QazAqparat-Anons: shildeniń 1-i men 5-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
PREZIDENT
Shildeniң 2-sinde Astanada Tәýelsizdik saraıynda Әlemdik jәne dәstүrli dinder basshylarynyң ІІІ sezi jұmysyn jalғastyrady, jıynda Қazaқstannyң Memleket basshysy Nұrsұltan Nazarbaev sөz sөıleıdi dep kүtilýde.
Shildeniң 2-sinde B.Momyshұly atyndaғy parktiң amfıteatrynda Elbasy N.Nazarbaevtyң қatysýymen Әlemdik jәne dәstүrli dinder basshylarynyң ІІІ seziniң jabylý rәsimi өtedi.
ҮKІMET
Shildeniң 2-sinde Қarjy mınıstrliginde Қazaқstan-Ispanııa memleketaralyқ komıssııasynyң kezekti otyrysy өtedi.
Shildeniң 2-sinde Syrtқy ister mınıstrliginde Қazaқstannyң Syrtқy ister mınıstri Marat Tәjın men Ispanııanyң Syrtқy ister mınıstri Mıgel Anhel Moratınos kezdesedi. Kezdesýden keıin keңeıtilgen құramda kelissөz bolady.
Shildeniң 2-sinde Үkimet үıinde Premer-Mınıstr Kәrim Mәsimov Ispanııanyң Syrtқy ister mınıstri Mıgel Anhel Moratınosty қabyldaıdy.
SPORT
Maýsymnyң 25-i men shildeniң 5-i aralyғynda Norvegııanyң Stavanger қalasynda jaғajaı voleıbolynan Әlem chempıonaty өtedi. Bұl dүbirli dodaғa әlemdik reıtıngte үzdik 48-diң қataryna engen komandalar ғana қatysady. Қazaқstandyқtar Әlem chempıonatyna bıyl tұңғysh ret barғaly otyr. Onda el namysyn Alekseı Kýlınıch pen Aleksandr Dıachenko қorғaıdy. Қazirgi taңda bizdiң voleıbolshy jigitterdiң jұby үzdik 48-diң arasynda 38-shi satyda tұr.
ASTANA
Shildeniң 2-sinde Tұңғysh Prezıdent mұrajaıynda Elorda kүnine arnalғan «Gүldene ber, Astana!» balalar merekesi өtedi.
Shildeniң 2-sinde «Rıksos» prezıdenttik otelinde Ispanııa men Қazaқstannyң ekijaқty құjattarғa қol қoıý rәsimi bolady.
Shildeniң 2-sinde Bas prokýratýrada aptalyқ brıfıng bolady.
Қala kүni merekesine oraı shildeniң 4-i men 6-sy aralyғynda Astana tsırkinde «Azııa jaңғyryғy» halyқaralyқ қoıylymy bolady. Oғan өz elimiz ben қyrғyzdyң, өzbektiң jәne қytaı men reseı әrtisteri қatysady.
Shildeniң 4-inde elordada taýarlary erekshe atap өtilgen tұtynýshylar men өndirýshilerge halyқtyқ sapa belgisi syılyғyn tabys etý rәsimi өtedi. Bұl sharany өtkizýdegi maқsat - shyғaratyn өnimderdiң, kөrsetetin қyzmetter men atқaratyn jұmystardyң sapasyna nazar aýdaratyn өndirýshilerdiң abyroıyn arttyrý, sondaı-aқ naryқty alaaıaқ kәsipkerlerden қorғaý.
ALMATY
Shildeniң 2-sinde «Alataý» shıpajaıynda Caren jobasynyң ekinshi otyrysy өtedi.
Shildeniң 2-sinde Қazaқstan baspasөz klýbynda «Қazaқstandaғy velosport: problemalar men perspektıvalar» taқyrybyna arnalғan baspasөz mәslıhaty bolady.
Shildeniң 2-sinde Sýretshiler үıinde Botagөz Nұrpeıisovanyң «Kezdesý» atty derbes kөrmesi өtedi.
--------------------------------------------------------------------------------------------------
ATAÝLY KҮNDER. ELEÝLІ OҚIҒALAR.
ShІLDE AIYNDA:
68 jylbұryn (1941) Aқtөbe қalasynda 312-shi atқyshtar dıvızııasy jasaқtaldy. Dıvızııa құramyna Oңtүstik Қazaқstan, Atyraý, Қyzylorda jәne Aқtөbe oblystarynan әsker қataryna shaқyrylғandar kirdi. Қysқa merzimde daıyndyқtan өtken dıvızııa қaıta jasaқtalyp, sol jylғy қazan aıynyң 11-de Mәskeý үshin bolyp jatқan soғysқa aralasty. Maıdan shebi 50 shaқyrymdy құraғan osynaý ұrys barysynda T.Joltaev, D.Nııazbaev, D.Әlseıitov, M.Pochtarenko, I.Tananaıskıı, S.Lýkashev jәne t.b. eren erlik kөrsetti. Dıvızııa keıinirek 43-shi armııa құramynda Varshava shossesin қorғady. Osydan keıin dıvızııanyң aman қalғan jaýyngerlerinen 12-shi atқyshtar polki jasaқtalyp, 53-shi dıvızııa құramynda Maloıaroslav, Harkov jәne Rýmynııany azat etýge қatysty.
51 jyl bұryn (1958) bastaýysh synyp balalaryna arnalғan «Baldyrғan» әdebı-kөrkem jýrnalynyң alғashқy sany jaryқ kөrdi. Aıyna bir mәrte shyғatyn jýrnal betinde қazaқ halқynyң tarıhyna қatysty shaғyn aқparattar, balalardyң oı-өrisin keңeıtetin, tilin ұstartyp, sөzdik қoryn baıytatyn өleң-taқpaқtar, ertegi-aңyzdar, jaңyltpashtar men jұmbaқtar tұraқty jarııalanyp keledi.
51 jyl bұryn (1958) «Parasat» қoғamdyқ-saıası, әdebı-kөrkem jýrnalynyң alғashқy sany jaryқ kөrdi. Bastapқyda «Mәdenıet jәne tұrmys» degen ataýmen shyққan. Қazirgi ataýymen 1990 jyldan bastap jaryқ kөrip keledi. Jýrnal betinde tarıh pen әdebıet, mәdenıet pen өner, rýhanııat mәseleleri kөteriledi. Aıyna 1 ret jaryқ kөretin basylymnyң «Oıtolғaқ», «Jaңғyryқ», «Tarıh-taғdyr», «Tanym», «Derek pen dәıek», «Ғұmyrdarııa» «Salaýat», t.b. tұraқty aıdarlary bar.
44 jyl bұryn (1965) Almaty maқta-mata kombınaty alғashқy өnimin shyғara bastady.
43 jyl bұryn (1966) Atyraý oblystyқ fılarmonııasy құryldy. Alғashқy dırektory - Ғ.Үmbetov. Kezinde fılarmonııa janynan құrylғan «Atyraý-Jaıyқ» folklorlyқ ansambli bүkil respýblıkamyzғa, shet elderge de tanymal boldy. Sondaı-aқ onyң құramynda «Naryn» folklorlyқ-etnografııalyқ ansambli bar. Fılarmonııada Қazaқstannyң eңbek siңirgen әrtisteri - Ұ.Қaraқұlova, M.Tөreshev, halyқaralyқ baıқaýdyң laýreaty - S.Jұmaғalıev, respýblıkalyқ baıқaýdyң laýreaty - Sh.Jamenovalar қyzmet isteıdi. Fılarmonııaғa 1991 jyly N.Jantөrınniң esimi berildi.
18 jyl bұryn (1991) «Karavan» aptalyқ gazetiniң alғashқy sany jaryқ kөrdi.
16 jyl bұryn (1993) қazaқ halқynyң tөl tarıhyna arnalғan ғylymı-әdistemelik, pedagogıkalyқ basylym retinde «Қazaқ tarıhy»jýrnaly «Қazaқstan mektebi» jýrnalyna қosymsha retinde shyғa bastady. 2003 jyldan derbes basylymғa aınaldy. Basylym alғashқy sanynan bastap қazaқtyң arғy-bergi tarıhyn, onyң ataýynyң shyғý tegin, jazý-syzýynyң paıda bolғan ýaқytyna қatysty materıaldardy, Keңes ımperııasy tұsyndaғy saıası өmir tynysyn, ekonomıkasyn, mәdenıetin jүıeli jarııalap keledi, orta, orta arnaýly jәne joғary oқý oryndarynda қazaқ tarıhyn oқytý tұjyrymdamalary, әdis-tәsili, oқýlyқtary talқylanady. Қazaқ tarıhyna қatysty Shoқan, Ybyraı, Abaı, Shәkәrim, Қ.Sәtbaev, M.Әýezov, Ә.Marғұlan pikirlerimen tanystyrdy.
9 jyl bұryn (2000) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң қatysýymen Astanada jaңa alaңnyң, K.Baıseıitova atyndaғy opera jәne balet teatrynyң ashylý saltanaty өtti.
4 jyl bұryn (2005) Astana қalasynda Қazaқstan Respýblıkasy birinshi Prezıdenti mұrajaıynyң ashylý rәsimi өtti. Mұrajaı Memleket Basshysynyң bұrynғy rezıdentsııasynda ornalasқan. Biregeı jıһazdary men bүtin bir keshendi құrastyratyn ishki kөrinisi sol қalpynda saқtalғan. Mұrajaıdyң alғashқy jәdigerleri el prezıdentine tartý etilgen kitaptardan, sýretterden, sývenırlerden bastaý alady. Bүginde mұrajaı kollektsııasynda 60 myң danadan asa dүnıeler bar. Olar - mұraғattyқ-jazba, basylym materıaldary, kıno jәne sýretti құjattar, beıneleý jәne dekoratıvti-қoldanbaly өner týyndylary, қarý-jaraқ, Nұrsұltan Nazarbaevtyң jeke zattary jәne құjattary, Memleket basshysy marapattalғan syılardyң biregeı kollektsııasy.
ESІMDER
275 jyl bұryn (1734-1817) aқyn, batyr, Kөshek batyrdyң on tөrt ұlynyң biri KӨShEKҰLY Jankisi dүnıege keldi.
Soltүstik Қazaқstan oblysynda týғan. Қojabergen - Asқan medresesinde, keıin Bұhara medresesinde oқyғan. On jasynan өleң shyғaryp, әn salғan, dombyra, sybyzғy tartқan. Jankisi 1752-1758 jyldary қazaқ-joңғar soғysynda erlik kөrsetip, batyrlyғymen kөzge tүsti. 1759 jyly tүrikmenderden Maңғystaýdy, Kerderi shaғylyn azat etýge belsene қatysty. Onyң jyrlarynyң kөpshiligi saқtalmaғan. Tek «Kereı Bөgembaı batyr», «Kereı Berdiқoja batyr» dastandary, Қanjyғaly Bөgembaı batyrdy joқtaýy, jas týraly tolғaýynyң, «Baқsary batyr» jyrynyң үzindileri ғana jetken.
120 jyl bұryn (1889-1931) қazaқtyң kөrnekti jazýshysy, қazaқ әdebıetin қalyptastyrýshylardyң biri, dramatýrg, aýdarmashy, zertteýshi, pýblıtsıst AIMAÝYTOV Jүsipbek dүnıege keldi.
Pavlodar oblysynyң Baıanaýyl aýdanynda týғan. Әkesi Aımaýyt kedeı bolғanymen, arғy atalary Dәndebaı men Қýan tekti, dәýletti, ataқ-abyroı bitken, baı, el arasynda bilikti kisiler eken. Jүsipbek jastaıynan arabsha hat taný, oқý үstine, aғash bereligi, temir ұstalyғy өnerin қatar үırengen. 15-16 jasynda Pavlodarғa baryp, oryssha-қazaқsha eki klastyқ mektepke tүsedi. Onda ol bir jaғynan bala oқytyp, қarajat taba jүrip, oқýyn 1914 jyl bitiredi de, Semeıdegi oқytýshylar semınarııasyna tүsedi.
1919-1924 jyldary Respýblıka Halyқ aғartý komıssarıatynyң alқa mүshesi, Semeı gýbernııasy oқý bөliminiң bastyғy, «Қazaқ tili» gazetiniң redaktory қyzmetterin atқaryp, eki jyldaı Қarқaraly өңirinde mұғalimdik қyzmette bolady. 1924-1929 jyldary Tashkentten shyғatyn «Aқ jol» gazetiniң әdebı қyzmetkeri, Shymkent pedagogıka tehnıkýmynyң dırektory қyzmetterin atқarady. Osy kezeңderde ol ara-tұra sol kezdegi saıası naýқandarғa aralasady. Torғaı ýeziniң ashyққan halқyna jәrdem ұıymdastyryp, jınalғan maldy «өzi paıdalanyp ketti» degen jalamen jaýapқa tartylyp, artynan aқtalady.
1929 jyly Қazaқstandaғy ұltshyldyқ ұıymmen baılanysy bar degen syltaýmen 14 adam tұtқyndalady. Olardyң ishinde J.Aımaýytov ta bar edi. OGPÝ organdary isti tergep-tekserip, tıisinshe қylmysty is қozғaý jaıynda қaýly қabyldamastan-aқ birden aıyptaý maқsatyna kirisedi. Aımaýytovtyң isin қaıta қaraýғa қatysқan Қazaқ SSR Joғarғy sotynyң tөraғasy T.Қ.Aımұhametov «Osyndaı қoldan ұıymdastyrylғan jasandy is boıynsha jaңa 14 adamғa tүgeldeı syrttaı үkim shyғarylғan» - deıdi. Osylaısha 1931 jyly syrttaı үkimmen atylғan.
J.Aımaýytov өziniң қysқa ғұmyrynda artyna asa baı әdebı, ғylymı mұra қaldyrdy. V.Shekspır, V.Gıýgo, G.Mopassan, A.Dıýma, A.Pýshkın, R.Tagor, N.Gogol, L.Tolstoı, Dj.London shyғarmalaryn, «Internatsıonaldy», birқatar ғylymı eңbekterdi қazaқ tiline aýdardy. Қalamynan pedagogıka, psıhologııa, metodıka, estetıkalyқ tәrbıe týraly zertteýler týғyzyp, әdebıet, estetıka, syn salasyna aralasty, san alýan pýblıtsıstıkalyқ maқalalar jazdy. Onyң «Қartқoja», «Aқbilek» romandary, «Kүnikeıdiң jazyғy» povesi, «Shernııaz», «El қorғany», «Mansapқorlar» pesalary, «Jan jүıesi», «Өner taңdaý», «Kompleksti oқý joldary», «Maғjannyң aқyndyғy týraly» ғylymı eңbekteri - kүrdeli darynnyң қazaқ әdebıeti tarıhyndaғy өlmeıtin orny bar shyғarmalary.
Қalamgerdiң «Қartқoja», «Aқbilek» romandary sıýjettik құrylymy kүrdeli, kөp jelili, keң tynysty, keıipker beınesin ol өmir sүrgen ýaқyt, tirlik keshken orta aýқymynda, jan-jaқty mүsindeıtin қazaқ әdebıetindegi alғashқy kөlemdi epıkalyқ shyғarmalar. Ol қazaқ әdebıetinde kөrkem prozada alғash lırızm әkelgen, sondaı-aқ peızajdyң үzdik үlgisin, psıhologızmniң tereң ıirimderin tamyrshydaı dәl basқan nәzik stılıst sýretker.
J.Aımaýytov 1918-1919 jyldary M.Әýezovpen birge Semeıde «Abaı» jýrnalyn shyғaryp, «Ekeý» degen bүrkenshik atpen M.Әýezovpen birlesip, «Abaıdyң өmiri jәne қyzmeti», «Abaıdan keıingi aқyndar» atty maқalalar jazdy.
Artynan mol mұra қaldyrғan jazýshynyң kөrkem shyғarmalary estetıkalyқ boıaýynyң қanyқtyғymen, kөrkemdik қýatymen, stıldik daralyғymen қazaқ әdebıetinde sony baғyt қalyptastyrdy. Pedagogıkalyқ oқý oryndarynda қyzmet isteı jүrip, jas ұrpaқtyң jan-jaқty bilim alýyn kөzdegen eңbekterin, oқý құraldaryn jazdy. Onyң pedagogıka, psıhologııa jәne әdisteme salasynda jazғan iri eңbekteri өz ýaқytynda eleýli rөl atқardy. Olardyң ishinde «Tәrbıege jetekshi», «Psıhologııa», «Jan jүıesi jәne өner taңdaý», t.b. týyndylary bұl baғyttaғy ғylymnyң bastaýynda tұrғan iri ғylymı eңbekter bolyp tabylady.
Jazýshynyң қalamynan týғan mol mұrany M.Әýezov atyndaғy Әdebıet jәne өner ınstıtýtynyң ғalymdary jınastyryp, ғylymı zerdeden өtkizip, 1996-1999 jyldary bes tom etip jaryққa shyғardy. Sөıtip, қazaқ oқyrmany әıgili sýretkerdiң shyғarmalarymen arada 60 jyldan astam ýaқyt өtkende қaıta tabysty.
ShІLDENІҢ 2-SІ, BEISENBІ
Sport jýrnalısteriniң halyқaralyқ kүni. Halyқaralyқ sport baspasөzi қaýymdastyғynyң bastamasymen 1995 jyldan bastap atalyp өtiledi.
Ýkraınanyң salyқ қyzmeti қyzmetkerleriniң kүni. Salyқ қyzmeti Ýkraın KSR Mınıstrler Keңesiniң 1990 jyly aқpannyң 12-indegi «Ýkraın KSR-inde memlekettik salyқ қyzmetin құrý týraly» қaýlysyna sәıkes құrylғan bolatyn. 2005 jyly қazannyң 24-inde Ýkraına prezıdenti «Ýkraınanyң memlekettik salyқ қyzmeti қyzmetkerleriniң kүni týraly» Jarlyққa қol қoıdy. Jarlyққa sәıkes jyl saıyn shildeniң 2-inde Ýkraınanyң salyқshylary kәsibı merekelerin atap өtedi.
Norvegııanyң Memlekettik meıramy - Korol kүni. Қazaқstan men Norvegııa arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jyly maýsymnyң 6-ynda ornatyldy.
ESTE ҚALAR OҚIҒALAR
15 jyl bұryn (1994) Petropavlda «Vmeste» oblystyқ jastar gazetiniң alғashқy sany jaryқ kөrdi. Basylymda «Bizdiң ýnıversıtetter», «Sportzal», «Andegraýnd», «SOS» (өziң týraly sұra), «Seniң құқyң», t.b. aıdarlar bar.
15 jyl bұryn (1994) S.Toraıғyrov atyndaғy Pavlodar memlekettik ýnıversıtetiniң «Baıantaý» demalys үıi ashyldy. Demalys үıi Baıanaýyl ұlttyқ parkindegi Sabyndykөl өzeniniң jaғalaýynda ornalasқan.
13 jyl bұryn (1996) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Saıası partııalar» týraly Zaңy қabyldandy.
11 jyl bұryn (1998) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Jemқorlyқpen kүres týraly» Zaңy қabyldandy.
6 jyl bұryn (2003) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev «Қazaқstan men Әzerbaıjan arasyndaғy Kaspıı teңizi tүbin eki el arasyndaғy mejeleý týraly Kelisimdi jәne osy kelisimge hattamany bekitý týraly» Zaңғa қol қoıdy.
510 jyl bұryn (1499) Amerıgo Vespýchchı Amazonka saғasyn ashty.
455 jyl bұryn (1554) Groznyı patsha kezinde Astrahan handyғy Reseıge қosyldy.
55 jyl bұryn (1954) Eýropa elderindegi teleұıymdar arasynda baғdarlamalar almasýdy retteý maқsatynda Eýropalyқ radıohabarlar taratý odaғynyң sheңberinde құrylғan Halyқaralyқ telearna ұıymy (Evrovıdenıe) jұmys isteı bastady.
45 jyl bұryn (1964) AҚSh-ta қoғamdyқ oryndarda, oқý oryndarynda jәne saılaý kezinde nәsildik jәne dinı nanym-senimi boıynsha қysymshylyқ kөrsetýge tyıym salғan azamattyқ құқyқ týraly zaң kүshine endi.
ESІMDER
70 jyl bұryn (1939) medıtsına ғylymynyң doktory, professor STEPANOV Vladımır Mıhaılovıch dүnıege keldi.
Almaty oblysynda týғan. Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtyn bitirgen. 1966 jyldan Orta Azııa tyrysқaққa қarsy kүresetin ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң kishi, aғa ғylymı қyzmetkeri, bөlim bastyғy қyzmetterin atқarғan.
Negizgi ғylymı eңbekteri asa қaýipti aýrýlar mıkrobıologııasy men olardy anyқtaý mәselelerine arnalғan. Ғalym oba, tyrysқaқ, saryp mıkrobtarynyң өzgergishtigin zerttep, oba aýrýlaryn anyқtaýdyң keshendi әdisin tapty. 4 өnertabystyң avtory.
«Құrmet belgisi» ordenimen marapattalғan.
105 jyl bұryn (1904-1996) frantsýz tennısshisi, Үlken shlem týrnıriniң 7 mәrte jeңimpazy, Lacoste kıim markasynyң negizin қalaýshy, 1926 jәne 1927 jyldardyң қorytyndysy boıynsha әlemniң birinshi raketkasy LAKOST Rene dүnıege keldi.
Parıj қalasynda týғan. 1923 jyly ony Devıs kýbogyna қatysý үshin Frantsııanyң құrama komandasyna shaқyrady. Osylaısha sport jolyndaғy mansabyn bastaғan ol arada 5 jyl өtkende Frantsııa ashyқ chempıonatynyң fınalynda baқ synaıdy. 1933 jyly frantsýzdyқ trıkotaj kompanııasynyң prezıdenti Ande Jılemen birge tennıs kөılekterin shyғaratyn «La Societe Chemise Lacoste» fırmasynyң negizin қalaıdy.
ShІLDENІҢ 3-І, JҰMA
Belarýs Respýblıkasynyң Memlekettik meıramy - Tәýelsizdik kүni (1990). 1996 jyldan bastap, Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko Tәýelsizdik kүnin eldi fashıstik Germanııadan azat etkenderdiң құrmetine oraı shildeniң 3-inde atap өtýge Jarlyқ shyғardy. Belarýs - Shyғys Eýropada ornalasқan memleket. Shyғysynda Reseımen, oңtүstiginde Ýkraınamen, soltүstiginde Latvııamen, batysynda Polshamen jәne soltүstik-shyғysynda Lıtvamen shektesedi. Әkimshilik-aýmaқtyқ jaғynan 6 oblysқa jәne Mınsk, Brest, Vıtebsk, Gomel, Grodno, Mogılev ortalyқtaryna bөlinedi. Astanasy - Mınsk қalasy. Resmı tili - belarýs tili. Aқsha birligi - rýbl.
Қazaқstan men Belarýs arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy қyrkүıektiң 16-ynda ornatyldy. Belarýs Respýblıkasynyң Қazaқstandaғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi - Gapeev Vasılıı.
ESTE ҚALAR OҚIҒALAR
106 jyl bұryn (1903) Қazaқstandaғy alғashқy arnaýly orta oқý oryndarynyң biri - Semeı mұғalimder semınarııasy ashyldy. Үsh negizgi jәne bir daıarlyқ oқý orny bar bolatyn. Onyң daıyndyқ klasyna alғash Semeı, Kereký, Өskemen, Қarқaraly, Aқmola ýezderinen 24 bala қabyldandy. Keıinnen Tobyl, Barnaýyl, Jetisý aımaқtarynan da jastar tartyla bastady. Semınarııanyң alғashқy dırektory bolyp Peterbýrg ýnıversıtetiniң tүlegi A.I.Belyı taғaıyndaldy. 1967 jyly M.Әýezovtiң esimi berildi. 1992 jyly mamyrdyң 22-inde pedagogıkalyқ kolledjge aınaldy.
10 jyl bұryn (1999) Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Jetisaı қalasynda «Alpamys batyr» eposynyң 1000 jyldyғy atalyp өtildi.
3 jyl bұryn (2006) Astanada Metsenattar klýby құryldy.
1 jyl bұryn(2008) Қazaқstan Respýblıkasy Үkimetiniң қaýlysymen «Arna Medıa» Ұlttyқ aқparattyқ holdıngi» aktsıonerlik қoғamy құryldy.
180 jyl bұryn (1829) Oral taýynyң batys jaғynan Reseıdegi eң alғashқy almas tabyldy.
80 jyl bұryn(1929)Dunlop Latex zerthanasynda alғash ret kaýchýk өndirildi.
ESІMDER
55 jyl bұryn (1954-2002) aқyn, Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң mүshesi BAҒAEV Erұlan Ұzaқұly dүnıege keldi.
Almaty қalasynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Eңbek jolyn Almaty oblysy Kegen aýdandyқ komsomol komıtetiniң nұsқaýshysy bolyp bastaғan. 1978-1979 jyldary - «Jazýshy» baspasynyң redaktory. 1979-1986 jyldary - Almaty қalasy Sovet aýdandyқ komsomol komıtetiniң birinshi hatshysy, Almaty қalalyқ partııa komıtetiniң nұsқaýshysy. 1986-1993 jyldary - «Қazaқstan» baspasynyң redaktsııa meңgerýshisi, «Ғylym» baspasynyң bas redaktory, Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң Kөrkem әdebıetti nasıhattaý bıýrosy dırektorynyң orynbasary. 1993-1995 jyldary -«Farmatsııa» memlekettik holdıngtik kompanııasynyң menedjeri, «Әlemjarnamaservız» kәsipornynyң bas menedjeri. 1995-1997 jyldary ҚazTAG-tyң (қazirgi «ҚazAқparat» ҰK» AҚ) Қostanaı oblysy boıynsha menshikti tilshisi boldy.
Aқynnyң «Tұңғysh dәpter», «Taңsәri», «Jıyrma bes», «Jүregimniң jүz jibi» atty jyr jınaқtary jaryқ kөrgen. Kөrkem aýdarma salasynda B.Lıýbımovtyң «Batys Evropa өneri», ıÝ.Kýznetsovtyң «Kemel shaқ», M.Alıevtiң «Қanat» kitaptaryn қazaқ tiline tәrjimalaғan.
ShІLDENІҢ 4-І, SENBІ
Kooperatorlardyң halyқaralyқ kүni. BҰҰ Bas Assambleıasynyң kooperatıvtik alıanstyң 100 jyldyқ mereıtoıyna oraı shaқyrylғan 49-shy sessııasynyң sheshimimen shilde aıynyң birinshi senbisinde atap өtiledi (1994 jylғy jeltoқsannyң 23-indegi 49/155 қararynyң negizinde).
Amerıka Құrama Shtattarynyң Memlekettik meıramy - Tәýelsizdik kүni. 1776 jyly Tomas Djefferson «AҚSh Tәýelsizdigi deklaratsııasyna» қol қoıdy. AҚSh - Soltүstik Amerıkada ornalasқan memleket. Oңtүstiginde Kanadamen, oңtүstik-batysynda Meksıkamen shektesedi. Shyғysyn - Atlant mұhıty, oңtүstik-shyғysyn - Meksıka shyғanaғy, batysyn - Tynyқ mұhıty қorshaıdy. Әkimshilik jaғynan 50 shtatқa bөlinedi. Astanasy - Vashıngton қalasy. Resmı tili - aғylshyn tili. Aқsha birligi - dollar.
Қazaқstan Respýblıkasy men AҚSh arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1991 jylғy jeltoқsannyң 26-ynda ornatyldy. Қazaқstannyң AҚSh-taғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi - Ydyrysov Erlan. AҚSh-tyң Қazaқstandaғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi - Rıchard Hoýgland.
ESTE ҚALAR OҚIҒALAR
77 jyl bұryn (1932) bir top қazaқ zııalylary - Ғ.Mүsirepov, M.Ғataýlın, E.Altynbekov, M.Dәýletқalıev, Қ.Қýanyshev BK(b)P Қazaқ өlkelik komıtetiniң birinshi hatshysy F.Goloşkınge hat (beseýdiң haty) joldady. Bastapқyda hat I.Stalınge arnap jazylғan bolatyn. Beseýdiң haty respýblıkadaғy mal sharýashylyғynyң kүıregendigi saldarynan eldi alapat asharshylyқ jaılaғandyғyn aıtyp saқtandyrғan alғashқy dabyldardyң biri boldy. Hatta қazaқ aýylyndaғy sotsıalıstik қaıta құrýlar bүkilhalyқtyқ қasiretke aınalyp, barlyқ әleýmettik toptardy - baılardy, orta sharýalardy, kedeılerdi қamtyғany, kүshtep ұjymdastyrý men otyryқshylandyrý, alym-salyқ jınaýdaғy қııanattar jұrttyң jappaı ashtyқ pen indetke, aýa kөshýine әkelip soққandyғy shynshyldyқpen baıandaldy.
17 jyl bұryn (1992) Almaty estrada-tsırk ýchılışesine Қazaқstannyң halyқ әrtisi Jүsipbek Elebekovtiң esimi berildi.
9 jyl bұryn (2000) Atyraý қalasynda қazaқ halқynyң ұly kүıshisi, kompozıtor, dүldil dombyrashy, қazaқtyң aspaptyқ mýzykasynyң klassıgi Құrmanғazy Saғyrbaıұlynyң eskertkishi ashyldy. Ol, 1823 jyly қazirgi Құrmanғazy aýdanynyң Jıdeli eldi mekeninde dүnıege kelip, 1896 jyly Astrahan oblysynyң Altynjar aýylynda қaıtys bolғan.
6 jyl bұryn (2003) Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti N.Nazarbaev «Avtomobıl kөligi týraly» Zaңғa қol қoıdy.
190 jyl bұryn (1819) Kronshtadttan «Vostok» jәne «Mırnyı» shaғyn қaıyқtary jer sharyn aınalғan saıahatқa shyқty. Osy ekspedıtsııa barysynda altynshy kontınent Antarktıda ashyldy.
125 jyl bұryn (1884) Azattyқ eskertkishi Frantsııadan Amerıkaғa әkelindi. 92 metr, 255 tonnalyқ mүsinniң ashylý saltanaty 1886 jyly қazannyң 28-inde boldy.
ESІMDER
85 jyl bұryn (1924) fılologııa ғylymynyң doktory, professor SARMÝRZINA Masýra Ғaısaқyzy dүnıege keldi.
Shyғys Қazaқstan oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Atalғan ýnıversıtettiң dotsenti, қazaқ әdebıeti kafedrasynyң meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. 1962-1969 jyldary - Қazaқ memlekettik қyzdar pedagogıkalyқ ınstıtýtynyң rektory. 1969-2000 jyldary - Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң dotsenti, fılologııa fakýltetiniң dekany. 2000 jyldan zeınet demalysyna shyққan.
Medaldarmen, Қazaқ KSR Joғarғy Keңesiniң Құrmet gramotasymen marapattalғan.
45 jyl bұryn (1964) Қazaқstan Respýblıkasynyң Reseı Federatsııasyndaғy Elshiliginiң keңesshisi, Қazaқstan Respýblıkasy Jýrnalıstıka akademııasynyң akademıgi, «Altyn jұldyz» konkýrsynyң laýreaty KIıANITsA Vıktor Vıtalevıch dүnıege keldi.
Almaty қalasynda týғan. M.Lomonosov atyndaғy Mәskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. «Komsomolskaıa pravda» gazetiniң tilshisi, «Moskovskıe novostı» gazetiniң Қazaқstan jәne Orta Azııa boıynsha arnaýly, menshikti tilshisi, «Ogonek» jýrnalynyң Қazaқstan boıynsha menshikti tilshisi қyzmetterin atқarғan. 1997-1998 jyldary - «Gala-TV» telekompanııasynyң shef-redaktory, «Habar» agenttigi «Jeti kүn» baғdarlamasynyң jetekshisi. 1998-1999 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniң baspasөz hatshysy - baspasөz қyzmetiniң jetekshisi. 2000-2001 jyldary - Nұrsұltan Nazarbaev bilim қory Қoғamdyқ baılanys ortalyғynyң jetekshisi. 2001-2002 jyldary - «Mұnaı jәne gaz kөligi» jabyқ aktsıonerlik қoғamynyң departament dırektory. 2002-2003 jyldary - «Komsomolskaıa pravda» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiң bas dırektory. 2003-2005 jyldary «ҚazMұnaıGaz» ҰK» jabyқ aktsıonerlik қoғamynyң departament dırektory, «AsTV» telekompanııasynyң bas dırektory, «ҚazMұnaıGaz» ҰK» aktsıonerlik қoғamynyң Almaty қalasyndaғy baspasөz ortalyғynyң jetekshisi, «Strana ı mır» gazetiniң bas redaktory қyzmetterin atқarғan. Қazirgi қyzmetinde 2005 jyldan bastap isteıdi.
ShІLDENІҢ 5-І, JEKSENBІ
Kabo-Verde Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1975). Kabo-Verde - Batys Afrıka jaғalaýlaryna jaқyn Atlant mұhıtyndaғy 8 iri jәne 10 ұsaқ aralda ornalasқan memleket. Astanasy - Praıa қalasy. Resmı tili - portýgal jәne kreol tilderi. Aқsha birligi - eskýdo. Memleket basshysy - Prezıdent. Zaң shyғarýshy organy - bir palataly parlament - Ұlttyқ assambleıa.
Armenııa Respýblıkasynyң Memlekettik meıramy - Konstıtýtsııa kүni. 1995jylғy maýsymnyң 5-degi jalpyhalyқtyқ referendýmda Armenııa Konstıtýtsııasy қabyldandy.
Қazaқstan Respýblıkasy men Armenııa Respýblıkasynyң arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy tamyzdyң 27-inde ornatyldy.
Venesýelanyң Memlekettik meıramy - Tәýelsizdik kүni (1811). Ispanııanyң bodaýynda bolғan Venesýela 1811 jyly tәýelsizdigin talap etti. Sol tәýelsizdigin 1830 jyly ғana alyp, Oңtүstik Amerıkadaғy birinshi tәýelsiz el boldy.
Қazaқstan Respýblıkasy men Venesýela Respýblıkasynyң arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1996 jylғy mamyrdyң 8-inde ornatyldy.
Aljır Halyқtyқ Demokratııalyқ Respýblıkasynyң Memlekettik meıramy - Tәýelsizdik kүni. Aljır - Soltүstik Afrıkada, Jerorta teңiziniң batysynda ornalasқan memleket. Batysynda Marokkomen, Batys Saharamen, oңtүstiginde Nıgermen, shyғysynda Lıvııamen, Týnıspen shektesedi. Astanasy - Aljır қalasy. Resmı tili - arab tili. Aқsha birligi - dınar.
Қazaқstan Respýblıkasy men Aljır arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1996 jylғy naýryzdyң 15-inde ornatyldy.
Қyrғyzstannyң medıtsına қyzmetkerleri kүni. 1992 jyly shildede «Қyrғyzstan Respýblıkasynyң halyқ densaýlyғyn қorғaý týraly» Zaңnyң қabyldanýyna oraı Қyrғyz Үkimetiniң қaýlysymen bekitilgen. Shildeniң birinshi jeksenbisinde atap өtiledi.
ESTE ҚALAR OҚIҒALAR
17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy men Bolgarııa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatyldy.
17 jyl bұryn (1992) Oralda Қazaқ drama teatry ashyldy.
15 jyl bұryn (1994) Almatyda «Internatsıonal banktiң» tұsaýkeser rәsimi өtti. Oғan Nıý-Iorktegi Cheıd Manhetten bankisiniң prezıdenti Arodr Raıan myrza қatysty.
13 jyl bұryn (1996) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Tabıғı jәne tehnogendik sıpattaғy tөtenshe jaғdaılar týraly» Zaңy қabyldandy.
9 jyl bұryn (2000) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaev 2000 jyl mәdenıetti қoldaý jyly dep jarııalanýyna oraı, sonymen қatar Astana қalasyn әleýmettik-mәdenı damytý maқsatynda jәne kөrnekti қazaқ әnshisi Kүlәsh Baıseıitovanyң atyn mәңgi este saқtaý үshin K.Baıseıitova atyndaғy opera jәne balet teatryna Ұlttyқ teatr mәrtebesin berý týraly Jarlyққa қol қoıdy.
8 jyl bұryn (2001) Aқmola oblysy, Şýche қalasyndaғy Kadet korpýsy ғımaratynyң aldynda қazaқtyң ұly ғalymy, shyғystanýshy, tarıhshy, etnograf, geograf, folklortanýshy, aғartýshy-demokrat Shoқan Ýәlıhanovtyң eskertkishi ashyldy.
5 jyl bұryn (2004) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Baılanys týraly» Zaңy қabyldandy.
55 jyl bұryn (1954) Ұlybrıtanııada Rıchard Beıker «Bı-Bı-Sı teledıdar jaңalyқtary» baғdarlamasyn ұsyndy.
15 jyl bұryn (1994) Қytaıda eң tөmengi eңbekaқy mөlsherin, segiz saғattyқ jұmys kүni men balalar eңbegin paıdalanýғa tyıym salýdy bekitken eңbek týraly zaң қabyldandy.
ESІMDER
90 jyl bұryn (1919) ken ınjeneri, tehnıka ғylymynyң doktory, professor, Ұly Otan soғysynyң ardageri MÝZGIN Sergeı Spırıdonovıch dүnıege keldi.
Reseıde týғan. Tomsk ındýstrııalyқ ınstıtýtyn bitirgen. Қazaқ KSR Ғylym akademııasy Ken isi ınstıtýtynyң kishi, aғa ғylymı қyzmetkeri, zerthana meңgerýshisi, dırektordyң orynbasary қyzmetterin atқarғan.
Ғalymnyң negizgi ғylymı eңbekteri men өnertabystary jer қoınaýynan ken қazyp alý үderisterin mehanıkalandyrý, elektrlendirý jәne avtomattandyrý mәselelerine arnalғan. 25 өnertabystyң avtory.
1-2-shi dәrejeli «Otan soғysy», «Қyzyl jұldyz» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan.
80 jyl bұryn (1924-1986) medıtsına ғylymynyң doktory, professor, Ұly Otan soғysynyң ardageri POLETAEV Stanıslav Dmıtrıevıch dүnıege keldi.
Reseıdiң Volgograd қalasynda týғan. Lenıngrad әskerı-teңiz medıtsına akademııasyn bitirgen. 1961-1964 jyldary - Қazaқ týberkýlez (өkpe aýrýy) ғylymı-zertteý ınstıtýty dırektorynyң ғylymı jұmystar jөnindegi orynbasary. 1964-1971 jyldary - Tselınograd medıtsına ınstıtýtynyң rektory jәne týberkýlez (өkpe aýrýy) kafedrasynyң meңgerýshisi. 1971-1986 jyldary Ortalyқ dәrigerler bilimin jetildirý ınstıtýtynyң (Mәskeý) bөlim bastyғy, týberkýlez kafedrasynyң professory, kafedra meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan.
S.Poletaevtyң negizgi ғylymı eңbekteri ftızıatrııa mәselelerine arnalғan. Ғalym tynys organdary týberkýleziniң epıdemıologııasy men belgilerin zerttep, ony emdeý tәsilderin, jaңa mıkrob shtammyn ұsyndy. Bir avtorlyқ kýәligi bar.
2-shi dәrejeli «Ұly Otan soғysy» ordenimen jәne medaldarmen marapattalғan.
60 jyl bұryn (1949) өnertanýshy, tarıhshy JANGELDIN Ermek Toқtaғalıұly dүnıege keldi.
Almaty қalasynda týғan. M.Lomonosov atyndaғy Mәskeý memlekettik ýnıversıtetin, Reseı өner, mәdenıet jәne týrızm қyzmetkerlerin қaıta daıarlaý ınstıtýtyn, Қazaқstan Ғylym akademııasy Әdebıet jәne өner ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. 1982-1983 jyldary - «Қazkitap» birlestigi Respýblıkalyқ kitap bazasynyң dırektory. 1983-1994 jyldary - Қazaқ KSR Memlekettik mұrajaıynyң ғylymı қyzmetkeri, bөlim meңgerýshisi, Almaty oblystyқ partııa komıtetiniң nұsқaýshysy, Ә.Қasteev atyndaғy Memlekettik өner mұrajaıynyң dırektory. 1994-1995 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy Mәdenıet mınıstriniң orynbasary. 1995-1999 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy Memlekettik mұrajaıynyң dırektory. 1999-2001 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy Mәdenıet jәne өnerdi қoldaý memlekettik қory atқarýshy dırektorynyң orynbasary. 2001 jyldan N.Nazarbaev Bilim қorynyң «Mıras» halyқaralyқ mektebi mәdenı bilim berý baғdarlamalarynyң dırektory қyzmetin atқarady.
«Dostyқ» ordenimen, medalmen marapattalғan.
