqanda, AQSh-tyń kez-kelgen teńiz aımaǵyndaǵy turǵyndardy, qorshaǵan ortany qorǵaý jáne ekonomıka men qaýipsizdikti saqtaý kiredi.

OQIǴALAR

7 jyl buryn (2003) Astanadaǵy Respýblıkalyq klınıkalyq aýrýhanada álemde tuńǵysh ret julynnyń júıke kletkalaryn transplantatsııalaý boıynsha operatsııa júrgizildi.

Operatsııa sırıngomıelııa aýrýyna shaldyqqan aýrýǵa (julynnyń atrofııasy) oıdaǵydaı jasaldy. Operatsııa ótkenen soń, ekinshi kúni aýrýdyń aıaqtarynda eki jyl bolmaǵan sezgishtik paıda boldy. Operatsııany Qazaqstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý mınıstri, professor Jaqsylyq Dosqalıev jasady.

5 jyl buryn (2005) tamyzdyń 4-6-sy aralyǵynda Oralda, «Eýrazııa» týrıstik-saýyqtyrý kesheninde, oblystyń jas natýralısteriniń sleti bolyp ótti.

Sletke Batys Qazaqstan oblysynyń Syrym, Aqjaıyq, Bórli jáne Tasqala aýdandarynyń jas natýralısteri qatysty. «Ekologııa jáne qoǵam», «Ǵylymdaǵy alǵashqy qadamdar» jáne «Jas bıolog» degen ataýmen úsh sektsııa jumys istedi. Oqýshylar pikirtalas ótkizip, ózderiniń oılarymen bólisti jáne baıandamalaryn oqydy. Tabıǵatta tájirıbelik jumyspen shuǵyldandy. Balalar daladaǵy shatyr qalashyǵyna ornalasyp, sol jerdiń florasy men faýnasyn zerttedi.

3 jyl buryn (2007) Pavlodarda Ivan Qandybaevtyń «Jańbyrdan keıin» óleńder jınaǵy jaryq kórdi.

Avtordyń esimi pavlodarlyq poezııa áýesqoılaryna jaqsy tanymal, aqynnyń týyndylary «Nıva» respýblıkalyq jýrnalynda, «Zvezda Prıırtyshıa» oblystyq gazetiniń betterinde jáne pavlodarlyq aqyndardyń jınaqtarynda jaryq kórgen. Mamandyǵy boıynsha I.Qandybaev muǵalim, 20 jyldan beri mektepte jumys istep keledi.

«Jańbyrdan keıin» kitabynda aqynnyń oı tereńine boılaýǵa jáne onyń sezimin keńinen tanýǵa múmkindik beretin jyrlary engen.

1 jyl buryn (2009) Astanada tirek-qozǵaǵyshy apparaty aýrýlary bar turǵyndardy emdeıtin ortalyq ashyldy.

Ortalyqta «kınezıs-terapııa» ádisi boıynsha emdik jattyǵýlar ótkiziledi. Ol «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń ortalyq apparatynyń ǵımaratynda ornalasqan.

1 jyl buryn (2009) Aqtóbede, Abaı saıabaǵyndaǵy №16 turǵyn úıdiń qabyrǵasyna Qazaqstannyń Qurmetti qurylysshysy Nıkolaı Jılenkovqa arnalǵan eskertkish taqta ornatyldy.

Nıkolaı Jılenkov (1934-2008) «Aqtóbequrylys» qaýymdastyǵynyń prezıdenti, «Eńbek Qyzyl Tý», «Otan», «3-dárejeli Danııl Moskovskıı» syılyǵynyń ıegeri, Aqtóbe oblysynyń eńbek sińirgen qaıratkeri. Qala jáne oblys qurylystaryna óziniń zor úlesin qosyp, qalanyń qoǵamdyq ómirine belsendi aralasqan. Ol Aqtóbe qalasynyń bas josparyn daıyndaýǵa qatysqan jáne Svıato-Nıkolskıı shirkeýiniń qurylysyn qadaǵalaǵan.

ESІMDER

55 jyl buryn (1955) Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar jónindegi Mınıstrliktiń tótenshe jaǵdaılar salasyndaǵy memlekettik materıaldyq rezervter jónindegi komıtetiniń «Rezerv» respýblıkalyq memlekettik kásiporny bas dırektorynyń orynbasary, farmatsevtıka ǵylymdarynyń kandıdaty, Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq isiniń úzdigi SIHIMBAEVA Lıýbov Mıhaılovna dúnıege keldi.

Kókshetaý qalasynda týǵan. Kókshetaý medıtsınalyq ýchılışesin, Almaty memlekettik medıtsınalyq ınstıtýtyn (S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsınalyq ýnıversıteti) bitirgen.

Almaty qalasyndaǵy №44 dárihana bólim meńgerýshisiniń orynbasary, №27 dárihananyń bólim meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 1994-1996 jyldary - Almaty qalasyndaǵy «Progress» JShS dárihanalyq dúńgirshiktiń meńgerýshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi «Medstandart» memlekettik ǵylymı-tájirıbelik ortalyǵynyń lıtsenzııalaý jáne sertıfıkatsııalaý jónindegi jetekshi mamany. 1996-2000 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bilim, mádenıet, densaýlyq saqtaý mınıstrligi densaýlyq saqtaý komıtetiniń dárilik quraldar men medıtsınalyq tehnıkalar jónindegi ekspert-tekserýshi, medıtsınalyq jáne farmatsevtıkalyq óndiristi damytý, dári-dármekpen qamsyzdandyrý basqarmasy bastyǵynyń orynbasary - medıtsınalyq tehnıkalar men dárilik buıymdardy sertıfıkatsııalaý jáne sapasyn tekserý bóliminiń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Mıneraldyq resýrstar jáne energetıka mınıstrligi memlekettik materıaldyq rezervter jónindegi komıtetiniń mobılızatsıalyq rezervtardy baqylaý jónindegi bóliminiń bastyǵy. 2000-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mıneraldyq resýrstar jáne energetıka mınıstrligi memlekettik materıaldyq rezervter jónindegi agenttiginiń memlekettik materıaldyq rezervter jónindegi komıtetiniń mobılızatsııalyq rezervtardy baqylaý bóliminiń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik materıaldyq rezervter jónindegi agenttiginiń «Rezerv» RMK bas dırektorynyń orynbasary. 2008-2010 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar jónindegi mınıstrliktiń tótenshe jaǵdaılar salasyndaǵy memlekettik materıaldyq rezervter jónindegi komıtetiniń «Rezerv» RMK bas dırektorynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik materıaldyq rezervter jónindegi agenttiginiń «Rezerv» RMK bas dırektorynyń mindetin atqarýshysy. Atalǵan qyzmetinde - 2010 jyldyń sáýir aıynan.

Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar jónindegi mınıstrliginiń 3-dárejeli «Tótenshe jaǵdaılar júıesine eńbegi sińgen qyzmetker» tós belgisimen, Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Qurmet gramotalarymen marapattalǵan.

40 jyl buryn (1970) aýyr atletshi, paýerlıftıngten halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, arnaıy mamandandyrylǵan balalar-jasóspirimder olımpıadalyq rezerv mektebiniń jattyqtyrýshysy DARNOPYH Borıs Petrovıch dúnıege keldi.

Pavlodar qalasynda týǵan. Pavlodar montaj tehnıkýmyn, Innovatsııalyq Eýrazııalyq ýnıversıtetin bitirgen.

Qazaqstan Respýblıkasy birinshilikteriniń, Kýbogynyń birneshe dúrkin jeńimpazy atanǵan.

Qazirgi ýaqytta paýerlıftıngten arnaıy mamandandyrylǵan balalar-jasóspirimder olımpıadalyq rezerv mektebinde jattyqtyrýshylyq qyzmettin atqarady.

TAMYZDYŃ 5-І, BEISENBІ

OQIǴALAR

13 jyl buryn (1997) Qazaqstannyń Beıjińdegi elshiliginde Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń qytaı tilinde shyqqan «Ǵasyrlar toǵysynda» kitabynyń tusaýkeser rásimi ótkizildi.

5 jyl buryn (2005) Oralǵa «Tatarstan-Qazaqstan» beıbitshilik jáne dostyq avtokerýeni keldi. Avtokerýen Qazan qalasynyń 1000-jyldyǵyna jáne Naberejnyı Chelnov qalasynyń 75-jyldyǵyna, Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııasy men Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 10-jyldyqtaryna arnalǵan.

Kerýen quramyna 30 adam kirdi, onyń 20-y múgedek-sportshylar. Uıymdastyrýshysy - «Edil-Jaıyq» qaıyrymdylyq qory.

Avtokerýenge qatysýshylar Oral qalasynyń kóztartarlyq jerlerimen tanysyp, shahmattan jáne doıbydan joldastyq kezdesýler, Dostyq úıinde ulttyq mádenıet ortalyqtarynyń ókilderi qatysqan kezdesýler ótkizildi.

3 jyl buryn (2007) Almatyda qazaq tilinde álem ertegileri engizilgen alǵashqy CD-diń tusaý keser rásimi ótti.

Barlyq materıaldardy Qazaq radıosynyń redaktsııasy tapsyrǵan. Bul úntaspanyń bir ereksheligi, barlyq materıaldar qazaq tiline aýdarylǵan. Ertegiler memlekettik tildi úırengisi kelgen adamdarǵa arnalǵan baǵaly oqý quraly bolyp tabylady. Jalpy 6 úntaspa shyǵarylǵan, ár qaısysynyń uzaqtyǵy - 100 mınýt. Ár CD-ǵa 10-12 ertegi engen, sonyń ishinde «Mysyq pen qoıan», «Arystan men túlki», «Aqyldy adam» jáne t.b. ertegiler bar.

2 jyl buryn (2008) Astanada Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen «Esil» aýdany quryldy.

Ol Astana qalasynyń ońtústik-batys bóliginde ornalasqan, Elordanyń «Almaty», «Saryarqa» jáne Aqmola oblysynyń Tselınograd aýdandarymen shektesedi. Jalpy aýdany - 31,2 myń gektar jerdi quraıdy, turǵyndary - 180 myń adam. Aýdanǵa kiretin turǵyn alabtary - Prıgorodnyı, Ilınka, Shubar, Telman, Qaraótkel, Zarechnyı.

Aýdanda 137 saýda mekemeleri jumys isteıdi jáne «Kerýen», «Mega», «Saryarqa» sııaqty iri saýda ortalyqtary bar.

ESІMDER

75 jyl buryn (1935) Daǵystan mádenı ortalyǵynyń tóraǵasy, Qazaq KSR eńbek sińirgen ustazy, Halyqaralyq Aqparattandyrý Akademııasynyń akademıgi, Qazaq KSR halyqtyq bilim berý isiniń úzdigi, KSRO aǵartý isiniń úzdigi, Qazaqstan halqy Assambleıasy keńesiniń múshesi, Qurmetti temirjolshy ÝVAISOV Mýsannıp Zııatdınýly dúnıege keldi. Daǵystan Respýblıkasynda týǵan. Aqtóbe pedagogıkalyq ýchılışesin, Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen.

1957 jyldan Almaty qalasy mektepterinde bastaýysh synyptar men matematıka pániniń muǵalimi bolǵan. 1964-1974 jyldary - №77 orta mektebi dırektorynyń orynbasary, №17 orta mekteptiń dırektory. 1974-1983 jyldary - Almaty qalasy Lenın aýdandyq (qazirgi Jetisý) halyqtyq bilim berý bóliminiń bastyǵy. 1983-1989 jyldary - Almaty temir jol oqý oryndary bóliminiń bastyǵy. 1989-1991 jyldary - Almaty qalasy halyqtyq bilim berý basqarmasynyń bastyǵy. 1991-1996 jyldary Almaty temir jol oqý oryndary bóliminiń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. 1996 jyly zeınetkerlikke shyǵyp, sol jyldan Daǵystan mádenı ortalyǵynyń tóraǵasy men «Tsentr» PIK basqarma tóraǵalary qyzmetin atqarady.

«Qurmet Belgisi», «Dostyq» ordenderimen, «Eńbek ardageri», «Za doblestnyı trýd», «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaqstan temir jolyna 100 jyl» medaldarymen marapattalǵan.

55 jyl buryn (1955) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha memlekettik sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qadaǵalaý departamenti komıteti dırektorynyń orynbasary MEDETOV Jumaǵul Bekenbaıuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Qaraǵandy memlekettik medıtsınalyq ýnıversıtetin (Qaraǵandy memlekettik medıtsınalyq akademııasy) bitirgen.

1982-1992 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy Saıram aýdandyq SES-tiń epıdemolog-dárigeri, bólim meńgerýshisi. 1992-1998 jyldary - Shymkent oblystyq SES bas dárigeriniń orynbasary. 1998-2003 jyldary - Shymkent qalalyq memlekettik sanıtarlyq bas dárigeri. 2003-2005 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblystyq memlekettik sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qadaǵalaý basqarmasynyń bastyǵy. 2005-2006 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblystyq memlekettik sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qadaǵalaý departamenti komıtetiniń dırektory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2006 jyldan.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl» medalimen marapattalǵan.

TAMYZDYŃ 6-Y, JUMA

Hırosıma kúni. ıAdrolyq qarýǵa tyıym salý úshin kúrestiń dúnıejúzilik kúni.

1945 jyly 6 tamyzda AQSh ushqyshy Tomas Ferebı basqarǵan «Enola Geı» atty B-29 áskerı ushaq Japonııanyń Hırosıma qalasyna álemdegi eń birinshi atom bombasyn tastady. Tarıh qoınaýyna júginsek, osynaý adamzat tarıhyndaǵy eń jaýyzdyq is-árekettiń amerıkan áskeri úshin eshqandaı qajettiligi bolmaǵan. Sebebi soǵystyń sońyna qaraı Japonııa armııasy talqandalyp, Tynyq muhıty aıdynynda AQSh-qa esh qaýip tóndirmegen. Al bomba tastaý úshin Hırosımany arnaıy tańdap alýy qalanyń geografııalyq ornalasýy, úsh jaǵynan taý qorshap turatyndyǵy sebep bolǵan. Bul 20 kılotonnalyq ýran bombasynyń óz kúshin tolyq paıdalanyp, ajal ýyn sebýine taptyrmaıtyn nysana edi.

Halyqaralyq «Dárigerler beıbitshilik úshin» kúni.

Hırosımaǵa bomba tastalǵan kúnnen bastap, «Álem dárigerleri ıadrolyq soǵysqa qarsy» halyqaralyq qozǵalysy atqarý komıtetiniń sheshimi boıynsha atalyp ótiledi.

ıAmaıkada táýelsizdik kúni. 1962 jylǵy 6 tamyzda ıAmaıkanyń táýelsizdigi jarııalandy jáne bul kúni memlekettik tý qabyldandy.

ıAmaıka - Ortalyq Amerıkadaǵy memleket. Karıb teńizindegi ózi attas aral men oǵan taıaý shaǵyn araldarda ornalasqan. Astanasy - Kıngston. ıAmaıka - konstıtýtsııalyq monarhııa. Brıtan Dostastyǵy quramyna kirgendikten, aǵylshyn korolevasy memleket basshysy bolyp sanalady. Joǵarǵy zań shyǵarýshy organy - eki palataly parlament. Resmı tili - aǵylshyn tili. Aqsha birligi - dollar.

OQIǴALAR

7 jyl buryn (2003) Jambyl oblysynyń Qarataý qalasynda fosfor salasynyń kenshilerine arnalǵan eskertkish saltanatty túrde ashyldy.

1937 jylǵy birinshi geologııalyq barlaý ekspedıtsııasy kezinde Qarataý fosforıt alabynyń kólemi, sapasy jáne sıpatty anyqtaldy, al 1941 jyly olardyń ónerkásiptik ıgerýi bastaldy. Bul jerde bastapqysynda Sholaqtaý kenti paıda bolǵan, taý-hımııa kombınaty salyndy, ınfraqurylym salasy damydy, halyqtyń sany ósti. Keıinen, 1963 jyly aýylǵa qala dárejesin berý týraly sheshim qabyldandy. Búgingi Qarataý Qazfosfat» JShS-nyń bólimshesi bolyp tabylatyn taý-hımııa kombınatynyń iske qosylýynyń arqasynda uzaq jyldardaǵy toqyraýdan keıin qaıtadan jańǵyryp keledi.

5 jyl buryn (2005) Batys-Sibir jáne Ońtústik-Oral temir joldarynyń tarıhynda tuńǵysh ret Petropavl men Omby qalalarynyń arasynda júretin «Ekspress» júrdek poıyzy paıda boldy.

Jańa júrdek elektr poıyzynyń vagondary 1-shi, 2-shi jáne 3-shi sanattan turady. Eń jaılysy 1-shi sanattaǵy vagondar bolyp sanalady. Onyń ishinde jolaýshylardyń ornyqty sezinýi úshin jumsaq kreslolar, olardyń arasynda ústelsheler, teledıdar, bar ornatylǵan.

3 jyl buryn (2007) Almaty oblysynyń Kerbulaq aýdanynda polıetılen turbalaryn óndiretin «Karo» JShS-y saltanatty túrde ashyldy.

Kásiporynnyń óndiristik qýaty jylyna 5 myń tonna shıkizatty qaıta óńdep shyǵarady, jáne dıameri 60-tan 630 mılımetrge deıin 100 myń metr polıetılen turbalaryn shyǵaratyn múmkindigi bar.

1 jyl buryn (2009) Aqmola oblysyna qarasty Zerendi aýdany aýmaǵyndaǵy Qyzyl qoǵam kenishinde qıyrshyq tas óndiretin zaýyt iske qosyldy.

Zaýytta fındik óndirisshilerdiń jabdyǵy ornatylǵan. Ónimdi tutynýshylarǵa jetkizý maqsatymen uzyndyǵy 5,4 shaqyrym temirjol jelisi tartylǵan. Negizgi tutynýshylar retinde Aqmola, Soltústik Qazaqstan oblystary, Astana men Reseıdiń Omby qalasy tapsyrys bergen.

ESІMDER

140 jyl buryn (1870-1946) keńes hımıgi jáne metallýrgi, KSRO Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty BAIKOV Aleksandr Aleksandrovıch dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynyń Kýrsk oblysynda týǵan. Peterbor ýnıversıtetin bitirgen.

Negizgi ǵylymı eńbekteri metallýrgııalyq protsesterdiń fızıkalyq hımııasyna jáne anorganıkalyq hımııa salalaryna arnalǵan. Bul ǵylymı baǵyt Qazaqstanda da keńinen damytyldy. Baıkov mys pen súrme qorytpalarynyń quramy men qasıetterin zerttedi, joǵary temperatýrada temirdi hlorly sýtegimen bólip alýǵa bolatynyn dáleldedi, nıkeldiń polımorfızmge tán qasıettin tapty. Totyǵý jáne totyqsyzdaný protsesteri jaıly teorııa usynǵan.

Birneshe orden, medaldarmen marapattalǵan. KSRO Ǵylym Akademııasynyń Metallýrgııa ınstıtýty Baıkov esimimen atalady.

60 jyl buryn (1950) til bilimi mamany, fılologııa ǵylymynyń kandıdaty, professor JYLQYBAEVA Amantaı Shaımardanqyzy dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Tarbaǵataı aýdanynda týǵan. Óskemen pedagogıka ınstıtýtyn bitirgen.

1975-1978 jyldary - mektepte orys tili men ádebıeti pániniń muǵalimi. 1980-1994 jyldary - Óskemen pedagogıkalyq ınstıtýtynyń orys tilin oqytý ádistemesi kafedrasynyń, shet tilder kafedrasynyń, praktıkalyq qazaq jáne orys tili, Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń qazaq fılologııasy, praktıkalyq qazaq jáne orys tili kafedralarynyń aǵa oqytýshysy. 1994 jyldan osynda praktıkalyq qazaq tili kafedrasynyń meńgerýshisi.

Ǵylymı eńbeginiń negizgi baǵyty - etnolıngvıstıka salasy. 10-nan asa ǵylymı eńbektiń avtory.

TAMYZDYŃ 7-І, SENBІ

OQIǴALAR

15 jyl buryn (1995) Almaty qalasyndaǵy Kıno úıinde «Abaı» atty fılmniń tusaýkeser rásimi ótip, oǵan Prezıdent N.Á.Nazarbaev qatysty. Muhtar Áýezovtyń roman-epopeıasy boıynsha túsirilgen epıkalyq drama qazaqtyń uly aqyny Abaıdyń 150 jyldyǵyna arnalǵan. Abaı rólinde Ǵabıden Turyqbaev, Qunanbaı rólinde Tuńǵyshbaı ál-Tarazı jáne t.b. akterler oınady. Stsenarııin Láılá Aqynjanova, Aleksandr Baranov jáne Serik Apyrymov jazǵan.

5 jyl buryn (2005) Almatyda, Respýblıka saraıynda, Raıymbek batyrdyń 300-jyldyq mereıtoıyna arnalǵan respýblıkalyq aıtys óneriniń baıqaýy bolyp ótti.

Sharany uıymdastyrǵan «Jarylqap batyr» qoǵamdyq qory, «Aısel Qazaqstan» korporatsııasy, Almaty qalalyq mádenıet departamenti jáne Respýblıka saraıynyń ákimshiligi.

Atalmysh sharaǵa Astana, Almaty, Taraz, Shymkent, Túrkistan, Kókshetaý, Óskemen, Qaraǵandy, Aqtaý jáne Oral qalalarynyń sýyrypsalma aqyndary qatysty. Aqyn Tumanbaı Moldaǵalıev bastaǵan qazylar alqasynyń sheshimi boıynsha bas júldeni Semeıden kelgen Sara Toqtamysova qanjyǵasyna baılady. Birinshi oryndy Taldyqorǵannan kelgen Aıtaqyn Bulǵaqov jeńip aldy. Ekinshi oryndy qaraǵandylyq Amanjol Altaev, elordalyq aıtysker Dáýletkereı Kápuly jáne semeılik Rınat Zaıtov bólisti.

3 jyl buryn (2007) Memleket basshysy strategııalyq mańyzǵa ıe nysandarǵa memlekettik baqylaýdyń tıimdi tetikterin qurýǵa baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettiń ekonomıka salasyndaǵy múddelerin qamtamasyz etý máseleleri boıynsha ózgeris pen tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy.

1 jyl buryn (2009) Pavlodarda «Bıbi-Ana» qoǵamdyq birlestigi pavlodarlyq bólimshesi músheleriniń óz qoldarymen jasaǵan buıymdarynyń kórmesi ashyldy.

Onda ádemi ulttyq kıimder, toqyma kóılekter men jaketter, quraq kórpesheler men sheberlerdiń qolynan shyqqan basqa da biregeı buıymdar qoıylǵan.

Pavlodarlyq «Bıbi-Ana» qoǵamdyq birlestigin 1999 jyly múgedek-áıelder qurǵan bolatyn. «Bıbi-Ana» músheleriniń qoldarynan shyqqan ulttyq kıimder halyqtyń úlken suranysyna ıe.

ESІMDER

40 jyl buryn (1970) Astana qalasyndaǵy Eýrazııalyq Damý banki ókildiliginiń basshysy BAIDAÝLET Erlan Álimjanuly dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Talǵar qalasynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin, Qazaqstan menedjment, ekonomıka jáne boljaý ınstıtýtyn, Sankt-Gallen qalasyndaǵy (Shveıtsarııa) ýnıversıtetin bitirgen.

1993-1995 jyldary - Talǵar qalasy jáne Talǵar aýdany ákimshiligi basshysynyń komekshisi, «Alemsıstem» qarjy-ınvestıtsııalyq kompanııasy qarjy jobalaý basqarmasynyń bastyǵy. 1997-1998 jyldary - Shveıtsar-Qazaq ekonomıkalyq damý ortalyǵynyń ınvestıtsııa jónindegi vıtse-prezıdenti. 1998-2001 jyldary - (UNOPS registered) PROFIT INVEST Ltd kompanııasynyń aǵa keńesshi-áriptesi. 2001-2005 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Astana qalasyndaǵy Islam damý bankiniń ýákili. 2005-2006 jyldary - «Injınırıng jáne transfert tehnologııasy ortalyǵy» aktsıonerlik qoǵamynyń prezıdenti qyzmetterin atqaraǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2006 jyldan.

TAMYZDYŃ 8-І, JEKSENBІ

Qurylysshy kúni.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń 2003 jylǵy 15 qarashadaǵy Jarlyǵyna sáıkes jyl saıyn tamyzdyń ekinshi jeksenbisinde atap ótiledi.

Bolgarııada Áskerı-teńiz flotynyń merekesi. Tamyzdyń ekinshi jeksebisinde atap ótiledi.

1879 jylǵy 12 tamyzda reseıdiń «Opyt», «Vzryv», «Pordım» jáne «Gornıı Stýden» atty tórt áskerı kemesi Rýs portyna shynjyrmen bekitildi, sol kezde bolgarlardyń týy kóterilip, eldiń sol ýaqyttaǵy ánurany - «Shýmıt Marıts» áskerı marshy oınatyldy. Bul saltanatty rásim bolgarlardyń áskerı-teńiz floty merekesiniń týǵan kúniniń paıda bolýyna sebep boldy.

OQIǴALAR

12 jyl buryn (1998) Kókshetaý qalasyndaǵy Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtettiń bas alańyna Shoqan Ýálıhanovtyń músini saltanaty túrde ashyldy.

Shoqan Shyńǵysuly Ýálıhanov - qazaqtyń uly ǵalymy, tarıhshy, pýblıtsıst, orıentalıst, folklorshy, ádebıet zertteýshisi, etnograf, saıahatshy-geograf, demokrattyq, aǵartýshylyq mádenıettiń tuńǵysh ókilderiniń biri. Qazirgi Qostanaı oblysynyń Qusmuryn beketinde dúnıege kelgen. Abylaıhannyń shóberesi. Reseı armııasy bas shtabynyń barlaý basqarmasynyń ofıtseri bolǵan.

10 jyl buryn (2000) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Astana qalasynyń shekarasyn ózgertý týraly» Jarlyqqa qol qoıdy. Jarlyqqa sáıkes elordanyń jer kólemi 45195 gektarǵa ulǵaıdy.

5 jyl buryn (2005) Aqordada Ońtústik Afrıka Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Bekızızve Ýızdom Djıla Elbasy Nursultan Nazarbaevqa senim gramotasyn tapsyrdy.

Ońtústik Afrıka Respýblıkasy Afrıkanyń basqa elderimen salystyrǵanda saıası turaqty, ekonomıkalyq ınfraqurylymy damyǵan jáne almas, altyn, hrom, platına, vanadıı, marganets jáne andalýzıttiń barlanǵan iri qory bar el. Qazaqstan men Ońtústik Afrıka Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynastar 1992 jylǵy 5 naýryzda ornatylǵan. 2003 jyldyń jeltoqsanynda Almatyda Ońtústik Afrıka Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy elshiligi ashyldy.

3 jyl buryn (2007) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Ekonomıka ınstıtýtynda Qazaqstan Ǵalymdar odaǵynyń prezıdenti, akademık, ekonomıka ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń ıegeri, Ekonomıka ınstıtýtynyń dırektory Orazáli Sábdenge Reseı men Qazaqstan arasyndaǵy ǵylymı yntymaqtastyq salasyn kúsheıtken zor eńbegi úshin Lomonosov ordeni tapsyryldy.

Atalmysh sharaǵa belgili qazaqstannyń jáne reseıdiń ǵalymdary, ekonomısteri qatysty.

Lomonosov ordenin 2000 jyly Reseı Federatsııasynyń Qaýipsizdik keńesi bekitken. Qaýipsizdik, qorǵanys jáne quqyqtyq tártip máseleleri akademııasy janyndaǵy Ulttyq qoǵamdyq syılyqtar komıteti tapsyrady. Memlekettik, óndiristik, ǵylymı-zertteý, áleýmettik, mádenıet, ǵylym salasyndaǵy qoǵamdyq jáne qaıyrymdylyq qyzmetiniń, ádebıet jáne ónerdegi zor eńbekteri úshin marapattalady.

1 jyl buryn (2009) Shymkentte múgedek balalardy ońaltýǵa arnalǵan ortalyq ashyldy.

Jobanyń maqsaty psıhonevrologııalyq patologııasy bar múmkindigi shekteýli balalarǵa úırenshikti áleýmettik ortada turýǵa arnalǵan arnaıy áleýmettik qyzmetterdi usyný bolyp tabylady.

Ortalyq múmkindikteri shekteýli balalarǵa áleýmettik-turmystyq, áleýmettik-medıtsınalyq, áleýmettik-psıhologııalyq, áleýmettik-pedagogıkalyq, áleýmettik-quqyqtyq jáne t.b. qyzmetterdi zańmen qarastyrylǵan jeńildikterdi alýǵa qoldaý kórsetedi, taǵy da ortalyqtyń mamandary otbasylarynda múmkindigi shekteýli balalary bar ata-analarǵa áleýmettik-psıhologııalyq kómek kórsetedi. Arnaıy áleýmettik qyzmet kórsetýge 10-nan 18-ge deıingi jas shamasyndaǵy psıhonevrologııalyq patologııasy bar múmkindigi shekteýli balalar ǵana qabyldanady. Balalardyń ortalyqta turý merzimi - 1 aı, kúnine 4 ret tamaqtanady.

Ortalyq zamanaýı materıaldyq-tehnıkalyq qondyrǵylarmen jabdyqtalǵan, múmkindigi shekteýli balalardy ońaltýǵa arnalǵan barlyq áleýmettik-psıhologııalyq jaǵdaılar jasalǵan. Munda emdik sharalar, massaj, fızıoterapevtıkalyq kabınetter, jáne de kınezıoterapııa, Montessorı, relaksatsııa, ergoterapııa, psıhoterapııa, logoped, plantoterapııa, EVM, emdik-trenajer, saýyqtyrý kabınetteri jumys isteıdi.

ESІMDER

80 jyl buryn (1930-2005) til bilimi mamany, fılologııa ǵylymynyń kandıdaty, dotsent MÝSIN Jaǵypar Musauly dúnıege keldi.

Aqmola oblysynda týǵan. Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetin bitirgen.

1954-1955 jyldary - Qyzyljar qalalyq oqytýshylar ınstıtýtynyń oqytýshysy. 1955-1959 jyldary - Soltústik Qazaqstan oblystyq muǵalimderdiń bilimin jetildirý ınstıtýtynyń ádiskeri. 1959-1962 jyldary - «Kókshetaý pravdasy» gazetiniń ádebı qyzmetkeri. 1962 jyldan bastap Kókshetaý pedagogıkalyq ınstıtýtynyń (qazirgi Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnıversıteti) aǵa oqytýshy, kafedra meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

Ǵylymı jumysynyń negizgi baǵyty - leksıka men túrkitanýǵa arnalǵan.

30 jyl buryn (1980) sport sheberi, Qazaqstannyń tennısten absolıýttik chempıony, KEDRıÝK Alekseı Aleksandrovıch dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan.

2000 jyly Tbılısıde ótken Halyqaralyq týrnırdiń, 2003 jyly Almaty qalasynda ótken Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Kýbogynyń jeńimpazy atanǵan. Birneshe ret Qazaqstannyń tennısten ótken birinshilikteriniń chempıony bolǵan.

Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qurama komandasynyń múshesi.