QazAqparat-Anons: shildeniń 10-y men 12-si aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

AҚORDA

Shildeniң 10-ynda   Aқordada    Elbasy N.Nazarbaev  AҚSh Memlekettik  hatshysynyң  orynbasaryn қabyldaıdy.

ҮKІMET

Shildeniң 10-ynda  Әdilet  mınıstrliginde  vedomstvo  alқasynyң   mәjilisi  bolady.

Shildeniң 10-ynda  Joғarғy sotta sýdıalardyң  keңeıtilgen  keңesi  өtedi.

ҚOҒAM

Shildeniң 8-10-y aralyғynda Almaty men Shortandy қalalarynda egin sharýashylyғynan tұraқty өnim alýғa baғyttalғan әdister men tehnologııalarғa arnalғan halyқaralyқ konferentsııa өtedi.

Shildeniң 10-11-i  kүnderi Venada «Din jәne senim bostandyғy»  taқyrybyna arnalғan EҚYҰ-nyң adamı өlshemder jөnindegi 2-inshi қosymsha otyrysy өtedi, oғan қazaқstandyқ memlekettik organdar jәne memlekettik emes ұıymdardyң өkilderi қatysady. Kүn tәrtibi « Mindetten oryndaýғa: EҚYҰ aımaғyndaғy din jәne senim bostandyғy»; «Dinı қoғamdastyқ pen dinge senýshilerdiң jaғdaıy»; «Ғıbadat etý oryny»  taқyryptaryna arnalғan үsh sessııany қamtıdy.

SPORT

Shildeniң   8-i  men 11-i Қazaқstannyң boksshy    қyzdar  komandasy   aralyғynda Peterborda өtetin     halyқaralyқ týrnırge  қatysady.   

Shildeniң 9-12-si kүnderi Fılıppınniң Manıla қalasynda  grek-rım, erkin jәne әıelder kүresterinen jastar arasyndaғy Azııa chempıonaty өtedi. Bұl dүbirli dodada  el namysyn әıelder kүresinen   Әlbına Әbileva (44),  Gүlmıra Ysқaқova (48),  Zүlfııa ıAhıarova (51),  Mөldir Saқymbekova (55),  Jýlııa Sәtimbekova (59),  Tatıana Zaharova (63), Tatıana Kostıýkevıch (67) pen  Evgenııa Stepovaıa (72 kılә) қorғaıdy. Bapkerler bұl joly  erkin kүreste  50, 55, 60, 66, 74, 84, 96 jәne  120 kılә salmaқtarda baқ synaıtyn Marғұlan Jүsipov, Dәýlet Nııazbekov,  Saıatbek Oқasov, Dәýren Jұmaғazıev,  Janbolat Maғzұmov,  Islam Әzızov, Ғanı Іzmaғambetov pen Mұsa Mamedovke senim artyp otyr. Sondaı-aқ grek-rım kүresi sheberleri de 8 salmaқ dәrejesi boıynsha kүsh synasady. Olardyң arasynda   Artýr Үmbetқalıev,  Mәdı Jarbolov,  Erbol Kıikbaev, Renat Nyғmatýlın, Dosjan Қartyқov,  Jasұlan Қojanov, Janarbek Қabdolov  jәne  Samalbek Nysanbaev bar.

Shildeniң 11-i kүni Germanııanyң Nıýrbýrg қalasynda  kәsipқoı boksshy қazaқstandyқ  Gennadıı Golovkın brazılııalyқ Djon Anderson Karvalomen jekpe-jekke shyғady.

 ASTANA

Shildeniң 10-ynda «Redısson»  otelinde  «Atameken»  Odaғy»  Ұlttyқ  ekonomıkalyқ  palatasynyң sezi   өtedi.

Shildeniң  10-ynda   Қabanbaı  batyr kөshesindegi  jaңa өrt sөndirý deposynyң aýmaғynda     өrt sөndirý-құtқarý  sporty  boıynsha jarys  өtedi.

ALMATY

Shildeniң  10-ynda   «Қazaқstan-Қytaı»  gaz құbyrynyң birinshi tarmaғyndaғy dәnekerleý  jұmystarynyң aıaқtalýyna  arnalғan  saltanatty rәsim  өtedi.

Shildeniң 10-ynda   Almaty aýdanynyң әkimdiginde  «Nұr Otan»   partııasynyң  «Өziңinen basta!»   sybaılastyққa қarsy  sharasy  өtedi.

Shildeniң 10-ynda  «Tıan-Shan»  қonaқүıinde    Қazaқstan  Respýblıkasyn ındýstrııalyқ-ınnovatsııalyқ   қarқyndy  damytý   jөnindegi  үılestirý  keңesiniң  2-shi  mәjilisi  bolady. Jıynғa  Indýstrııa jәne  saýda mınıstri Әset Isekeshev  қatysady dep kүtilýde.

SOLTҮSTІK ҚAZAҚSTAN

Shildeniң 10-y kүni Petropavl қalasynda ҚR Parlamenti Mәjilisiniң depýtaty, jazýshy-jýrnalıst Jarasbaı Sүleımenovtyң shyғarmashylyқ keshi өtedi.

ShІLDENІҢ 10-Y, JҰMA

Bagam araldary Dostastyғynyң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1973). Bagam - Atlant mұhıtyndaғy Florıda tүbeginiң oңtүstik-shyғys jaғalaýynan Kýbanyң shyғys jaғalaýyna deıingi aýmaқta jatқan 700-den astam araldardy қamtıtyn memleket. Eң irileri Andros, Үlken Abako, Үlken Bagam araldary. Astanasy - Nasso қalasy. Memlekettik tili - aғylshyn tili. Aқsha birligi - bagam dollary. Bagam araldarynyң bıleýshisi Ұlybrıtanııa korolevasy bolyp esepteledi de, eldi onyң өkili general-gýbernator basқarady. Үkimet basshysy - Premer-Mınıstr. Zaң shyғarýshy organy Senat pen Өkilder palatasynan tұratyn parlament.

ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

90 jyl bұryn (1919) Bүkilodaқtyқ Ortalyқ Atқarý Komıteti «Қyrғyz (қazaқ) өlkesin basқarý jөnindegi revolıýtsııalyқ komıtet құrý týraly» қaýlysy қabyldandy. Onyң alғashқy құramyna S.Pestkovskıı, A.Baıtұrsynov, V.Lýkashev, M.Tұnғanshın, B.Қarataev, S.Meңdeshev kirdi.

60 jyl bұryn (1949) «Astana sý arnasy» memlekettik қazynalyқ kәsiporny құryldy. Kәsiporynnyң jyldyқ sý taratý kөlemi 30 mıllıon kýb metrdi  құraıdy. «Astana sý arnasy» 600 shaқyrymғa jýyқ sý құbyryna jәne 270 shaқyrym kanalızatsııa jүıesine қyzmet kөrsetedi. Bүgingi taңda Astana қalasynda 37 kanalızatsııa sorғyshy stansysyn, 250 shaқyrym kanalızatsııalyқ kollektordy jәne aýa jiberý stansysyn biriktiretin ortalyқtandyrylғan sýbұrғysh jүıesi bar. Aýa jiberý stansysynyң jobalyқ қýaty  tәýligine 135,9 myң kýb metrdi құraıdy.

17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabınetiniң қaýlysymen Almaty қalasyndaғy Қazannyң 50 jyldyғy atyndaғy sport saraıy aқyn, әnshi jәne kompozıtor Balýan Sholaқ esimimen ataldy.

7 jyl bұryn (2002) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Profılaktıka jәne temeki shegýdi shekteý týraly» Zaңy jaryқ kөrdi.

7 jyl bұryn (2002) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Veterınarııa týraly» Zaңy қabyldandy.

120 jyl bұryn (1889) Parıjde Eıfel mұnarasynyң ashylý saltanaty өtti. Mұnara 1889 jyly Bүkildүnıejүzilik kөrme үshin A.Eıfeldiң jobasy boıynsha jasalғan bolatyn. Bүginde ol frantsýz halқynyң maқtanyshy. 19 ғasyrdyң tehnıkalyқ jetistiginiң eskertkishi. Mұnara 18 000 metall bөlshekterden, 2 500 000 shegeden құralғan. Bıiktigi - 300 metr, eni - 123 metr, salmaғy 9 000 tonna.

ESІMDER

65 jyl bұryn (1944) tehnıka ғylymynyң doktory, professor ҚALDYKӨZOV Erkimbek dүnıege keldi.

Oңtүstik Қazaқstan oblysynda týғan. Қazaқ hımııa-tehnologııa ınstıtýtyn bitirgen. Eңbek jolyn kәsiporyndarda apparatshy, sheber bolyp bastaғan. 1971-1974 jyldary - Қazaқstan Ғylym akademııasynyң Atyraý қalasyndaғy Mұnaı jәne tabıғı tұzdar hımııasy ınstıtýtynyң ғylymı қyzmetkeri, zerthana meңgerýshisi. 1974-1995 jyldary Қazaқ hımııa-tehnologııa ınstıtýty mұnaı jәne gaz tehnologııasy kafedrasynyң oқytýshysy, dotsenti, kafedra meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. 1999 jyldan Oңtүstik Қazaқstan memlekettik ýnıversıtetiniң mұnaı-gaz jәne polımerler tehnologııasy kafedrasynyң professory bolyp isteıdi.

ShІLDENІҢ 11-І, SENBІ

Halyқtardyң bүkildүnıejүzilik kүni. BҰҰ-nyң bastamasymen 1987 jyldan bastap atap өtiledi. Sol jyly shildeniң 11-de BҰҰ demograftarynyң esebi boıynsha jerdiң bes mıllıardynshy tұrғyny dүnıege keldi. 2001 jylғy mәlimet boıynsha jer tұrғyndary 1,1 mlrd adamғa kөbeıgen. BҰҰ sarapshylarynyң boljamdaryna қaraғanda, soңғy 45 jyl ishinde adam sany 9 mıllıardқa deıin kөterilýi mүmkin. Biraқ, damyғan memleketterdiң tұrғyndary kөbeımeıdi, 1,2 mlrd deңgeıde tұraқtalady. 2050 jyly Germanııa, Italııa, Japonııa, Ýkraına jәne Reseı syndy 50 memleket tұrғyndarynyң sany 2005 jylғa қaraғanda tөmen bolady. BҰҰ baıandamasyna қaraғanda adamdardyң ortasha өmir sүrý deңgeıi 1950-1955 jyldary 46 jas bolsa, 2000-2005 jyldary 64 jas. ıAғnı, adamdardyң өmir sүrý deңgeıi 18 jylғa өsken. 2050 jyly ortasha өmir sүrý deңgeıi 75, al damyғan memleketterde 82 jas bolady dep kүtilýde.

Monғolııanyң Ұlttyқ meıramy - «Naadam». 1921 jyldan bastap atalyp өtiledi. Қazaқstan men Monғolııa arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jyly қaңtardyң 22-inde ornatyldy. Monғolııanyң Қazaқstandaғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi - Ravdangıın Hatanbaatar. Қazaқstannyң Monғolııadaғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi - Nұrbaev Orman Kәrimұly.

ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

115 jyl bұryn (1894) Transsibir temir joly arқyly Petropavl қalasyna alғashқy poıyz kelip jetti. Temir jol қatynasynyң қalyptasýy bұl өlkeniң ekonomıkalyқ jәne damýyna jasalғan negizgi қadam bolatyn.

32 jyl bұryn (1977) Қazaқ mıneraldyқ shıkizat ғylymı-zertteý ınstıtýty құryldy.

12 jyl bұryn (1997) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Til týraly» Zaңy қabyldandy.

ESІMDER

75 jyl bұryn (1934)tanymal ıtalıandyқ modeler, saýda-sattyқ aınalymy 4 mıllıard evrony құraıtyn әlemdegi iri dızaınerlik sәn үıiniң biri Giorgio Armani S.p.A. kompanııasynyң jalғyz aktsıoneri, atқarýshy dırektory әri prezıdenti ARMANI Djordjıo dүnıege keldi.

Italııanyң Pıachentsa қalasynda týғan. Ol 2 jyl Pıanchentsa ýnıversıtetinde medıtsınany oқyғannan keıin sәndi kıimder jasaýmen әýestenip, Nino Cerruti markasy үshin erler kıimin pishe bastaıdy. 1975 jyly shildeniң 24-inde dosy Serdjıo Galeottımen birge Giorgio Armani S.p.A. kompanııasyn құryp, erler men әıelderdiң daıyn kıimderin shyғarady. Қazirgi taңda atalғan kompanııanyң өnimderi қatarynda erler men әıelder kıimi, aıaқ kıim, sөmke, saғat, kөzәınek, zergerlik bұıymdar, ıis sý men kosmetıkalar, үı taýarlary men jıһazdar bar.

Djordjıo Armanı sәn salasyndaғy jұmysynda Gran Cavaliere della Repubblica, Commendatore dell'Ordine al Merito della Repubblica (Italııadaғy joғary үkimettik nagrada), Үzdik halyқaralyқ dızaıner (Award for Best International Designer)  jәne erler kıiminiң kollektsııasy үshin Amerıkanyң Sәn dızaınerleri keңesiniң Kәsibı  jetistikteri үshin syılyғy (Lifetime Achievement Award) sııaқty birneshe ұlttyқ jәne halyқaralyқ marapatқa ıe boldy.

Djordjıo Armanı әlemniң 39 elinde ornalasқan 13 fabrıka men 300 eksklıýzıvti saýda dүkeniniң ıesi.

ShІLDENІҢ 12-SІ, JEKSENBІ

San-Toe jәne Prınsıpı Demokratııalyқ Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1975). San-Tome jәne Prınsıpı - Gvıneıa shyғanaғyndaғy osy attas araldarda jәne Afrıkanyң batys jaғalaýyndaғy basқa da ұsaқ araldarda ornalasқan memleket. Astanasy - San-Tome қalasy. Resmı tili - portýgal tili. Aқsha birligi - dobra. Memleket basshysy - Prezıdent. Zaң shyғarýshy organy - Ұlttyқ halyқtyқ jınalys. Ekonomıkasynyң negizgi tiregi aýyl sharýashylyғy. Eksportқa kakao, kofe, palma, banan shyғarady. Negizgi saýda seriktesteri - Portýgalııa men AҚSh.

Kırıbatı Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1979). Kırıbatı - Tynyқ mұhıttyң batys bөligindegi araldar men atolldarda ornalasқan memleket. Kırıbatı құramyna Gılberta, Laın, Fenıks, Banaba araldary kiredi. Astanasy - Baırıkı қalasy. Resmı tili - aғylshyn tili, sonymen қatar barlyқ halқy týngarýan (kırıbatı) tilinde de sөıleıdi. Aқsha birligi - avstralııa dollary. Brıtan dostastyғy құramyna kirgenimen memleket basshysy - Prezıdent. Zaң shyғarýshy organy - Assambleıa palatasy.

Petropavl қalasynyң kүni. Қala Soltүstik Қazaқstan oblysynyң әkimshilik ortalyғy.

Balyқshylar kүni - balyқ sharýashylyғy қyzmetkerleriniң kәsibı merekesi (Reseı Federatsııasy).

Adamdar kүnkөris үshin balyқ aýlaýmen mezolıt dәýiriniң soңynan bastap aınalysa bastaғan. Al neolıt dәýirinde teңiz, өzen, kөl jaғalaýlaryn mekendegen tұrғyndar үshin balyқ aýlaý naқty kәsipke aınalғan. Bastapқyda balyқ ұstaý үshin үshkir taıaқ (sүңgi), tas құraldary paıdalanylsa, keıingi kezeңderde naıza, sadaқ sııaқty aңshylyқ құraldarymen қatar sүzeki, sүıekten jasalғan қarmaқ, қaza (қamystan toқylғan құral) paıdalanғan. Orta ғasyrdan bastap atalmysh kәsip өrkendep, 19-20 ғasyrlarda balyқ aýlaıtyn iri kөlemdegi jәne jetildirilgen құral-jabdyқtar, arnaıy қaıyқtar men kemeler jasalғan. Қazaқstanda 19 ғasyrdyң ortasynan bastap Kaspıı, Aral, Balқash, Jaıyқ, Syrdarııa sııaқty iri teңizder men өzenderdiң jaғalaýynda balyқshylar mekeni, balyқ өңdeıtin tsehtar paıda bolғan.

Bүgingi taңda dүnıejүzilik balyқ sharýashylyғynyң jalpy өndirisi 130 mln. tonnaғa jetedi. Onyң 90 mln. tonnadan astamy aýlansa, қalғan 40 mln. tonnaғa jýyғy akvamәdenıettiң kөmegimen alynady. Soңғy jyldary tұşy sý jүıesinde de, sonymen қatar teңiz ortasynda da akvamәdenıettiң jedel damýy қarқyn alýda. Dүnıejүzinde jalpy akvamәdenıetti өndirýdiң kөshbasshysy - Қytaı jәne jyl saıyn ishki jәne dүnıejүzilik naryққa 325 myң tonnaғa deıin losos өsiretin jәne jetkizetin Norvegııa bolyp tabylady. Dүnıejүzilik balyқ өndirisiniң 38 paıyzғa jýyғy eksporttalady. Damyp kele jatқan elderdiң eksporty 50 paıyzdan astam, al ımporttyң 80 paıyzdan astamyn damyғan elderge (Japonııa, AҚSh, Eýropa) tıesili.

100 mln. tonnaғa jýyқ balyқ өnimderi tamaққa paıdalanylady, al қalғandary, negizinen balyқ ұnyna қaıta өңdeledi.

ESTE ҚALAR OҚIҒALAR

84 jyl bұryn (1925) Қazaқstan Jazýshylar odaғy құryldy. Onyң alғashқy basshylary - S.Seıfýllın, B.Maılın. Odaқ құramynda proza, poezııa, dramatýrgııa, syn, kөrkem aýdarma, ocherk, satıra, fantastıka, balalar әdebıeti,  orys, nemis, koreı, ұıғyr әdebıeti jөnindegi shyғarmashylyқ keңester jұmys isteıdi. 1925 jyly Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң on shaқty ғana mүshesi bolsa, қazirgi ýaқytta 900-ge jýyқ mүshesi bar. Қazaқstannyң 11 oblysy men Astana қalasynda bөlimsheleri bar.

150 jyl bұryn (1859) Ýılıam Gýdeıl өzi jasaғan sөmke tigetin mashınaғa patent aldy.

ESІMDER

115 jyl bұryn (1894-1977) rejısser, akter, KSRO-nyң jәne Қazaқstannyң halyқ әrtisi, professor, Sotsıalıstik Eңbek Eri, KSRO Memlekettik syılyғynyң jәne Lenındik syılyқtyң laýreaty ZAVADSKII ıÝrıı Aleksandrovıch dүnıege keldi.

Reseıdiң Mәskeý қalasynda týғan. Mәskeý ýnıversıtetin bitirgen. Ұly Otan soғysy jyldarynda Mossovet atyndaғy teatr құramymen birge Shymkentte, Almatyda tұrғan. Қazaқstan teatrynyң sahnalarynda K.Goldonıdiң «Қonaқ үıdiң қojasy», Ý.Shekspırdiң «Otellosy» men «Asaýғa tұsaýyn», «Vındzor saıқymazaқtaryn», M.Lermontovtyң «Maskaradyn», taғy basқalardy қoıdy.