QazAqparat-Anons: tamyzdyń 24-i men 30-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
ҮKІMET
Ekonomıka jәne bıýdjettik josparlaý mınıstrligi «Elektrondyқ Үkimet» (www.e.gov.kz ) portalynda tamyzdyң 15-i men 25-i aralyғynda Memleket Basshysynyң «Daғdarystan jaңarý men damýғa» atty Қazaқstan halқyna Joldaýyn tүsindirý jәne jүzege asyrý aıasynda eldiң әleýmettik-ekonomıkalyқ damýynyң І jarty jyldyғy boıynsha қorytyndylary men 2009-2011 jyldarғa arnalғan Қazaқstan Respýblıkasyndaғy rұқsat berý jүıesin jetildirý, sondaı-aқ Memleket basshysynyң «Nұr Otan» HDP kezekten tys sezinde atap өtken negizgi 7 baғyt boıynsha ınvestıtsııalyқ jobalardy iske asyrý barysy jөninde Internet-konferentsııa өtkizedi.
Tamyzdyң 24-inde Іshki ister mınıstrliginde aptalyқ brıfıng өtedi.
Tamyzdyң 24-inde Syrtқy ister mınıstrliginde aptalyқ brıfıng өtedi.
BASҚA MEMLEKETTІK ҚҰRYLYMDAR
Shilde aıynan bastap қyrkүıek aıyna deıin Kedendik baқylaý komıtetiniң basshylary azamattardy қabyldaıdy. Komıtet tөraғasy Kozy-Kөrpesh Kәribozov azamattardy - shildeniң 11-i, tamyzdyң 14-i, қyrkүıektiң 11-i kүnderi қabyldaıdy. Azamattar sondaı-aқ, өz mәselelerimen komıtet tөraғasynyң orynbasarlaryna da kire alady. Tөraғa orynbasary Serjan Dүısebaev - shildeniң 16-synda, tamyzdyң 13-inde, қyrkүıektiң 17-sinde қabyldasa, Jarқynbek Ospanov - shildeniң 15-inde, tamyzdyң 12-sinde, қyrkүıektiң 9-ynda, al Igor Ten - shildeniң 6-synda, tamyzdyң 10-ynda, қyrkүıektiң 14-inde қabyldaıdy. Қabyldaý ýaқyty - saғat 16.30-18.30-dyң aralyғynda. Myna telefon arқyly қabyldaýғa jazylýғa bolady: (8-7172) 79-45-79.
ҚAZAҚSTAN JӘNE ӘLEM
Tamyzdyң 29-30-ynda Mәskeýde «Adamdardy құldyққa satýmen kүresýdegi halyқaralyқ yntymaқtastyқty jetildirý» taқyrybynda halyқaralyқ ғylymı-tәjirıbelik konferentsııa өtedi.
SPORT
Tamyzdyң 29-30-ynda Sankt-Peterbordaғy «Peterbýrgskıı» sporttyқ-kontsert kesheninde өtetin mүgedekter arbasyndaғy sporttyқ bal bıleriniң «Құrlyқ kýbogy» halyқaralyқ týrnırine қazaқstandyқ mүgedek sportshylar қatysady.
ҚOҒAM
Tamyzdyң 1-inen bastap jolaýshylar poıyzdarynyң platskart vagondarynyң bılet құnyna tөsek jabdyқtarynyң құny қosylady. Jolaýshylar tөsek jabdyқtaryn bұdan bylaı bılet kassasynda jol құjatyn resimdeý kezinde satyp ala alady. Oғan қosa, қyrkүıektiң 15-ine deıin platskart vagondarda VÝ-9 tүbirtekteri boıynsha tөsek jaımalarynyң ýaқytsha satylymy rұқsat etilip otyr. Biraқ қyrkүıektiң 15-inen bastap vagondarda tөsek jabdyқtaryn satýғa tyıym salynady. Jolaýshy tөsektiң құnyn bılet kassasynda tөleýden bas tartsa, ony vagonda satyp ala almaıdy.
Tamyzdyң 11-i men қyrkүıektiң 30-ynda BҰҰ-nyң Nıý-Iorktegi shtab-pәterinde «ıAdrolyқ қarýғa jol joқ» қazaқstan-japon kөrmesi өtedi.
ASTANA
Tamyzdyң 25-i men қyrkүıektiң 4-i aralyғynda elordada jol-kөlik apatynan jaraқattanýdyң aldyn alý maқsatynda «Abaılaңyz, balalar!» jedel-aldyn alý sharasy өtedi. Jaңa oқý jylynyң basynda jol polıtseıleri «Nұr Otan» HDP jәne «Jas Otan» jastar қanatynyң өkilderimen birigip, қalalyқ orta bilim mekemeleriniң aınalasyndaғy kөshelerdi tekserip shyғady.
Tamyzdyң 24-inde Kongress-holda Astana әkimi I.Tasmaғambetovtyң қatysýymen elordalyқ pedagogtardyң tamyz keңesiniң қalalyқ plenarlyқ otyrysy өtedi.
Tamyzdyң 24-inde Bas prokýratýrada «Prokýrorlyқ қadaғalaýdyң қazirgi kezeңdegi өzekti problemalary» taқyrybynda semınar bolady.
Tamyzdyң 24-inde Tұңғysh Prezıdent mұrajaıynda «Қazirgi zamanғy mұrajaı: Ғylym. Dәstүr. Innovatsııalar» taқyrybynda halyқaralyқ ғylymı-tәjirıbelik konferentsııa өtedi.
Tamyzdyң 24-inde «Ұlttyқ aқparattyқ tehnologııalar» AҚ-ynda «Elektrondyқ үkimet» veb-portalynyң jaңa elektrondyқ қyzmetteri» taқyrybyna arnalғan baspasөz mәslıhaty өtedi.
Tamyzdyң 24-inde Oқýshylar saraıynda Astana mұғalimderiniң «Jұldyzdy shashý» festıvali өtedi.
ALMATY
Tamyzdyң 5-i men қyrkүıektiң 5-i aralyғynda Almatyda қorshaғan ortanyң sapasyn jaқsartý maқsatynda «Taza aýa» aılyғy өtkiziledi. Aılyқ aıasynda қalaғa kire beris joldar men kөlik magıstraldarynda avtokөlikterden shyғatyn tүtin men ýly gazdardyң normasyna, atmosferalyқ aýany lastaýshy birқatar kәsiporyndardyң tabıғatty қorғaý қyzmetine, janarmaı құıý stansalarynda satylatyn kөlik janarmaılarynyң sapasyna monıtorıng jasaý kөzdelgen.
Almatyda tamyzdyң 26-synda үkimettik emes ұıymdardyң forýmy өtedi.
TAMYZDYҢ 24-І, DҮISENBІ
Lıberııa baıraғy kүni.
Ýkraına Respýblıkasynyң Memlekettik meıramy - Tәýelsizdik kүni (1991). 1991 jylғy tamyzdyң 24-indegi Ýkraın KSR-i Joғarғy Keңesiniң kezekten tys sessııasy sheshimimen tәýelsiz Ýkraına memleketi құryldy. Ýkraına - Shyғys Eýropada ornalasқan memleket. Soltүstiginde Belarýspen, soltүstigi jәne shyғysynda Reseımen, oңtүstik-batysynda Rýmynııa, Moldovamen, batysynda Vengrııa, Slovakııa, Polshamen, oңtүstiginde Azov jәne Қara teңizdermen shektesedi. Astanasy - Kıev қalasy. Memlekettik tili - ýkraın tili. Aksha birligi - karbovanets.
Қazaқstan Respýblıkasy men Ýkraına arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy shildeniң 22-inde ornatyldy. Қazaқstannyң Ýkraınadaғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi - Amangeldi Jұmabaev.
Қyrғystan ІІM Іshki әskeriniң kүni. Қyrғyz Respýblıkasy Үkimetiniң 2006 jylғy shildeniң 3-indegi қaýlysymen bekitilgen.
ESTE ҚALAR OҚIҒALAR
13 jyl bұryn (1996) Almaty oblysy Jambyl aýdanynyң Қarakestek aýylynda aқyn Sүıinbaı Aronұlynyң әdebı-memorıaldyқ mұrajaıy ashyldy.
11 jyl bұryn (1998) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaevtyң Jarlyғymen kompozıtor Nұrғısa Tilendıevke «Halyқ Қaһarmany» ataғy berildi.
10 jyl bұryn (1999) Bishkek қalasynda «Shanhaı bestigi» sammıtine қatysýshy memleketter - Қazaқstan Respýblıkasy, Қytaı Halyқ Respýblıkasy, Қyrғyz Respýblıkasy, Reseı Federatsııasy, Tәjikstan Respýblıkasy basshylarynyң kezdesýi bastaldy. Kezdesý barysynda halyқaralyқ jәne aımaқtyқ mәseleler қaralyp, esirtki tasymaldaryna, separatızmge, dinı ekstremızmge қarsy sharalar talқylandy. Sammıt қorytyndysynda memleket basshylary Bishkek deklaratsııasyna қol қoıdy. Sonymen қatar, N.Nazarbaev, Tszıan Tszemın jәne A.Aқaev memleket shekaralarynyң shektesý nүktesi jөninde үsh jaқty kelisimge қol қoıdy.
ESІMDER
60 jyl bұryn (1949) memleket қaıratkeri SӘRSEMBEKOV Tөlegen Tәjibaıұly dүnıege keldi.
Taraz қalasynda týғan. Jambyl gıdromelıoratıvtik-құrylys ınstıtýtyn, Қazaқ sý sharýashylyғy ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. 1978-1985 jyldary - Қazaқ sý sharýashylyғy ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң zerthana meңgerýshisi. 1985-1990 jyldary - Қazaқ KSR Sý sharýashylyғy mınıstrliginiң jetekshi ınjeneri, basқarma bastyғynyң orynbasary, Қazaқ KSR Sý resýrstary memlekettik komıtetiniң bөlim bastyғy. 1991-1994 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti jәne Mınıstrler Kabıneti Apparatynyң sektor meңgerýshisi, bөlim meңgerýshisiniң orynbasary. 1994-1997 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy Sý resýrstary komıteti tөraғasynyң orynbasary, tөraғasy bolғan. 2000 jyldan bastap «Қazaқstannyң sý resýrstary jәne қorshaғan ortany қorshaý» respýblıkalyқ қoғamdyқ birlestiginiң prezıdenti қyzmetin atқarғan.
60 jyl bұryn (1949) sýretshi, Қazaқstan Sýretshiler odaғynyң mүshesi BAıANOV Ғanı Balmұhanұly dүnıege keldi.
Қostanaı oblysynda týғan. N.Gogol atyndaғy Almaty kөrkemsýret ýchılışesin bitirgen.
«Jazýshy Aıymbetovtyң portreti», «Қolshatyr astyndaғy ekeý», «Қobyzda oınap otyrғan қyz» t.b. týyndylardyң avtory.
TAMYZDYҢ 25-І, SEISENBІ
Shyғys Ýrýgvaı Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1825). Ýrýgvaı - Oңtүstik Amerıka құrlyғy ortalyқ bөliginiң shyғysynda ornalasқan memleket. Soltүstigi jәne shyғysynda Brazılııamen, batysynda Argentınamen, shyғysy men oңtүstiginde Atlant mұhıtymen shektesedi. Astanasy - Montevıdeo қalasy. Memlekettik tili - ıspan tili. Aқsha birligi - ýrýgvaı pesosy.
Paragvaıdyң Konstıtýtsııa kүni. Paragvaı - Oңtүstik Amerıkada ornalasқan memleket. Soltүstigi men soltүstik-batysynda Bolıvııamen, shyғysynda Brazılııamen, oңtүstigi men oңtүstik-batysynda Argentınamen shektesedi. Astanasy - Asýnson қalasy. Memlekettik tili - ıspan tili. Aқsha birligi - gýaranı.
ESTE ҚALAR OҚIҒALAR
50 jyl bұryn (1959) Қytaı tarapynan basқynshylyқ әreket baıқalғan jaғdaıda, үndistan Býtandy (Gımalaıdaғy memleket, Үndistan men Tıbet (қytaı) arasynda ornalasқan) қoldaıtyny týral mәlimdeme jasady.
ESІMDER
90 jyl bұryn (1919-1987) jazýshy, Қazaқ KSR-niң eңbek siңirgen mәdenıet қaıratkeri MATsKEVICh Oleg dүnıege keldi.
Reseıdiң Kalýga қalasynda týғan. 1937 jyly Қazaқstanғa қonys aýdarғan. Almaty joғary partııa mektebin bitirgen. «Pıoner Kazahstana», «Lenınskaıa smena» jәne «Kazahstanskaıa pravda» gazetterinde қyzmet atқarғan. 1952 jyly natýralıst-jazýshy M.Zverevpen birigip, alғashқy «Golýbaıa peşera» kitabyn jazғan. 1959-1966 jyldary Almaty men Mәskeýde shyққan «Dorogı ı vstrechı», «Ognı Kazahstana», «Serdtse kamennyh gor», «Mangyshlak - polýostrov sokrovış», «Doroga cherez stoletııa» jәne taғy basқa kitaptary bar. 1968-1985 jyldary «Pýt v straný Semı rek», «Stranıtsa jıznı generala Lýkacha», «Samye svetlye nochı», «Vechno jıvye rodnıkı», «Jajda otkrytıı», «Avtograf na pamıat», «Trı tsveta radýgı», «Rozy chernyh gor», taғy basқa prozalyқ kitaptary shyққan.
Birneshe medaldarmen jәne Қazaқ KSR Joғarғy Keңesiniң Құrmet Gramotasymen marapattalғan.
55 jyl bұryn (1954) sýretshi, Қazaқstan Sýretshiler odaғynyң mүshesi ILıAEV Sұltan Ғanıұly dүnıege keldi.
Shymkent қalasynda týғan. Shymkent pedagogıkalyқ ınstıtýtyn bitirgen. Қylқalam sheberiniң «Baқ», «Janұıa», «Keshki saryn», t.b. týyndylary, «Meniң aýylym» gobeleni bar.
125 jyl bұryn (1884-1964) ıtalıandyқ organshy, kompozıtor FERRARI-TREKATE Lýıdjı dүnıege keldi.
Parma konservatorııasyn bitirgen. 1914 jyldan Rımını mýzykalyқ mektebine basshylyқ jasaғan. 1929-1955 jyldary Parma konservatorııasynyң dırektory bolғan. kompozıtordyң 13 operasy, onyң ishinde La Skala teatrynda қoıylғan «Gırlıno», «Korol-aıý» operalary bar.
TAMYZDYҢ 26-SY, SӘRSENBІ
Ýkraınanyң avıatsııa kүni.
Ispanııadaғy өnim meıramy - «Tomatına». Bұl merekeni jyl saıyn tamyz aıynyң soңғy sәrsenbisinde atap өtedi. Osy kүni Valensııaғa taıaý ornalasқan Býnol қalashyғy shaıқas alaңyna aınalyp, kөshege myңdaғan adam shyғyp, қyzanaқpen atysady. Dәstүrge aınalғan қyzanaқ atysy 60 jyldan astam ýaқyt jalғasyn tabýda. 1959 jyly қyzanaқ atysyna resmı tүrde tyıym salyndy. Biraқ, қala tұrғyndarynyң өtinishi boıynsha үkimet organdary rұқsat berýge mәjbүr boldy.
Namıbııada batyrlar kүni. 1993 jyly tamyzdyң 16-ynda Ýkraına Prezıdentiniң Jarlyғymen bekitilgen.
Abhazııanyң tәýelsizdik alғan kүni. 2008 jyly tamyzdyң 26-ynda Reseı Federatsııasy Abhazııanyң tәýelsizdigin taný týraly Jarlyққa қol қoıғanyn jarııalady.
ESTE ҚALAR OҚIҒALAR
11 jyl bұryn (1998) Taraz қalasyndaғy Taraz memlekettik ýnıversıtetiniң aldyna ұly tarıhshy, shyғystanýshy, oıshyl, aқyn, қolbasshy Mұhamed Haıdar Dýlatıge eskertkish ornatyldy.
10 jyl bұryn (1999) Қazaқ ұlttyқ ýnıversıteti ғımaratynda akademık Өmirbek Joldasbekovke eskertkish taқta ornatyldy.
220 jyl bұryn (1789) Frantsııada «Adam jәne adamzat құқyқtary» deklaratsııasy қabyldandy. Onda halyқ tәýelsizdigi қaғıdattary, adam jәne adamzat құқyқtarynyң zaң jүzindegi teңdigi, adamnyң jeke basynyң bostandyғy, sөz, ar-ұjdan bostandyғy jarııalandy. Deklaratsııanyң negizgi erejeleri 1791 jylғy jәne odan keıingi frantsýz konstıtýtsııalaryna, sonymen қatar kөptegen basқa da memleketterdiң konstıtýtsııalaryna endi.
ESІMDER
70 jyl bұryn (1939) «Montajarnaıyқұrylys» aktsıonerlik қoғamynyң birinshi vıtse-prezıdenti, Қazaқstan Respýblıkasy Injenerlik akademııasynyң korrespondent mүshesi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen құrylysshysy ӘMІROV Құlman Moldazymұly dүnıege keldi.
Қyrғystan Respýblıkasynyң Frýnze қalasynda týғan. Қazaқ tehnologııalyқ ınstıtýtyn bitirgen. «Ertiskөmir» өndiristik birlestiginde, «Pavlodarsantehmontaj» Ekibastұz teliminde istegen. 1970-1974 jәne 1981-1990 jyldary Қazaқstan Kompartııasy Ortalyқ Komıtetiniң nұsқaýshysy bolғan. 1974-1979 jyldary - Қazaқ KSR Montajdyқ jәne arnaıy құrylys jұmystary mınıstriniң orynbasary, birinshi orynbasary. 1991-1993 jyldary - «Қazmontajarnaıyқұrylys» memlekettik kontserniniң birinshi vıtse-prezıdenti. Қazirgi қyzmetinde 1993 jyldan bastap isteıdi.
Medalmen marapattalғan.
55 jyl bұryn (1954-1995) kınorejısser SALYҚOV Қalyқbek Sadyқұly dүnıege keldi.
Almaty қalasynda týғan. Almaty teatr jәne kıno ınstıtýtyn bitirgen. 1980-1981 jyldary Shymkent oblystyқ drama teatrynda rejısser bolyp қyzmet atқarғan. 1981 jyldan bastap kıno tүsirýmen aınalysady. Rejısserdiң assıstenti, ekinshi rejısser bolyp tәjirıbe jınaқtaғan. 1984 jyly alғashқy kөrkem fılmi «Tordy» tүsirgen. Sondaı-aқ, onyң «Balkon», «Jeltoқsan kөңildesteri» fılmderi bar.
TAMYZDYҢ 27-SІ, BEISENBІ
Moldova Respýblıkasynyң Memlekettik meıramy - Tәýelsizdik kүni (1991). Moldova - Eýropanyң oңtүstik-shyғysynda ornalasқan memleket. Soltүstigi, shyғysy jәne oңtүstigi Ýkraınamen, batysy Rýmynııamen shektesedi. Astanasy - Kıshınev қalasy. Memlekettik tili - moldovan tili. Aқsha birligi - moldova leıi.
Қazaқstan Respýblıkasy men Moldova arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy shildeniң 31-inde ornatyldy.
Reseı Federatsııasynyң Kıno kүni.
ESTE ҚALAR OҚIҒALAR
90 jyl bұryn (1919) Bүkilreseılik Ortalyқ atқarý komıtetiniң Қostanaı ýezin Chelıabınsk oblysyna қosý týraly sheshimi қabyldandy. Bұl sheshimge қarsy Ahmet Baıtұrsynovtyң saıası narazylyғy Қostanaıdy Қazaқstanғa қaıtarýғa negiz boldy.
17 jyl bұryn (1992) Almatydaғy Kıno үıinde A.Әshimovtyң «Elim-aı» kınostýdııasy tүsirgen «Қozy Kөrpesh - Baıan sұlý» fılminiң premerasy boldy.
17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy men Armenııa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatyldy.
15 jyl bұryn (1994) Almatyda Nemis үıi ashyldy.
8 jyl bұryn (2001) Elbasy N.Nazarbaev Almaty-Bishkek tas jolynyң boıynda joңғarlarmen bolғan soғystaғy қazaқ halқynyң jeңisine arnalғan tarıhı eskertkishtiң ashylý saltanatyna қatysty.
150 jyl bұryn (1859) polkovnık Edvın Dreıktiң Taıtasvılla қalasynyң (AҚSh-tyң Pensılvanııa shtaty) maңyna ornalastyrғan alғashқy mұnaı құbyrynan mұnaı shyқty. Bұl kүn amerıkan mұnaı өndirisi damýynyң basy bolyp esepteledi.
54 jyl bұryn (1955) Ұlybrıtanııada «Gınnes rekordtar kitabynyң» alғashқy basylymy jaryқ kөrdi.
50 jyl bұryn (1959) KSRO-da mektepti үzdik bitirgen oқýshylardy medalmen marapattaý týraly қaýly қabyldandy.
25 jyl bұryn (984) KSRO jer astynda ıadrolyқ қarý synaғyn өtkizdi.
ESІMDER
70 jyl bұryn (1939) Қazaқstan Respýblıkasy Әdilet mınıstrliginiң Dinı ister komıteti tөraғasynyң orynbasary MҰҚAShEV Amanbek dүnıege keldi.
Jambyl oblysynda týғan. Mәskeý energetıka ınstıtýtyn, Almaty joғary partııa mektebin bitirgen. 1981-1987 jyldary - Almaty қalalyқ partııa komıtetiniң bөlim meңgerýshisi, Almaty қalalyқ atқarý komıteti tөraғasynyң orynbasary. 1987-1989 jyldary - Almaty aýyr mashına jasaý zaýytynyң sheberi, bөlim bastyғy. 1989-1991 jyldary - «Nevada-Semeı» halyқaralyқ antııadrolyқ қozғalysy Atқarý komıtetiniң dırektory. 1991-1994 jyldary - «Eңbek» aktsıonerlik қoғamynyң basқarma tөraғasy, «SFPK-KRAMDS» aktsıonerlik қoғamynyң basқarma tөraғasy. 1994-1996 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy Үkimeti Apparatynyң bөlim meңgerýshisiniң orynbasary, sektor meңgerýshisi. 1996-2000 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasynyң Italııadaғy Elshiliginiң ekinshi, birinshi hatshysy, keңesshisi. 2000-2006 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy Premer-Mınıstri Keңsesiniң bas ınspektory, Қazaқstan Respýblıkasy Үkimeti janyndaғy Dinı birlestiktermen baılanys jөnindegi keңestiң hatshylyқ meңgerýshisi. Қazirgi қyzmetinde 2006 jyldan bastap isteıdi.
«Құrmet» ordenimen, medaldarmen, Қazaқ KSR Joғarғy Keңesiniң Құrmet gramotasymen marapattalғan.
50 jyl bұryn (1959) Atyraý oblysynyң prokýrory, 3-shi synypty memlekettik keңesshi SARTAEV Dastan Shaımerdenұly dүnıege keldi.
Қyzylorda oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Jambyl oblysynyң Sverdlov aýdany prokýrorynyң kөmekshisi, Jambyl oblysy prokýrorynyң aғa kөmekshisi қyzmetterin atқarғan. 1998-1999 jyldary - Almaty қalasynyң aýdan prokýrory. 1999-2000 jyldary - Aқmola oblysy prokýrorynyң birinshi orynbasary. 2000-2004 jyldary - Maңғystaý oblysynyң prokýrory. 2004-2008 jyldary - Aқtөbe oblysynyң prokýrory. Қazirgi қyzmetinde 2008 jyldan bastap isteıdi.
Medalmen marapattalғan.
125 jyl bұryn (1884-1966) 1947-1954 jyldardaғy Frantsııa prezıdenti ORIOLЬ Vensan dүnıege keldi.
Ol 1947 jyly 4-shi respýblıka jarııalanғannan keıin prezıdent bolyp saılanғan. V.Orıol bıligi kezeңi өte aýyr boldy, elde jұmysshylardyң jappaı tәrtipsizdigi oryn alsa, Үndiқytaıda, Madagaskarda, Soltүstik Afrıkada kөterilisshilermen soғystar jүrip jatty. Ol memleket basқarғan 7 jylda 18 үkimet aýysty. Prezıdenttik merzimi aıaқtalar ýaқytta V.Orıol bұdan bylaı mүldem saılaýғa қatyspaıtynyn mәlimdedi. 1958 jyly Frantsııa Konstıtýtsııalyқ keңesiniң құramyna kirdi.
TAMYZDYҢ 28-І, JҰMA
ESTE ҚALAR OҚIҒALAR
20 jyl bұryn (1989)Қazaқstan Respýblıkasy Үkimetiniң sheshimimen «Әziret - Sұltan memlekettik қoryқ-mұrajaıy» ұıymdastyryldy. Қoryқ mұrajaı Tүrkistan қalasynda kөne Jibek Joly boıynda қazirgi Shymkent-Қyzylorda avtojolynyң boıynda, Tәýke han daңғyly men Almaty alaңynyң қıylysynda ornalasқan. Қoryқ mұrajaıdyң құramynda 100-den astam tarıhı-mәdenı jәne arheologııalyқ eskertkish bar. Olardyң jalpy қorғaý aımaғy 529,4 gektardy alyp jatyr. Al kesene ornalasқan қalanyң tarıhı ortalyғynyң қorғaý aımaғy 88,7 gektar. Osy aımaқta ornalasқan segiz tarıhı eskertkish mұrajaılandyrylyp halyққa қyzmet kөrsetýde. «Әziret - Sұltan» memlekettik қoryқ mұrajaıy Қazaқstandaғy erekshe maңyzy bar rýhanı ortalyқ bolyp tabylady.
13 jyl bұryn (1996) Vengrııada Қazaқ mәdenıetiniң kүnderi өtti.
11 jyl bұryn (1998) Қazaқstanda tүsirilip jatқan 250 serııaly «Toғysқan taғdyrlar» teleserııaly TMD jәne Baltyқ jaғalaýy elderi arasynda өtken festıvalde jүldeli birinshi oryndy ıelendi.
8 jyl bұryn (2001) Elbasy N.Nazarbaevtyң «Beıbitshilik kindigi» kitabynyң tұsaýkeseri өtkizildi.
7 jyl bұryn (2002) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaev «Қazaқstan Respýblıkasy memlekettik basқarý jүıesin odan ary damytý sharalary týraly» Jarlyққa қol қoıdy.
3 jyl bұryn (2006) Қostanaı oblysynyң Sarykөl aýdanynda Aққozy қajy atyndaғy meshit ashyldy. Aққozy қajy Abaıdyң seriktesteriniң biri bolғan. Ol osydan 100 jyldan astam bұryn қazirgi Sarykөl aýdany aýmaғynda ýaғyz jәne tәrbıe jұmystaryn jүrgizgen tұlғa.
45 jyl bұryn (1964) AҚSh Nevada ıadrolyқ қarý synaғyn өtkizdi.
ESІMDER
120 jyl bұryn (1889-1941) Alash қozғalysynyң қaıratkeri AMANJOLOV Sadyқ Aıýkeұly dүnıege keldi.
Almaty oblysynyң Eңbekshiқazaқ aýdanynda týғan. Vernyı er balalar gımnazııasyn, Қazan ımperatorlyқ ýnıversıtetiniң zaң fakýltetin bitirgen. 1917 jyldyң Aқpan revolıýtsııasyna deıin Jetisý oblysynyң Aıagөz, Үrjar zaң oryndarynda қyzmetter atқaryp, Үrjar ýezi қazaқ komıtetiniң tөraғasy boldy. 1-shi jalpyқazaқ sezi Amanjolovty Bүkilreseılik Құryltaı jınalysy depýtattyғyna bekitken. Sezden keıin ol «Alash» partııasynyң Jetisý өңirindegi jergilikti ұıymdaryn құrýғa belsene aralasty. 1917 jyly 2-shi jalpyқazaқ sezi Amanjolovty Alashorda үkimetine - Halyқ Keңesine mүshe etip saılady. 1918 jyly Lepsi қalasynda өtken Jetisý oblystyқ 2-shi қazaқ sezinde oblystyқ keңes mүsheligine saılanyp, Jetisýda jәne Shyңjaңnyң Shәýeshek қalasynda Alashorda jasaқtaryn құrýғa basshylyқ jasaғan. Keңes әskerlerimen bolғan shaıқastarғa қatysyp, aýyr jaraқattandy. 1923-1930 jyldary Қazaқ AKSR Zaң halyқ komıssarıaty jүıesinde қyzmet atқardy. 1930 jyly Қazaқstannan ketýge mәjbүr bolyp, Mәskeýde, Bishkekte, Tashkentte jұmys istegen.
105 jyl bұryn (1904-1977) ataқty әnshi, Қazaқ KSR-iniң halyқ artısi, Қazaқ KSR Memlekettik syılyғynyң laýreaty ELEBEKOV Jүsipbek dүnıege keldi. Қaraғandy oblysy Қarқaraly aýdany Mәdı aýylynda týғan. Bes-alty jasynan әnshilik өnerge den қoıғan. Әn өnerin әkesiniң inisi Jaқypbek Balғabaıұlynan үırengen. Әnshiler Ғ.Aıtbaev, Қ.Baıjanov, Ә.Қashaýbaev shyғarmashylyғymen tanysқan. 1920-1930 jyldary Semeıdegi «Es aımaқ» trýppasynyң spektaklderi men birneshe kontsertterine қatysқan. 1931-1935 jyldary Қazaқ memlekettik drama teatrynda (қazirgi M.Әýezov atyndaғy drama teatry), 1935-1960 jyldary Қazaқ Memlekettik fılarmonııasynda қyzmet etti. 1960 jyldan «Қazaқkontserttiң» әnshi - solısi boldy. Қazaқtyң Abaı atyndaғy opera jәne balet teatrynyң spektaklderine қatysyp, «Aıman-Sholpan» mýzykalyқ komedııasynan Әlibektiң, «Қyz Jibek» pen «Aıman-Sholpan» operasynan Tөlegen men Arystannyң partııasyn aıtyp, kөptegen dramalyқ spektaklderde oınaғan. Ұly Otan soғysy jyldary kontserttik brıgadanyң құramynda bolyp, Kalının maıdany jaýyngerlerine mәdenı қyzmet kөrsetti. Osy saparynda jaýynger-kompozıtor R.Elebaevtyң «Jas қazaқ» әnin tұңғysh ret oryndap, keıin halyқ arasynda keң tүrde nasıhattady. 1967 jyldan Қazaқ estradalyқ stýdııasynda pedagogtyқ қyzmetpen aınalysқan.
J.Elebekov repertýry negizinen halyқtyң jәne halyқ kompozıtorlarynyң mýzykalyқ құrylysy men tili kүrdeli, syrshyl әnderi «Ardaқ», «Aғash aıaқ», «Aıtbaı», «Jambas sıpar», «Jıyrma bes», «Қanattaldy», «Құlager», «Segiz aıaқ», «Sұrjekeı», taғy basқalardan tұrady.
Қazaқ әdebıeti men өneriniң on kүndikterinde, sondaı-aқ kontserttik saparmen barlyқ respýblıkalarda, Қytaı Halyқ Respýblıkasynda, Moңғol Halyқ Respýblıkasynda, Үndistanda boldy. J.Elebekovtyң құrmetine Egindibұlaқ selosyndaғy mýzykalyқ mektepke, kөshege onyң esimi berilgen. Lenın ordeni, «Құrmet belgisi» ordenderimen jәne medaldarmen marapattalғan.
65 jyl bұryn (1944) aқyn, Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң mүshesi BAҚTYGEREEVA Aқұshtap dүnıege keldi.
Batys Қazaқstan oblysy Aқjaıyқ aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik қyzdar pedagogıkalyқ ınstıtýtyn bitirgen. 1966-1971 jyldary - Oral oblysy «Oral өңiri», Taldyқorғan oblysy «Oktıabr týy», respýblıkalyқ «Қazaқ әdebıeti» gazetteriniң әdebı қyzmetkeri. 1971-1972 jyldary - «Қazahfılm» kınostýdııasynyң redaktory. 1972-1975 jyldary - «Jұldyz» jýrnalynyң әdebı қyzmetkeri. 1975-1981 jyldary «Jazýshy» baspasynyң aýdarma redaktsııasynyң redaktory қyzmetterin atқarғan. 1981 jyldan shyғarmashylyқ jұmysta. 1967 jyly tұңғysh «Өrimtal» өleңder jınaғy jaryқ kөrgen.
«Naz», «Қanyshym - iңkәrim», «Seni oılaımyn», «Aқ қanat», «Baқyt әni», «Jaıyқ қyzy», «Belokrylaıa», «Aқjeleң», «Sүmbile» atty kitaptarynyң avtory. 2001 jyly «Aқ shaғala» atty taңdamaly jyr jınaғy jaryқ kөrdi. S.Kapýtıan, V.Týshnova, A.Ahmatova өleңderin қazaқ tiline aýdarғan. Kөptegen әn mәtinderiniң avtory.
«Құrmet» ordenimen jәne medaldarmen marapattalғan.
60 jyl bұryn (1949) Aқtөbe oblysy әkiminiң keңesshisi ӘBÝBӘKІROV Elkeı dүnıege keldi.
Aқtөbe oblysynda týғan. Batys Қazaқstan aýyl sharýashylyғy ınstıtýtyn bitirgen. Keңshardyң bas zootehnıgi, Aқtөbe oblystyқ partııa komıtetiniң nұsқaýshysy, keңshardyң dırektory, «Kөkөnis» aktsıonerlik қoғamynyң prezıdenti, «Rүstem» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiң dırektory, Mұғaljar aýdany әkiminiң orynbasary қyzmetterin atқarғan. 2004-2006 jyldary - Aқtөbe oblysy әkiminiң apparat basshysynyң orynbasary, Mұғaljar aýdanynyң әkimi. Қazirgi қyzmetinde 2006 jyldan bastap isteıdi.
115 jyl bұryn (1894-1981) avstrııalyқ dırıjer, klassıtsızm jәne romantızm kezeңindegi nemis jәne avstrııa mýzykasyn sheber oryndaýshy BEM Karl dүnıege keldi.
Ol dırıjerlik mansabyn 1917 jyly Gratse қalasynda bastaғan. 1921-1933 jyldary Mıýnhen, Darmshtadt, Gambýrg қalalarynda jұmys istegen. 1933 jyly Venada alғash ret Vagnerdiң «Trıstan men Izolda» operasyna dırıjerlik etken. 1934-1941 jyldary Drezden opera teatrynda basshylyқ қyzmet atқarғan. 1943-1945 jәne 1954-1956 jyldary Vena operasynyң dırektory bolғan. Dırıjer Zaltsbýrg, Baıroıt festıvaldaryna қatysқan. Italııa, Frantsııa, Býenos-aıres, Tokıo, Mәskeýde gastroldik saparmen bolyp Motsart, Shtraýs, Vagnet, Brýkner, Bethoven shyғarmalaryn oryndaғan. Vena fılarmonııalyқ orkestrmen tyғys jұmys istep, kөptegen jazbalar jasaғan. 1967 jyly osy orkestrdiң құrmetti dırıjeri atanғan. Ol «Gremmı» mýzykalyқ syılyғyn ıelengen.
TAMYZDYҢ 29-Y, SENBІ
ESTE ҚALAR OҚIҒALAR
60 jyl bұryn (1949) Semeı polıgonynda Keңes odaғyndaғy tұңғysh ıadrolyқ қarý synaқtan өtkizildi.
18 jyl bұryn (1991) Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti N.Nazarbaev «Semeı ıadrolyқ synaқ polıgonyn jabý týraly» Jarlyққa қol қoıdy. Polıgon jabylғannan keıin ondaғy barlyқ nysandar jәne үsh ıadrolyқ reaktor Қazaқstan Respýblıkasynyң menshigine өtti.
15 jyl bұryn (1994) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaevtyң «Ұlttyқ joғary memlekettik basқarý mektebin құrý týraly» (қazirgi Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaғy Memleket қyzmet akademııasy) Jarlyғy jarııalandy.
9 jyl bұryn (2000) Қostanaı қalasyndaғy № 9 mektepke aқyn Ғafý Қaıyrbekovtyң esimi berildi.
7 jyl bұryn (2002) N.Nazarbaev «Astana - Bәıterek» monýmentiniң ashylý saltanatyna қatysty. El eңsesiniң bıiktigi Astana-Bәıterek mұnarasymen beınelenedi. Құrylysty tұrғyzý ıdeıasynyң avtory elimizdiң tұңғysh prezıdenti - N.Nazarbaev. Arhıtektýralyқ avtorlar tobynyң jetekshisi - A.Rүstembekov. Қazaқ aңyzdary boıynsha Bәıterek - өmir men өrkendeýdiң sımvoly. Құrylys bıiktigi - 97 metr. Bұl ұly kөshtiң jaңa astanaғa at basyn tiregen jylyn bildiredi. Jalpy bұl aıbyndy asқaқ ғımarat-mұnarany salý barysynda 2812 tekshemetr құıma temirbeton, 999 tonna metall konstrýktsııalary jәne prokattary, 251 tonna өzektemir armatýra қoldanylғan. Tөbesindegi shardyң dıametri 22 metr. Mұnda demalýshylarғa arnalғan dәmhana, akvarıým, t.b. қosalқy қyzmet kөrsetetin bөlmeler bar.
3 jyl bұryn (2006) Astanada «Astana polıgrafııa» aktsıonerlik қoғamynyң jaңa ғımaraty ashyldy. Jaңa ғımarattyң өndiristik alaңy 4 myң sharshy metrdi құraıdy. Құral-jabdyғy jaңarғan bұl jerde 40-tan astam gazet tүri basylady.
ESІMDER
390 jyl bұryn (1619-1683) belgili frantsýzdyқ memleket қaıratkeri, Frantsııa akademııasynyң mүshesi KOLЬBER Jan-Batıstdүnıege keldi.
Ol Lıýdovık XIV-niң mınıstri boldy. 1665 jyldan fınanstyң bas ıntendanty bolyp, memleket bıligin tүgelge jýyқ (syrtқy saıasat pen әskerı vedomstvodan basқasyn) өz қolyna aldy. Kolberdiң ekonomıkalyқ saıasaty - merkantılızmniң bir tүri boldy. Ol eң aldymen saýda balansyn jandandyrý, frantsýz өnerkәsibin өrkendetý, өnerkәsip bұıymdaryn syrtқa kөbirek shyғarý jәne shet el өnerkәsip bұıymdaryn әkelýdi қysқartý esebinen memlekettik kiristi kөbeıtýge kүsh saldy. Frantsýz saýdasy men jol қatynasyn damytýғa, saýda jәne әskerı flottyң jandanýyna, otarlar jaýlap alýғa (Kanada, Lýızıana, Gvıana t.b.) yқpal etti. Degenmen onyң saıasaty elde birneshe mәrte sharýalar kөterilisiniң oryn alýyna tүrtki boldy. Kolber frantsýz mәdenıetiniң damýyna zor yқpal etip, Jazba akademııasynyң, Ғylym akademııasynyң, Sәýlet akademııasynyң negizin қalady.
TAMYZDYҢ 30-Y, JEKSENBІ
Қazaқstan Respýblıkasynyң Ata Zaңy қabyldanғan kүn. 14 jyl bұryn (1995) eldiң jaңa Konstıtýtsııasy қabyldandy. Ata Zaңymyzғa sәıkes, Қazaқstan Respýblıkasynda prezıdenttik bılik jarııalandy.
Shahter kүni. Shahterlerdiң kәsibı merekesi. Tamyz aıynyң soңғy jeksenbisinde atap өtiledi. KSRO Joғarғy Keңesi Tөralқasynyң 1947 jylғy қyrkүıektiң 10-yndaғy Jarlyғymen bekitilgen.
2007 jyly Қazaқstannyң kөmir salasynyң қyzmetkerleri kәsiptik merekeleri - Shahter kүniniң 60 jyldyғyn atap өtti. Mereıtoılyқ ataýly kүnge oraı Қazaқstannyң kөmir salasynyң tarıhy týraly fılm, kөmir kenishterin damytýғa қomaқty үles қosқan ardagerler týraly «Қazaқstannyң shahterlik daңқy» atty kitap jaryқ kөrdi. Қazaқstannyң kөmir өnerkәsibi el ekonomıkasynyң eң iri salalarynyң biri bolyp tabylady. Қazaқstan kөmir қory boıynsha әlemde 8-shi orynda, respýblıka қoınaýynda jalpyәlemdik қordyң 4 paıyzy jatyr: kөmir өndirisin 33 kompanııa jүrgizýde, olardyң 28-i - otandyқ kompanııalar.
Tatarstan Respýblıkasynyң memlekettik meıramy - Respýblıka kүni. 1990 jyly Tatarstannyң tәýelsizdigi týraly Deklaratsııa қabyldandy.
Baıkal kүni. Tamyz aıynyң soңғy jeksenbisinde atap өtiledi.
ESTE ҚALAR OҚIҒALAR
65 jyl bұryn (1944) KSRO Memlekettik қaýipsizdik komıtetiniң 1944 jylғy shildeniң 31-indegi №6279 қaýlysyna sәıkes tүrik, kүrd, hemshılder Қazaқstanғa jer aýdaryldy.
16 jyl bұryn (1993) Almatyda Halyқaralyқ ıadrolyқ jarylysқa қarsy Kongress өz jұmysyn bastady.
9 jyl bұryn (2000) Өskemen қalasyndaғy Lýgovaıa kөshesiniң ataýy D.Serikbaev atyndaғy kөshe bolyp өzgerdi.
ESІMDER
75 jyl bұryn(1934-2000) Қazaқ KSR-niң eңbek siңirgen jattyқtyrýshysy, Қazaқstannyң eңbek siңirgen mәdenıet қyzmetkeri, Қazaқstan Respýblıkasynyң dene shynyқtyrý mәdenıetiniң үzdigi, joғary dәrejeli tөreshi BORISOV Mıhaıl Grıgoreevıch dүnıege keldi.
1964-1994 jyldary konkı tebý sportynan memlekettik jattyқtyrýshy, KSRO Sport komıtetiniң Қazaқ KSR-i boıynsha jattyқtyrýshysy қyzmetterin atқarғan. 1974-1984 jyldary әıelder arasynda Eýropa birinshilikterin ұıymdastyrýғa қatysyp, tөreshilik jasaғan.
KSRO Sport komıtetiniң «Dene shynyқtyrý jәne sportty damytýғa қosқan eңbegi үshin» belgisimen marapattalғan.
125 jyl bұryn (1884-1971) shved hımıgi әri fızıgi, Shved Ғylym akademııasynyң mүshesi SVEDBERG Teodor dүnıege keldi.
1907 jyly Ýpsal ýnıversıtetin bitirip, sol jerde istegen. 1949 jyldan ıAdrolyқ hımııa ınstıtýtynyң dırektory bolғan. Ғalymnyң negizgi ғylymı eңbekteri kolloıdty hımııaғa, molekýlalardyң kөlemi men pishinin anyқtaýғa arnalғan. 1906 jyly A.Eınshteınmen M.Smolýhovskıı jasaғan broýndyқ қozғalys teorııasyn tәjirıbe jүzinde dәleldedi.
