QazAqparat-Anons: Shildeniń 9-y men 11-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET

Shildeniń 9-y kúni Joǵarǵy sotta Joǵarǵy sot sýdıalarynyń plenarlyq keńesi ótedi.

PARLAMENT

Shildeniń 6-11-i kúnderi Qazaqstannyń parlamenttik delegatsııasy Osloda ótetin EQYU PA 19-shy sessııasynyń jumysyna qatysady.

QOǴAM

Maýsymnyń 1-inen bastap elimizde jyl saıynǵy «Skýter» sharasy bastalyp, ol shomylý maýsymy aıaqtalǵanǵa deıin jalǵasýda.

Maýsymnyń 1-inen bastap «Qazkommertsbank» AQ memlekettik baǵdarlama boıynsha "Samuryq-Qazyna" ulttyq ál-aýqat qory esebinen ıpotekalyq nesıeleýdi qaıta qarjylandyrýdy jańǵyrtty.

Shildeniń 1-inen bastap Keden odaǵynyń biryńǵaı sertıfıkaty engizildi.

SPORT

Shildeniń 6-y men 11-i aralyǵynda Almatydaǵy B.Sholaq atyndaǵy Sport saraıynda «Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Kýbogy» úshin áıelder men erler komandalary arasynda voleıboldan dástúrli XVII halyqaralyq týrnır ótedi.

ASTANA

Shildeniń 9-y kúni Astanada Jýrnalıster kúnine arnalyp BAQ ókilderin qabyldaý jáne marapttaý ótedi.

Shildeniń 9-y kúni Astanadaǵy Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda MMÝ-diń Qazaqstandaǵy fılıalynyń bakalavr, mamandar men magıstratýra bitirýshilerine arnalǵan saltanatty shara ótedi.

Maýsymnyń 29-y men qyrkúıektiń 1-i aralyǵynda QR Tuńǵysh Prezıdentiniń murajaıynda «Nazarbaev jáne Qazaqstan» atty kórme ótedi.

Maýsymnyń 28-i men shildeniń 23-i aralyǵynda elordanyń 12 jyldyǵyn atap ótý aıasynda «Qazaqstan Astanasy» atty derekti kórme ótedi.

ALMATY

Shildeniń 9-y kúni Almatyda «Qazaqstandaǵy óz erkimen saqtandyrýdyń damý máseleleri» atty semınar ótedi.

Shildeniń 9-y kúni Almatyda «Qazaqstandaǵy turǵyn úı qurylys jınaqtaý júıesi: qorytyndylar men damý bolashaǵy» atty baspasóz konferentsııasy ótedi.

ShІLDENІŃ 9-Y, JUMA

Mıǵraj túni. Paıǵambar jeti kókke kóterilgen tún (Musylman meıramy).

619 jylǵy Mıǵraj túninde paıǵambarymyz hazireti Muhammed Mekkedegi ál-Haram meshitinen Quddystaǵy (Ierýsalım) ál-Aqsa meshitine bir sátte ısra jasady (túngi sapar arabtarda «ısra» dep atalady). Odan Mıǵrajǵa, ıaǵnı jeti qat kókke kóterilip, dúnıeden ótken barlyq paıǵambarlarmen kezdesip, únemi qulshylyqta júretin perishtelermen jolyqty. Qudiretti Jaratýshymyzdyń túrli belgi-aıattaryn kórip, Onymen tildesti. Bes ýaqyt namaz osy túnde paryz etildi.

OQIǴALAR

3 jyl buryn (2007) Atyraý memlekettik ýnıversıteti janyndaǵy arheologııa-etnografııalyq ortalyqtyń kezekti ekspedıtsııasynyń músheleri sarmat dáýirinen jetken alty obany tapty.

Sarmat dáýirine qatysty birneshe kóne qumyra, ejelgi halyqtyń basqa da tutynǵan ydys-aıaqtary Atyraý oblysynyń Qyzylqoǵa aýdanynan tabyldy.

1 jyl buryn (2009) Astanada TMD birinshi avtomobıldiń tozǵan shınalaryn óńdeıtin zaýyt iske qosyldy.

Zaýyttyń qýaty - jylyna 21 myń tonna rezeńke úgindileri. Zaýyttan shyqqan rezeńke úgindileri sport, balalar alańdary, stadıon betterin jabýǵa, jol ústi belgilerin, jaıaý júrginshiler joldarynyń jabyndysyn, temirjoldardy, jol jıektemeleri jáne qudyqtardyń qaqpaqtary jasap shyǵarýǵa paıdalanylady.

Germanııa tehnologııalary qoldanylǵan jobany Qazaqstan damý banki qarjylandyrdy.

1 jyl buryn (2009) Astanada 254 kólik quralyna eseptelgen kópqabatty jerasty turaǵy ashyldy.

Avtoturaq Respýblıka dańǵyly boıyndaǵy №7 meken-jaıynda ornalasqan. Jańa avtoturaq jalpy aýdany 10112 sharshy metrdi quraıtyn 4 qabattan turady.

Nysan turaq qyzmeti úshin aqy tóleýge bolatyn jartylaı avtomattandyrylǵan nemis tehnıkasymen jabdyqtalǵan.1 jyl buryn (2009) «Qazposhta» AQ Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda «Ejelgi Qazaqstannyń qarýy jáne qarý-jaraǵy» toptamasynyń kórkemdik markasyn aınalymǵa engizdi.

Markada XVIII ǵasyrdaǵy batyrdyń qalqany bir top jaýyngerdiń beınesinde beınelengen. Marka tórt boıaýda ofset, buǵylap tesý taraqty ádisi boıynsha oryndalǵan, ólshemi 50 h 38 mm, al tırajy 30 myń dana. Sýretshi - Danııar Muhamedjanov. Markalar Pekınniń (QHR) poshtalyq tóleý tańbalar fabrıkasynda basyp shyǵarylǵan.

ESІMDER
65 jyl buryn (1945-1998) ınjener-ekonomıst NOSIKOV Nıkolaı Tımofeevıch dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynda týǵan. Novosibir temir jol kóligi ınjenerleriniń ınstıtýtyn, Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen.

Qazaqstannyń Lenındik kommýnıstik jastar odaǵynyń Shemonaıha raıkomynyń birinshi hatshysy, Shyǵys Qazaqstannyń obkom partııasynyń nusqaýshy, «Altaısvınetsstroı» partkomy hatshysy, Óskemen qalalyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy, Óskemen qalalyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, qalalyq keńestiń tóraǵasy, Óskemen qalalyq ákimshiliginiń basshysy, «Ekspress» AQ uıymdastyrý dırektsııasy bastyǵynyń orynbasary, Shyǵys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary qyzmetterin atqarǵan.

Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń 12-shaqyrylymyndaǵy depýtattyqqa kandıdat.

«Qurmet Belgisi» ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

ShІLDENІŃ 10-Y, SENBІ

Halyqaralyq kooperatıvter kúni. 1992 jyly BUU Bas Assambleıasy 1995 jylǵy shildeniń birinshi senbisin - 700 mıllıonnan astam adamdy biriktiretin Halyqaralyq kooperatıvtik alıanstyń júzjyldyǵyn toılaý maqsatynda - Halyqaralyq kooperatıvter kúni (jeltoqsannyń 16-syndaǵy №47/90 qarary) dep jarııalady.

1994 jyly Bas Assambleıa kooperatıvterdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń qajetti quralyna aınalǵanyn eskere otyryp, jyl saıyn osy kúni atap ótýdi usyndy (jeltoqsannyń 23-indegi №49/155 qarary).

Halyqaralyq kooperatıvter kúniniń maqsaty - álem qoǵamdastyǵynyń nazaryn kooperatıvterge aýdarý jáne halyqaralyq kooperatıvtik qozǵalys pen basqa da, úkimetter men barlyq deńgeıdegi úkimettik emes uıymdardy qosa eseptegendegi, sýbektiler arasyndaǵy áriptestik baılanystardy keńeıte túsý.

OQIǴALAR

45 jyl buryn (1965) Mańǵyshlaq munaıynyń birinshi eshelony munaı óńdeý ónerkásibine jóneltildi.

18 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabınetiniń qaýlysymen Almaty qalasyndaǵy Qazannyń 50 jyldyǵy atyndaǵy sport saraıy aqyn, ánshi jáne kompozıtor Balýan Sholaq esimimen atalatyn boldy.

3 jyl buryn (2007) Tarazdyń metallýrgııalyq zaýytynda alǵash ret kúkirtsılıkomarganetsi balqytylǵan №5 peshi iske qosyldy. Bul bolat balqytý jáne quıý ónerkásibinde paıdalanatyn temir marganetstiń jáne kremnıdiń qospaly qorytpasy.

1 jyl buryn (2009) Qostanaı oblysynyń Jetiqara qalasynda aýǵan soǵysynyń ardagerlerine arnalǵan eskertkish ashyldy.

Eskertkish qalanyń ortasyndaǵy býlvarda ornalasqan. Tórt metrlik eskertkishte áskerı tapsyrmany oryndap qaıtyp kele jatqan jaýyngerlerdiń beınesi beınelengen. Eskertkishtiń avtory - Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi Qubaı Ahmet Qusaıynuly.

1 jyl buryn (2009) Almaty oblysyndaǵy Talǵar aýdany Elaman aýylynda «Qazaqstan-Qytaı» gaz jelisi alǵashqy bóliginiń dánekerleý jumystary aıaqtaldy.

Bul joba Túrikmenstannyń tabıǵı gazyn Qazaqstan aýmaǵy arqyly Qytaıǵa jetkizý maqsatynda júzege asyrylýda. Sonymen qatar, Qazaqstannyń batys óńirindegi tabıǵı gazdy Qytaıǵa, Qyzylorda, Jambyl, Ońtústik Qazaqstan, Almaty oblystary men Almaty qalasyna tasymaldaý júzege asyrylady.

Gaz qubyry Ózbekstan men Qazaqstan shekarasynan bastalyp, Ońtústik Qazaqstan, Jambyl, Almaty oblystarynyń aýmaǵynan Qytaımen shekaralas Qorǵas beketine deıin jetkiziledi. Qubyr jelisiniń jalpy uzyndyǵy 1304,5 shaqyrymdy quraıdy.

ESІMDER

105 jyl buryn (1905-1970) keńes jazýshysy, KSRO Pedagogıka Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty KASSILЬ Lev Abramovıch dúnıege keldi.

Saratov oblysy Engels qalasynda týǵan. Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń fızıka matematıka fakýltetin bitirgen.

Shyǵarmalary 1925 jyldan bastap jarııalandy. 1928-1937 jyldary - «Izvestııa» gazetiniń tilshisi, feletonısti, arnaýly tilshisi. V 1937-1942 jyldary - «Mýrzılka» jýrnalynyń jaýapty redaktory qyzmetterin atqarǵan.

Uly Otan soǵysy kezinde Máskeý jáne Oral qalalaryndaǵy mektepterde, mekemelerde, áskerı bólimderde, radıoda sóz soılegen. 1947-1948 jyldary KSRO Jazýshylar odaǵynyń balalar ádebıeti jónindegi komıssııanyń tóraǵasy bolǵan. Ol keńes balalar ádebıetiniń damýyna úlken úles qosty. «Kondýıt», «Shvambranııa» povesterinde 1917 jylǵy Qazan oqıǵalaryn sýrettese, al «Respýblıka qaqpashysy» keńes sportynyń adamdarynyń ómirine, «Cheremysh - batyrdyń inisi», «Qymbatty balalarym» kitaptarynda keńes jastarynyń ómirin sýretteýge arnaǵan. Onyń eleýli týyndylary - «Uly betpe-bet» romany men M.Polıanovskıımen birigip jazǵan «Kenje uldyń kóshesi» povesi KSRO Memlekettik syılyǵyn alǵan. Kassıl shyǵarmalary kóptegen shetel tiline jáne TMD halyqtary tilderine aýdarylǵan. Keıingi jyldary M.Gorkıı atyndaǵy Ádebıet ınstıtýtynda oqytýshylyq qyzmet atqarǵan. Saratov oblysy Engels qalasyndaKassıl Lev Abramovıch atyndaǵy murajaı jumys isteıdi.

Tórt ordenmen jáne medaldarmen marapattalǵan.

ShІLDENІŃ 11-І, JEKSENBІ

Dúnıejúzilik halyqtyń ósip-ónýi kúni. 1989 jyly «Birikken Ulttar Uıymy Damý baǵdarlamasynyń (PROON) Basqarýshylar keńesi» shildeniń 11-de osy kúndi atap ótýge usynys jasady, óıtkeni 1987 jylǵy shildeniń 11-de Jer turǵyndarynyń sany 5 mıllıard adamnan asty, al bul 1990-ynshy jyldan atap ótiledi.

Bul kúnniń maqsaty - halyqtyń ósip-ónýi máselelerine, jalpy damý baǵdarlamalaryna, jalpy máselelerdiń sheshimin izdeýge nazar aýdartý.

2050 jylǵa qaraı, BUU málimetteri boıynsha, Jer halqynyń sany 9 mıllıardtan astam turǵyndardy quramaq, sonyń ishinde 7,8 mıllıardy damýshy elderde ómir súredi (qazirgi kezde - 5,3 mıllıard). Al, eýropalyq násilder mólsheri qysqarady, bul týýdyń tómendeýimen ǵana emes, etnıkaaralyq jáne násilaralyq nekelerdiń ulǵaıýymen de túsindiriledi.

Dúnıejúzilik shokolad kúni. 1995 jyly alǵashqy ret frantsýzdar shokolad kúnin oılap tapty. Shokoladty jasaýdy birinshi atstekter úırendi degen pikir qalyptasqan. Olar ony «qudaılar asy» degen. Eýropaǵa alǵash jetkizilgen Ispan konkıstadorlary bul táttige «qara altyn» degen ataý berdi, jáne ony dene kúshin nyǵaıtýǵa jáne shydamdylyq úshin paıdalandy. Biraz ýaqyttan keıin Eýropada shokoladty aqsúıekter áýleti ǵana paıdalandy. Tanymal áıelder shokoladty afrodızıak dep eseptedi. Terezanyń anasy shokoladqa qumary boldy, al Pompadýr hanym shokolad qana qumarlyqty oıatady dep sengen. Tek 20-shy ǵasyrdyń basynda shokoladty óndiretin óndiris paıda bolǵannan bastap, aqsúıekter áýletine jatpaıtyn adamdar da shokoladty raqattana paıdalandy.

Qazirgi zaman ǵylymynyń aıtýy boıynsha shokoladta demalýǵa kómek kórsetetin, psıhologııany ornyna keltiretin elementteri bar. Shokoladtyń kúńgirt túri endorfındi týdyrady, endorfın - baqyt gormony, ol qýanysh ortalyǵyna áser etip, kóńil-kúıdi jaqsartady. Shokoladtyń «rakqa qarsy» kúshti áseri bar degen boljam da bar jáne aǵzanyń qartaıýyn tejeıtin qasıeti bar.

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2005) Elbasy «Teńizde munaı operatsııalaryn júrgizý kezinde ónimdi bólý jónindegi kelisimder týraly» Zańǵa qol qoıdy. Qabyldanǵan zań munaı-gaz salasyndaǵy ónimdi bólý sharty negizindegi kelisimderdi júzege asyrýda Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq aýmaǵynda jáne Aral teńizinde munaı operatsııalaryn júrgizý quqyǵyn berýmen baılanysty quqyqtyq qatynastardy úılestiredi.

3 jyl buryn (2007) oblystyq máslıhattyń sheshimimen Aqtóbe oblysyndaǵy 11 aýyl jáne 2 aýyldyq okrýgtiń ataýy ózgertildi.

Atap aıtqanda, aýyldardyń «orys tildi» ataýlary burynǵy qazaqsha ataýyn nemese ataqty aqtóbelik jáne qazaqstandyqtardyń atyn aldy. Osylaısha, Aqtóbeniń irgesindegi Novostepanovka aýyly - Keńes Nokın atyndaǵy aýyl, Alǵa aýdanynyń Berezovka aýyly - Qaıyńdysaı aýyly, Qobda aýdanynyń Voznesenovka, Pıatıgorka jáne Qyzyltý aýyldary - Qýraıly, Bestaý jáne Egindibulaq aýyly dep atalatyn boldy. Ataqty kompozıtor Shámshi Qaldaıaqovtyń aty Qarǵaly aýdanynyń Aleksandrovka aýylyna berildi. Osy aýdannyń taǵy 2 aýyly - Erzerým men Borodınovka - Sarybulaq jáne Qaıraqty dep ózgertildi. Sondaı-aq Martók aýdanynyń Novomıhaılovka aýyly endi Baınassaı aýyly, Kazanka aýyly - Qazan aýyly, Muǵaljar aýdanynyń ıÝbıleınyı aýyly Altyndy aýyly dep atalatyn boldy. Alǵa aýdanynyń Klıýchevoı okrýgi - Úshqudyq aýyldyq okrýgi, Qobda aýdanynyń Belogorskıı aýyldyq okrýgy - Bestaý aýyldyq okrýgi dep ózgertildi.

1 jyl buryn (2009) Elbasy N.Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine aqparattyq-kommýnıkatsııalyq jeliler máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» aqparattyq-kommýnıkatsııalyq jeliler arqyly el aýmaǵynda aqparat taratýmen baılanysty qarym-qatynastardy memlekettik retteý júıesin jetildirýge baǵyttalǵan Zańǵa qol qoıdy.

ESІMDER

110 jyl buryn (1900-1980) entomolog, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, professor HARIN Sergeı Aleksandrovıch dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Sankt-Peterbordyń zoologııa jáne fıtopatologııa ınstıtýtyn bitirgen.

Qazaq ósimdik qorǵaý ǵylymı-zertteý ınstıtýty fıtopatologııa zerthanasynyń ǵylymı qyzmetkeri, meńgerýshisi, Qazaq aýyl sharýashylyq ınstıtýtynyń entomologııa kafedrasynyń oqytýshysy, dotsenti, professory, kafedra meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

Ol qozanyń ósimdiginiń, jemis daqyldarynyń zııankesterin joıýdyń mehanıkalyq tásilderin óndiriske usynǵan.

«Spravochnık po borbe s vredıtelıamı selskohozıaıstvennyh kýltýr v Kazahstane» anyqtamalyǵynyń avtory.

40 jyl buryn (1970) Aqmola oblysy Egindikól aýdanynyń ákimi SULTANOV Bolat Ibragımuly dúnıege keldi.

Aqmola oblysynyń Esil aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik agrarlyq ýnıversıtetin, «Turan» ýnıversıtetin bitirgen.

Aqmola oblysy Atbasar aýdandyq ákimi apparatynyń quqyq jónindegi bas mamany, aýdandyq salyq komıtetinde, Aqmola oblysy Jaqsy aýdany ákiminiń orynbasary qyzmetin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2007 jyldyń qyrkúıeginen.