QazAqparat-Anons: shildeniń 7-ci men 12-si aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ҚOҒAM

Shildeniң 8-10-y aralyғynda Almaty men Shortandy қalalarynda egin sharýashylyғynan tұraқty өnim alýғa baғyttalғan әdister men tehnologııalarғa arnalғan halyқaralyқ konferentsııa өtedi.

 SPORT

Қazaқstannyң boksshy    қyzdar  komandasy   shildeniң   8-i  men 11-i aralyғynda Peterborda өtetin     halyқaralyқ týrnırge  қatysady.   

 
ASTANA

Shildeniң 7-sinde  «Nұr Otan» partııasynyң Ortalyқ keңsesinde  «Қoғamdyқ oryndarda  memlekettik tildiң  dұrys қoldanylýy  týraly  respýblıkalyқ aktsııanyң  bastalýyna  arnalғan   brıfıng өtedi.

 Shildeniң 7-sinde M.Lomonosov atyndaғy  Mәskeý memlekettik ýnıversıtetiniң Қazaқstandaғy fılıalynda  «Bitirýshi tүlek-2009»    bos қyzmet  oryndarynyң  jәrmeңkesi  bolady.

 ALMATY

Shildeniң 7-sinde    «Sert»  aktsıonerlik  қoғamynyң    әkimdik   aldyndaғy ýәdesinde tұrmaý  mәselesine  baılanysty Қazaқstan   baspasөz klýbynda   baspasөz   mәslıhaty  өtedi.

 
ShІLDENІҢ 7-SІ, SEISENBІ

 Solomon araldarynyң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1978). Solomon araldary - Tynyқ mұhıtynyң Melanezııa araldary tobyndaғy arhıpelag. Іri araldary: Býgenvıl, Gýadalkanal, Santa-Isabel, Malaıta, San-Krıstobal, Shýazel, Nıý-Djordjııa. Araldy 1568 jyly ıspandyқ teңizde jүzýshi A.Mendanıa de Neıra ashқan bolatyn. Solomon araldarynyң Soltүstik bөligi Papýa - Jaңa Gvıneıa құramyna kiredi, kөpshiligi Ұlybrıtanııanyң protektoraty. Әkimshilik ortalyғy - Honıara қalasy. Halқy avstronezııa jәne papýas tilderinde sөıleıdi. Aқsha birligi - Solomon araldarynyң dollary. Memlekettik құrylysy - konstıtýtsııalyқ monarhııa.

 ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

 32 jyl bұryn (1977) Қazaқ kardıologııa ғylymı-zertteý ınstıtýty (қazirgi Kardıologııa jәne ishki aýrýlar ғylymı-zertteý ınstıtýty) құryldy.

 27 jyl bұryn (1982) Oralda қazaқ halқynyң batyr қyzy, Keңes Odaғynyң Batyry Mәnshүk Mәmetovanyң өmirinen syr shertetin memorıaldyқ mұrajaı-үıi ashyldy.

 10 jyl bұryn (1999) Aқtөbede aқyn Nұrpeıis Baıғanınge eskertkish ornatyldy.

 9 jyl bұryn (2000) Astanada jaңa Ortalyқ alaң ashyldy.

 3 jyl bұryn (2006) Astanada «Aқorda» Respýblıkalyқ қozғalysynyң mұryndyқ bolýymen Shұbar kentinde 100 kisilik meshit ashyldy. Қos kүmbezdi, eki mұnaraly meshittiң erler men әıelderge arnalғan namaz zaldary, kitaphanasy men kıim iletin, dәret alatyn bөlmeleri bar. Allanyң jerdegi bұl үıi «Aқorda» қozғalysy elordada salғan osymen tөrtinshi meshit sanalady.

 55 jyl bұryn (1954) Birikken Ұlttar Ұıymynyң Bas Assambleıasy 1952 jylғy jeltoқsannyң 20-ynda қabyldaғan Әıelderdiң saıası құқyғy týraly konventsııa kүshine endi.

ESІMDER

  85 jyl bұryn (1924-2004) Keңes Odaғynyң Batyry, Oңtүstik Қazaқstan oblysy Shardara aýdanynyң құrmetti azamaty ӘShІROV Seıitқasym dүnıege keldi.

Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Otyrar aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin, Samarқand aýyl sharýashylyғy ınstıtýtyn bitirgen. 1941 jyly Қyzyl Armııa қataryna shaқyrylyp, Samarқand қalasynda mergender kýrsynan өtken. 2-shi Belarýs maıdanynyң 96-shy atқyshtar dıvızııasy 331-shi polkiniң құramynda barlaýshy, vzvod komandıri bolyp, Belarýstaғy, Polshadaғy ұrystarda jaý shebine talaı ret өtip, құndy derekter әkelgen. Soғystan keıin Shәýildir aýdandyқ partııa komıtetinde nұsқaýshy, Қyzylқұm aýdandyқ halyқ sotynda sýdıa, Shardara aýdanyndaғy Shardara keңsharynda bas mal dәrigeri, dırektordyң orynbasary, dırektory қyzmetterin atқardy.

«Lenın», «Eңbek Қyzyl Tý», «Қyzyl jұldyz», 1-shi dәrejeli  «Otan soғysy», 3-shi dәrejeli «Daңқ» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan.

 45 jyl bұryn (1964) «Yjdaғat» қoғamdyқ қorynyң vıtse-prezıdenti, tehnıka ғylymynyң kandıdaty, Reseı Sapa problemalary akademııasynyң akademıgi TҰRYSPEKOV Mұrat Hamıtұly dүnıege keldi.

Aқmola oblysynda týғan. Mәskeý avtomobıl joldary ınstıtýtyn bitirgen. 1996-1998 jyldary - Aқmola standarttaý, metrologııa jәne sertıfıkattaý ortalyғynyң bөlimshe bastyғy, dırektordyң orynbasary. 1998-2001 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy Ekonomıka jәne saýda mınıstrligi Standarttaý, metrologııa jәne sertıfıkattaý komıtetiniң tөraғasy, tөraғanyң orynbasary. 2001-2003 jyldary - «Ұlttyқ aқparattyқ tehnologııalar» jabyқ aktsıonerlik қoғamynyң atқarýshy dırektory.  2003-2005 jyldary - «Aқ jol» partııasy ortalyқ apparatynyң jetekshisi. Қazirgi қyzmetinde 2003 jyldan bastap isteıdi.

 65 jyl bұryn (1944) ıtalıandyқ kompozıtor, estrada әnshisi TOTO Kýtýno (tolyқ aty-jөni - Salvatore Kýtýno) dүnıege keldi.

Bala kezinen mýzykalyқ қabiletin baıқatқan ol 13 jasynda aımaқtyқ mýzyka baıқaýynda 3-shi oryndy ıelenedi. 19  jasyna deıin  jergilikti mýzykalyқ topta ұrmaly aspapta oınap, Manýsardı ansambliniң құramynda Fınlıandııaғa alty aılyқ saparғa shyғady. Eline oralғannan keıin «Toto e Tati» atty jeke tobyn ұıymdastyryp, Italııada өner kөrsete bastady, sonymen қatar өzi de mýzyka jazýdy қolғa aldy. 1983 jyly «Italıanets» әnimen San-Remo festıvalinde birinshi oryndy ıelense, 1990 jyly «Evrovıdenıe» konkýrsynda jeңimpaz atandy.

Onyң әýezdi, azdaғan mұңly jәne өte romantıkalyқ әnderi ұzaқ ýaқyt boıy ıtalıandyқ Domenıko Modýno, Adrıano Chelentano, Krıstıan, frantsýzdyқ Djo Dassen, amerıkandyқ Petýly Klark syndy tanymal әnshilerdiң repertýarynan oryn aldy.

 ShІLDENІҢ 8-І, SӘRSENBІ

 ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

 15 jyl bұryn (1994) Memleket basshysy N.Nazarbaevtyң қatysýymen Aқmola oblysynyң Býrabaı kýrortty aımaғynda Abylaı han eskertkishiniң ashylý saltanaty өtti.

 15 jyl bұryn (1994) қazaқstandyқ kınematografııa tarıhynda alғash ret «Terrıtorııa jıznı» serıalynyң resmı tұsaýkeser rәsimi өtti. «Masters medıa» tәýelsiz televızııalyқ prodıýserlik ortalyғy tүsirgen ekshn janryndaғy serıal әrқaısysy 30 mınýttyқ 8 serııadan tұrady.

 15 jyl bұryn (1994) Almatyda Қazaқstan, Қyrғyzstan jәne Өzbekstan Prezıdentteri kezdesip, kөshi-қon salasyndaғy yntymaқtastyқ týraly memorandýmғa, Ortaazııalyқ yntymaқtastyқ jәne damý bankin құrý týraly kelisimge қol қoıdy.

 10 jyl bұryn (1999) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaevtyң «Қazaқstan Respýblıkasy Parlamenti kezekti saılaýynyң merzimin taғaıyndaý týraly» Jarlyғy jaryқ kөrdi.

 6 jyl bұryn (2003) Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev «Қazaқstan Respýblıkasynyң Orman kodeksine» қol қoıdy.

 4 jyl bұryn (2005) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Agroөnerkәsiptik keshendi jәne aýyldyқ aýmaқtardy damytýdy memlekettik retteý týraly» Zaңy қabyldandy.

 65 jyl bұryn (1944) KSRO Joғarғy Keңesi Tөralқasynyң «Ardaқty ana» jәne «Ana daңқy» ordenderin belgileý týraly Jarlyғy jarııalandy.

 ESІMDER

 110 jyl bұryn (1899-1969) medıtsına ғylymynyң doktory, professor, Қazaқstannyң eңbek siңirgen ғylym қaıratkeri OChKÝR Petr Pavlovıch dүnıege keldi.

Ýkraınada týғan. Kıev medıtsına ınstıtýtyn bitirgen. 1938-1961 jyldary Қazaқ medıtsına ınstıtýty patologııalyқ anatomııa kafedrasynyң meңgerýshisi, oқý isi jәne ғylymı jұmystar jөnindegi prorektory қyzmetterin atқarғan.

Ғalymnyң negizgi ғylymı eңbekteri patologııalyқ anatomııa mәselelerine arnalғan. P.Ochkýr aғzadaғy jүrek-қantamyr aýrýlary, brýtsellez saldarynan týatyn patomorfologııalyқ өzgeristerge sıpattama berip, ondaғy zaңdylyқtardy ashty.

Eki ret «Құrmet belgisi» ordenimen jәne medaldarmen marapattalғan.     

 70 jyl bұryn (1939) akter, Қazaқstan Respýblıkasynyң eңbek siңirgen әrtisi RAҚYMOV Oshat dүnıege keldi.

Oңtүstik Қazaқstan oblysynda týғan. Almaty opera jәne balet teatry stýdııasyn bitirgen. 1960-1962 jyldary M.Әýezov atyndaғy Қazaқ akademııalyқ drama teatrynda қyzmet etti. 1962 jyldan J.Shanın atyndaғy Oңtүstik Қazaқstan oblystyқ drama teatrynyң akteri boldy.

O.Raқymov teatr sahnasynda 200-ge tarta rөlde oınady. Olardyң қatarynda Narsha, Kөbeı, Espembet, Қozy Kөrpesh, Bekejan, Әset, Kapýlettı, t.b. beıneleri bar. «Өmirim - өnerim» atty jyr jınaғy jaryқ kөrgen.

  170 jyl bұryn (1839-1937) amerıkandyқ kәsipker, adamzat tarıhyndaғy alғashқy «dollar» mıllıarderi ROKFELLER Djon Devıson dүnıege keldi.

Nıý-Iork shtatynyң Rıchford қalasynda týғan. 1863 jyly Rokfeller әriptesterimen birge Klıvlendke taқaý jerden өziniң alғashқy mұnaı aıdaý zaýytyn  saldy. 1870 jyly «Standart Oıl Kompanı» kompanııasynyң negizin қalady. Ol dosy әri bıznestegi әriptesi Genrı Flaglermen birge jekelengen mұnaı shyғaratyn jәne mұnaı өңdeıtin kәsiporyndardy birtұtas қýatty mұnaı tresiniң astyna toptastyrdy. Atalғan kompanııaғa Amerıkada өndiriletin mұnaıdyң 95 paıyzy tıesili boldy.

1897 jyldan bastap Rokfeller kompanııanyң basқarý tetikterin birtindep қabiletti әriptesterine berip, өzi қaıyrymdylyқ sharalarymen aınalysa bastady. Ol 1892 jyly Chıkago ýnıversıtetiniң, 1901 jyly Rokfeller atyndaғy medıtsına ınstıtýtynyң (keıinirek Rokfeller atyndaғy ýnıversıtet) negizin қalady. 1902 jyly Jalpy bilim berý keңesin, al 1913 Rokfeller қoryn құrdy.

 ShІLDENІҢ 9-Y, BEISENBІ

  Argentınanyң Memlekettik meıramy - Tәýelsizdik kүni. Argentına - Oңtүstik Amerıkanyң oңtүstik-shyғys bөligin tolyғymen alyp jatқan memleket. Oңtүstiginde jәne batysynda Chılımen, soltүstiginde Bolıvııa, Paragvaımen, soltүstik-shyғys jәne shyғysynda Brazılııa, Ýrýgvaımen shektesedi. Әkimshilik jaғynan 22 provıntsııaғa, 1 ұlttyқ terrıtorııaғa jәne 1 federaldy astanalyқ okrýgke bөlinedi. Astanasy - Býenos-Aıres қalasy. Resmı tili - ıspan tili. Aқsha birligi - peso. Argentına konstıtýtsııasy boıynsha Federatıvtik Respýblıka. Al basқarý formasy boıynsha parlamentarızm elementteri bar Prezıdenttik Respýblıka. Memleket jәne үkimet basshysy - Prezıdent. Sonymen қatar eldiң қarýly kүshteriniң bas қolbasshysy bolyp sanalady. Joғary zaң shyғarýshy organy Senat jәne Depýtattar palatasynan tұratyn Ұlttyқ kongress.

Қazaқstan Respýblıkasy men Argentına arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1993 jylғy maýsymnyң 25-de ornatyldy.

 ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

 8 jyl bұryn (2001) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Ғylym týraly» Zaңy jaryқ kөrdi.

 35 jyl bұryn (1974) Keңes Odaғy geologııalyқ jәne geofızıkalyқ mәselelerdi sheshý үshin «Meteor-18» jasandy jer serigin ұshyrdy.

 ESІMDER

 75jyl bұryn (1934) ekonomıka ғylymynyң doktory, professor SPEKTOR Mıhaıl Davydovıch dүnıege keldi.

Odessa aýyl sharýashylyғy ınstıtýtyn bitirgen. Aқmola jerge ornalastyrý ekspedıtsııasynyң ınjeneri, Tselınograd aýyl sharýashylyғy ınstıtýtynyң kafedra meңgerýshisi, dotsenti, fakýltet dekany, professory қyzmetterin atқardy.

Ғalymnyң negizgi ғylymı eңbekteri aýyldy қaıta ornalastyrýdyң әleýmettik-ekonomıkalyқ mәselelerine arnalғan.

 60 jyl bұryn (1949) Қazaқstan Respýblıkasy Parlamenti Mәjilisiniң depýtaty, Әleýmettik-mәdenı damý komıtetiniң mүshesi SҮLEIMENOV Jarasbaı Қabdollaұly dүnıege keldi.

Soltүstik Қazaқstan oblysynda týғan. Petropavl pedagogıkalyқ ınstıtýtyn bitirgen. Soltүstik Қazaқstan oblystyқ «Lenın týy» gazetiniң kishi әdebı қyzmetkeri, bөlim meңgerýshisi, oblystyқ jәne respýblıkalyқ radıonyң jýrnalısi, oblystyқ teleradıo kompanııasynyң kommentatory, dırektordyң orynbasary қyzmetterin atқarғan. «Soltүstik Қazaқstan» gazeti memlekettik қazynalyқ kәsipornynyң dırektory, bas redaktory bolғan. Depýtattyқ өkilettigi  2007 jyly қyrkүıektiң 2-inde bastaldy.

 50 jyl bұryn (1959) sýretshi, mүsinshi, Қazaқstan Sýretshiler odaғynyң mүshesi JҰMABAI Әdilet Asқarұly dүnıege keldi.

Taraz қalasynda týғan. Almaty kөrkemsýret ýchılışesin, Almaty memlekettik teatr-kөrkemsýret ınstıtýtyn bitirgen. Қazirgi ýaқytta T.Jүrgenov atyndaғy Қazaқ ұlttyқ өner akademııasynda oқytýshy bolyp isteıdi.

Onyң týyndylary respýblıkalyқ kөrmelerge қoıylғan. 1996 jyly Almaty қalasyndaғy Respýblıka alaңynda ornatylғan «Tәýelsizdik monýmenti» kompozıtsııasynyң құramyndaғy «Barys үstindegi Altyn adam» eskertkishin, «Saқtar» men «Қazaқtar» barelefterin jasaғan. Ә.Jұmabaıdyң «Aısha bıbi», «Kүltegin», «Abaı», «Kөshpendiler», «Қazaқ anasy» atty mүsinderi bar.

 45 jyl bұryn (1964) akter JҰMANOV Evgenıı Nұrıұly dүnıege keldi.

Pavlodar қalasynda týғan. Shyғarmashylyқ қyzmetin Pavlodar oblystyқ drama teatrynan bastaғan. Oral  oblystyқ  orys drama teatrynda, Memlekettik orys akademııalyқ drama teatrynda өner kөrsetken. 1996 jyldan Respýblıkalyқ orys balalar men jasөspirimder teatrynyң akteri.

E.Jұmanov teatr sahnasynda Romeo (Ý.Shekspır «Romeo - Djýletta»), Kalıgýla (A.Kamıý «Kalıgýla»), Solerı (A.Pýshkın «Motsart pen Solerı»), Hose (P.Perıme «Karmen»), t.b. rөlderinde oınaғan. «Toғysқan taғdyrlar» teleserıalynda Shәmil Baıjanovtyң beınesin somdaғan. Ol sonymen қatar teledıdar baғdarlamalaryn jүrgizýshi retinde de tanymal. 

 190 jyl bұryn (1819-1867) amerıkandyқ өnertapқysh HOÝ Ilaıes dүnıege keldi.

Massachýsets shtatynyң Spenser қalasynda týғan. Toқyma mashınasy zaýytynda, saғat jөndeý sheberhanasynda istegen. 1846 jyly 5 jyldyқ eңbeginiң arқasynda tigin mashınasyn jasap shyғaryp, oғan patent aldy. Atalғan mashınany Anglııada satý құқyғyn tiginshi Ý.Tomasқa 250 fýnt sterlıngke berip, onymen birge Tұmandy Albıon elinde alғashқy týyndysyn satylymғa shyғardy. 1867 jyly jetildirilgen mashına Parıj kөrmesinde altyn medalғa ıe boldy

 ShІLDENІҢ 10-Y, JҰMA

 Bagam araldary Dostastyғynyң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1973). Bagam - Atlant mұhıtyndaғy Florıda tүbeginiң oңtүstik-shyғys jaғalaýynan Kýbanyң shyғys jaғalaýyna deıingi aýmaқta jatқan 700-den astam araldardy қamtıtyn memleket. Eң irileri Andros, Үlken Abako, Үlken Bagam araldary. Astanasy - Nasso қalasy. Memlekettik tili - aғylshyn tili. Aқsha birligi - bagam dollary. Bagam araldarynyң bıleýshisi Ұlybrıtanııa korolevasy bolyp esepteledi de, eldi onyң өkili general-gýbernator basқarady. Үkimet basshysy - Premer-Mınıstr. Zaң shyғarýshy organy Senat pen Өkilder palatasynan tұratyn parlament.

 ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

 90 jyl bұryn (1919) Bүkilodaқtyқ Ortalyқ Atқarý Komıteti «Қyrғyz (қazaқ) өlkesin basқarý jөnindegi revolıýtsııalyқ komıtet құrý týraly» қaýlysy қabyldandy. Onyң alғashқy құramyna S.Pestkovskıı, A.Baıtұrsynov, V.Lýkashev, M.Tұnғanshın, B.Қarataev, S.Meңdeshev kirdi.

 60 jyl bұryn (1949) «Astana sý arnasy» memlekettik қazynalyқ kәsiporny құryldy. Kәsiporynnyң jyldyқ sý taratý kөlemi 30 mıllıon kýb metrdi  құraıdy. «Astana sý arnasy» 600 shaқyrymғa jýyқ sý құbyryna jәne 270 shaқyrym kanalızatsııa jүıesine қyzmet kөrsetedi. Bүgingi taңda Astana қalasynda 37 kanalızatsııa sorғyshy stansysyn, 250 shaқyrym kanalızatsııalyқ kollektordy jәne aýa jiberý stansysyn biriktiretin ortalyқtandyrylғan sýbұrғysh jүıesi bar. Aýa jiberý stansysynyң jobalyқ қýaty  tәýligine 135,9 myң kýb metrdi құraıdy.

 17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabınetiniң қaýlysymen Almaty қalasyndaғy Қazannyң 50 jyldyғy atyndaғy sport saraıy aқyn, әnshi jәne kompozıtor Balýan Sholaқ esimimen ataldy.

 7 jyl bұryn (2002) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Profılaktıka jәne temeki shegýdi shekteý týraly» Zaңy jaryқ kөrdi.

 7 jyl bұryn (2002) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Veterınarııa týraly» Zaңy қabyldandy.

 120 jyl bұryn (1889) Parıjde Eıfel mұnarasynyң ashylý saltanaty өtti. Mұnara 1889 jyly Bүkildүnıejүzilik kөrme үshin A.Eıfeldiң jobasy boıynsha jasalғan bolatyn. Bүginde ol frantsýz halқynyң maқtanyshy. 19 ғasyrdyң tehnıkalyқ jetistiginiң eskertkishi. Mұnara 18 000 metall bөlshekterden, 2 500 000 shegeden құralғan. Bıiktigi - 300 metr, eni - 123 metr, salmaғy 9 000 tonna.

 ESІMDER

  65 jyl bұryn (1944) tehnıka ғylymynyң doktory, professor ҚALDYKӨZOV Erkimbek dүnıege keldi.

Oңtүstik Қazaқstan oblysynda týғan. Қazaқ hımııa-tehnologııa ınstıtýtyn bitirgen. Eңbek jolyn kәsiporyndarda apparatshy, sheber bolyp bastaғan. 1971-1974 jyldary - Қazaқstan Ғylym akademııasynyң Atyraý қalasyndaғy Mұnaı jәne tabıғı tұzdar hımııasy ınstıtýtynyң ғylymı қyzmetkeri, zerthana meңgerýshisi. 1974-1995 jyldary Қazaқ hımııa-tehnologııa ınstıtýty mұnaı jәne gaz tehnologııasy kafedrasynyң oқytýshysy, dotsenti, kafedra meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. 1999 jyldan Oңtүstik Қazaқstan memlekettik ýnıversıtetiniң mұnaı-gaz jәne polımerler tehnologııasy kafedrasynyң professory bolyp isteıdi.

 ShІLDENІҢ 11-І, SENBІ

 Halyқtardyң bүkildүnıejүzilik kүni. BҰҰ-nyң bastamasymen 1987 jyldan bastap atap өtiledi. Sol jyly shildeniң 11-de BҰҰ demograftarynyң esebi boıynsha jerdiң bes mıllıardynshy tұrғyny dүnıege keldi. 2001 jylғy mәlimet boıynsha jer tұrғyndary 1,1 mlrd adamғa kөbeıgen. BҰҰ sarapshylarynyң boljamdaryna қaraғanda, soңғy 45 jyl ishinde adam sany 9 mıllıardқa deıin kөterilýi mүmkin. Biraқ, damyғan memleketterdiң tұrғyndary kөbeımeıdi, 1,2 mlrd deңgeıde tұraқtalady. 2050 jyly Germanııa, Italııa, Japonııa, Ýkraına jәne Reseı syndy 50 memleket tұrғyndarynyң sany 2005 jylғa қaraғanda tөmen bolady. BҰҰ baıandamasyna қaraғanda adamdardyң ortasha өmir sүrý deңgeıi 1950-1955 jyldary 46 jas bolsa, 2000-2005 jyldary 64 jas. ıAғnı, adamdardyң өmir sүrý deңgeıi 18 jylғa өsken. 2050 jyly ortasha өmir sүrý deңgeıi 75, al damyғan memleketterde 82 jas bolady dep kүtilýde.

 Monғolııanyң Ұlttyқ meıramy - «Naadam». 1921 jyldan bastap atalyp өtiledi. Қazaқstan men Monғolııa arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jyly қaңtardyң 22-inde ornatyldy. Monғolııanyң Қazaқstandaғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi - Ravdangıın Hatanbaatar. Қazaқstannyң Monғolııadaғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi - Nұrbaev Orman Kәrimұly.

 ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

  115 jyl bұryn (1894) Transsibir temir joly arқyly Petropavl қalasyna alғashқy poıyz kelip jetti. Temir jol қatynasynyң қalyptasýy bұl өlkeniң ekonomıkalyқ jәne damýyna jasalғan negizgi қadam bolatyn.

  32 jyl bұryn (1977) Қazaқ mıneraldyқ shıkizat ғylymı-zertteý ınstıtýty құryldy.

 12 jyl bұryn (1997) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Til týraly» Zaңy қabyldandy.

 ESІMDER

 75 jyl bұryn (1934)tanymal ıtalıandyқ modeler, saýda-sattyқ aınalymy 4 mıllıard evrony құraıtyn әlemdegi iri dızaınerlik sәn үıiniң biri Giorgio Armani S.p.A. kompanııasynyң jalғyz aktsıoneri, atқarýshy dırektory әri prezıdenti ARMANI Djordjıo dүnıege keldi.

Italııanyң Pıachentsa қalasynda týғan. Ol 2 jyl Pıanchentsa ýnıversıtetinde medıtsınany oқyғannan keıin sәndi kıimder jasaýmen әýestenip, Nino Cerruti markasy үshin erler kıimin pishe bastaıdy. 1975 jyly shildeniң 24-inde dosy Serdjıo Galeottımen birge Giorgio Armani S.p.A. kompanııasyn құryp, erler men әıelderdiң daıyn kıimderin shyғarady. Қazirgi taңda atalғan kompanııanyң өnimderi қatarynda erler men әıelder kıimi, aıaқ kıim, sөmke, saғat, kөzәınek, zergerlik bұıymdar, ıis sý men kosmetıkalar, үı taýarlary men jıһazdar bar.

Djordjıo Armanı sәn salasyndaғy jұmysynda Gran Cavaliere della Repubblica, Commendatore dell'Ordine al Merito della Repubblica (Italııadaғy joғary үkimettik nagrada), Үzdik halyқaralyқ dızaıner (Award for Best International Designer)  jәne erler kıiminiң kollektsııasy үshin Amerıkanyң Sәn dızaınerleri keңesiniң Kәsibı  jetistikteri үshin syılyғy (Lifetime Achievement Award) sııaқty birneshe ұlttyқ jәne halyқaralyқ marapatқa ıe boldy.

Djordjıo Armanı әlemniң 39 elinde ornalasқan 13 fabrıka men 300 eksklıýzıvti saýda dүkeniniң ıesi.

 ShІLDENІҢ 12-SІ, JEKSENBІ

 San-Tome jәne Prınsıpı Demokratııalyқ Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1975). San-Tome jәne Prınsıpı - Gvıneıa shyғanaғyndaғy osy attas araldarda jәne Afrıkanyң batys jaғalaýyndaғy basқa da ұsaқ araldarda ornalasқan memleket. Astanasy - San-Tome қalasy. Resmı tili - portýgal tili. Aқsha birligi - dobra. Memleket basshysy - Prezıdent. Zaң shyғarýshy organy - Ұlttyқ halyқtyқ jınalys. Ekonomıkasynyң negizgi tiregi aýyl sharýashylyғy. Eksportқa kakao, kofe, palma, banan shyғarady. Negizgi saýda seriktesteri - Portýgalııa men AҚSh.

 Kırıbatı Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1979). Kırıbatı - Tynyқ mұhıttyң batys bөligindegi araldar men atolldarda ornalasқan memleket. Kırıbatı құramyna Gılberta, Laın, Fenıks, Banaba araldary kiredi. Astanasy - Baırıkı қalasy. Resmı tili - aғylshyn tili, sonymen қatar barlyқ halқy týngarýan (kırıbatı) tilinde de sөıleıdi. Aқsha birligi - avstralııa dollary. Brıtan dostastyғy құramyna kirgenimen memleket basshysy - Prezıdent. Zaң shyғarýshy organy - Assambleıa palatasy.

 Petropavl қalasynyң kүni. Қala Soltүstik Қazaқstan oblysynyң әkimshilik ortalyғy.

 Balyқshylar kүni - balyқ sharýashylyғy қyzmetkerleriniң kәsibı merekesi (Reseı Federatsııasy).

Adamdar kүnkөris үshin balyқ aýlaýmen mezolıt dәýiriniң soңynan bastap aınalysa bastaғan. Al neolıt dәýirinde teңiz, өzen, kөl jaғalaýlaryn mekendegen tұrғyndar үshin balyқ aýlaý naқty kәsipke aınalғan. Bastapқyda balyқ ұstaý үshin үshkir taıaқ (sүңgi), tas құraldary paıdalanylsa, keıingi kezeңderde naıza, sadaқ sııaқty aңshylyқ құraldarymen қatar sүzeki, sүıekten jasalғan қarmaқ, қaza (қamystan toқylғan құral) paıdalanғan. Orta ғasyrdan bastap atalmysh kәsip өrkendep, 19-20 ғasyrlarda balyқ aýlaıtyn iri kөlemdegi jәne jetildirilgen құral-jabdyқtar, arnaıy қaıyқtar men kemeler jasalғan. Қazaқstanda 19 ғasyrdyң ortasynan bastap Kaspıı, Aral, Balқash, Jaıyқ, Syrdarııa sııaқty iri teңizder men өzenderdiң jaғalaýynda balyқshylar mekeni, balyқ өңdeıtin tsehtar paıda bolғan.

Bүgingi taңda dүnıejүzilik balyқ sharýashylyғynyң jalpy өndirisi 130 mln. tonnaғa jetedi. Onyң 90 mln. tonnadan astamy aýlansa, қalғan 40 mln. tonnaғa jýyғy akvamәdenıettiң kөmegimen alynady. Soңғy jyldary tұşy sý jүıesinde de, sonymen қatar teңiz ortasynda da akvamәdenıettiң jedel damýy қarқyn alýda. Dүnıejүzinde jalpy akvamәdenıetti өndirýdiң kөshbasshysy - Қytaı jәne jyl saıyn ishki jәne dүnıejүzilik naryққa 325 myң tonnaғa deıin losos өsiretin jәne jetkizetin Norvegııa bolyp tabylady. Dүnıejүzilik balyқ өndirisiniң 38 paıyzғa jýyғy eksporttalady. Damyp kele jatқan elderdiң eksporty 50 paıyzdan astam, al ımporttyң 80 paıyzdan astamyn damyғan elderge (Japonııa, AҚSh, Eýropa) tıesili.

100 mln. tonnaғa jýyқ balyқ өnimderi tamaққa paıdalanylady, al қalғandary, negizinen balyқ ұnyna қaıta өңdeledi.

 ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

 84 jyl bұryn (1925) Қazaқstan Jazýshylar odaғy құryldy. Onyң alғashқy basshylary - S.Seıfýllın, B.Maılın. Odaқ құramynda proza, poezııa, dramatýrgııa, syn, kөrkem aýdarma, ocherk, satıra, fantastıka, balalar әdebıeti,  orys, nemis, koreı, ұıғyr әdebıeti jөnindegi shyғarmashylyқ keңester jұmys isteıdi. 1925 jyly Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң on shaқty ғana mүshesi bolsa, қazirgi ýaқytta 900-ge jýyқ mүshesi bar. Қazaқstannyң 11 oblysy men Astana қalasynda bөlimsheleri bar.

 150 jyl bұryn (1859) Ýılıam Gýdeıl өzi jasaғan sөmke tigetin mashınaғa patent aldy.

 ESІMDER

 115 jyl bұryn (1894-1977) rejısser, akter, KSRO-nyң jәne Қazaқstannyң halyқ әrtisi, professor, Sotsıalıstik Eңbek Eri, KSRO Memlekettik syılyғynyң jәne Lenındik syılyқtyң laýreaty ZAVADSKII ıÝrıı Aleksandrovıch dүnıege keldi.

Reseıdiң Mәskeý қalasynda týғan. Mәskeý ýnıversıtetin bitirgen. Ұly Otan soғysy jyldarynda Mossovet atyndaғy teatr құramymen birge Shymkentte, Almatyda tұrғan. Қazaқstan teatrynyң sahnalarynda K.Goldonıdiң «Қonaқ үıdiң қojasy», Ý.Shekspırdiң «Otellosy» men «Asaýғa tұsaýyn», «Vındzor saıқymazaқtaryn», M.Lermontovtyң «Maskaradyn», taғy basқalardy қoıdy.