QazAqparat-Anons: shildeniń 20-sy men 26-sy aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ҮKІMET

 Shildeniң  20-synda Үkimet  үıinde   selektorlyқ keңes  bolady.

Shildeniң 20-synda   Syrtқy  ister mınıstrliginde aptalyқ brıfıng   bolady.

Shildeniң 20-synda Іshki ister mınıstrliginde aptalyқ  brıfıng өtedi.

BASҚA MEMLEKETTІK ҚҰRYLYMDAR

Shilde aıynan bastap қyrkүıek aıyna deıin Kedendik baқylaý komıtetiniң basshylary azamattardy қabyldaıdy. Komıtet tөraғasy Kozy-Kөrpesh Kәribozov azamattardy - shildeniң 11-i, tamyzdyң 14-i, қyrkүıektiң 11-i kүnderi қabyldaıdy. Azamattar sondaı-aқ, өz mәselelerimen komıtet tөraғasynyң orynbasarlaryna da kire alady. Tөraғa orynbasary Serjan Dүısebaev - shildeniң 16-synda, tamyzdyң 13-inde, қyrkүıektiң 17-sinde қabyldasa, Jarқynbek Ospanov - shildeniң 15-inde, tamyzdyң 12-sinde, қyrkүıektiң 9-ynda, al Igor Ten - shildeniң 6-synda, tamyzdyң 10-ynda, қyrkүıektiң 14-inde қabyldaıdy. Қabyldaý ýaқyty - saғat 16.30-18.30-dyң aralyғynda. Myna telefon arқyly қabyldaýғa jazylýғa bolady: (8-7172) 79-45-79.

SPORT

Қazaқstannyң jeti қalasynda mүmkindikteri shekteýli adamdardyң arasyndaғy ІІІ spartakıada baғdarlamasynyң fınaldyқ jarystary өtedi. Jarystar sporttyң segiz tүri boıynsha өtedi. Olar- paýerlıftıng, jeңil atletıka, toғyzқұmalaқ, doıby, jүzý, voleıbol, үstel tennısi oıyndary. Spartakıadanyң jabylý rәsimi tamyzdyң 5-inde Қaraғandyda өtedi. Týrnır jarystary sondaı-aқ, Қostanaı Taldyқorғan, Taraz, Shymkent, Aқtөbe қalalarynda өtedi. Sharany Týrızm jәne sport mınıstrligi men Ұlttyқ paraolımpıadalyқ komıtet ұıymdastyrýda.

Shildeniң 21-i men 26-sy  aralyғynda Өskemende  ҚR Prezıdentiniң  Kýbogy  үshin   Voleıboldan      halyқaralyқ týrnır өtedi.

ASTANA

Shildeniң 14-20-sy aralyғynda Astanadaғy Sýretshiler odaғynyң kөrme zalynda «Қyzғaldaқtyң otany - Қazaқstan» respýblıkalyқ festıvaldiң қorytyndysy boıynsha balalar sýretteri men fotosýretteriniң kөrmesi өtedi.

Shildeniң 22-si men 24-i aralyғynda  Astanada shet  el  өkilderiniң  қatysýymen Қazaқstan neırohırýrgtarynyң І   sezi  өtedi.

Shildeniң 20-synan bastap   Bөgembaı batyr daңғyly boıynsha kөlik құraldarynyң қozғalysy ishinara (jүrý bөligi boıynsha) shekteledi, Osyғan baılanysty ýaқytsha osy daңғyldyң Saryarқa daңғylynan Respýblıka daңғylyna deıingi ýchaskesinde jolaýshylar baғyttary қozғalysynyң  kestesi өzgertiledi. № 2, 106, 109, 116, 119 jәne 120 jolbaғyttar Jeңis daңғyly-Jangeldın kөshesi-Respýblıka daңғyly-Bөgembaı batyr daңғyly boıynsha, odan әri bұrynғy kestemen.  № 4, 16, 20, 36, 45 jәne  59 jolbaғyttar Bөgembaı batyr daңғyly boıynsha өzgerissiz, jolaýshylar kelesi kөshelerden tүsirilip-mingiziledi.  № 8, 34 jәne 57 jolbaғyttary Jeңis daңғyly - Jangeldın kөshesi boıymen, odan әri bұrynғy kestemen. № 19, 27 jәne  122  jolbaғyttar Beıbitshilik kөshesi-Dүkenұly (Drýjba) kөshesi-Respýblıka daңғyly boıynsha, odan әri bұrynғy kestemen.  № 117 jolbaғyt - Respýblıka daңғyly - Seıfýllın kөshesi- Jeңis daңғyly boıymen, odan әri bұrynғy kestemen. Shektelgen ýchaskelerde jaңғyrtý jұmystary jүrgiziledi.

ALMATY

Shildeniң 20-synda   «Old  square»   bıznes-ortalyғynda   «Tehnıkalyқ yntymaқtastyқ    jөnindegi Germanııa   қoғamynyң  jobasy aıasynda    shaғyn jәne orta bızneske   kөmektesý» taқyrybyna arnalғan semınar  өtedi.

Shildeniң 20-synda   Medeý aýdanyndaғy «Samal-1» yқshamaýdanynda   «Alkogolsiz,  temekisiz jәne  esirtkisiz  aýla»  sharasy  өtedi.

ATAÝLY  KҮNDER.  ELEÝLІ OҚIҒALAR

ShІLDENІҢ 20-SY, DҮISENBІ

Halyқaralyқ shahmat kүni. Halyқaralyқ shahmat federatsııasynyң құrylýyna oraı 1966 jyldan bastap atalyp өtiledi. Bүgingi taңda atalmysh ұıymғa әlemniң 200-ge jýyқ eli mүshe. Federatsııanyң өz týy, әnұrany jәne «Biz barlyғymyz bir otbasymyz» («Vse my odna semıa») atty ұrany bar.

Oıynnyң ataýy parsy sөzderinen shyққan: shah mat - bıleýshi қaıtys boldy. Shahmattyң otany - Үndistan. Onda V ғasyrda shahmattyң arғy atasy - chatýranga oıyny paıda bolғan. Shahmat - 64 tordan tұratyn taқtanyң үstine 32 (16 aқ jәne 16 қara fıgýra) fıgýrany ornalastyrý arқyly oınalatyn oıyn. Oıynnyң maқsaty қarsylasyңnyң koroline mat қoıý bolyp tabylady. Әrbir қalada sporttyң osy tүrin ұnatatyndarғa arnalғan shahmat klýby bar (keı қalalarda birnesheý). Halyқaralyқ shahmat kүninde bұl klýbtarda saıystar, oıyn-saýyқ sharalary өtedi.

Kolýmbııa Respýblıkasynyң Memlekettik meıramy - Tәýelsizdik kүni (1810). Kolýmbııa - Oңtүstik Amerıkada ornalasқan memleket. Shyғysynda Venesýela, Brazılııamen, oңtүstiginde Ekvador, Perýmen, soltүstik-shyғysynda Panamamen shektesedi. Әkimshilik jaғynan 32 departamentpen astanalyқ okrýgke bөlinedi. Astanasy - Bogota (Santa-Fe-de-Bogota) қalasy. Resmı tili - ıspan tili. Aқsha birligi - peso. Konstıtýtsııasy boıynsha eldi Prezıdent basқarady jәne ol 4 jylғa bir-aқ ret saılana alady. Zaң shyғarýshy organy Senat jәne Өkilder palatasynan tұratyn parlament.

Қazaқstan Respýblıkasy men Kolýmbııa arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy қyrkүıektiң 23-inde ornatyldy.

ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

16 jyl bұryn (1993) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev Taılandқa alғash ret resmı saparmen bardy.

15 jyl bұryn (1994) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң «Ұly Otan soғysyna қatysýshylar men ardagerlerdi әleýmettik қoldaý jөnindegi қosymsha sharalar týraly», «Zeınetkerler men tұrmysy tөmen otbasylaryn әleýmettik қorғaý jөnindegi aımaқtyқ қaıyrymdylyқ қorlaryn ұıymdastyrý týraly» Jarlyқtary jarııalandy.

14 jyl bұryn (1995) Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti N.Nazarbaev «Қazaқstan Respýblıkasyndaғy keden isi týraly» Zaң kүshi bar Jarlyққa қol қoıdy.

14 jyl bұryn (1995) Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti N.Nazarbaev «Baғaly metaldar men asyl tastarғa baılanysty қatynastardy memlekettik retteý týraly» Zaң kүshi bar Jarlyққa қol қoıdy.

3 jyl bұryn (2006) Almatydaғy «Қazaқstan» kınoteatrynda «Taңsәri» balalar teatrynyң «Қazaқstan balalarynyң soғys ardagerlerine iltıpaty» atty derekti fılmi tanystyryldy. 2005 jyly «Taңsәri» teatry Mәskeý үkimetinen soғystyң aıaқtalғanyna 60 jyl tolýyna arnalғan sharalarғa қatysýғa shaқyrtý alyp, oғan 5 jas pen 15 jas aralyғyndaғy jas balalar barғan bolatyn. Atalmysh fılm Mәskeý saparynyң қorytyndysy negizinde tүsirilgen. Fılmniң barysynda Otan soғysy ardagerlerine bүgingi bүldirshinderdiң құttyқtaýy men iltıpaty, sondaı-aқ ardagerlerge arnap қoıylғan kontsertter tүsirilgen.

3 jyl bұryn (2006) Almatyda Қazaқstannyң mýzyka ındýstrııasyna jәne mәdenıetine arnalғan «Kamerton» jýrnalynyң tұsaýkeser rәsimi өtti.

475 jyl bұryn (1534) Kembrıdjde әlemdegi alғashқy baspa tirkeldi.

ESІMDER

80 jyl bұryn (1929-1997) kompozıtor, professor, Қazaқstannyң halyқ әrtisi, Қazaқ KSR-niң eңbek siңirgen өner қaıratkeri BYChKOV Anatolıı Vladımırovıch dүnıege keldi.

Pavlodar oblysynda týғan. Almaty konservatorııasyn (қazirgi Қazaқ ұlttyқ konservatorııasy) bitirgen. 1955-1962 jyldary Almaty mýzykalyқ ýchılışesinde, 1962-1968 jyldary Almaty konservatorııasynda pedagogıkalyқ қyzmetpen aınalysty. 1968-1973 jyldary Қazaқstan Kompozıtorlar odaғy basқarmasy tөraғasynyң orynbasary қyzmetin atқardy.

A.Bychkovtyң «Dala araıy» operasy, «Sәken týraly aңyz» sımfonııalyқ poemasy, «Aқyn әni», «Soғys әnderi», «Joқtaý» atty sımfonııalyқ orkestrge arnalғan vokaldyқ jәne hor tsıklderi, әn-romanstary,  taғy basқa mýzykalyқ shyғarmalary bar. Ol «Bұl bizdiң ұlymyz», «Tynyshtyқ», «Ana týraly aңyz», «Botagөz»,  t.b. kınofılmderdiң mýzykasyn jazғan.      

70 jyl bұryn (1939) jazýshy, Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң mүshesi, bıologııa ғylymynyң kandıdaty ŞERBAKOV Borıs Vasılevıch dүnıege keldi.

Shyғys Қazaқstan oblysynda týғan. Өskemen pedagogıkalyқ ınstıtýtynyң bıologııa fakýltetin bitirgen. B.Şerbakov 20 jylғa jýyқ jas natýralısterdiң oblystyқ stansysynyң zoologııalyқ үıirmesin basқardy. Sol kezderi ol jas natýralıstermen birge týғan өlkege saıahat jasap jүrdi. Ol jol dәpterine joryқta kөrgenderi men kezdesken қyzyқty oқıғalardy jazyp otyrdy. Osy jazbalarynan týғan tabıғat jaıly sýrettemeleri men әңgimeleri «Jas natýralıst», «Prıroda», «Ohota ı ohotnıche hozıaıstvo», «Kazahstanskaıa pravda», «Lenınskaıa smena», «Rýdnyı Altaı» gazet-jýrnaldary men «Lık zemlı» jınaғynda jaryқ kөrdi. 1976 jyly «Jalyn» baspasynan «Aıly mekenniң tұrғyny» atty tұңғysh kitaby jaryқ kөrdi. Bұl jınaққa tabıғattyң taңғajaıyp kөrinisterin sýretteıtin 20-ғa jýyқ әңgimesi toptastyrylғan. Қalamgerdiң «Қoңyraýly өzenniң jaғasynda», «Kүzdiң altyn soқpaқtary», «Jasyl үı», «Taýsylmas soқpaқtar» atty prozalyқ kitaptary jaryқ kөrgen.

705 jyl bұryn (1304-1374) ıtalıan aқyny, қaıta өrkendeý dәýiriniң gýmanıstik mәdenıetiniң negizin salýshy PETRARKA Franchesko dүnıege keldi.

Francheskonyң lırıkalyқ týyndylary eýropalyқ poezııanyң damýyna zor әser etti. Latyn tilinde jazylғan «Dүnıeniң keleңsizdigi týraly» fılosofııalyқ traktatynda, «Ұrpaққa hat» atty өmirbaıandyқ shyғarmasynda izgilikti jaқtap, әıelder teңdigin madaқtady. Onyң shyғarmashylyғynda mahabbat lırıkasy erekshe oryn aldy. «Madonna Laýranyң өmirine», «Madonna Laýranyң өlimine» atty 2 bөlimnen tұratyn týyndysy 317 sonetten jәne kөptegen balladalyқ, madrıgaldyқ shyғarmalardan құralғan. Ol Dante, Dj.Bokkachomen birge ıtalıan әdebı tiliniң negizin saldy. Onyң esimimen Merkýrııdegi krater atalady.

90 jyl bұryn (1919-2008) jaңazelandııalyқ alpınıst, 1953 jyly Everest shyңyn alғash baғyndyrýshy HILLARI Edmýnd dүnıege keldi.

Jaңa Zelandııanyң Oklend қalasynda týғan. Ұly Otan soғysy jyldarynda әskerı ұshқysh boldy.  1951 jyly Erık Shıptonnyң Everestke ұıymdastyrғan ekspedıtsııasyna қatysty, biraқ shyңdy baғyndyrý joryғy sәtsiz aıaқtaldy. 1953 jyly nepaldyқ alpınıstpen birge Everest shyңyn baғyndyrdy. Ol 1980 jyly Jaңa Zelandııanyң Үndistandaғy elshisi қyzmetin atқardy. Hılları saıahat jasaýmen қatar өmiriniң biraz bөligin taýly өңirde қonystanғan nepaldyқtarғa kөmek kөrsetýge arnady. 2003 jyly Nepaldyң құrmetti azamaty atandy.

ShІLDENІҢ 21-І, SEISENBІ

Belgııa Koroldiginiң ұlttyқ meıramy - Korol I Leopoldtiң ant bergen kүni (1831). Қazaқstan Respýblıkasy men Belgııa Koroldiginiң arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy tamyzdyң 18-inde ornatyldy.

ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

92 jyl bұryn (1917) Orynbor қalasynda I jalpyқazaқ sezi өtip, onda қazaқ ıntellıgentsııasynyң өkilderi «Alash» partııasyn құrý týraly sheshim shyғardy.

51 jyl bұryn (1958) Қazaқ sımfonııalyқ orkestri (қazirgi Қazaқ memlekettik akademııalyқ sımfonııalyқ orkestri) құryldy.

38 jyl bұryn (1971) Қazaқ KSR-niң Jer kodeksi қabyldandy.

16 jyl bұryn (1993) Vılnıýste Қazaқstan men Lıtva Үkimetteri erkin saýda týraly, halyқaralyқ jolaýshylar jәne jүk tasymaly týraly, әýe қatynasy týraly, temir jol kөligi salasyndaғy yntymaқtastyқ týraly kelisimderge қol қoıdy.

15 jyl bұryn (1994) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaev қol қoıғan «Halyқtyң sanıtarlyқ-epıdemıologııalyқ salaýattyғy týraly» Zaң baspasөzde jarııalandy.

3 jyl bұryn (2006) «Қazposhta» AҚ respýblıkaishilik poshtalyқ aınalymғa jaңa marka shyғardy. Jaңa shyғarylym tanymal geolog-ғalym, Қazaқstandaғy geomehanıkanyң negizin salýshy, ҚR ҰҒA mүshesi, professor Aқjan Mashanıdiң 100 jyldyғyna arnalғan. Ekinshi Arıstotel atanғan Әbý Nasyr әl-Farabıdiң ғylymı mұrasyn zertteýge barlyқ sanaly ғұmyryn arnaғan ol geologııa jәne taý isteri boıynsha jaryқ kөrgen birқatar oқý құraldarynyң avtory.

4 boıaýly ofsettik tәsilmen oryndalғan marka 50 myң dana taralymmen shyққan.

40 jyl bұryn (1969) tұңғysh ret adamzat balasy Aıғa taban tiredi. Ol amerıkandyқ ғaryshker Neıl Amstrong bolatyn.

ESІMDER

90 jyl bұryn (1919) sýretshi, Қazaқstan Sýretshiler odaғynyң mүshesi, Ұly Otan soғysynyң ardageri PONOMARENKO Grıgorıı Grıgorevıch dүnıege keldi.

Reseıde týғan. K.Savıtskıı atyndaғy Penza kөrkemsýret ýchılışesin bitirgen. Қylқalam sheberiniң «Partızan Әlı Akbarov», «Jaılaý», «Jaңatas kareri», «Men jeңimpazbyn», «Erekshe tapsyrma», t.b. tanymal týyndylary bar.

2-shi dәrejeli «Otan soғysy», «Қyzyl jұldyz» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan.

75 jyl bұryn (1934) aқyn, synshy, Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң mүshesi ӘBDІRAHMANOV Mahmұt dүnıege keldi.

Almaty oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң fılologııa fakýltetin bitirgen. Ұıғyr tilindegi «Kommýnızm týғı» gazetiniң әdebı қyzmetkeri, Қazaқ KSR Ғylym akademııasynyң ғylymı қyzmetkeri bolyp istegen.

Alғashқy өleңi 1958 jyly «Kommýnızm týғı» gazetinde jarııalandy. Onyң keıbir өleңderi «Kүres jyrlary» jәne «Jan daýysy» ұjymdyқ jınaқtaryna endi. «Ұıғyr aқyndarynyң өleңder jınaғy», «Өrleý үstinde», «Belester» atty kitaptary jaryқ kөrdi.   

70 jyl bұryn (1939) veterınarııa ғylymynyң doktory, professor, Қazaқstan Respýblıkasy Ұlttyқ ғylym akademııasynyң akademıgi IVANOV Nıkolaı Petrovıch dүnıege keldi.

Almaty oblysynda týғan. Almaty zootehnıkalyқ-mal dәrigerlik ınstıtýtyn, Қazaқ mal dәrigerlik ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. 1986-1996 jyldary Қazaқ mal dәrigerlik ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң kishi, aғa ғylymı қyzmetkeri, bөlim meңgerýshisi, dırektordyң ғylymı jұmystar jөnindegi orynbasary қyzmetterin atқarғan. 2000 jyldan beri Қazaқ ұlttyқ agrarlyқ ýnıversıtetinde kafedra meңgerýshisi bolyp isteıdi.

N.Ivanovtyң negizgi ғylymı eңbekteri brýtsellezdiң epıdemıologııasyn jәne epızootologııasyn zertteýge arnalғan. Ol mal brýtsellezin anyқtaýda қoldanylatyn erıtrotsıttik dıagnostıkalyқ dәrmekter men antıgen ұsynyp, osy mal aýrýyn zertteýmen aınalysatyn ғylymı mektep құrdy. Ғalym 28 ғylym kandıdatyn, 3 doktoryn daıyndaғan.

Halyқaralyқ Sıba-Geıge (Shveıtsarııa) medalimen marapattalғan.

155 jyl bұryn (1854-1915) қazaқ halқynyң tarıhyn zertteýshi, Orys geografııalyқ қoғamy Orynbor bөlimshesiniң jәne ғylymı mұraғat komıssııasynyң mүshesi DOBROMYSLOV Aleksandr Ivanovıch dүnıege keldi.

A.Dobromyslov 1888-1901 jyldary aralyғynda Torғaı oblysynda mal dәrigeri bolyp jұmys istep, қazaқ aýyldaryn aralap, қazaқ halқynyң san қyrly sharýashylyқ өmirimen, әdet-ғұrpymen tanysty. «Torғaı oblysyndaғy halyқtyң қonystanýy týraly», «Torғaı oblysyndaғy mal sharýashylyғy», «Torғaı oblysyndaғy қyrғyzdardyң XVIII-XIX ғasyrlardaғy sot құrylysy» jәne taғy basқa eңbekter jazdy. Keıin mұraғat materıaldarynan Orynbor өlkesi tarıhyna қatysty құndy құjattar jınap, Batys Қazaқstan tarıhy jөninde «Torғaı oblysy» dep  atalatyn 3 tomdyқ ғylymı eңbegin jaryққa shyғardy. Өmiriniң soңғy jyldary Tүrkistan өңirin, Oңtүstik Қazaқstan қalalaryn zerttep, «Tashkenttiң bұrynғy jәne қazirgi tarıhy», «Syrdarııa oblysynyң қalalary (Қazaly, Perovsk, Tүrkistan, Әýlıeata, Shymkent)» atty eңbekter қaldyrdy.

110 jyl bұryn (1899-1961) amerıkandyқ jazýshy, Nobel syılyғynyң laýreaty HEMINGÝEI Ernest Mıller dүnıege keldi.

Dәriger otbasynda týғan. Jazýshynyң alғashқy kitaby «Bizdiң dәýirde» degen atpen 1925 jyly jaryқ kөrdi. Onyң esimin әlemge tanytқan «Қosh bol, қarý» romany boldy. Hemıngýeı 20 ғasyrdyң 30-shy jyldary «Bұқa mүıizi», «Frensıs Makomberdiң қysқa baқyty», «Kılımandjaro қary», t.b. týyndylaryn jәne қoғamdaғy әleýmettik  қaıshylyқtardy synғa alatyn «Bar men joқ» romanyn jazdy. Ispan dәýiri jazýshy shyғarmashylyғynyң өrleý kezeңi boldy. Bұl tұsta onyң kөptegen ocherkteri, reportajdary, «Besinshi kolonna» pesasy, «Қoңyraý kimge soғylady» romany jaryқ kөrdi. Ekinshi dүnıejүzilik soғystan keıingi birshama irkilisten keıin ol «Shal men teңiz», t.b. týyndylarymen қaıtadan daңқ tұғyryna kөterildi.

ShІLDENІҢ 22-SІ, SӘRSENBІ

Әzirbaıjannyң ұlttyқ baspasөz kүni. Eldiң alғashқy baspa өnimi - «Ekınchı» gazetiniң jaryқ kөrgen kүnine oraı atap өtiledi. Kөptegen demokratııalyқ elderde sııaқty Әzirbaıjanda da Baspasөz jөnindegi keңes құrylyp, «BAҚ týraly» zaң қabyldanғan. 1998 jyly tamyzdyң 16-ynda memleket basshysy Geıdar Әlıevtiң «Әzirbaıjan Respýblıkasyndaғy sөz, oı jәne aқparat bostandyғyn қamtamasyz etý sharalary týraly» Jarlyғymen eldegi bұқaralyқ aқparat құraldaryna tsenzýra joıyldy. 

ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

68 jyl bұryn (1941) қazaқstandyқ general-maıor Kýzma Aleksandrovıch Semenchenko soғys bastalғanyna 1 aı өtkennen keıin Keңes Odaғynyң Batyry ataғyn aldy.

17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan men Ýkraına arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatyldy.

10 jyl bұryn (1999) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevқa «Tәýelsiz Memleketter Dostastyғy avıatsııasyn damytýdaғy erekshe үlesi үshin» syılyғy tapsyryldy.

20 jyl bұryn (1989) Tәjikstanda tәjik tili memlekettik til bolyp jarııalandy.

ESІMDER

90 jyl bұryn (1919-1994) Қazaқstannyң eңbek siңirgen zaңgeri JÝANYShEV Dabyl dүnıege keldi.

Jambyl oblysynda týғan. Almaty zaң ınstıtýtyn syrttaı oқyp bitirgen. 1946-1951 jyldary Jambyl oblysy Talas aýdanynyң sýdıasy, Jambyl қalasyndaғy 2-shi ýchaskelik sýdıa қyzmetterin atқarғan. 1952-1982 jyldary Jambyl oblystyқ soty tөraғasynyң orynbasary, Қyzylorda, Jambyl oblystyқ sottary tөralқasynyң tөraғasy bolғan.

Қazaқ KSR Joғarғy Keңesi Tөralқasynyң Құrmet gramotasymen, birneshe orden, medaldarmen marapattalғan.

70 jyl bұryn (1939) әnshi, Қazaқstannyң halyқ әrtisi, professor KESOGLÝ Lakı Konstantınovıch dүnıege keldi.

Grýzııanyң Batýmı қalasynda týғan. Almaty konservatorııasyn bitirgen. 1967 jyldan osy konservatorııa janyndaғy opera stýdııasynda jұmys istegen. 1972 jyldan Қazaқstan teledıdary men radıosynyң әnshisi boldy. Osy jyldan bastap ol otandyқ jәne bүkilodaқtyқ radıo men teledıdar arқyly tanyldy. Қazir T.Jүrgenov atyndaғy Қazaқ ұlttyқ өner akademııasynda dәris beredi.

100 jyl bұryn (1909-1984) tehnıka ғylymynyң doktory, KSRO Ғylym akademııasynyң korrespondent mүshesi DOKÝKIN Aleksandr Vıktorovıch dүnıege keldi.

Reseıde týғan. Mәskeý taý-ken ınstıtýtyn bitirgen. Bүkilodaқtyқ kөmir ınstıtýtynyң, A.Skochınskıı atyndaғy taý-ken isi ınstıtýtynyң dırektory bolғan.

A.Dokýkın Қazaқstandaғy ken қazý өnerkәsibin damytýdyң negizgi baғyttaryn belgileýge jәne joғary bilikti kadrlar daıarlaý isine tikeleı қatysty. Ғalymnyң negizgi ғylymı eңbekteri jer astyndaғy  paıdaly қabattardy қazý tehnologııasy men keshendi mehanıkalandyrýғa arnalғan. 

«Құrmet belgisi», «Eңbek Қyzyl Tý» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan.

ShІLDENІҢ 23-І, BEISENBІ

2009 jylғy shildeniң 23-i - 1430  hıjra jylynyң 1-shi shaғbany. Shaғban aıynyң 1-shi  jұldyzy.

Egıpet Arab Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy - Revolıýtsııa kүni (1952). GeneralMұhammed Nәdjib Egıpetti Respýblıka dep jarııalady.

Қazaқstan Respýblıkasy men Egıpet Arab Respýblıkasy arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy naýryzdyң 6-ynda ornatyldy. Қazaқstan Respýblıkasynyң Egıpet Arab Respýblıkasyndaғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi - Tasymov Bahtııar Sardarbekұly.

ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

17 jyl bұryn (1995) Қazaқstan Respýblıkasy men Grýzııa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatyldy.

17 jyl bұryn (1995) Қazaқstan Respýblıkasy men Kolýmbııa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatyldy.

10 jyl bұryn (1999) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Bұқaralyқ aқparat құraldary týraly» Zaңy қabyldandy.

10 jyl bұryn (1999) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Memlekettik қyzmet týraly» Zaңy shyқty.

180 jyl bұryn (1829) Ýılıam Ostın Bart baspa құrylғysyna patent aldy.

ESІMDER

125 jyl bұryn (1884-1937) jazýshy, dramatýrg JOMARTBAEV Taıyr dүnıege keldi.

Shyғys Қazaқstan oblysynda týғan. Kөkbaı medresesi men  Ýfadaғy «Ғalııa» medresesin bitirgen. 1911-1915 jyldary Semeı қalasy maңyndaғy Jaқııa қajy mektebinde er balalarғa, әıeli A.Ormanova қyz balalarғa sabaқ bergen. 1912 jyly Semeıdegi «Jәrdem» baspahanasynan jastardy adamgershilikke, izgilikke, oқý-bilimge үndeıtin «Balalarғa jemis» atty өleңder jınaғy, tөңkeriske deıingi қazaқ қyzdarynyң әleýmettik jaғdaıyn kөtergen «Қyz kөrelik» romany basylyp shyқty. 1915-1928 jyldary Zaısan қalasynda, Maңyraқ bolysynda mұғalim boldy. 1928-1930 jyldary Semeıdegi №14 mekteptiң dırektory қyzmetin atқardy. 1930-1937 jyldary Semeı pedagogıkalyқ tehnıkýmynyң oқytýshysy boldy.

T.Jomartbaev oқytýshylyқpen қosa jýrnalıstıkamen de  aınalysyp, «Aıқap», «Jaңa mektep» jýrnaldary men «Қazaқ», Alash» gazetterinde maқala, feletondar jazyp tұrdy. Onyң «Sary sүıek құda», «Osy ma, қazaқ өmiriң?» atty pesalary Zaısan, Semeı teatrlarynda қoıylғan. Kýznetsk қalasyndaғy №23 mektepte  jұmys istep jүrgen kezinde jalғan saıası jalamen tұtқyndalyp, Semeıde үshtiktiң sheshimimen  atý jazasyna  kesilgen. 1956 jyly aқtaldy.

ShІLDENІҢ 24-І, JҰMA

ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

65 jyl bұryn (1944) Қazaқ KSR Halyқ komıssarlary keңesi 1944 jyly қazannyң 1-de Almaty memlekettik өner ınstıtýtyn ashý týraly қaýly қabyldady. Atalmysh mekeme Almatynyң mýzykalyқ-horeografııalyқ kombınaty negizinde құryldy. Sondyқtan kombınat dırektory I.Krýglıhın alғashқy rektory mindetin atқardy. 1945 jyly konservatorııaғa Құrmanғazy esimi berilip, basshylyққa Ahmet Jұbanov keldi.

8 jyl bұryn (2001) Қyrғyz Respýblıkasynyң astanasy Bishkek қalasyndaғy «Emendi baқta» jazýshy Mұhtar Omarhanұly Әýezov eskertkishiniң ashylý saltanaty өtti.

ESІMDER

70 jyl bұryn (1939) Orta Azııada jәne Қazaқstanda tұңғysh ret shahmattan KSRO sport sheberi ataғyn alғan shahmatshy, Қazaқstannyң 10 dүrkin chempıony MҮSІLІMOVA Aıda dүnıege keldi.

Taraz қalasynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Ol 1956 jyly mektep oқýshylarynyң respýblıkalyқ spartakıadasynda chempıon ataғyn jeңip aldy. A.Mүsilimova 1958 jyly Қazaқstan әıelderi arasynda chempıon atandy, keıin bұl ataққa 10 ret (6 ret jeke, 4 ret komandalyқ) ıe boldy. Shahmatshy 1992 jyly Fılıppınniң Manıla қalasynda өtken Bүkilәlemdik shahmat olımpıadasynda 8-shi orynғa taban tiregen Қazaқstan Respýblıkasy құrama komandasynyң kapıtany boldy.

180 jyl bұryn (1829-1889) orys jazýshysy ChERNYShEVSKII Nıkolaı Gavrılovıch dүnıege keldi.

Saratov dinı semınarııasynda, Peterbor ýnıversıtetiniң tarıh-fılologııa bөliminde oқyғan. N.Chernyshevskıı ýnıversıtette oқyp jүrgen kezinde өz betimen bilimin  jetildirýmen shұғyldanyp, tarıh, fılosofııa, sotsıologııa týraly eңbekterdi  mұқııat zerttedi. Onyң kөzқarasynyң қalyptasýyna orys әdebıetshileri A.Pýshkın, M.Lermontov, I.Gogol,  taғy basқalar үlken yқpal etti. A.Gertsenmen saıası  baılanysta bolýy sebepti 1862 jyly tұtқyndalyp, Petropavl қamalyna jabyldy. Ol қamaýda otyrғan kezde «Ne isteý kerek?» romanyn jazdy. Tұtқyndalýғa үkim kesilip,  Mytınsk alaңynda қara baғanғa taңylyp jazalanғannan keıin N.Chernyshevskıı kөp keshikpeı Sibirge  jer aýdaryldy.  Jıyrma jyldan astam aıdaýda jүrgenimen  shyғarmashylyқ  jұmyspen shұғyldanýyn  toқtatқan joқ.

N.Chernyshevskııdiң «Bir қyzdyң tarıhy», «Barbarýstardyң ұrpaғy», taғy basқa  povesteri men әңgimeleri, «Sheshýsiz drama», «Jany ғajap kүıeý» pesalary bar.  Keңes үkimeti tұsynda N.Chernyshevskıı tұlғasy men eңbekteri patshalyқ Reseıdegi  halyқtyң azattyқ kүresine dem berýshi kүsh retinde baғalanady.       

ShІLDENІҢ 25-І, SENBІ

Orys akteri, aқyn, өz әnderiniң oryndaýshysy Vladımır Vysotskııdi (1938-1980) eske alý kүni.

ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

77 jyl bұryn (1932) Қazaқ KSR ҒA-nyң Ortalyқ ғylymı kitaphanasy құryldy.

52 jyl bұryn (1957) Қazaқ KSR ҒA Fızıkalyқ-tehnıkalyқ ınstıtýtynyң negizinde ıAdrolyқ fızıka ınstıtýty құryldy. Instıtýttyң құrylý maқsaty - ıadrolyқ fızıka salasyndaғy fızıkalyқ jәne қoldanbaly ғylymı zertteýlerdi damytý қajettiligi jәne aýyl sharýashylyғynyң tүrli salalarynda atom energııasyn қoldaný, joғary sapaly mamandardy daıyndaý boldy. Instıtýtty ұıymdastyrýshylar - Қazaқ KSR ҒA-nyң prezıdenti, akademık Қ.Sәtbaev jәne KSRO ҒA-nyң akademıgi I.Kýrchatov boldy.

25 jyl bұryn (1984) keңes ғaryshkeri Svetlana Savıtskaıa әıel ғaryshkerler arasynan tұңғysh ret ashyқ әýe keңistigine shyқty.

ESІMDER

85 jyl bұryn (1924-1985) sәýletshi, KSRO Sәýletshiler odaғynyң mүshesi RAHMATI Kamıl Rahmatұly dүnıege keldi.

Өzbekstannyң Tashkent қalasynda týғan. Orta Azııa polıtehnıkalyқ ınstıtýtyn, KSRO Құrylys jәne sәýlet akademııasynyң Almaty қalasyndaғy Қazaқ fılıalynyң aspırantýrasyn bitirgen. 1965 jyldan Oңtүstik Қazaқstan өlkesi kommýnaldyқ sharýashylyғy basқarmasynyң bastyғy, «Oңtүstikқalaaýyljoba» ınstıtýty fılıalynyң bas sәýletshisi, «Ejelgi Taraz eskertkishteri» mұrajaı-қoryғynyң dırektory қyzmetterin atқardy.

K.Rahmatı Jambyl қalasyndaғy belgili eskertishterdiң, Merki, Lýgovoe aýdandary ortalyқtaryndaғy tұrғyn-jaı oramdarynyң avtory.

75 jyl bұryn (1934) ekonomıka ғylymynyң kandıdaty, Қazaқstan Respýblıkasy Injenerlik akademııasynyң korrespondent mүshesi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen құrylysshysy BEISENOV Oraz Maқaұly dүnıege keldi.

Shyғys Қazaқstan oblysynda týғan. Қazaқ aýyl sharýashylyғy ınstıtýtyn bitirgen. Қazaқ KSR Aýyr ındýstrııa kәsiporyndary құrylysy mınıstriniң orynbasary - «Basalmatyқұrylys» tresiniң bastyғy қyzmetterin atқarғan. 1977-1984 jyldary - Қazaқ KSR Aýyr ındýstrııa kәsiporyndary құrylysy mınıstriniң orynbasary, birinshi orynbasary. 1984-1988 jyldary - Қazaқ KSR Құrylys materıaldary өnerkәsibi mınıstri. 1988-1989 jyldary - Қazaқ KSR Memlekettik құrylys komıteti tөraғasynyң orynbasary. 1989-1991 jyldary - KSRO Өnerkәsip құrylysy bankiniң Қazaқ respýblıkalyқ banki basқarmasynyң tөraғasy. 1991-1993 jyldary «Tұranbanki» basқarmasynyң tөraғasy қyzmetin atқarғan.

«Eңbek Қyzyl Tý», «Құrmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan.

70 jyl bұryn (1939) sýretshi, mүsinshi, Қazaқstan Sýretshiler odaғynyң mүshesi MҰSABAEV Bolatbek Amangeldiұly dүnıege keldi.

Almaty oblysynda týғan. V.Mýhına atyndaғy Lenıngrad joғary kөrkemөner өnerkәsip ýchılışesin bitirgen. Қylқalam sheberiniң «Jaz», «Revolıýtsııa soldattary», «Bәıterek», t.b. týyndylary bar.

80 jyl bұryn (1929-1974) orys jazýshysy, kınorejısser, akter, RKFSR-diң eңbek siңirgen өner қaıratkeri ShÝKShIN Vasılıı Makarovıch dүnıege keldi.

Reseıdiң Altaı өlkesinde týғan. Bүkilreseılik kınematografııa ınstıtýtyn bitirgen. Mosfılm kınostýdııasynda, M.Gorkıı atyndaғy kınostýdııada jұmys istedi. Өz stsenarııleri negizinde «Osyndaı bir jigit bar», «Balaңyz ben baýyryңyz», «Қyңyrlar», «Қyzyl bүrgen» fılmder қoıdy. Atalғan fılmderdiң birsypyrasy Halyқaralyқ jәne Bүkilodaқtyқ kınofestıvalderdiң syılyғyna ıe boldy. Onyң «Pysyқ jandar» pesasy Almatydaғy, Pavlodardaғy orys drama teatrlarynda, «Өlermender» degen atpen Қyzylorda drama teatrynda қoıyldy. Ol «Otan үshin ot keshkender» fılmin tүsirý kezinde kenetten қaıtys boldy.

«Eңbek Қyzyl Tý» ordenimen marapattalғan.

ShІLDENІҢ 26-SY, JEKSENBІ

Kýba Respýblıkasynyң Memlekettik meıramy - Ұlttyқ tөңkeris kүni. Kýba - Oңtүstik jәne Soltүstik Amerıka құrlyқtary aralyғyndaғy Kýba, Hýventýd jәne olardyң janyndaғy Үlken Antıl araldar tobynda ornalasқan memleket. Astanasy - Gavana қalasy. Aқsha birligi - Kýba pesosy. Resmı tili - ıspan tili. 1976 jylғy қabyldanғan konstıtýtsııa boıynsha memleket bıligi halyқtyқ өkimettiң қolynda. Ol өz depýtattary arasynan Memlekettik Keңes saılaıdy jәne Mınıstrler Keңesiniң mүshelerin bekitedi. Osy eki Keңestiң tөraғasy memleket basshysy bolyp esepteledi.

Қazaқstan Respýblıkasy men Kýba Respýblıkasy arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy naýryzdyң 24-inde ornatyldy.

Lıberııa Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1847). Lıberııa - Batys Afrıkada ornalasқan memleket. Әkimshilik jaғynan 13 graftyққa bөlinedi. Astanasy - Monrovııa қalasy. Resmı tili - aғylshyn tili. Aқsha birligi - lıberııa dollary. Memleket basshysy - Prezıdent. Joғary zaң shyғarýshy organy қos palataly parlament - Senat jәne Ұlttyқ assambleıa. Joғary atқarýshy organy - Үkimet.

Maldıv Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1965). Maldıv - Oңtүstik Azııadaғy osy attas araldarda ornalasқan memleket. Astanasy - Male қalasy. Resmı tili - maldıv tili. Aқsha birligi - maldıv rýfııasy. Konstıtýtsııasy boıynsha memleket basshysy - Prezıdent. Joғary zaң shyғarýshy organy bir palataly parlament - Medjlıs.

ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

41 jyl bұryn (1968) «Abaı tiliniң sөzdigi» jaryқ kөrdi. Sөzdikke 6 000-ғa jýyқ sөz ben tүsindirmeler engen.

20 jyl bұryn (1989) Қazaқ KSR Kompartııasy OK janyndaғy komıssııa  қazaқtyң kөrnekti jazýshysy, қoғam қaıratkeri, қazaқ prozasyndaғy eң alғashқy roman «Baқytsyz Jamaldyң» avtory Mirjaқyp Dýlatovtyң shyғarmalaryna dұrys baғasyn berip, olardy jarııalaý týraly, әdilettilikti қalyptastyrý týraly қorytyndy shyғardy.

15 jyl bұryn (1994) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaevtyң «Қazaқstan Respýblıkasynyң aқsha jүıesi týraly» Jarlyғy jarııalandy.

10 jyl bұryn (1999) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Barys» ordeni belgilendi. Bұl ordenmen marapattaý Қazaқstan Respýblıkasynyң memlekettigi men egemendigin nyғaıtý icine; beıbitshilikti, қoғamnyң toptasýy men Қazaқstan halkynyң birligin қamtamasyz etýge; memlekettik, өndiristik, ғylymı, әleýmettik-mәdenı jәne қoғamdyқ қyzmette; halyқtar arasyndaғy yntymaқtastyқty nyғaıtýғa; ұlttyқ mәdenıetterdi jaқyndastyrý men өzara baıytýғa; memleketter arasyndaғy dostyқ қatynastardy damytýғa ciңipgen erekshe eңbegi үshin jүrgiziledi. «Barys» ordeniniң үsh dәrejesi bar. І dәrejeli «Barys» opdeni jұldyzdan jәne ıyққa asatyn lentadaғy belgiden tұrady.

5 jyl bұryn (2004) Қazaқstan Respýblıkasy Үkimetiniң Қaýlysyna sәıkes, respýblıka aýmaғynda osy ýaқytқa deıin қoldanysta bolғan 3 saғattyқ beldeýdiң ornyna 2 saғattyқ beldeý belgilendi. Batys Қazaқstan, Maңғystaý jәne Atyraý oblystarynda ýaқyt өlshemi elorda saғatynan 2 saғatқa keshigip jүretin boldy. Bұl beldeýge Aқtөbe oblysy da kirdi. Қyzylorda jәne Қostanaı oblystary elordanyң saғat beldeýine jaқyn ornalasýyna baılanysty, atalmysh oblystar Astana қalasynyң saғattyқ beldeýine aýystyryldy. Osylaısha, respýblıkanyң Қostanaı, Aқtөbe jәne Қyzylorda oblystarynda ýaқyt өzgerdi. Bұl shara eң aldymen, respýblıka halқyna jaıly jaғdaı jasaýғa, oblystardaғy әkimshilik jұmystardy oңtaılandyrýғa, eldiң birtұtas energııa jүıesiniң tұraқty jұmysyn қamtamasyz etýge, sondaı-aқ, syrtқy jәne ishki kөlik - jүk tasymaldaryn, aımaқtardyң telekommýnıkatsııalyқ jүıelerin өzara үılestirýge baғyttaldy.

ESІMDER

55 jyl bұryn (1954) Қazaқstan Respýblıkasynyң Reseı Federatsııasyndaғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi, ekonomıka ғylymynyң kandıdaty, «MIRBIS» Mәskeý halyқaralyқ joғary bıznes mektebiniң құrmetti professory JAҚSYBEKOV Әdilbek Ryskeldiұly dүnıege keldi.

Қostanaı oblysynda týғan. Bүkilodaқtyқ kınematografııa ınstıtýtyn, G.Plehanov atyndaғy Mәskeý halyқ sharýashylyғy ınstıtýty janyndaғy өnerkәsiptik өndiristi josparlaý fakýltetin bitirgen. Қazaқ KSR Memlekettik kıno jүıesinde eңbek etken. 1990-1992 jyldary - «Tsesna» fırmasynyң bas dırektory. 1992-1996 jyldary - «Tsesna» korporatsııasynyң prezıdenti. 1996-1997 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyң depýtaty, Zaңnama jәne sot-құқyқtyқ reforma komıtetiniң mүshesi, Aқmola oblysy әkiminiң birinshi orynbasary. 1997-2003 jyldary - Astana қalasynyң әkimi.  2003-2004 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy Indýstrııa jәne saýda mınıstri. 2004-2008 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiliginiң basshysy, «Nұr Otan» halyқtyқ-demokratııalyқ partııasy tөraғasynyң birinshi orynbasary қyzmetterin atқarғan. Қazirgi қyzmetinde 2008 jyldan bastap isteıdi.

«Қazaқstan Respýblıkasynyң Tұңғysh Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev», III dәrejeli «Barys» ordenderimen, basқa da үkimettik nagradalarmen marapattalғan.

45 jyl bұryn (1964-2003) boksshy, Қazaқstannyң eңbek siңirgen sport sheberi MIROShNIChENKO Aleksandr Vıktorovıch dүnıege keldi.

Қostanaı қalasynda týғan. Bokspen 1979 jyldan bastap aınalysa bastaғan, alғashқy jattyқtyrýshysy - V.Nıkýlın. Ol үsh mәrte KSRO chempıony, Eýropa chempıony,  24-shi Olımpıada oıyndarynyң қola jүldegeri, Әlem kýbogynyң ıegeri atanғan. 1990 jyldan kәsipқoı bokspen aınalysқan.