QazAqparat-Anons: Tamyzdyń 12-si men 15-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASY

Tamyzdyń 12-sinde Elbasy N.Nazarbaev Almaty oblysyna sapar jasaıdy.

ÚKІMET

Tamyzdyń 12-sinde «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasynyń keńsesinde Premer-Mınıstr Kárim Másimovtyń qatysýymen keńes ótedi.

Tamyzdyń 12-sinde Statıstıka agenttiginde vedomstvo tóraǵasy A.Smaılovtyń qatysýymen brıfıng ótedi. Onda Qazaqstan Respýblıkasynyń aǵymdaǵy І jartyjyldyqtaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý kórsetkishteri tanystyrylady.

Tamyzdyń 12-sinde Bas prokýratýrada buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi úshin kezekti brıfıng ótkiziledi. Brıfıng barysynda ushýlardyń avıatsııalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan, sonyń ishinde áýe kemelerine tehnıkalyq qyzmet kórsetý jáne jóndeý kezinde avıatsııalyq tehnıkany (qosalqy bólshekter men agregattardy) ákelý, satyp alý jáne paıdalaný tártibi jónindegi zańnamany saqtaý máseleleri, azamattardyń áleýmettik jáne eńbek quqyqtaryn qorǵaý sharalary týraly jáne t.b. máseleler jarııalanady.

QOǴAM

Tamyzdyń 11-inde musylman áleminiń mańyzdy merekeleriniń biri - Qasıetti Ramazan aıy bastaldy . Qasıetti Ramazan aıynda oraza ustaý bıyl tamyzdyń 11-inen qyrkúıek aıynyń 11-ine deıin jalǵasady. Al beriletin sadaqa mólsheri - 100 teńge.

Tamyzdyń 9-y men qyrkúıektiń 9-y aralyǵynda Venadaǵy Palfı saraıynda «Uly Jibek joly» jobasynyń aıasynda qazaqstandyq restavrator-sýretshi Qyrym Altynbekovtyń arheologııalyq jańartylǵan jádigerleri men shyǵarmashylyq týyndylary, sondaı-aq Qazaqstannyń qazirgi zamanǵy sýretshileriniń kóshpeli kórmesi tanystyrylady.

TMD

Dostastyq elderiniń sarapshylary TMD Atqarýshy komıtetiniń tamyzdyń 12- men 13-inde ótetin otyrysynda Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy elderdiń Kelisilgen shekara saıasaty tujyrymdamasynyń júzege asyrylýyn talqylaıdy.

Tamyzdyń 17-sinde Dostastyqtyń jarǵylyq jáne basqa da organdaryndaǵy TMD elderiniń Turaqty ókilderi keńesiniń kezekti májilisi ótedi.

SPORT

Tamyzdyń 10-y men 14-i aralyǵynda Astanada Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Kýbogy úshin hokkeıden birinshi halyqaralyq týrnır ótýde.

Tamyzdyń 25-26-synda Astanada Qazaqstan Respýblıkasy Bas Prokýrorynyń mını-fýtbol boıynsha ótkizilip jatqan chempıonattyń fınaldyq oıyndary ótedi. Oǵan óńirlerde ótken túıisý jarystarynyń jeńimpazdary qatysady.

ASTANA

Maýsymnyń 29-y men qyrkúıektiń 1-i aralyǵynda QR Tuńǵysh Prezıdentiniń murajaıynda «Nazarbaev jáne Qazaqstan» atty kórme ótedi.

Tamyzdyń 15-19-y aralyǵynda Astana qalasynda «Zańǵar» shyǵarmashylyq birlestiginiń uıymdastyrýymen «Táýelsiz urpaqtyń 20 jyldyǵy» atty ІІІ Respýblıkalyq «Qalamger - Azamat» jas tilshiler forýmy ótedi. Forýmnyń basty maqsaty - jastardy otansúıgishtikke, eljandylyqqa shaqyra otyryp, olardyń júregine patrıottyq sezim ornatýǵa úles qosý. Óskeleń urpaqtyń kásibı biliktiligin shyńdaıtyn, zamanaýı zańdylyqtardy meńgerýge múmkindik týǵyzý. Aqparattyq tájirıbe almasý baǵytynda túrli salada qalam terbetýge, jýrnalıstıkanyń qyr-syryn úırenýge talpynǵan jas býynnyń basyn qosyp, jınaý bolyp tabylady.

ALMATY

Tamyzdyń 12-sinde Eski alańda jazǵy kınoteatrdyń ashylý saltanaty bolady.

Tamyzdyń 12-sinde «Alataý» shıpajaıynda Qazaqstandaǵy múgedek áıelderdiń qoǵamdyq uıymdarynyń jetekshileri men belsendilerine arnalǵan trenıng ótedi.

ShYǴYS QAZAQSTAN

Tamyzdyń 9-13-i aralyǵynda Kýrchatov qalasynda QR Ulttyq ıadrolyq ortalyqtyń bazasynda «ıAdrolyq synaqtar men olardyń saldaryn monıtorıngileý» taqyrybynda halyqaralyq konferentsııa ótedi.

PAVLODAR OBLYSY

Tamyzdyń 9-y men 13-i aralyǵynda Baıanaýylda Ulttyq BAQ ókilderiniń forýmy ótedi.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER

TAMYZDYŃ 12-І, BEISENBІ

Jastardyń halyqaralyq kúni.

Jastar isteri jónindegi mınıstrlerdiń Búkilálemdik konferentsııasynyń (Lıssabon, 1998 jylǵy tamyzdyń 8-12 aralyǵy) usynysymen maquldanǵan BUU Bas Assambleıasynyń qararyna sáıkes 1999 jylǵy jeltoqsannyń 17-nen bastap atap ótiledi.

Taılandta analar kúni (Hanshaıymnyń týǵan kúni). Tamyzdyń 12-inde Taılandta Uly mártebeli Sırıkıt hanshaıymnyń týǵan kúnine arnalǵan mereke ótedi. Bul tek barlyq taı halqynyń mańyzdy merekesi ǵana emes, sonymen qatar Analar kúnine oraılastyrǵan ulttyq mereke. Bul kúni hanshaıymǵa arnalyp kontsertter, ártúrli is-sharalar ótkizilip, sporttyq jetistikter kórsetilip, jańa qaıyrymdylyq uıymdar qurylady.

OQIǴALAR

13 jyl buryn (1997) Dýshanbe qalasynda Muhtar Áýezovtyń týǵanyna 100 jyl tolýy atalyp ótti.

Áýezov Muhtar Omarhanuly (1897-1961) - qazaq ádebıetiniń klassıgi, jazýshy, qoǵam qaıratkeri, fılologııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń akademıgi, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri. Qazirgi Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Abaı aýdanynda týǵan.

3 jyl buryn (2007) Astanada Adam quqyqtary jáne Eýropalyq quqyq ınstıtýtynyń dırektory Marat Bashımovtyń «Novyı Kazahstan v novom mıre» atty kitabynyń tanystyrylymy boldy.

2002 jyldyń tamyzynda ombýdsmen ınstıtýtyn - adam quqyǵyn qorǵaıtyn memlekettik organdy qurý týraly sheshim qabyldandy. Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginiń baǵdarlamasy boıynsha shyǵarylǵan kitap elimizde qurylǵan ınstıtýttyń ombýdsmen jumysynnyń taldaýyna arnalǵan

3 jyl buryn (2007) Atyraýda «Gde edınstvo, tam ı protsvetanıe» atty halyq óneriniń festıvali ótti.

Uıymdastyrýshylary - «Nur Otan» Halyqtyq demokratııalyq partııasy jáne Qazaqstan halyqtarynyń Assambleıasy.

Festıval shyǵarmashylyq jarys retinde ótti, oǵan Atyraý oblysynda jumys isteıtin barlyq ulttyq-mádenıet ortalyqtarynyń ókilderi qatysty.

Negizgi maqsaty Qazaqstanda turatyn ár túrli halyqtardyń salt-dástúrlerin jáne qundylyqtarynnyń mártebesin joǵarlatý bolyp tabylady.

Festıvalde armıandar, bashqurttar, grýzınder, qazaqtar, kárister, nemister, orystar, tatarlar, ýkraınder jáne taǵy basqa ult ókilderi óz ónerlerin pash etti.

1 jyl buryn (2009) «Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵy» AQ men «Memlekettik qyzmettiń personalyn basqarý ulttyq ortalyǵy» AQ arasyndaǵy yntymaqtastyq jónindegi memorandýmǵa qol qoıyldy.

Qol qoıylǵan yntymaqtastyq jónindegi memorandým stıpendıattardyń oqý tájirıbesin memlekettik organ men uıymdarda ótkizýge, memlekettik qyzmet salasynda kareralyq bastamalar úshin stıpendıattarǵa trenıng uıymdastyrýǵa, memlekettik qyzmetke ornalasqan stıpendıattarǵa baǵyt-baǵdar berýge yqpaldasady.

ESІMDER

45 jyl buryn (1965) Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti Májilisiniń Apparaty zań shyǵarý bóliminiń meńgerýshisi TІLEÝHAN Narkes Tólekqyzy dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysy Shubartaý aýdanynda týǵan. S.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen. 1987-1994 jyldary - Áýezov aýdandyq atqarý komıteti áleýmettik qamsyzdandyrý bóliminiń ınspektory, Almaty qalalyq atqarý komıtetiniń baqylaý bóliminiń esepshi-tekserýshisi, Almaty qalalyq áleýmettik qamsyzdandyrý basqarmasynyń zeınetaqy bóliminiń bastyǵy, Qazaq KSR Áleýmettik qamsyzdandyrý mınıstrliginiń jıyntyq-taldaý bóliminiń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi zeınetaqymen qamsyzdandyrý bas basqarmasynyń bastyǵy. 1994-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy keńesi apparaty zań shyǵarý saraptama bóliminiń sektor meńgerýshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi Apparatynyń ýaqytsha jumysshynyń zań jobalary jónindegi jumys tobynyń basshysy. 1995-1998 - jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń zań shyǵarý jáne quqyq ekspertızasy bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. 1998-2000 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi Apparatynyń zań shyǵarý bóliminiń meńgerýshisi. 2000-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi Apparaty zań shyǵarmashylyǵy jáne monıtorıng ortalyǵy dırektorynyń orynbasary. 2002-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi Apparatynyń zań jobasy jumysy ortalyǵynyń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi Apparaty aqparattyq-taldaý jumysy bóliminiń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2004 jyldan.

«Eren eńbegi úshin», «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamentine 10 jyl», «10 jyl Astana» medaldarymen marapattalǵan.

TAMYZDYŃ 13-І, JUMA

Solaqaılardyń halyqaralyq kúni.

1984 jyly Halyqaralyq solaqaılar konfederatsııasynyń bastamasymen atap ótiledi.

Álem turǵyndarynyń 10 paıyzǵa jýyǵy - solaqaı. Solaqaılardyń qatarynda ıÝlıı Tsezar, Janna d׳Ark, Napoleon, Ýınston Cherchıll, Mıkelandjelo, Rafael, aǵylshyn korolevasy Elızaveta, Bethoven, Merılın Monro, Greta Garbo syndy tanymal tulǵalar bar.

Týnıste áıelder kúni.

Týnıste 1956 jylǵy 13 tamyzda áıelder quqyq sýbektileri retinde tanylǵan Manıfest qabyldandy. Bul kúni áıelderdiń táýelsizdigi atap ótiledi.

OQIǴALAR

90 jyl buryn (1920) birinshi qazaq aqparat agenttigi, qazirgi «QazAqparat» ulttyq kompanııasy» AQ-y 1920 jyly ROSTA-nyń Orynbor-Torǵaı bólimshesi negizinde quryldy. 1925 jyly - agenttik aty QazROST bolyp ózgertildi. 1937 jyly - QazTAG degen atpen Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń qaraýyna berildi. 1997 jyly qyrkúıektiń 10-ynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń №3629 Jarlyǵymen «Qazaq aqparat agenttigi (QazAAG)» respýblıkalyq qazynalyq kásiporny bolyp ózgertildi. 2002 jyly qarashanyń 8-inde, Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń №1186 qaýlysyna sáıkes QazAAG negizinde «Qazaq aqparat agenttigi» Ulttyq kompanııasy («QazAqparat» UK) quryldy. 2008 jyly shildeniń 3-inde Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń №668 qaýlysyna sáıkes «Arna Medıa» Ulttyq aqparattyq holdıngi» aktsıonerlik qoǵamynyń quramyna kirdi.

Ár jyldary agenttiktiń basshylary bolǵandar: QazTAG-tyń birinshi basshylarynyń biri Vıatıch-Kırıllov Arkadıı Ivanovıch; jýrnalıst, qoǵam qaıratkeri Qasym Sháripov; jazýshy, qoǵam qaıratkeri Kákimjan Qazybaev; jazýshy, fılologııa ǵylymynyń doktory, qoǵam qaıratkeri Jumaǵalı Ysmaǵulov; eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri, qoǵam qaıratkeri, Amangeldi Ahmetálimov; Parlamenttiń aqparattyq-saraptamalyq ortalyǵynyń bastamashysy jáne avtory Murat Árenov; «Mır» memleketaralyq teleradıokompanııasynyń negizin qalaýshy, Halyqaralyq jýrnalıstıka akademıgi, QR Parlamenti Májilisiniń úshinshi shaqyrylym depýtaty Ǵadilbek Shalahmetov; memleket jáne qoǵam qaıratkeri, dotsent, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty Omarov Janaı Seıitjanuly. Qazaq aqparat agenttiginde ár jyldary elimizdiń: N.Orazbek, J.Túmenbaev, A.Rotmıstrovskıı, B.Amanǵalıev, N.Ydyrysov, V.Cherkızov, S.Mashakov, O.Erkimbaev, N.Savıtskaıa, T.Dáýletov, T.Esilbaev, A.Shaǵalaqov jáne taǵy basqa tanymal jýrnalısteri, T.Chapala, V.Venglovskıı, G.Koshkıntsev, R.Dúısenǵalıev, I.Býdnevıch sekildi fotoqyzmet sheberleri jumys istedi. «Qazaq aqparat agenttigi (Qazaqparat)» Ulttyq kompanııasy - bul aktsııalar toptamasy 100% memleketke tıesili ashyq aktsıonerlik qoǵam.

Búgingi tańda kompanııanyń 110-ǵa jýyq qyzmetkeri bar. Qazirgi ýaqytta «QazAqparat agenttigi» Ulttyq kompanııasy» Aktsıonerlik qoǵamy basqarmasyn Dııarov Dáýren Keńesuly basqarady. 2005 jyldyń jeltoqsan aıynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev saılaýdan keıin «Qazaqparat» UQ» AQ-nyń keńsesinde boldy. «QazAqparat agenttigi» joǵary bılik býyndaryndaǵy taǵaıyndaýlar men ózgertýler, prezıdent jarlyqtary men úkimet qaýlylary jóninde meılinshe dál resmı aqparat berip, respýblıkanyń barlyq oblystarynyń ekonomıkalyq, mádenı eń sońǵy jańalyqtaryn usynady. Qazaqstan, Ortalyq Azııa, Eýrazııa Ekonomıkalyq qaýymdastyq, TMD jáne Baltyq jaǵalaýy elderi jańalyqtary qazaq, orys tilderinde, Qazaqstan men Ortalyq Azııa jańalyqtary aǵylshyn tilinde jedel taratylyp turady.

QazAqparat - ATAAU (Azııa jáne Tynyq muhıt elderiniń aqparat agenttikteri uıymy), TAAU (Túrki elderi aqparat agenttikteri uıymy) sııaqty halyqaralyq qaýymdastyqtardyń múshesi. QazAqparat - RATA-TASS, «Jańalyqtar» RAA, Sınhýa, Bı-Bı-Sı, Kabar, BelTA, ÝkrInform sııaqty aqparat agenttikterdiń seriktesi. Búginde agenttik TMD aýmaǵynda jumys isteıtin 527 jańalyqtar veb-saıty reıtınginde aldyńǵy qatarlarǵa shyǵyp otyr. «QazAqparat» Qazaqstandaǵy eń iri jáne taralymy joǵary aqparat agenttigi bolyp tabylady. Eldiń barlyq oblystarynda, Astana, Almaty, Aqtaý, Atyraý, Baıqońyr, Qaraǵandy, Qostanaı, Qyzylorda, Pavlodar, Petropavl, Taraz, Taldyqorǵan. Oral, Óskemen, jáne Shymkent qalalarynda menshikti tilshileri bar. Arnaýly tilshiler respýblıkamyzǵa strategııalyq mańyzy bar taıaý jáne alys shetelderdiń astanalary men qalalarynda - Nıý-Iork, Máskeý, Beıjiń, Brıýssel, Tashkent, Bishkek jáne Sankt-Peterbor men Túmende arnaıy tilshiler jumys isteıdi. Agenttik shet elderdegi tilshiler jelisin odan ári keńeıtýdi josparlap otyr. «QazAqparat» jańalyqtary agenttiktiń - www.inform.kz, www.nkkazinform.kz, www.kazinform.kz - veb-saıttary arqyly qazaq, orys, aǵylshyn jáne arab tilderinde taratylady. Sonymen qatar qazaq tilindegi jańalyqtar akademık Á.Qaıdar ádisi nusqasy negizinde latyn qaripterimen de beriledi. Osynyń arqasynda shet elderde turatyn jáne kırıl árpin bilmeıtin qandastarymyz ózderiniń tarıhı otandarynda bolyp jatqan oqıǵalardan habardar bolý múmkindigine ıe. Sonymen qatar aǵylshyn tilindegi saıtty paıdalanýshy elderdiń qatarynda Vengrııa, Belgııa, Frantsııa, Túrkııa, Polsha, Nıderland, Ýkraına, Qyrǵyzstan, Japonııa, Sıngapýr, Izraıl, Avstrııa jáne taǵy da basqa memleketter bar.

«QazAqparat» UK» AQ-nyń negizgi aqparattyq ónimderi, jańalyqtar taspasy, satyp alýshylarǵa jiberiletin negizgi aqparattyq toptamalar: «Tańǵy jarshy», «Resmı jarshy», «QazAqparat», «Qazaqstan-bıznes», «QazAqparat-anons», «QazAqparat-foto» fotojańalyqtar taspasy, «Ataýly kúnder. Oqıǵalar, Esimder» aqparattyq kúntizbesi.

Qazirgi ýaqytta QazAqparattyń www.foto.inform.kz fotosaıty jumys isteıdi. www.foto.inform.kz qyzmetiniń negizgi baǵyty - fotoónimderdi dıstantsııalyq satý.

QazAqparat búginde On-line rejıminde qazaq, orys, aǵylshyn jáne arab tilindegi qazaqstandyq jáne álemdik jańalyqtardyń shuǵyl, obektıvti jáne eksklıýzıvti taspasy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdent Ákimshiligi, Úkimet, Májilis, aýmaqtyq memlekettik organdar, ulttyq qarjylyq jáne ónerkásiptik qurylymdar sııaqty - memlekettik qurylymdardyń qyzmeti týraly tolyq jáne naqty aqparat berip otyrady.

Qazaqstannyń barlyq aımaqtarynyń, Ortalyq Azııanyń jáne álemdik qaýymdastyqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq-saıası ómiriniń barlyq salalary boıynsha anyq ta saraptalǵan naqty aqparattar beredi.

Agenttiktiń ortalyq keńsesi Astana qalasynda ornalasqan.

«QazAqparattyń» Almatydaǵy fılıaly iri megapolıstiń, elimizdiń qarjy jáne mádenı ortalyǵynyń tirshiliginen jedel aqparat beretin tájirıbeli jýrnalıstermen qamtylǵan.

7 jyl buryn (2003) Pavlodarda «Aýtsaıder kúndeligi» atty jastar jýrnalynyń birinshi sany jaryq kórdi.

«Aýtsaıder kúndeliginiń» shyǵarýshysy - aqyndar men ádebıetshilerdi, fotosýretshiler men jýrnalıstterdi, jas sýretshilerdi biriktirgen táýelsiz Birlesken jastar qory.

7 jyl buryn (2003) Batys Qazaqstan oblysy Jańaqala aýdan ortalyǵynan 130 shaqyrym jerdegi Beketaı qumdarynda Isataı-Mahambet kóterilisshileriniń patsha áskerimen shaıqasqanyna arnalǵan eskertkish ornatyldy.

Dál osy jerde 1837 jylǵy qarashanyń 15-inde kúreskerler bostandyq úshin patsha áskerine qarsy turǵan tarıhı Tastóbe shaıqasy boldy.

Kóterilisshilerdi Isataı Taımanov pen Mahambet Ótemisuly basqardy.

Eskertkishtiń bıiktigi 5 metr, al salmaǵy 3 tonna. Isataı men Mahambettiń basyp alýshylarǵa qarsy shyqqan shaıqasy týraly málimetter qabyrǵaǵa qashalanǵan.

3 jyl buryn (2007) Batys Qazaqstan oblysynyń Aqjaıyq aýdany Bazartóbe aýylynyń ákimi Amanjol Sálimov basqarǵan arheologııalyq jáne ólketanýshylyq jumystary nátıjesinde uly aqyn ári batyr Mahambet otyrǵan zyndannyń esigi tabyldy.

Tóbesi dóńgelenip órilgen, tik tórt buryshty qabyrǵalary qysh-tastan qalanǵan bul zyndannyń bıiktigi 3, eni 4 metrdeı bolǵan. Іshine kirgende, tastan trapetsııa etip órilgen baspaldaqpen 1-1,5 metrdeı tómen túsýge týra keledi. Joǵary jaǵynda eki torly tereze bolǵan. Qabyrǵalaryna tutqynnyń qolyn baılaıtyn temir shyǵyrshyqtar bekitilipti. Esiktiń jasalýy erekshe, eshqandaı dánekerleýshi quralsyz temirden túrli oıý-órnekter salyp, ony myqtap bekitken.

Mahambet Ótemisovti (1804-1846) Orynbor gýbernatorynyń buıryǵy boıynsha 1841 jyly Jylyoı jaǵynda kazak-orys áskeri tutqynǵa alady. Sodan ony aldymen Gýrevke (Atyraý) ákelgen, sosyn Kalmykovqa (Taıpaq) jetkizgen. Kalmykovtan Oralǵa apara jatqanda Anton aýylyndaǵy (qazirgi Atameken aýyly) zyndanǵa salyp, bir tún «túnetken».

3 jyl buryn (2007) Qytaıda qazaq jazýshysy jáne dramatýrgi, Atyraý oblysynyń týmasy Rahymjan Otarbaevtyń tóte jazýmen jáne qytaı tilinde jaryq kórgen «Soǵystyń sońǵy bombasy» (qytaı aýdarmasy - «Heı Sıýanfen») kitabynyń tanystyrylymy ótti.

Jınaqqa «Báıterek», «Amerıkanyń ulttyq baılyǵy», «Jalǵyzdyq», «Jaıyq týraly ańyz» jáne t.b. povesteri men tarıhı áńgimeleri kirdi. Kitap Qytaıda turatyn qazaqtar qoǵamynyń bastamasymen aýdarylyp otyr.

1 jyl buryn (2009) Óskemende tamyzdyń 13-i men 15-i aralyǵynda Qazaqstandaǵy belarýstardyń mádenıeti men tarıhynyń kúnderi ótti.

Bul shara belarýstardyń Qazaqstan jerine qonystana bastaýynyń 100 jyldyǵyna arnalyp otyr.

Belarýstar XIX ǵasyrdyń sońy men XX ǵasyrdyń bas kezinde Qazaqstanǵa qonys aýdarýy 1861 jyly krepostnoılyq quqyqtyń joıylýymen jáne «Selo turǵyndary men meşandardy qazyna jerlerine óz erikterimen qonys aýdarý» týraly zańnyń qabyldanýymen baılanysty. Kóshi-qon úderisi stolypındik agrarlyq reformadan keıin jáne 1849 jyly Sibir temir joly ashylǵannan keıin kúsheıe túsken.

1 jyl buryn (2009) Oralda aqyn Saǵat Ábdiǵalıevtiń (1948-1984) «Janymnyń jalǵyz bulbuly» atty jańa óleńder jınaǵy jaryq kórdi.

Kitap «Aq Jaıyq qalamgerleriniń kitaphanasy» toptamasy sheńberinde «Aǵartýshy» baspasynan basylyp shyqty. Jınaqtyń tırajy - myń dana.

Kitapty baspaǵa daıyndaǵan jáne qurastyrǵan jýrnalıst, aqyndar Ǵaısaǵalı Seıtaq jáne Qazybek Quttymuratuly. Jınaqqa aqynnyń burynǵy jáne sońǵy óleńderi endi.

ESІMDER

100 jyl buryn (1910-1987) ǵalym, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor DAÝYLBAEV Nábı Nuǵymanuly dúnıege keldi.

Aqmola oblysynyń Tselınograd aýdanynynda týǵan. Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedogogıkalyq ınstıtýt) bitirgen.

Aqmola qalasynda pedagogıkalyq tehnıkýmnyń oqytýshysy, mektep dırektory, Qazaq KSR Oqý halyq komıssarıatynyń bólim meńgerýshisi, Qazaq memlekettik ýnıversıtetinde dotsent, dekan, kafedra meńgerýshisi, professor-konsýltant qyzmetterin atqarǵan.

Ǵylymı jumysynyń negizigi baǵyty - Qazaqstan kómir ónerkásibiniń damý tarıhy, osy salada jumysshy taby kadrlarynyń qalyptasýy.

75 jyl buryn (1935-1978) jazýshy, aýdarmashy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi JANUZAQOV Telman dúnıege keldi.

Almaty oblysy Raıymbek aýdany Narynqol aýylynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin) bitirgen.

Eńbek jolyn 1965 jyly «Lenınshil jas» (qazirgi «Jas Alash) gazetiniń ádebı qyzmetkeri bolyp bastady. Osy gazette bólim meńgerýshisi, bas redaktordyń orynbasary, 1967-1971 jyldary «Pravda» gazetiniń Qazaqstandaǵy tilshisi, 1972-1974 jyldary eki tilde shyǵatyn «Ara» jýrnalynyń bas redaktory, 1974 jyldan ómiriniń sońǵy kúnderine deıin «Qazaqfılm» kınostýdııasy dırektorynyń orynbasary, dırektory, Qazaqstan Kınematografıster odaǵynyń ekinshi hatshysy qyzmetterin atqarǵan.

«Radı jıznı na zemle», «Olımpııskıı fakel», «Azamattar» atty kitaptardyń avtory. Shveıtsar jazýshysy F.Dıýremattyń «Sot pen jendet» povesin, Amerıka jazýshysy F.Kýperdiń «Mogıkannyń sońǵy tuıaǵy», A.Tolstoıdyń «Injener Garınniń gıperbloıdy» romandaryn qazaq tiline tárjimalady.

Onyń esimi Almaty oblysy Raıymbek aýdanynyń Narynqol aýylyndaǵy orta mektepke berilgen.

TAMYZDYŃ 14-І, SENBІ

Portýgalııa korrıdasynyń týǵan kúni.

Jyl saıyn tamyzdyń 14-inde Abıýle qalasynda ulttyq dástúrdegi portýgalııalyq korrıda merekesi atap ótiledi.

Korrıda - bul tek jarys qana emes, sonymen qatar er júrek adamdardyń qatysýymen sport pen ónerdiń, kórinis pen sheberliktiń tamasha úılesimdiligi.

Kabalero atpen jarysqa shyǵady, al fýrkadýsh - jaıaý jaýyngerler jarysqa kirisedi, ol kezde buqany farpamen - uzyndyǵy eki santımetrdeı uzyn úshkir kúrshekpen jaralaıdy. Onyń aýyrǵany, qolǵa ıne tyǵyp alǵandaı. Jattyǵý aldynda buqanyń múıizine arnaıy bylǵarydan jasalǵan, soqtyǵystardy jeńildetetin qaptar kıgiziledi. Ol fýrkadýshty qatelik jasaǵan sátterde qutqaryp qalady. Jarysqa qatysýshylardyń tek er júrek qana emes, sonymen qatar kózi minsiz, qozǵalysy jyldam jáne salqyn qandy bolý kerek.

Reseıde deneshynyqtyrýshylyr kúni. Reseıde jyl saıyn tamyz aıynyń ekinshi senbisinde atap ótiledi.

OQIǴALAR

7 jyl buryn (2003) tamyzdyń 14-17 aralyǵynda Máskeýdegi Búkilreseılik kórme ortalyǵynda Qazaqstannyń ulttyq kórmesi bolyp ótti.

Ulttyq kórmege Qazaqstannyń ár aýmaǵynan kelgen 200-ge tarta fırmalar men kompanııalar qatysty. Kórme respýblıkamyzdyń ekonomıka, ǵylym jáne tehnologııa, taǵy da qazaq halqynyń tarıhy men mádenıetti: ulttyq dástúr jáne ulttyq taǵamdar týraly, qazirgi sýret jáne sándik-qoldanbaly óneri týraly aıtatyn kóp salaly taqyrypta kórsetilgen.

5 jyl buryn (2005) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qyrǵyz elordasyndaǵy Qazaqstan elshiliginiń jańa ǵımaratyn ashty.

Elbasy Qyrǵyzstanda Qazaqstan Respýblıkasynyń elshiligin ashý týraly Jarlyqqa 1993 jylǵy 9 qańtarda qol qoıǵan bolatyn. Qazaqstannyń Qyrǵyz Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi - Isabaev Beıbit Óksikbaıuly.

3 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Ǵylym men tehnıka, ádebıet pen óner salasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik syılyqtary týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

3 jyl buryn (2007) Qyzylorda oblysy Syrdarııa aýdany O.Málibaev atyndaǵy aýyly mektebiniń aldynda qyzmet atqarý kezinde qaza bolǵan, polıtsııa leıtenanty Talǵat Qozybaevqa arnalǵan eskertkish ornatyldy. Onyń esimi aýyldyń bir kóshesine berildi.

Talǵat Qozybaev 1978 jyly dúnıege kelgen, 2003 jyly Tartoǵaı aýylynyń polıtsııa ýchaskelik ınspektorynyń qyzmetin atqarǵan. Qyzmetin atqarý kezinde, buzaqylardan jas aýyldasyn qorǵap qalamyn dep ózi qaza boldy. Sol jyldyń jeltoqsan aıynda polıtsııa leıtenanty Talǵat Qozybaev Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen ekinshi dárejeli «Aıbyn» ordenimen marapattaldy.

1 jyl buryn (2009) Úndistannyń Dj.Nerý atyndaǵy ýnıversıtette qoǵamdyq, analıtıkalyq jáne stýdenttik ortanyń jáne jergilikti BAQ-tyń qatysýymen «Zamanaýı Qazaqstan: alǵa baǵyttalǵan jol» atty kitaptyń tusaý kesý rásimi bolyp ótti.

Kitapta, Qazaqstannyń áleýmettik-saıası jáne ekonomıkalyq protsessteri týraly Qazaqstannyń jetekshi saraptamashylarynyń maqalalary jáne Qazaqstan men Úndistan arasyndaǵy eki jaqty qarym-qatynastar damýy jarııalanǵan. Bul kitap 2009 jyldyń qańtarynda Qazaqstan Respýblıkasy N.Nazarbaevtyń Úndistanǵa jasaǵan memlekettik saparyna arnalǵan.

ESІMDER

105 jyl buryn (1905-1977) otorınolarıngolog, medıtsına ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri ELANTsEV Borıs Vladımırovıch dúnıege keldi.

Tomsk qalasynda týǵan. Tomsk memlekettik medıtsına ýnıversıtetin bitirgen.

1940 jyldan Qazaq medıtsına ınstıtýtynda qulaq, muryn, kómeı aýrýlary kafedrasynyń dotsenti, meńgerýshisi, keńesshisi boldy. 1960 jyldary Qazaq KSR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń bas otorınolarıngology.

Negizgi ǵylymı zertteýleri otorınolarıngologııa máselelerine arnalǵan. Ol birqatar arnaıy emdeý quraldaryn, aýyrtpalyq sezimin joıatyn «Rınokaın» dárisin jasap, dárigerlik jumysta paıdalandy.

50 jyl buryn (1960) Shyǵys Qazaqstan oblystyq bilim berý basqarmasynyń bastyǵy, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor NÁBIEV Ersaın Ahmetýálıuly dúnıege keldi.

Óskemen qalasynda týǵan. Óskemen pedagogıkalyq ınstıtýtyn (S.Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti) bitirgen.

Óskemen qalasyndaǵy № 25 mektebiniń tarıh pániniń muǵalimi, Óskemen pedagogıkalyq ınstıtýtynyń oqytýshysy, Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetinde ǵylymı-zertteý sektory bastyǵynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasynyń ǵylymdarynyń Ulttyq Akademııasynyń Shyǵys bóliminiń ǵylymı hatshysy, Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń prorektory, Shyǵys Qazaqstan klassıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, Qazaqstan-Amerıkandyq Erkin ýnıversıtetiniń vıtse-prezıdenti qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jyldyń 5 qazanynan.

Alpystan astam ǵylymı eńbekteri, sonymen qatar monografııa men oqý quraldary bar. S.Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń Qurmetti professory.

«Astanaǵa 10 jyl» mereıtoılyq medalimen, «Qazaqstan Respýblıkasy bilim berýdiń qurmetti qyzmetkeri» Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń tósbelgisimen, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń alǵys hattarymen marapattalǵan.

45 jyl buryn (1965) professor, geografııa ǵylymdarynyń doktory, Altynsarın atyndaǵy Bilim Akademııasynyń akademıgi, Qostanaı memlekettik pedogogıkalyq ınstıtýtynyń rektory BAIMYRZAEV Qýat Maratuly dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Jambyl aýdanynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) jáne onyń aspırantýrasyn bitirgen.

1991-1997 jyldary - S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıteti rektorynyń kómekshisi. 1997-2004 jyldary ál-Farabı atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń stýdenttik máseleler jónindegi prorektory, jalpy jáne óndiristik-sharýashylyq jumystar jónindegi prorektory, geografııa fakýltetiniń dekany. Qazirgi qyzmetinde - 2004 jyldan.

50 asa ǵylymı eńbegi jarııalanǵan, sonyń ishinde «Platejı za polzovanıe prırodnymı resýrsamı» jáne «Ekonomıcheskıı mehanızm prırodopolzovanııa» atty shyǵarmalary bar.

TAMYZDYŃ 15-І, JEKSENBІ

Sport jáne týrızm kúni.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń 2003 jylǵy 15 qarashadaǵy Jarlyǵyna sáıkes jyl saıyn tamyzdyń úshinshi jeksenbisinde atap ótiledi.

Arheolog kúni.

Arheologııa - tarıh ǵylymynyń kóne dáýir men orta ǵasyrdaǵy adamzat qoǵamy damýynyń zańdylyqtary men negizgi kezeńderin zertteıtin salasy.

Arheologııa termıni jyl sanaýǵa deıingi 4 ǵasyrda kóne zamandy zertteıtin retinde qoldanyla bastaǵanymen, ǵylymı arheologııalyq zertteýler Eýropada Qaıta órkendeý dáýirinde ǵana júrgizilgen.

Úndistanda táýelsizdik kúni. Úndi eliniń Ulybrıtanııadan óz táýelsizdik alǵan kúni. 1947 jyldan bastap jyl saıyn atap ótiledi. 1947 jylǵy 15 tamyzda Delıde eldiń alǵashqy Premer-mınıstri Djavaharlalom Nerý táýelsiz úndistannyń úsh tústi jalaýyn alǵash ret kótergen bolatyn.

Úndistan - Ońtústik Azııada ornalasqan. Bangladesh, Bırma, Býtan, Qytaı, Nepal jáne Pákistan elderimen shektesedi. Astanasy - Delı. Memlekettik tili - hındı. Aqsha birligi - rýpıı.

Kosta-Rıkada analar kúni. Jyl saıyn atalyp ótiledi.

OQIǴALAR

18 jyl buryn (1992) ádebıetshi, qoǵam qaıratkeri Saǵat Áshimbaevtyń turǵan úıine ornatylǵan eskertkish taqtanyń ashylý qurmetine oraı Almaty qalasy jurshylyǵynyń jıyny ótti.

Saǵat Áshimbaev (1947-1991) Qazaqstan Respýblıkasynyń saıası qaıratkeri, ádebı synshy, telejýrnalıst, jazýshy.

Almaty oblysynyń Raıymbek aýdanynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin bitirgen.

Eńbek jolyn 1969 jyly «Jas Alash» gazetinde ádebıet jáne óner bóliminiń ádebı qyzmetkerliginen bastaǵan. «Juldyz» jýrnalynnyń bólim meńgerýshisi, «Jas Alash» gazeti redaktorynyń orynbasary, «Jalyn» baspasynda qyzmet istegen, QazTV «Paryz pen Karyz» baǵdarlamasynyń júrgizýshisi, Qazaq KSR Televızııa jáne radıohabaryn taratý jónindegi memlekettik komıteti tóraǵasynyń orynbasary, tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan.

«Syn muraty», «Talantqa taǵzym», «Parasatqa qushtarlyq», «Shyndyqqa súıispenshilik», «Aqıqatqa ińkárlik» atty kitaptardyń avtory. Almaty qalasynyń kósheleriniń birine onyń esimi berilgen. 1993 jyly Almaty oblysynyń Raıymbek aýdanyndaǵy Saǵat Áshimbaev atyndaǵy mekteptiń aldyna onyń músin-eskertkishi ornatyldy.

14 jyl buryn (1996) Qyzylorda oblysynyń Baıqońyr qalasynda qazaqtyń uly aqyny, fılosofy, aǵartýshy, kompozıtor, qazaqtyń realıstik jańa jazba ádebıetiniń negizin qalaýshy Abaıǵa arnalǵan eskertkishi ashyldy.

3 jyl buryn (2007) Pavlodar oblysy Qashyr aýylynda alǵash ret aýyldyq Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy (HQO) ashyldy.

Ashylý sharasyna oblys ákimi Qaırat Nurpeıisov qatysty. HQO - aýyl turǵyndarynyń ár túrli qujattardy rásimdeý kezinde ýaqytyn únemdeıdi. Qazirgi zaman standarttaryna saı salynǵan keń ǵımaratta Qashyr aýdanynyń barlyq qyzmetteri - jyljymaıtyn múlik ortalyǵy, AHAJ, zań jáne áleýmettik turǵydan qamtamasyz etý qyzmetteri jumys isteıdi.

1 jyl buryn (2009) Astanadaǵy áýejaıdyń aýmaǵyndaǵy jańa fýtbol alańynyń ashylý rásimi ótti.

Sport alańynyń ashylýy astanalyq áýejaı qyzmetkerlerin sport rýhyna baýlýdyń jáne salaýatty ómir saltyn yntalandyrýdyń eń mańyzdy úlesi bolyp tabylady.

ESІMDER

85 jyl buryn (1925-1990) rejısser QOSYBAEV Murat Joldybaıuly dúnıege keldi.

Oral qalasynda týǵan. Almatydaǵy kınoakterler mektebin, Tashkent teatr ınstıtýtyn bitirgen.

Qazaq akademııalyq balalar men jasóspirimder teatrynda, Qaraǵandy oblystyq drama teatrynda bas rejısser qyzmetterin atqarǵan.

Ol atalmysh teatr sahnalarynda «Esirtken erke» (Sh.Qusaıynov), «Ápende» (N.Hıkmet), «Ybyraı Altynsarın» (M.Aqynjanov), «Búlinshilik» (D.A.Fýrmanovtyń romany boıynsha), «Úılený» (N.V.Gogol), «Qara qypshaq Qobylandy» (M.Áýezov), «Beý, qyzdar-aı!» (Q.Shańǵytbaev pen Q.Baıseıitov), «Qudaǵı kelipti» (Q.Muhamedjanov), «Aqan seri - Aqtoty» (Ǵ.Músirepov), t.b. spektaklderdi sahnalady.

80 jyl buryn (1930-1992) kompozıtor, Qazaqstannyń halyq ártisi, Qazaqstannyń qazirgi ánuranynyń avtory QALDAıAQOV Shámshi dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Otyrar aýdanynda týǵan. Saryaǵashtaǵy Qapylanbek maldárigerlik tehnıkýmyn, Tashkenttegi mýzyka ýchılışesin, Almaty memlekettik konservatorııasyn bitirgen.

1950 jyldan bastap shyǵarmashylyq qyzmetpen aınalysqan. Ol ulttyq mýzyka óneriniń án janryna asa aıqyn, sońǵy lep ala kelgen sazger retinde tanyldy. Onyń ánderi qulaqqa jaǵymdy, júrekke jyly qabyldanyp, jurtshylyqtyń súıispenshiligine bólendi. Kompozıtor shyǵarmalarynyń taqyryptyq, mazmundyq aýqymy asa keń. Elge, jerge, Otanǵa, ata-anaǵa, jarǵa, dos-jaranǵa degen súıispenshilik Shámshi shyǵarmalarynyń basty taqyryby. Onyń azamattyq lırıkaǵa tunǵan, respýblıkamyzdyń keń baıtaq jerin jyrǵa qosatyn «Aq erke - Aq Jaıyq», «Arys jaǵasynda», «Syr sulýy», «Teriskeı», «Qarqaraly», «Ómir ózen», t.b. týyndylaryn jurtshylyq erekshe yqylaspen qabyldady. Kompozıtordyń marsh ekpindi, jigerli, shattyqpen shyrqalatyn «Meniń Qazaqstanym», «Baqyt qushaǵynda», «Bárinen de sen sulý» sııaqty ánderi halyq arasyna keńinen tarady.

1992 jyldan bastap sazgerler men ánshiler úshin Qaldaıaqov atyndaǵy halyqaralyq baıqaý-festıval dástúrli túrde ótkizilip turady.

Shymkent qalasynda oblystyq fılarmonııa, bir kóshe, Almaty qalasynda bir kóshe, kompozıtor týǵan ólke - Sháýildir aýylyndaǵy mýzyka mektebi - Qaldaıaqov esimimen atalady. Shymkent fılarmonııasynyń aldyna Qaldaıaqov eskertkishi ornatylǵan 1991 jyly ol jaıly ǵumyrnamalyq «Jyldarym meniń, jyrlarym meniń» (rejısseri T.Ahmetov) degen derekti telefılm túsirilip, «Shámshiǵumyr» estelikter men maqalalar jınaǵy jaryq kórdi.