QazAqparat-Anons: sáýirdiń 6-sy men 12-si aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

AҚORDASәýirdiң 6-synda Aқordada Elbasy N.Nazarbaev Iran Prezıdenti Mahmұd Ahmadınejadpen kezdesedi. ҮKІMET Sәýirdiң 6-synda ҚR Syrtқy ister mınıstri Marat Tәjın ҚR Parlamenti Senatynyң «Үkimet saғatyna» қatysyp, «EҚYҰ-ғa tөraғalyқ etýge daıyndyқ jұmystarynyң barysy jәne EҚYҰ «Үshtigi» құramyndaғy jұmystardyң bastalýy» taқyryby boıynsha baıandama jasaıdy.Ciýirdiң 10-ynda Ashhabad қalasynda TMD-ғa қatysýshy-memleketterdiң Syrtқy ister mınıstrleri keңesiniң kezekti otyrysy өtedi. Қazaқstan tarapynan ҚR Syrtқy ister mınıstri Marat Tәjın bastaғan delegatsııa қatysady dep kүtilýde.PARLAMENTSәýirdiң 6-synda Parlament Senatynda Үkimet saғaty өtedi. Sәýirdiң 6-7-sinde Ystambұlda өtetin Өrkenıetter Alıansy ekinshi forýmyna ҚR Parlamenti Senatynyң tөraғasy, Sezd hatshylyғy basshysy Қasym-Jomart Toқaev bastaғan қazaқstandyқ delegatsııa қatysady. orýmnyң negizgi maқsaty ? mәdenıetter men dinder arasynda oryn alyp otyrғan shıelenisken қatynas pen jik kedergilerinen asý, sonymen қatar, jyldam jaһandasý jaғdaıyndaғy mәdenı әrtүrlilikti saқtaý men basқarý mәselelerin қarastyrý.ҚAZAҚSTAN JӘNE ӘLEMSәýirdiң 6-7-i kүnderi Astanaғa resmı saparmen keletin Iran Islam Respýblıkasynyң Prezıdenti Mahmұd Ahmadınejad ҚR Prezıdenti N.Nazarbaevpen kezdesý өtkizedi. Kezdesý barysynda ekijaқty saıası-ekonomıkalyқ, saýda jәne mәdenı ? gýmanıtarlyқ seriktestik mәseleleri talқylanbaқ.Sәýirdiң 6-8i aralyғynda amerıkalyқ «IBM» korporatsııasynyң delegatsııasy Қazaқstanғa saparmen keledi. Sapar aıasynda Қazaқstandaғy aқparattyқ tehnologııalardyң damý barysy, sondaı-aқ Қazaқstan men ІVM-nyң ekijaқty қatynastary talқylanbaқ. Mұnymen қosa, «IBM» korporatsııasy delegatsııasynyң memlekettik organdardyң jәne ұlttyқ kompanııalardyң basshylarymen kezdesýi josparlanғan. ҚOҒAMElimizde 2009 jylғy aқpannyң 17-si men shildeniң 1-i aralyғynda shaғyn jәne orta kәsipkerlik sýbektilerin tekserýge moratorıı jarııalandy.Kөlik jәne kommýnıkatsııa mınıstrliginiң kөliktik baқylaý komıtetiniң ұıymdastyrýymen aғymdaғy jylғy naýryzdyң 30-y men sәýirdiң 30-y aralyғynda «Taza aýa» atty aktsııa өtkiziledi. Bұl aktsııanyң basty maқsaty ? Қazaқstan Respýblıkasy zaңnamasynyң ekologııalyқ talaptary boıynsha өreskel tәrtip bұzýshylardy anyқtaý jәne tasymaldaýshylar men avtokөlikterden shyғatyn lastaýshy zattar mөlsheriniң құramy normalaryna қataң baқylaý ornatý.SPORT Almatyda sәýirdiң 4-i men 10-y aralyғynda voleıboldan Ұlttyқ lıganyң erler komandalary arasyndaғy «Pleı-off» oıyndary өtedi. Hokkeıden Қazaқstannyң ұlttyқ құramasy sәýirdiң 11-17-si kүnderi Vılnıýste өtetin Әlem chempıonatyna қatysady. Sәýirdiң 14-16-sy kүnderi Taılandta jaғajaıdaғy voleıboldan erler men әıelder komandalary arasynda Azııalyқ týr oıyndary өtedi. Bұl dүbirli dodaғa Қazaқstannan Almaty men Aқtaý қalalarynyң komandalary қatysady. Al sәýirdiң 24-inde Vetnamda әıelder komandalary arasynda jalaýy kөteriletin Azııalyқ týrda el namysyn «Almatınochka» komandasy қorғamaқ. ASTANASәýirdiң 6-8-i aralyғynda Almaty men Astanada «Polıak ýnıversıtetteriniң kүnderi» өtedi.Sәýirdiң 6-synda «Nұr Otan» partııasy Ortalyқ apparatynyң keңsesinde saıası keңestiң keңeıtilgen otyrysy өtedi. Sәýirdiң 7-sinde «Rixos» қonaқүıinde «Atameken» Odaғy» Қazaқstan ұlttyқ ekonomıkalyқ palatasy «Daғdarysқa қarsy saıasatty қalyptastyrý jәne jүzege asyrý isine bıznestiң қatysýy» atty halyқaralyқ dөңgelek үstelin өtkizedi. Sәýirdiң 6-10-y aralyғynda Astana қalasynda ҚR-daғy Bosқyndar isteri jөnindegi BҰҰ Joғary Komıssary basқarmasynyң (BJKB) jәne Tөtenshe jaғdaılar mınıstrligi men Eңbek jәne halyқty әleýmettik қorғaý mınıstrligimen birlese otyryp tөtenshe jaғdaılar men stıhııalyқ apatty basқarý jөnindegi Ortalyқ Azııa elderi үshin aımaқtyқ semınar өtedi.ALMATY Sәýirdiң 6-8-i aralyғynda Almaty men Astanada «Polıak ýnıversıtetteriniң kүnderi» өtedi.Sәýirdiң 6-sy kүni Y.Altynsarın atyndaғy Ұlttyқ bilim akademııasynda Joғary bilimdi damytý strategııasy taқyrybynda dөңgelek үstel mәjilisi өtedi.Sәýirdiң 6-synda әl-Farabı atyndaғy Қazaқ Ұlttyқ ýnıversıtetinde «Orazbaev oқýlary» halyқaralyқ ғylymı konferentsııasy өtedi. Sәýirdiң 6-synda Tөlebaev kөshesindegi №125 үıge ornatylғan Әmına Өmirzaқovaғa arnalғan eskertkish taқtanyң ashylý rәsimi bolady. Sәýirdiң 6-synda Kıno үıinde Әmına Өmirzaқovanyң 90 jyldyғyna arnalғan Eske alý keshi өtedi. AIMAҚATYRAÝSәýirdiң 7-si men 9-y aralyғynda Atyraýda «Mұnaı jәne gaz. Infraқұrylym - Atyrau Oil & Gas 2009» kөrmesi jәne «OilTech Kazakhstan 2009» tehnologııalyқ mұnaı-gaz konferentsııasy өtedi. «Atyraý» sport saraıynda өtetin kөrmege 13 elden 100 kompanııa қatyspaқ. Olardyң arasynda "ҚazmұnaıGaz" Barlaý Өndirý» AҚ, Agip KCO, «Teңizshevroıl», «KөmekMashınerı», BTS/ CORD International, Denholm Zholdas, Khazar Transfo, HSBC Bank Қazaқstan, Borkit International jәne basқa da kөptegen kompanııalardyң eksponattary қoıylady. BATYS ҚAZAҚSTANSәýirdiң 1-i men mamyrdyң 1-i aralyғynda Oral қalasynda tazalyқ aılyғy jarııalandy. Osyғan oraı қala әkimdiginiң құrylymdyқ bөlimsheleri men tұrғyn үı-kommýnaldyқ salasy kәsiporyndary aýқymdy jұmys kөlemin atқarmaқ. Tazalyқ aılyғy jarııalanýyna baılanysty Oral қalalyқ ardagerler keңesi үndeý қabyldady. Onda ardagerler mekeme-kәsiporyndar, ұıymdar basshy-қyzmetkerleri men қala tұrғyndaryn aılyққa belsendi қatysýғa shaқyrғan. -------------------------------------------------------------------------------------------------- ATAÝLY KҮNDER, ELEÝLІ OҚIҒALARSӘÝІRDІҢ 6-SY, DҮISENBІTaılandtyң memlekettik meıramy ? Chakrı kүni. Chakrı dınastııasynyң negizin қalaýshy ? Rama I құrmetine jyl saıyn atap өtiledi.Oңtүstik Afrıka Respýblıkasynyң negizin қalaýshylar kүni. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR14 jyl bұryn (1995) Қaraғandy қalasyndaғy Lenın kөshesi boıyndaғy ғalym Ebineı Bөketov tұrғan үıge eskertkish taқta ornatyldy.10 jyl bұryn (1999) Almaty oblysy Kөksý aýdanynyң Balpyқ bı kentinde batyr, sheshen, bı Balpyққa eskertkish ornatyldy.ESІMDER35 jyl bұryn (1974) Almaty қalasynyң өңirlik қarjy ortalyғynyң қyzmetin retteý agenttigi tөraғasynyң orynbasary, zaң ғylymynyң kandıdaty, Kembrıdj halyқaralyқ bıografııalyқ ortalyғy halyқaralyқ konkýrsynyң laýreaty NҰRPEIІSOV Darhan Қadyrbaıұly dүnıege keldi. Taldyқorғan қalasynda týғan. Әl-Farabı atyndaғy Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin jәne aspırantýrasyn, Ortalyқ Eýropa ýnıversıtetiniң (Býdapesht) biliktilik arttyrý kýrsyn bitirgen. 2002-2003 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Joғarғy Sotyna қarasty Sot jүıesindegi қyzmetkerler men sýdıalardyң biliktiligin arttyrý ınstıtýtynyң kafedra meңgerýshisi. 2003-2005 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Joғarғy Sotyna қarasty Sot akademııasynyң ғylymı jұmystar jөnindegi prorektory. 2005-2006 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaғy Memlekettik basқarý akademııasy dırektorynyң orynbasary. Қazirgi қyzmetinde 2005 jyldan bastap isteıdi. 50-den astam ғylymı eңbektiң avtory. Eki medalmen marapattalғan. SӘÝІRDІҢ 7-SІ, SEISENBІDүnıejүzilik densaýlyқ kүni. 1950 jyldan bastap, Dүnıejүzilik densaýlyқ saқtaý ұıymy (DDҰ) Jarғysynyң bekitilgen kүnine oraı atap өtiledi. DDҰ jyl saıyn bұl merekeni medıtsınanyң өzekti mәselelerine arnap otyrady.Fashızm құrbany bolғan evreılerdi eske alýdyң halyқaralyқ kүni.Armenııanyң Ұlttyқ meıramy ? Analyқ jәne sұlýlyқ kүni. 1996 jyldan bastap atap өtiledi.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR91 jyl bұryn (1918) «Zvezda Prıırtıshıa» gazetiniң alғashқy sany jaryқ kөrdi. Basylym әr jyldary ýezdik, okrýgtik, oblystyқ gazet retinde jaryқ kөrgen. Қazirgi ataýymen 1963 jyldan bastap shyғady. ESІMDER85 jyl bұryn (1924) tarıh ғylymynyң doktory, professor, Қazaқstannyң eңbek siңirgen ғylym қaıratkeri AHMETOV Әbdirәshıt Raқymұly dүnıege keldi. Қaraғandy oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1949 jyldan ғylymı-pedagogıkalyқ қyzmetpen aınalysқan. 1980-1986 jyldary ? Қazaқstan Kompartııasy Ortalyқ komıteti Partııa tarıhy ınstıtýtynyң dırektory bolғan.70 jyl bұryn (1939) Қazaқstannyң eңbek siңirgen jattyқtyrýshysy SARIEV Borıs Әýbәkirұly dүnıege keldi. Oral қalasynda týғan. 1967-1977 jyldary KSRO halyқtary Spartakıadasynyң қola jүldegeri, «Dınamo» Ortalyқ Keңesi birinshiliginiң kүmis jүldegeri, KSRO jastar құrama komandasynyң mүshesi, Қazaқstannyң birneshe ret chempıony bolғan.50 jyl bұryn (1959) medıtsına ғylymynyң kandıdaty, Қazaқstannyң eңbek siңirgen қaıratkeri ShAIDAROV Mәjıt Zeınollaұly dүnıege keldi. Astana қalasynda týғan. Tselınograd medıtsına ınstıtýtyn, «Tұran» ýnıversıtetin bitirgen. 1992-1995 jyldary ? Aқmola қalalyқ ınfektsııalyқ aýrýhanasynyң dәrigeri. 1995-1997 jyldary ? Aқmola medıtsına ınstıtýtynyң dotsenti. 1997-2000 jyldary ? Aқmola қalalyқ ınfektsııalyқ aýrýhanasynyң dәrigeri, bas dәrigeri. 2000-2005 jyldary ? Astana қalalyқ densaýlyқ saқtaý departamentiniң dırektory. 2005-2006 jyldary Astana қalasy 1-shi aýrýhanasynyң bas dәrigeri. 2006-2008 jyldary Қaraғandy oblystyқ densaýlyқ saқtaý departamentiniң dırektory bolғan. 55 jyl bұryn (1954) tanymal gonkongtyқ jәne amerıkandyқ akter, kınorejısser, prodıýser, kaskader jәne stsenarııshi, әnshi ChAN Djekı (Chen Ganshen) dүnıege keldi. Ol 100-den astam fılmde basty rөldi somdaғan jәne әlemge tanymal azııalyқ akterlerdiң biri. Sonymen қatar tanymal pop-oryndaýshy, 1984 jyldan 20 albomғa 100-den astam trek shyғarғan. SӘÝІRDІҢ 8-І, SӘRSENBІHalyқaralyқ syғandar kүni. 1971 jyly birinshi Bүkildүnıejүzilik syғandar kongresi өtkizildi. Osy kongreste Bүkildүnıejүzilik syғandar odaғy құrylyp, әnұrany men týy қabyldandy. Syғan týraly alғashқy estelikter 1501 jyly syғan taborynyң kөsemi Vasıldiң Lıtva knıazi Aleksandr Kazımırovıchten kүzet gramotasyn alғan kezden bastaý alady. Bүgingi taңda atalmysh mereke iri syғan ұıymdary bar 60-қa jýyқ elde jyl saıyn atap өtiledi.Halyқaralyқ taıtszı jәne tsıgýna kүni (ımýnıtetti kүsheıtýge arnalғan kөne қytaılyқ jattyғýlar jүıesi).Býddanyң týғan kүni. Bұl kүni әlemniң barlyқ býddısteri býdda dininiң negizin қalaғan әýlıeniң týғan kүnin atap өtedi. 2000 jyly Býddanyң týғan kүni ıÝNESKO-nyң kүntizbesine engizilgen.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR185 jyl bұryn (1824) Batys Sibir general-gýbernatory P.Kaptsevıchtiң bұıryғymen polkovnık Bronevskııdiң otrıady Қarқaraly syrtқy okrýgin, al sol jylғy sәýirdiң 29-da podpolkovnık Grıgorovskııdiң otrıady Kөkshetaý syrtқy okrýgin ashty. Қarқaraly okrýginiң aғa sұltany bolyp Bөkeı hannyң týysy Tұrsyn Shyңғysov, al Kөkshetaý okrýgine Ýәlı hannyң ұly Ғұbaıdolla Ýәlıhanov saılandy. 10 jyl bұryn (1999) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң Jarlyғymen Aқmola oblysynyң әkimdigi Astana қalasynan Kөkshetaýғa kөshirildi. 4 jyl bұryn (2005) Almatyda Қazaқstan Respýblıkasy Ұlttyқ bankiniң «Tәýelsiz Қazaқstannyң monetalary» atty foto kөrmesi өtti. Kөrmege қoıylғan jәdigerlerdiң қatarynda «Қyzyl kitap», «Nomadtar altyny», «Tarıhı-sәýlet eskertkishteri», «Қazaқstannyң қyzyl kitaby», «Sport», «Kөne Tүrkistan» serııalary boıynsha shyққan monetalardyң sýretteri bar.4 jyl bұryn (2005) Almatyda Halyқaralyқ ekonomıka mektebi ashyldy. Atalmysh mektep Қazaқstan-brıtan tehnıkalyқ ýnıversıtetiniң bir bөligi bolyp tabylady.3 jyl bұryn (2006) Almatydan Soltүstik beldeýge Қazaқstannyң alғashқy polıarlyқ ekspedıtsııasy shyқty.ESІMDER110 jyl bұryn (1899-1977) bıologııa ғylymynyң doktory, professor, Қazaқstan Ғylym akademııasynyң akademıgi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen ғylym қaıratkeri, KSRO Memlekettik syılyғynyң laýreaty GALÝZO Illarıon Grıgorevıch dүnıege keldi. Lenıngrad mal dәrigerlik ınstıtýtyn, KSRO Ғylym akademııasy Zoologııa ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. 1933-1946 jyldary ? KSRO Ғylym akademııasy Tәjik bazasynyң aғa ғylymı қyzmetkeri, Қazaқ fılıalynyң zerthana meңgerýshisi, fılıal tөraғasynyң orynbasary. 1946-1951 jyldary ? Қazaқstan Ғylym akademııasynyң akademık hatshysy. 1946-1977 jyldary Қazaқstan Ғylym akademııasy Zoologııa ınstıtýtynyң dırektory, zerthana meңgerýshisi bolғan. «Lenın», «Eңbek Қyzyl Tý», «Құrmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen, Қazaқ KSR Joғarғy Keңesiniң құrmet gramotasymen, E.Pavlovskıı atyndaғy altyn medalmen marapattalғan.70 jyl bұryn (1939) jazýshy, tarıh ғylymynyң kandıdaty TOLMAChEV Gennadıı Ivanovıch dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin, KOKP OK janyndaғy Қoғamdyқ ғylymdar akademııasyn bitirgen. «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniң tilshisi, «Komsomolskaıa pravda» gazetiniң Қazaқstandaғy tilshisi қyzmetterin atқarғan. 1975-1999 jyldary ? «Ognı Alataý», «Narodnyı Kongress Kazahstana» gazetteriniң, «Prostor» jýrnalynyң bas redaktory bolғan. Қalamgerdiң birneshe kitaby jaryқ kөrgen. Kөrkem aýdarma salasynda O.Әýbәkirovtiң «Sıқyrshy» syқaқ әңgimeler kitabyn orys tiline tәrjimalaғan. «Halyқtar dostyғy» ordenimen, medaldarmen marapattalғan.55 jyl bұryn (1954) Қazaқ radıosy baғdarlamalar dırektorynyң orynbasary BEIІSBAI Saıasat Eralyұly dүnıege keldi. Almaty oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. «Egemen Қazaқstan» respýblıkalyқ gazetiniң Almaty oblysy boıynsha tilshisi, menshikti tilshisi bolғan. 1993-2004 jyldary ? «Azattyқ» radıosynyң tilshisi. 2004-2007 jyldary ? «Dala men қala» gazeti bas redaktorynyң orynbasary, redaktory. Қazirgi қyzmetinde 2007 jyldan bastap isteıdi.35 jyl bұryn (1974) Қazaқstan Respýblıkasy Parlamenti Mәjilisiniң depýtaty, Әleýmettik-mәdenı damý komıtetiniң mүshesi SYZDYҚOVA Baқyt Ahmetқyzy dүnıege keldi. Astana қalasynda týғan. S.Seıfýllın atyndaғy Aқmola ýnıversıtetin bitirgen. Eңbek jolyn Eýrazııa ýnıversıtetinen bastaғan. 1999-2006 jyldary Astana қalalyқ mәslıhatynyң depýtaty, Әleýmettik jәne ұlttyқ-mәdenı damý jөnindegi komıssııasynyң tұraқty tөraғasy, Astana қalasyndaғy «Aқbota» қoғamdyқ balalar қorynyң atқarýshy dırektory, Қazaқstan Respýblıkasy Balalar қorlary keңesiniң atқarýshy hatshysy bolғan. 2006-2007 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Bilim jәne ғylym mınıstrligi Balalar құқyn қorғaý jөnindegi komıtetiniң tөraғasy қyzmetin atқarғan. Depýtattyқ өkilettiligi 2007 jyly bastaldy. Ol «Shabyt» halyқaralyқ shyғarmashyl jastar festıvaliniң laýreaty atanғan. Medaldarmen marapattalғan. SӘÝІRDІҢ 9-Y, BEISENBІBolıvııa Respýblıkasynyң Memlekettik meıramy ? Konstıtýtsııa kүni. Bolıvııa ? Oңtүstik Amerıkada ornalasқan memleket. Resmı astanasy ? Sýkre қalasy, biraқ Үkimeti La-Pas қalasynda ornalasқan. Resmı tili ? ıspan tili, degenmen tұrғyndardyң kөpshilik bөligi kechýa, aımara jәne gýranı tilderinde sөıleıdi. Memleket Benı, Kochabamba, La-Pas, Orýro, Pando, Potosı, Santa-Krýe, Tarıha, Chýkısaka atty 9 departamentke bөlinedi. Grýzııada қaza tapқandardy eske alý kүni. Bұl kүn eldiң jaңa tarıhyna tәýelsizdikti қalpyna keltirý jәne 1989 jyly Tbılısıdegi beıbit sherýdi қýyp-taratý barysynda қaza tapқandardy eske alý kүni retinde endi. Fınn jazýynyң negizin қalaýshy ? Agrıkola Mıkael kүni (1510-1557). Ol fınn әlipbıin құryp, hrıstıandardyң dinı shyғarmasy Jaңa өsıetti jәne Kөne өsıettiң keıbir kitaptaryn fınn tiline aýdarғan. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR16 jyl bұryn (1993) «Қazaқstan Respýblıkasynyң қorғanys jәne қarýly kүshteri týraly» Қazaқstan Respýblıkasynyң zaңy қabyldandy.9 jyl bұryn (2000) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev Baký қalasynda өtken «Қorқyt ata kitaby» eposynyң 1300 jyldyғyna arnalғan merekelik mәjiliske қatysty.ESІMDER40 jyl bұryn (1969) Қazaқstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty Apparaty saraptama bөliminiң meңgerýshisi, zaң ғylymynyң kandıdaty ÝAҚBAEV Marat Sұltanұly dүnıege keldi. Қaraғandy қalasynda týғan. E.Bөketov atyndaғy Қaraғandy memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Қaraғandy memlekettik ýnıversıtetiniң, Eýrazııa ýnıversıtetiniң, Reseı-Қazaқstan gýmanıtarlyқ ýnıversıtetiniң Astanadaғy fılıalynyң oқytýshysy, aғa oқytýshysy bolғan. 1999-2001 jyldary ? L.Gýmılev atyndaғy Eýrazııa ұlttyқ ýnıversıtetiniң kafedra meңgerýshisi. 2001-2004 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty Apparaty құқyқtyқ saraptama bөliminiң konsýltanty, Zaңdar jәne құқyқtyқ reforma komıteti hatshylyғynyң meңgerýshisi, құқyқtyқ saraptama bөliminiң meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. Қazirgi қyzmetinde 2004 jyldan bastap isteıdi. Birneshe medalmen marapattalғan.25 jyl bұryn (1984) tenısten sport sheberi, halyқaralyқ dәrejedegi sport sheberi DOSҚARAEV Dıas Baýyrjanұly dүnıege keldi. Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Arys қalasynda týғan. 1998-2001 jyldary Қazaқstannyң jeti dүrkin chempıony, Azııanyң eki dүrkin chempıony, Үzdik ұlttyқ oıynshylar әlem birinshiliginiң jүldegeri, Halyқaralyқ týrnırlerdiң jeңimpazy atanғan. 2001 jyly Manıle қalasynda tennısten өtken Devıs kýbogyna қatysқan. SӘÝІRDІҢ 10-Y, JҰMA ESTE ҚALAR OҚIҒALAR17 jyl bұryn (1991) Jambyl oblysyna қarasty Jýaly aýdanynyң ortalyғy Býrnoe selosyna Baýyrjan Momyshұlynyң esimi berildi.16 jyl bұryn (1993) Ashғabad қalasynda Қazaқstan jәne Orta Azııa memleketteriniң «Naýryz» halyқaralyқ teatr festıvali өtti. Semeı қazaқ drama teatry sahnalaғan O.Sүıleımenov pen B.Mұқaıdyң «Zamanaқyr» tragedııasy arnaıy jүldege ıe boldy.13 jyl bұryn (1996) Reseı Federatsııasynda Қazaқstannyң әdebı jәne mәdenı kүnderi өtti.13 jyl bұryn (1996) Almatyda Eýropalyқ komıssııa өkildiginiң resmı ashylý saltanaty өtti.ESІMDER80 jyl bұryn (1929) қara metallýrgııa salasy boıynsha tұңғysh қazaқ ғalymy, tehnıka ғylymynyң kandıdaty, ekonomıka ғylymynyң doktory, professor, Қazaқstan Ұlttyқ ғylym akademııasynyң akademıgi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen ғylym қaıratkeri TҮRKEBAEV Edige Aıtjanұly dүnıege keldi. Almaty oblysynda týғan. Mәskeý bolat jәne balқyma ınstıtýtyn jәne aspırantýrasyn bitirgen. 1951-1954 jyldary Қazaқ metallýrgııa zaýytynda bolat қorytýshy sheber, metallýrgııa peshin jөndeý tsehynyң bastyғy, marten tsehy bastyғynyң orynbasary қyzmetterin atқarғan. 1957-1961 jyldary ? Қazaқ KSR Ғylym akademııasy Metallýrgııa jәne ken baıytý ınstıtýtynyң kishi ғylymı қyzmetkeri, Қaraғandy hımııa-metallýrgııa ınstıtýtynyң ғalym hatshysy. 1961-1965 jyldary ? Қaraғandy metallýrgııa kombınaty bas ınjeneriniң orynbasary, bas metallýrgy. 1965-1988 jyldary ? Қazaқ KSR Memlekettik josparlaý komıssııasy janyndaғy Ekonomıka ғylymı-zertteý ınstıtýty dırektorynyң orynbasary, dırektory jәne Memlekettik josparlaý komıssııasy alқasynyң mүshesi. 1988-1996 jyldary Қ.Sәtbaev atyndaғy Қazaқ ұlttyқ tehnıkalyқ ýnıversıteti «Өnerkәsip ekonomıkasy» kafedrasynyң meңgerýshisi bolғan. 1996 jyldan beri osy kafedranyң professory. E.Tүrkebaev praktık-ғalym retinde metallýrgııa salasyndaғy ғylymı jetistikterdi өndiriske engizýge belsene at salysty: metaldy қaıta balқytýda ottekti tıimdi paıdalaný ıdeıasyn әlemde alғash ret kөterip, onyң tehnologııasyn әzirlep, өndiriske engizdi. Onyң osy ғylymı tәjirıbeniң қorytyndysy retinde jaryқ kөrgen «Metallýrgııada ottekti қoldaný» atty monografııasy otandyқ metallýrgııa өndirisinde emes, kөptegen shetelderde de үlken serpin týғyzdy. Ol kөptegen ғylym kandıdattary men doktorlaryn daıarlap, өzindik ekonomıkalyқ mektep қalyptastyrdy. Eki mәrte «Құrmet belgisi» ordenimen marapattalғan. SӘÝІRDІҢ 11-І, SENBІHalyқaralyқ fashıstik kontslagerler tұtқyndaryn bosatý kүni. 1945 jylғy sәýirdiң 11-inde Býhenvald kontslageriniң astyrtyn komıteti қarýly kөterilis ұıymdastyryp, tұtқyndar azattyқ aldy. Sol kezden bastap barlyқ elde Halyқaralyқ fashıstik kontslagerlerdegi tұtқyndardy bosatý kүni atap өtiledi.Ýganda Respýblıkasynyң bostandyқ kүni. Ýganda ? Afrıkanyң shyғysynda ornalasқan memleket. Astanasy ? Kampala қalasy. Memlekettik tili ? aғylshyn tili. Aқsha birligi ? ýganda shıllıngi. Memlekettik құrylysy ? әskerı tәrtip. Memleket basshysy ? prezıdent. Қazirgi Ýganda memleketiniң terrıtorııasynda eýropalyқtar kelgenge deıin 4 memleket bar bolatyn. XV ғasyrda Ortalyқ Ýgandanyң үlken bөligin өzine baғyndyrғan Býnoro koroldigi құryldy. Al XVIII ғasyrdyң soңynda Býganda, Ankole jәne Toro shaғyn koroldikteri Býnorodan bөlinip, tәýelsizdigin jarııalady. 1862 jyly Nil өzeniniң bastaýyn izdep jүrgen brıtandyқ zertteýshiler Djon Hennıng Spek pen Djeıms Grant alғash Ýganda terrıtorııasyna aıaқ basқan eýropalyқtar edi. 1890 jyly aғylshyn-german kelisimi boıynsha el Ұlybrıtanııanyң protektoratyna aınaldy. 1962 jyly қazannyң 9-ynda Ýganda tәýelsiz federatsııalyқ memleket bolyp jarııalandy. 5 jyldan keıin konstıtýtsııaғa sәıkes Ýganda ýnıtarlyқ respýblıkaғa aınaldy. 1971-1985 jyldarda elde әskerı tөңkerister boldy. 300 myңғa jýyқ adam қaza taýyp, kөpshiligi shet elderge қonys aýdardy. Degenmen, 1986 jyldan bastap demokratııalyқ құndylyқtar қalpyna keltirildi. 1995 jyly jaңa konstıtýtsııa қabyldanyp, 1 jyldan keıin elde erkin saılaý өtti. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR 142 jyl bұryn (1867) Vernyı bekinisine қala mәrtebesi berilip, Tүrkistan general-gýbernatorlyғynyң құramyndaғy Jetisý oblysynyң әkimshilik ortalyғy boldy.17 jyl bұryn (1992) Қaraқalpaқstanda «Dostyқ týy» gazeti қazaқ tilinde jaryқ kөrdi.ESІMDER60 jyl bұryn (1949) «Kazakhstan Petroleum» қaýymdastyғy basқarmasynyң tөraғasy NҰRӘLIEV Saғyndyқ Kәrimұly dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin, Bүkilodaқtyқ syrtқy saýda akademııasyn bitirgen. 1986-1989 jyldary ? «Granıt» Almaty өndiristik-tehnıkalyқ kәsipornynyң aғa ınjeneri, 1-shi sanatty ınjeneri. 1989-1990 jyldary ? Қazaқ KSR Mınıstrler Keңesiniң Іs basқarmasy syrtқy baılanys bөliminiң bas mamany. 1991-1992 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti jәne Mınıstrler Kabıneti Apparatynyң aғa referenti, sektor meңgerýshisi, bөlim meңgerýshisiniң orynbasary, Syrtқy ister mınıstrligi Orta, Taıaý Shyғys jәne Afrıka bөliminiң birinshi hatshysy. 1992-1995 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң Tүrkııadaғy Elshiliginiң birinshi hatshysy, Қazaқstan Respýblıkasy Shet el ınvestıtsııalary jөnindegi ұlttyқ agenttiginiң, Shet eldik kapıtaldy paıdalaný jөnindegi komıtetiniң basқarma bastyғy. 1995-1997 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Үkimeti Apparatynyң bөlim meңgerýshisiniң orynbasary, meңgerýshisi. 1997-1998 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Syrtқy ister mınıstrligi basқarmasynyң bastyғy ? 2-shi departamenti dırektorynyң orynbasary. 1999 jyldan «British Petroleum (BP)» kompanııasynyң Қazaқstandaғy өkildiginiң basshysy bolғan. Қazirgi қyzmetinde 2003 jyldan bastap isteıdi. SӘÝІRDІҢ 12-SІ, JEKSENBІBүkilәlemdik avıatsııa jәne kosmonavtıka kүni. 1961 jylғy sәýirdiң 9-daғy KSRO Joғarғy Keңesi Tөralқasynyң Jarlyғymen, adamzattyң eң alғash ғaryshty baғyndyrғanyna oraı atap өtiledi. Tұңғysh ғaryshker ? ıÝrıı Alekseevıch Gagarın bұl saparғa қazaқ jerindegi «Baıқoңyr» ғarysh aılaғynan attandy.Lıberııa Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy ? Ұlttyң құtқarý kүni (1980). Lıberııa ? Afrıkanyң batysynda ornalasқan memleket. Soltүstik-batysynda Serra-Leonemen, soltүstiginde jәne soltүstik-shyғysynda Gvıneıamen, shyғysynda Pil Sүıegi Jaғasymen shektesedi. Batysy men oңtүstigi Atlant mұhıtymen ұshtasyp jatyr. Astanasy ? Monrovııa қalasy. Memlekettik tili ? aғylshyn tili. Aқsha birligi ? lıberııa dollary. Әkimshilik jaғynan 14 graftyққa bөlinedi. Eldi prezıdent basқarady. Joғary atқarýshy organ ? үkimet. Joғarғy zaң shyғarýshy organ ? eki palatadan tұratyn parlament (Senat jәne Өkilder palatasy).Rok-n-roll kүni. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR16 jyl bұryn (1993) «31 arna» alғash efırge shyқty.15 jyl bұryn (1994) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Ә.Nazarbaevtyң jarlyғymen Kәsipkerlikti қoldaý jөnindegi memlekettik komıssııa құryldy.10 jyl bұryn (1999) Almatyda Baıtұrsynov pen Sәtbaev kөsheleriniң қıylysyndaғy skverde ғұlama ғalym, memleket қaıratkeri, akademık Қanysh Imantaıұly Sәtbaevқa eskertkish ashyldy. Avtorlary ? eңbek siңirgen sәýletshi Arystan Қaınarbaev pen sәýletshi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen өner қaıratkeri Tөlegen Dosmaғambetov.7 jyl bұryn (2002) Beıjiңde Shanhaı yntymaқtastyқ ұıymy (ShYҰ 2001 jyly maýsymnyң 15-de құryldy) elderiniң mәdenıet mınıstrleriniң alғashқy kezdesýi өtip, onda mәdenı almasýlardy damytý týraly birikken mәlimdemege қol қoıyldy.48 jyl bұryn (1961) ұshқysh-ғaryshker Gagarın ıÝrıı Alekseevıch «Baıқoңyr» ғarysh aılaғynan «Vostok-1» ғarysh apparatymen әýege kөterildi. 115 mınýttan keıin ғarysh apparaty Reseıdiң Saratov oblysy aýmaғyna қondy.ESІMDER110 jyl bұryn (1899-1964) Қazaқstan geologtary ғylymı mektebiniң negizin қalaýshy, қazaқstandyқ metallogenııa ғylymynyң negizin salýshy, geologııa-mıneralogııa ғylymdarynyң doktory, professor, Қazaқstan Ғylym akademııasyn ұıymdastyrýshylardyң biri әri tұңғysh prezıdenti, KSRO jәne Қazaқstan Ғylym akademııalarynyң akademıgi, Tәjikstan Ғylym akademııasynyң құrmetti mүshesi, қoғam қaıratkeri, KSRO Memlekettik jәne Lenındik syılyқtarynyң laýreaty SӘTBAEV Қanysh Imantaıұly dүnıege keldi. Pavlodar oblysynyң Baıanaýyl aýdanynda týғan. Saýatyn aýyl moldasynan ashқan bolashaқ ғalym Pavlodardaғy orys-қazaқ mektebinde, Semeı mұғalimder semınarııasynda, Tomsk tehnologııa ınstıtýtynyң taý-ken fakýltetinde bilim alғan. Mұғalimder semınarııasynda J.Aımaýytov, M.Әýezov syndy kөrnekti қaıratkerlermen birge oқyғan. Sh.Құdaıberdiұlymen tyғyz baılanysta bolyp, onyң shyғarmashylyғyn joғary baғalaғan. «Alash» қozғalysy қaıratkerleriniң is-әreketine қoldaý bildirgen. 1920-1941 jyldary Baıanaýylda halyқ sýdıasy, «Atbastүstimet» tresi geologııa bөliminiң, Қarsaқtaı mys kombınaty geologııalyқ barlaý bөliminiң bastyғy, kombınattyң bas geology қyzmetterin atқarғan. 1941-1952 jyldary KSRO Ғylym akademııasy Қazaқ bөlimshesiniң құramyndaғy Geologııa ғylymdary ınstıtýtynyң dırektory, KSRO Ғylym akademııasynyң Қazaқ bөlimshesi Tөralқasy tөraғasynyң orynbasary, tөraғasy, Қazaқstan Ғylym akademııasynyң prezıdenti bolғan. 1952 jyly әmirshildik jүıeniң tarapynan қysymғa ұshyrap, қyzmetinen tөmendetilip, Қazaқ KSR Geologııa ınstıtýtynyң dırektory bolyp taғaıyndalғan. 1955 jyly Қazaқ KSR Ғylym akademııasynyң prezıdenti bolyp қaıta saılanyp, өmiriniң soңyna deıin osy қyzmetti atқarғan. 1947 jyly Anglııaғa sapar jasaғan keңes parlamentarııiniң ishindegi қazaқ ғalymyna Ұlybrıtanııanyң eks premer-mınıstri Ý.Cherchıll қaljyңdap «Barlyқ қazaқtar siz sııaқty sұңғaқ, batyr tұlғaly ma?» dep sұrapty. Sonda akademık Қ.Sәtbaev «O, joқ, Cherchıll myrza, қazaқtardyң ishindegi eң kishisi men, meniң halқym menen de bıik» dep jaýap beripti. Osy biraýyz sөzden ғalymnyң dene bitimi ғana emes, jan-dүnıesiniң, halқyn sүıgen jүreginiң de iri ekenin baıқaýғa bolady. Ғalymnyң negizgi ғylymı eңbekteri kentasty kender geologııasy men Қazaқstannyң mıneraldy resýrstaryna arnalғan. Jezқazғan kenin zertteý jәne Ortalyқ Қazaқstannyң (Saryarқanyң) metallogendik jәne boljam kartasyn jasaýda kөp eңbek siңirgen. Ol ғylymғa formatsııalyқ metallogendik analızdiң keshendik әdisin engizgen. 1926-1929 jyldary keni mardymsyz өңir bolyp sanalғan Jezқazғandy iri mys kentasty aýdan қataryna kөterýde Sәtbaevtyң eңbegi өte zor boldy. Bұrynғy geologııalyқ derekterge tereң taldaý jasap, bұl ken aýdanynyң keң kөlemdegi geologııalyқ-barlaý jұmystaryn ұıymdastyrýғa bolatyn iri nysan ekenin dәleldegen. Mıneraldyқ shıkizattarғa baı Saryarқa, Kendi Altaı jәne basқa da aımaқtardy erekshe nazar aýdaryp zerttegen. 1927-1928 jyldary ? Jezқazғan, Қarsaқbaı, Atbasar, Spassk aýdandary, Қaraғandy tas kөmir alaby jәne Қarataý polımetall kenderi jөninde ғylymı maңyzdy eңbekter jarııalaғan. 1929 jyly Atasý temir-marganets kenderin ıgerýdiң negizinde Қaraғandy oblysynda қara metallýrgııa өnerkәsibin damytý týraly mәsele kөtergen. Jezқazғan ? Ұlytaý aýdanynda mystan basқa temir, marganets, kөmir, қorғasyn kenderin ashyp, barlaý nәtıjesinde maңyzdy geologııalyқ қorytyndylar jasaғan. Ұly Otan soғysy jyldarynda tank bronyn құıýғa қajet marganets tapshylyғy týғan kezde Sәtbaevtyң jetekshilik etýimen өte қysқa merzimde Jezdi marganets keni barlanyp, iske қosylғan. Akademıktiң қoldaýymen Almatyda Orta Azııa geofızıka tresi ұıymdastyrylyp, Қazaқ KSR Geologııa jәne jer қoınaýyn қorғaý mınıstrligi құrylғan. Қazaқstan Ғylym akademııasyn ұıymdastyryp, ondaғy bөlimderdi, oғan қaraıtyn ınstıtýttardy, zerthanalardy, sektorlardy, bazalardy dұrys josparlaғan. Ғylymı kadrlar daıyndaý isine үlken jaýapkershilikpen қaraғan. Ғylymı zertteýlerdiң өzekti mәselelerin halyқ sharýashylyғynyң mүddesine baғyttap, sharýashylyқ jәne mәdenı құrylystyң basty mәselelerin sheshýge belsene қatysқan. Jezқazғan ken-metallýrgııa kombınatyn, Қaraғandy men Balқash metallýrgııa zaýyttaryn, Ertis-Қaraғandy arnasyn salý, Maңғystaý, Mұғaljar, Torғaı өңirleriniң tabıғı baılyқtaryn anyқtaý jөninde zertteý jұmystaryn ұıymdastyrý, respýblıkamyzdyң iri mıneraldyқ shıkizat қorlaryn ? Kendi Altaıdy, Қarataý fosforıtin Қostanaı men Jezқazғan ? Ұlytaý өңirlerindegi temir, marganets, t.b. kөptegen ken oryndaryn ıgerý Sәtbaev esimimen tyғyz baılanysty. Sәtbaevtyң geologııadan basқa ғylymdarda, mәdenıet salasynda, tarıhta қaldyrғan eңbekteri mol. Sh.Ýәlıhanov jazyp alғan «Edige» jyrynyң mәtinindegi қazaқ oқyrmandaryna tүsiniksiz arab, tatar sөzderinen tazartyp, қazaқ tiliniң jaңa orfografııasynyң negizinde қaıtadan daıyndaғan. Jezқazғan ? Ұlytaý өңirinen kөptegen etnografııalyқ mұralardy jınap, «Jezқazғan aýdanyndaғy kөne zaman eskertkishteri» atty eңbegin jazғan. Қazaқ orta mektebiniң tөmengi jәne joғary synyp oқýshylaryna arnalғan «Algebra» oқýlyғyn daıyndaғan. 1931 jyly basylғan A.Zataevıchtiң «500 қazaқ әnderi men kүıleri» jınaғyna Sәtbaev қazaқ halқynyң mýzykalyқ mұrasynyң injý-marjany bolyp esepteletin 25 әndi өzi oryndap, orys tilinde ғylymı tүsinikteme berip engizgen. Қazaқstannyң қala, aýyldarynda Sәtbaev esimimen atalatyn jүzdegen kөshe, 40-tan astam mektep jәne kөptegen ғalymnyң eskertkishteri bar. Onyң esimi Қazaқstan Ғylym akademııasynyң Geologııa ғylymdary ınstıtýtyna, bir қala men ғalamsharғa, elimizdiң eң iri tehnıkalyқ oқý orny Қazaқ ұlttyқ tehnıkalyқ ýnıversıtetine berilgen. Sәtbaevtyң құrmetine Joңғar (Jetisý) Alataýy jotasyndaғy mұzdyқ pen shyң, Қarataýdaғy vannadıı ken ornynan tabylғan «Sәtbaevıt» mıneraly, «Akademık Sәtbaev» gladıolıýs gүli atalғan. 4 mәrte Lenın, 2-shi dәrejeli Otan soғysy ordenderimen, medaldarmen marapattalғan.70 jyl bұryn (1939) aқyn, halyқaralyқ Jambyl atyndaғy jәne Қazaқstan Jýrnalıster odaғy syılyғynyң laýreaty ShALҚARҰLY Keңesjan dүnıege keldi. Abaı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ pedagogıkalyқ ýnıversıtetin bitirgen. Respýblıkalyқ Қazaқ radıosynda, baspa redaktsııalarynda әr tүrli қyzmetter atқarғan. «Ғylym» baspasynyң redaktory, «Jetisý» gazetiniң tilshisi, bөlim meңgerýshisi bolғan. 1997 jyly zeınet demalysyna shyққan. Aқynnyң «Shýaқ», «Sәske syry», «Aқ sapar», «Aқ kөbelek», «Sharapat», «Aınagүl», «Kөlden esken lep», «Botaқan», «Joңғar dalasynda», t.b. өleң jınaқtary jaryқ kөrgen. Ol kөrkem aýdarma salasynda Mұstaı Kәrim, D.Kýgýltınov, G.Abashıdze, Nızamı, Gүlhanı jәne moңғol, өzbek, ұıғyr aқyndarynyң өleңderin қazaқ tiline tәrjimalaғan. Өziniң týyndylary orys, moңғol, өzbek, latysh, eston, әzirbaıjan tilderine aýdarylғan. 30-daı kүı men 45-teı әnniң avtory. Aқyn Respýblıkalyқ telefestıvaldiң, M.Jұmabaev, Dýlat Babataıұlyna arnalғan jyr mүshәıralarynyң jүldegeri atanғan.60 jyl bұryn (1949) Respýblıkalyқ bıýdjettiң atқarylýyn baқylaý jөnindegi esep komıtetiniң mүshesi, ekonomıka ғylymynyң kandıdaty ҚOSJANOV Tөrehan Bekbolұly dүnıege keldi. Almaty oblysynda týғan. Almaty halyқ sharýashylyғy ınstıtýtyn bitirgen. Қazaқ KSR Memlekettik josparlaý komıteti janyndaғy Josparlaý jәne normatıvter ғylymı-zertteý ekonomıkalyқ ınstıtýtynyң kishi, aғa ғylymı қyzmetkeri, sektor meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. 1992-1993 jyldary ? «KEMPO» korporatsııasynyң bas mamany, departament bastyғynyң orynbasary. 1993-1994 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti jәne Mınıstrler Kabıneti Apparatynyң konsýltanty. 1994-1995 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabınetiniң Іs basқarmasy bөlimi meңgerýshisiniң orynbasary. 1997-1998 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaғy Joғary ekonomıkalyқ keңes hatshylyғynyң, Ornyқty damý jөnindegi ұlttyқ keңes hatshylyғynyң meңgerýshisi. 1998-2000 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiliginiң jetekshisi hatshylyғynyң meңgerýshisi. 2000-2006 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiligi bөlim meңgerýshisiniң orynbasary, birinshi orynbasary, meңgerýshisi, әleýmettik-ekonomıkalyқ saraptama bөliminiң bas ınspektory. Қazirgi қyzmetinde 2006 jyldan bastap isteıdi.60 jyl bұryn (1949) Қazaқstannyң eңbegi siңirgen jattyқtyrýshysy, Қazaқstan Respýblıkasynyң tөreshisi, halyқ aғartý isiniң үzdigi IMANBAEV Baқyt dүnıege keldi. Almaty oblysynda týғan. 1972-1973 jyldary ? Қaskeleң қalasyndaғy balalar men jasөspirimder mektebinde sporttyқ gımnastıkadan jattyқtyrýshy. 1973-1991 jyldary Almaty oblysy Қarasaı aýdanyndaғy orta mektepte dene tәrbıesiniң oқytýshysy bolғan. 1992 jyldan aýdandyқ sport komıtetiniң tөraғasy, Jastar isi, týrızm jәne sport basқarmasynyң bastyғy қyzmetterin atқarғan.170 jyl bұryn (1839-1888) Ortalyқ Azııany zertteýshi orys saıahatshysy, Peterbor Ғylym akademııasynyң құrmetti mүshesi, general-maıor PRJEVALЬSKII Nıkolaı Mıhaılovıch dүnıege keldi. Reseıdiң Smolensk gýbernııasynda týғan. Peterbor Bas shtab akademııasyn bitirgen. 1864-1867 jyldary Varshava ıýnkerler ýchılışesinde oқytýshylyқ қyzmet atқardy. 1867-1869 jyldary Ýssýrıı өlkesine saıahat jasady. 1870-1885 jyldary Orys geografııa қoғamynyң Ortalyқ Azııaғa ұıymdastyrғan tөrt ekspedıtsııasyn basқardy. Prjevalskıı Ortalyқ Azııaғa jasaғan besinshi saıahaty kezinde Ystyқkөl jaғasynda қaıtys boldy. Ol bұryn ғylymғa beımәlim Gobı, Ordos, Alashan, Takla-Makan, Tsaıdam shөlderine sıpattama jazdy. Nanshan, Kýnlýn, Soltүstik Tıbet taý jүıeleriniң ornyn anyқtap kartaғa tүsirdi. Gýmboldt, Rıtter, Kolýmb, Altyntag, Mәskeý, taғy basқa jotalardy, birneshe kөldi ashty. Қytaıdyң ұly өzenderi ıAntszy men Hýanheniң bastaýyna jetti. 231 pýnkttiң absolıýttik bıikteri men 63 astronomııalyқ pýnkttiң orny anyқtaldy. Janýarlar men jәndikterdiң 7,5 myңnan astam tүrin sıpattap jazyp, 18 myң өsimdikter men kөptegen mıneraldardyң baғaly kollektsııalaryn jınady. Jabaıy tүıe men jabaıy jylқy (keıinnen Prjevalskıı jylқysy dep ataldy) tegin ashty. 1886 jyly Peterbor Ғylym akademııasy Prjevalskııdi «Ortalyқ Azııa tabıғatyn tұңғysh zertteýshige» atty arnaıy daıyndalғan altyn medalmen marapattady. Prjevalskıı esimimen Kýnlýn taýy jүıesindegi jota, Moңғol Altaıyndaғy mұzdyқ, Alıaska tүbegi men Kýrıl aralyndaғy mүıis atalady. Үzdik geografııalyқ zertteý jұmystaryn marapattaýғa Prjevalskıı atyndaғy syılyқ, altyn jәne kүmis medaldar taғaıyndalғan. Prjevalskııge Sankt-Peterborda jәne Ystyқkөl jaғasyndaғy қabiriniң basyna eskertkish қoıylғan.