QazAqparat-Anons: sáýirdiń 23-i men 25-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASY

Sáýirdiń 21-23-i kúnderi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Koreıa Respýblıkasyndaǵy memlekettik sapary ótýde.

ÚKІMET

Sáýirdiń 23-inde Ádilet mınıstrliginde Memlekettik qyzmetterdiń sapasy men qoljetimdiligin baqylaý jáne monıtorıngileý jónindegi respýblıkalyq qoǵamdyq keńestiń májilisi bolady.

Sáýirdiń 23-inde Bnews.kz portalynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary A.Evnıevtiń qatysýymen on-laın konferentsııa bolady.

PARLAMENT

Sáýirdiń 23-inde Qostanaı oblysynan saılanǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń shyǵyp qalǵan depýtatynyń ornyna saılaý ótedi.

Sáýirdiń 23-inde Parlament Senatynda Agrarlyq máseleler jónindegi komıtettiń otyrysy bolady.

QAZAQSTAN JÁNE ÁLEM

Sáýirdiń 24-inde «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan «Brız-M» blogy men AMS-4R ǵarysh apparaty bar «Porton-M» zymyran tasyǵyshy ushyrylady.

Sáýirdiń 23-24-inde Almatydaǵy «Qazaqstan» qonaqúıinde Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Nurlan Ermekbaevtyń tóraǵalyǵymen Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary keńesiniń Aǵa laýazymdy tulǵalary komıtetiniń kezekti májilisi bolady.

ÁLEM

Sáýirdiń 21-i men 27-si aralyǵynda Vısbadende ((Gessen federaldyq jeri) shyǵyseýropalyq kınonyń halyqaralyq «Go East» («Shyǵysqa qaraı alǵa») festıvali ótedi.

Sáýirdiń 27-si men mamyrdyń 4-i aralyǵynda Ázirbaıjan astanasy - Bakýde mektep oqýshylarynyń hımııa páninen Mendeleev olımpıadasy ótedi.

QOǴAM

Sáýirdiń 15-inen mamyrdyń 15-ine deıin elimizde «Balalar - bizdiń bolashaǵymyz» aktsııasy ótýde.

Sáýirdiń 9-ynan mamyrdyń 9-yna deıin elimizde Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan «Erlik dańqy óshpeıdi» aktsııasy ótýde.

Sáýirdiń 22-24-i aralyǵynda Býrabaıda QR Prezıdenti janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa men BUU-nyń Damý baǵdarlamasy birlesip trenıng ótkizedi. Genderlik saıasatty ilgeriletýde memlekettik qyzmetkerlerdiń áleýetin arttyrý máselesine arnalǵan trenıng «Qazaqstan Respýblıkasynda Genderlik teńdikti qamtamasyz etý sharalaryn jetildirý jónindegi ulttyq komıssııany qoldaý» jobasy aıasynda ótýde.

Sáýirdiń 23-i men 30-y aralyǵynda Qazaqstanda «Igilikti is - ár kún saıyn» uranymen Іzgilik aptalyǵy ótedi.

SPORT

Sáýirdiń 19-y men 23-i aralyǵynda Astanada «Astana-Arena» stadıonynda «Ole Brazıl Klab» (Brazılııa, San-Paýlo) fýtbol akademııasy jetekshi jattyqtyrýshylarynyń qatysýymen Qazaqstannyń jas fýtbolshylarymen sheberlik sabaqtary ótedi.

Sáýirdiń 24-inde Pavlodarda djıý-djıtsý boıynsha respýblıkalyq týrnır ótedi.

Sáýirdiń 24-25-i kúnderi Qaraǵandyda djıp-sprıntten QR chempıonaty ótedi.

Sáýirdiń 26-synda elordadaǵy «Astana-Arena» stadıonynda jasóspirimder arasynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Kýbogy» ІІІ halyqaralyq týrnıri ótedi.

Sáýirdiń 26-synda elordadaǵy «Qazaqstan» sport saraıynda halyqaralyq sanattaǵy sport sheberi A.Gavrılovty eske alýǵa arnalǵan júzýden Qazaqstan birinshiliginiń saltanatty ashylý rásimi bolady.

ASTANA

Sáýirdiń 22-23-inde saǵat 10.00-de Qazaqstandaǵy prezıdenttik ınstıtýttyń jıyrma jyldyq damý qorytyndysyna arnalǵan «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy prezıdenttik ınstıtýt: tarıhy jáne qazirgi kezeńi» atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferentsııa ótedi.

Sáýirdiń 22-23-i kúnderi L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııalyq Ulttyq ýnvıersıtette «Qazaqstandaǵy Germanııa jyly» aýqymynda nemis-qazaqstan qoǵamynyń uıymdastyrýymen «Germanııadaǵy Islam», «Berlın fızıkasynyń tarıhy» taqyryptarynda dárister oqylady.

Sáýirdiń 23-inde Ulttyq akademııalyq kitaphanada Ashyq esik kúni bolady.

Sáýirdiń 23-inde Tuńǵysh Prezıdent murajaıynda «Dańqty erlikti jas urpaq umytpaıdy» degen taqyrypta ashyq sabaq bolady.

Sáýirdiń 23-inde «Arena-Astana» stadıonynda «QR Prezıdentiniń Kýbogy» halyqaralyq jasóspirimder týrnırine arnalǵan baspasóz máslıhaty bolady.

Sáýirdiń 24-inde «Biz - taza qala úshin» aılyǵy aýqymynda jalpyqalalyq senbilik ótedi.

ALMATY

Sáýirdiń 21-23-i kúnderi «Atakent» kórme ortalyǵynda «Mektep 2010», «JOO 2010, «Mansap 2010» «Infoteh 2010» «Bilim týrızmi 2010», «Іskerlik jáne oqýlyq ádebıet 2010» halyqaralyq kórmeleri ótýde.

Sáýirdiń 22-23-i kúnderi «Bilim -kúsh» uranymen Cisco Expo aqparattyq tehnologııalary boıynsha jyl saıynǵy konferentsııa ótýde.

Sáýirdiń 23-inde QR Ulttyq kitaphanasynda Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵyna arnalǵan «Eýropaǵa jol - órkenıetke jol» kitap kórmesiniń ashylýy ótedi.

Sáýirdiń 23-inde Almaty qalasynda (Abylaı han dańǵyly,38, M.Mámetova kóshesimen qıylysy) Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatrynda saǵat 15.00-de , Búkilálemdik zııatkerlik menshik uıymymen bekitilgen halyqaralyq zııatkerlik menshik Kúni qarsańynda, "Shapaǵat-2010" konkýrsynyń nátıjesin qorytyndylaý jáne jańa laýreattar men jeńimpazdardy marapattaý saltanaty ótedi.

Sáýirdiń 23-inde Tuńǵysh Prezıdent Qorynda «Qazaqstannyń eýropalyq perspektıvasy: seriktestiktiń jańa kezeńderi» atty halyqaralyq konferentsııa bolady.

Sáýirdiń 23-inde Qazaqtyń ál-Farabı atyndaǵy ýnıversıtetinde «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy prezıdenttik ınstıtýty: tarıh jáne qazirgi ýaqyt» degen taqyrypta halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa bolady.

Sáýirdiń 23-inde Ulttyq kitaphanada «Eýropaǵa jol - órkenıetke jol» kitap kórmesi bolady.

Sáýirdiń 23-inde «Qazaqstan» qonaqúıinde Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary keńesiniń Aǵa laýazymdy tulǵalary komıtetiniń kezekti otyrysyna arnalǵan brıfıng bolady.

AIMAQTAR

ShYǴYS QAZAQSTAN OBLYSY

Sáýirdiń 15-i men 29-y aralyǵynda Semeı qalasyndaǵy Abaı atyndaǵy kitaphanada Germanııanyń Qazaqstandaǵy jyly aýqymynda «Qazirgi Germanııa» kórmesi ótýde.

Sáýirdiń 24-25-i kúnderi Semeıdegi F.Dostoevskıı atyndaǵy orys drama teatrynda Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan «Maıdanger qyz» spektakliniń premerasy ótedi.

QYZYLORDA OBLYSY

Sáýirdiń 16-sy men 20-sy aralyǵynda Qyzylordada jalpy bilim beretin mektepter pánderinen respýblıkalyq olımpıada ótýde.

ATAÝLY KÚNDER. ELEÝLІ OQIǴALAR. MEREITOILAR.

SÁÝІRDІŃ 23-І, JUMA

Dúnıejúzilik kitap jáne avtor quqyǵy kúni. Dúnıejúzilik kitap jáne avtor quqyǵy kúni 1995 jyly 15 qarashada ıÝNESKO - nyń 28 sessııasynda jarııalandy (Qarar №3.18).

Sheshim halyqtyń saýatyn ashý maqsatymen, mádenıetti dástúrdiń damýyn uǵyndyrý úshin qabyldandy, jáne de kitap bilim berýdiń eń úlken quraly bolyp tabylady, taǵy da ony eń senimdi ádispen saqtaıdy. Qararda bul kúni kitap kórmeleri men jármeńkelerdiń ótkizilýi áserli bolady dep tanylǵan.

Bul kún 23 sáýir 1616 jyly ómirden qaıtqan Mıgel de Servantes, Ýılıam Shekspır (ıÝlıan kúntizbesi boıynsha), Inka Garsılaso de la Vegany eske alý maqsatynda bekitilgen. Kitaptyń arqasynda eń aldymen bilimge, oıǵa rýhanı moraldyq qundylyqtarǵa, adamzattyń shyǵarmashylyq jetistikterimen ásemdilikti túsinýine jol ashylady. Kitap - bul san alýan mádenıetti álemniń terezesi jáne de ár túrli ýaqyttaǵy órkenıetpen keńistikti jalǵastyryp turatyn kópir.

Dúnıejúzilik kitap jáne avtor quqyǵy kúnin atap óte turyp, biz kitaptyń saqtalýynyń mańyzdylyǵyna erekshe kóńil bólýimiz kerek jáne de ár memleket óz mádenıettin arttyra túsirýi kerek.

OQIǴALAR

430 jyl buryn (1580) Tashkent bıleýshisi Baba sultan Aqnazar (Haqnazar) handy opasyzdyqpen óltirdi. Munyń aldynda Sharaphana mańynda sol Baba sultannyń qolynan Aqnazardyń eki uly qaza tapqan. Aqnazar úsh tarap - úsh ulysty aǵaly-inili úsh týysqan bastaǵan Úsh júz dep jarııalap, bastaryn qaıta qosqan bolatyn.

5 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.A.Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııalyq zańyna ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly «Qazaqstan Respýblıkasynyń saılaýy týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń lıtsenzııalaý suraqtary boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Konstıtýtsııalyq Zańdaryna qol qoıdy.

1 jyl buryn (2009) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy merekeler týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy. Zań Naýryz meıramyn merekeleý kúnderin naýryzdyń 21-nen 23-ne deıin ulǵaıtýdy jáne Qazaqstan Respýblıkasy kúnin merekeleýdi alyp tastaýdy kózdeıdi.

1 jyl buryn (2009) Polshadaǵy Velıkopolskı aımaǵynyń astanasy Poznan qalasynda Adam Mıtskevıch atyndaǵy ýnıversıtettiń Shyǵystaný jáne túrkitaný ınstıtýtynda qazaq bólimi ashyldy.

Polshanyń eń iri oqý oryndarynyń birinde qazaq bóliminiń ashylýy polıak ǵylymı-pedagogıkalyq jáne stýdentter qoǵamynyń elimizge, onyń mádenıeti men salt-dástúrlerine, tarıhy men tiline degen qyzyǵýshylyǵyn bildiredi.

ESІMDER

100 jyl buryn (1910-1986) ǵalym-bıohımık, medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri VERBOLOVICh Petr Alekseevıch dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Ýkraınanyń Zaporoje oblysynda týǵan. Dnepropetrovsk medıtsınalyq ınstıtýtyn bitirgen.

1946 jyldan Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtynda assıstent, dotsent, kafedra meńgerýshisi bolǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri adam bıohımııasyna arnalǵan. Mıoglobın jáne basqa hromoproteıdter bıohımııasyn zerttedi. Mıoglobınniń et qyzmetine, janýarlar júıke júıesine tıgizetin áserin anyqtady. Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýty janynda ortalyq ǵylymı-zertteý zerthanasyn uıymdastyrdy.

«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1950) ánshi, professor, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń ánshisi ÁBІLEV Shahımardan Qaıdaruly dúnıege keldi.

Pavlodar oblysy Sharbaqty aýdanynda týǵan. Almaty estrada-tsırk óneri stýdııasyn, Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty konservatorııasyn bitirgen.

1973-1975 jyldary - Qazaq akademııalyq opera jáne balet teatrynyń ánshisi. 1981-1982 jyldary - Qazaq fılarmonııasynyń, Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty konservatorııasy janyndaǵy opera stýdııasynyń solo-ánshisi bolǵan. 1981-1997 jyldary Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty konservatorııasynyń aǵa oqytýshysy, vokaldyq óner fakýltetiniń dekany, dotsent qyzmetterin atqarǵan. 1997 jyldan - án salý kafedrasynyń professory.

Ánshi repertýarlarynan qazaq, orys, taǵy basqa elderdiń kompozıtorlary Abaı Qunanbaıulynyń, Rahmanınovtyń, Chaıkovskııdiń, Bızeniń, Verdıdiń, Ahmet Jubanovtyń mýzykalyq shyǵarmalary eleýli oryn alǵan. Gastroldik saparmen Mońǵol Halyq Respýblıkasynda, Reseıde, taǵy basqa kóptegen elderde bolǵan. 1989 jyly Halyqaralyq «Altyn alma» festıvaline qatysyp óner kórsetken. Kúlásh Baıseıitova atyndaǵy 2-respýblıkalyq baıqaýynyń, Erevan qalasynda ótken M.Glınka atyndaǵy Búkilodaqtyq ánshiler baıqaýynyń júldegeri.

SÁÝІRDІŃ 24-І, SENBІ

Halyqaralyq jastar yntymaqtastyǵy kúni. Halyqaralyq jastar yntymaqtastyǵy kúni Dúnıejúzilik demokratııalyq jastar federatsııasynyń sheshimimen jyl saıyn 1957 jyldan bastap atalyp ótedi. Bul ataýly kún buqaralyq aqparat quraldary men memlekettik organdardyń jastar máselelerine nazaryn aýdarýǵa baǵyttalǵan.

1955 jyly Azııa men Afrıka elderiniń Bandýng konferentsııasynda sheshim qabyldanǵan kúnnen bastap, otarshyldyqqa qarsylyq bildirip, beıbitshilikti qoldaıtyn jastardyń halyqaralyq yntymaqtastyǵy kúni retinde atap ótiledi.

Halyqaralyq astronomııa kúni. Bul mereke 1973 jyly Amerıkada dúnıege kelip, astronomııa jankúıerlerin «Astronomııany adamzatqa tanystyrýshylar» degen bir urannyń astyna jınady. Búginde bul qozǵalysty Astronomııa lıgasy, Tynyq muhıt Astronomııalyq qoǵamy, Halyqaralyq Planetarııler odaǵy basqarady.

Astronomııa kúnin ádette senbi kúni, aı ortalanyp, sáýir aıaqtalyp, mamyr bastaý alar kezde toılaıdy. Bul kúni kóptegen elderde myńdaǵan astronomııalyq klýbtar, ǵylymı murajaılar men rasythanalar, planetarııler ártúrli qyzyqty sharalar uıymdastyryp, kópshilikke dárister oqyp, telekonferentsııa, birikken jobalar jasap, juldyzdy aspandy teleskoptarmen tamashalatady.

OQIǴALAR

20 jyl buryn (1990) Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi N.Á.Nazarbaevty Qazaq KSR-niń tuńǵysh Prezıdenti etip saılady.

20 jyl buryn (1990) Qazaq KSR-iniń «Qazaq KSR Prezıdenti qyzmetin bekitý jáne Konstıtýtsııaǵa (Negizgi zań) ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańy, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń «Qazaq Keńes Sotsıalıstik Respýblıkasynyń Prezıdenti týraly» Jarlyǵy qabyldandy.

15 jyl buryn (1995) jazýshy Qasym Qaısenovke, ardagerler Alekseı Kýlakov pen Mýrdın Taıpovke «Halyq qaharmany» ataǵy berildi.

15 jyl buryn (1995) Túrkııada Abaı kúnderiniń aıasynda Abaıdyń (1845-1904) shyǵarmashylyǵyna arnalǵan merekelik sharalar ótti. Ankarada saltanatty túrde jańa mektep ashyldy, atalǵan mektepke qazaqtyń uly aqyny Abaıdyń esimi berildi. Túrkııadaǵy Qazaqstan Elshiliginiń qoldaýymen, onda Abaıdyń murajaıy ashyldy.

10 jyl buryn (2000) Almatyda «Eýrazııa - 2000» ekonomıkalyq sammıti óz jumysyn bastady.

ESІMDER

85 jyl buryn (1925-1991) ken isi salasyndaǵy qazaq ǵalymy, Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi, tehnıka ǵylymynyń doktory, professor, jer qoınaýyn ashyq qazý salasy mamany MUSTAFINA Ásııa Mustafaqyzy dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysy Syrdarııa aýdanynda týǵan. Qazaq taý-ken metallýrgııa ınstıtýtyn (qazirgi Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtet) bitirgen.

Eńbek jolyn KSRO Metallýrgııa ónerkásibi mınıstrligi Kempirsaı ken basqarmasy tehnıkalyq baqylaý bólimi bastyǵynyń orynbasary qyzmetinen bastaǵan. 1954 jyly paıdaly qazbalar ken oryndaryn ıgerýde tehnıkalyq kómek kórsetý úshin Qytaı Halyq Respýblıkasyna jiberilip, ol jerde «Sovkıtaımetall» AQ-y basqarmasynyń óndiristik-tehnıkalyq bóliminde aǵa ınjener bolyp qyzmet atqarǵan. Elge kelgen soń Qazaq KSR Ǵylym Akademııasynyń Ken isteri ınstıtýtynnyń kishi ǵylymı qyzmetkeri, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, jer qoınaýyn ashyq qazý zerthanasynyń meńgerýshisi jáne ǵylymı keńesshisi qyzmetterin atqarǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri ken ashý jumystarynda jappaı qoparý ádisterin qoldaný, burǵylaý tehnologııasyn jetildirý, kendi ashyq ádispen qazý júıelerin taldaý jáne karerlerdi avtomattandyrylǵan basqarý juıeleri arqyly paıdalaný máselelerine arnalǵan.

Á.Mustafına jemisti ǵylymı-uıymdastyrýshylyq qyzmeti úshin «Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan. 2002 jyly Qazaqstan ken ǵylymyna qosqan zor úlesi úshin jáne Ken isteri ınstıtýtynyń damýyna sińirgen eńbegine baılanysty «D.A.Qonaev atyndaǵy Ken isteri ınstıtýtynyń qurmetti ǵylymı qyzmetkeri» ataǵy berildi.

SÁÝІRDІŃ 25-І, JEKSENBІ

Búkilálemdik bezgekke qarsy kúres kúni (DDU). Bezgek álem halqynyń 40 paıyzyna qaýip tóndirýde. Jyl saıyn 500 mıllıonnan astam adam bezgekpen aýyryp, bir mıllıonnan astam adam osy keselden kóz jumady. Eń aýyr salmaq Afrıkanyń Saharadan ári qaraı ońtústigine túsedi, biraq bul aýrý adamdardy Azııada da, Latyn Amerıkasynda da, Taıaý Shyǵysta da, tipti Eýropanyń keıbir bóliginde de jalmaıtyn kórinedi.

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý assambleıasy óziniń 2007-nshi jylǵy mamyrdaǵy sessııasynda bekitken Búkilálemdik bezgekke qarsy kúres kúni - bul bezgekke qarsy tıimdi kúres júrgizýdi qamtamasyz etý boıynsha jahandyq kúsh jumyldyrý qajettigin moıyndaý kúni. Bul kúni óz aýmaqtarynda aýrý tarap ketken elder - óz kúsh-jigerlerin bir-birimen tájirıbe almasyp, birin-biri qoldaýǵa jumyldyrady; jańa donorlar - bezgekke qarsy kúres jolynda jahandyq áriptestikpen birlesip qımyldaýǵa jumylady.

Dúnıejúzilik baýyrlas qalalar kúni. Dúnıejúzilik baýyrlas qalalar federatsııasynyń sheshimimen, jyl saıyn sáýirdiń sońǵy jeksenbisinde atap ótiledi. 1943 jyly Stalıngrad qalasyna Anglııanyń Koventrı qalasynan hat keldi. Koventrı turǵyndary 1940-1941 jyldary jaý qolynda qalǵan batyr qalanyń qaharmandyǵyna tań qalyp, Stalıngradpen dostastyq komıtetin qurǵan eken.

1992 jyly Halyqaralyq «Baýyrlas qalalar» qaýymdastyǵy quryldy. Bul uıym TMD aýqymyndaǵy qalalardyń baılanysyn damytyp qana qoımaı, seriktestik qarym-qatynas ornatýǵa múmkindik jasaıdy.

2000 jyly baýyrlas qalalar qaýymdastyǵy 160-tan astam memlekettiń 3500-den asa qalasyn biriktirdi.

Qazaqstan Elordasy - Astanamen álemniń 12 qalasy baýyrlasqan, olardyń arasynda - Berlın, Máskeý, Kıev, Qazan, Tbılısı, Seýl, Pensılvanııa shtatyndaǵy Pıtsbýrg, Italııanyń Mantýıa sııaqty qalalar bar.

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2005) Almatyda Syrym Bókeıhanovtyń qazaq jáne orys tilindegi «Ótkendi umytýǵa bolmaıdy» («Nelzıa o proshlom pozabyt») degen kitabynyń tusaý keser rásimi ótti. Ol kitapta qazaqtyń kórnekti qaıratkerleri Álıhan Bókeıhanov, Ysmaǵul Sádýaqasov, Shákárim Qudaıberdiuly, Elızaveta Bókeıhanova-Sádýaqasova jáne olardyń urpaqtary týraly aıtylǵan. Qosymsha málimetter Máskeýden jáne Sankt-Peterbordan alynǵan, Shákárim Qudaıberdiuly týraly aqparat keńeıtilgen, Qasenhan Altynbekov týraly jańa taraý paıda boldy.

3 jyl buryn (2007) Qazaqstanda eń alǵashqy «Sentras Private Equite Fund» halyqaralyq tikeleı ınvestıtsııalyq qor ashyldy.

Bul qordyń basty ınvestory Eýropalyq qaıta qurý jáne damý banki.

Qordyń negizgi ınvestıtsııalary bastapqy kezdegi nemese bıznestiń damý kezeńinde turǵan shaǵyn jáne orta bıznes kompanııalaryn damytýǵa baǵyttalady. Qordyń maqsatty sektorlary bolyp banktik emes qarjylyq qyzmet, azyq-túlik, bólshek saýda, telekommýnıkatsııanyń balamaly qarajaty, qurylys materıaldary óndirisi tabylady.

Qordyń negizin qalaýshy jáne ınvestıtsııalyq menedjeri «Centras Cekıýrıtız» AQ-y.

3 jyl buryn (2007) Qanysh Sátpaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetinde Munaı men gaz ınstıtýtynyń janyndaǵy Geologııalyq ǵylymdardy zertteý ortalyǵy ashyldy.

Ortalyq zamanaýı qurylǵylarmen jabdyqtalǵan.

1 jyl buryn (2009) Almatydaǵy qalalyq ákimshiligi ǵımaratynyń aldynda Sakýra alleıasynyń saltanatty ashylý rásimi boldy.

2008 jyldyń maýsymynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Japonııaǵa resmı saparmen barǵan kezinde Sakýra kóshetterin Qazaqstan halqyna syıǵa tartqan bolatyn. Hokkaıdo aralynan sakýranyń 9 túri alynǵan, ondaǵy klımat Almatynyń tabıǵatyna uqsas.

ESІMDER

120 jyl buryn (1890-1918) Jetisýdaǵy 1916 jylǵy qazaq halqynyń ult-azattyq kóterilisin uıymdastyrýshylardyń biri BOKIN Toqash dúnıege keldi.

Vernyı ýezi (Almaty) Moıynqum bolysynyń Qarasý aýylynda týǵan. 1898-1906 jyldary Vernyı qalasyndaǵy er balalar gımnazııasynda bilim alǵan.

1914 jylǵa deıin Vernyı ýeziniń sot organdarymen qonys aýdarý basqarmasynda tilmásh bolǵan. 1914-1916 jyldary Sankt-Peterbor qalasynda sot palatasynda jumys istegen. 1916 jyly elge oralǵan Bokın qazaq halqynyń ult-azattyq kóterilisiniń Jetisý oshaǵy jetekshileriniń biri boldy.

Ol 1918 jyly 2-13 qańtar aralyǵynda Vernyı qalasynda ótken Keńes úkimetin ornatýdy jaqtaǵan Jetisý oblysy sharýalar depýtattarynyń 2-sezine qatysyp, odan soń Jetisý soǵys-revolıýtsııa komıtetiniń músheligine saılandy. Bolshevıktik ókimettiń jergilikti júıesin qurý isine qatysyp, jergilikti áskerı bólimderin jasaqtap, olardy 1918 jyldyń kóktem jáne jaz aılarynda azyq-túlikpen qamtamasyz etýge kúsh jumsady.

115 jyl buryn (1895-1937) kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri NURMAQOV Nyǵmet dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynda týǵan. Bastapqyda aýylda ashylǵan orys mektebinde bilim alyp, keıin Qarqaralydaǵy eki synyptyq orys-qazaq ýchılışesin bitirgen.

Omby semınarııasynda oqyp júrip, sondaǵy bilim alýshy jastar Sáken Seıfýllın, Maǵjan Jumabaev, Ábilhaıyr Dosovtarmen birge «Birlik» atty mádenı-aǵartý uıymyn qurǵan. Uıym músheleri Reseı úkimetiniń qazaq dalasynda júrgizip otyrǵan otarshyldyq saıasatyna qarsy úgit-nasıhat jumystaryn júrgizýmen qatar, Omby turǵyndaryn qazaq halqynyń mádenıetimen tanystyrý maqsatynda ár túrli keshter ótkizip turdy.

1915 jyly N.Nurmaqov Qarqaralydaǵy ózi oqyǵan orys-qazaq ýchılışesine oqytýshy bolyp qyzmetke ornalasty. 1917 jyly kúzde «Dala odaǵy» uıymyn qurdy. Uıym patshanyń qazaqtardy qara jumysqa alý týraly jarlyǵyna qarsy úgit jumystaryn júrgizdi. Kóp keshikpeı Kolchak úkimetiniń ornaýyna oraı keńes taratylyp, ol bir top joldasymen tutqynǵa alyndy. 18 aı túrmede otyryp, talaı qıyndyqty basynan ótkergen ol 1919 jyly jeltoqsanda bosap shyqty.

1920 jyldan bastap Qarqaralyda, sonan soń Semeıde ýezdik, gýbernııalyq atqarý komıtetterinde birqatar jaýapty qyzmetterde istep, «Qazaq tili» gazetiniń, «Qyzyl Qazaqstan» jýrnalynyń redaktory boldy. 1922 jyly Orynborǵa aýysyp, Qazaq ólkelik partııa komıtetiniń bólim meńgerýshisiniń orynbasary qyzmetin atqardy. Sol jyly qazan aıynda ótken Búkilqazaqtyq keńesterdiń 3-shi sezinde Qazaq atqarý komıteti tóralqasynyń quramyna saılanǵan oǵan Joǵary revolıýtsııalyq trıbýnaldy basqarý júkteldi. Qazaq trıbýnaly 1923 jyly aqpannyń 19-ynda RKFSR Joǵarǵy sotynyń qazaq bólimi bolyp qurylǵan tusta tóraǵalyqqa taǵy da N.Nurmaqov bekitildi. Al 1923 jyldyń mamyrynda oǵan Ádilet komıssary mindeti júkteldi jáne sol jyldyń kúzine deıin Sot tóraǵasy qyzmetin qosa atqardy.

Ol ádilet komıssary retinde prokýratýra jáne sot qurylysy erejelerin engizdi. Prokýratýra jáne sot qyzmetkerleriniń bilimin arttyrý, bilikti jańa kadrlardy qalyptastyrý, olardy qyzmetke turaqtandyrý, jalaqylaryn ósirý, turmystyq jaǵdaılaryn jaqsartý máselelerin sheshýde de onyń tabandylyǵynyń arqasynda biraz jumystar atqaryldy. N.Nurmaqovtyń basshylyǵymen sot-tergeý organdarynda qazaq tilinde is júrgizý qysqa merzim ishinde júzege asyryldy. Sot qyzmetkerleriniń barlyq sanynyń 60 paıyzǵa jýyǵyn qazaqtar qurady.

1924 jyldan ólkelik partııa komıteti úgit-nasıhat bóliminiń meńgerýshisi, Halyq komıssarlar keńesiniń tóraǵasy qyzmetterin atqardy. Sol jyldardaǵy ómirge joldama alǵan memlekettik mańyzdy qujattardyń bárinde N.Nurmaqovtyń qoly turdy. Bul jyldarda Qazaqstannyń halyq sharýashylyǵy qulash jaıyp, Ekibastuz, Qaraǵandy, Embi, Balqash óndiris oryndary elge tanyla bastady. Onyń Qazaqstan úkimetiniń basshysy retinde respýblıkanyń aýmaqtyq tutastyǵy, ónerkásip qurylysy, qazaqtardy jerge ornalastyrý máselesi, qurǵaqshylyq zardaptaryna qarsy kúres, oqý-aǵartý jáne mádenı damý, qazaqtardy basqarý isine tartý, aýyl sharýashylyǵyn qalpyna keltirý, t.b. salalarda atqarǵan qyzmetteri elimizdiń ósip-órkendeýine, nyǵaıýyna belgili áserin tıgizdi. 1924 jyly Qazaq AKSR-i astanasyn Orynbordan Qyzylordaǵa, al 1929 jyly Almatyǵa kóshirý týraly sheshimderdi qabyldaýǵa tikeleı qatynasyp, uıymdastyrý jumystaryn basqardy. Ol elimizdiń tuńǵysh konstıtýtsııasy jobasyn ázirleý komıssııasynyń múshesi, qazaq álipbıin qurastyrý komıssııasynyń tóraǵasy boldy. Alǵashqy qazaq drama teatryn ashýǵa úlken eńbek sińirdi.

N.Nurmaqov F.Goloşekınniń qazaq dalasynda «Kishi Qazan tóńkerisin» jasaý kerek degen arandatýshylyq pikirine jáne halyq malyn tárkileýge baǵyttalǵan sharalaryna úzildi-kesildi qarsy bolyp, oǵan ashyq qarsy shyqty. F.Goloşekınmen aradaǵy pikir qaıshylyǵy onyń úkimet basshysy qyzmetinen bosap, Máskeýdegi BK(b)P OK janyndaǵy Joǵary partııa mektebine oqýǵa jiberilýimen aıaqtaldy. Máskeýde ol Búkilodaqtyq atqarý komıteti hatshysynyń orynbasary jáne az ulttar bóliminiń meńgerýshisi boldy. Sibir, Povoljeniń az halyqtar turatyn aýdandaryn aralap, qyzmet jasady.

Kórnekti qoǵam qaıratkeri 1937 jyldyń qýǵyn-súrginine alǵashqylardyń biri bolyp ilindi. Keıin Almatyda, Qaraǵandyda N.Nurmaqovtan «tapsyrma» alyp otyrǵan O.Isaev, A.Asylbekovtardyń uıymdary tabyldy degen jalamen tutqynǵa alyndy. Máskeý muraǵatynyń anyqtamasyna qaraǵanda N.Nurmaqov 1937 jyly maýsymnyń 3-inde Máskeýdegi páterinde tutqyndalyp, qyrkúıektiń 27-inde «aıybyn moınyna alyp», «úshtiktiń» úkimimen 15 mınýtta taǵdyry sheshilip, 42 jasynda atylǵan. Qoǵam qaıratkeri 1958 jyly tamyzdyń 11-inde KSRO Joǵarǵy soty áskerı alqasynyń sheshimimen aqtaldy.

1928 jyly onyń saıası-áleýmettik taqyryptarǵa arnalǵan maqalalar jınaǵy «Stroıtelstvo Kazahstana» degen atpen jáne 1934 jyly Máskeýde «Sostoıanıe ı zadachı raboty sredı natsıonalnyh menshınstv RSFSR» dep atalatyn eńbekteri jaryq kórgen.

Almaty, Qyzylorda, Qaraǵandy, Qarqaraly qalalaryndaǵy kóshelerge, Qaraǵandy qalasyndaǵy 2-shi mektep-ınternatqa N.Nurmaqov esimi berilgen. Almatyda turǵan úıine eskertkish taqta, týǵan aýylynda eskertkish ornatylǵan.