QazAqparat-Anons: sáýirdiń 20-sy men 26-sy aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

AҚORDASәýirdiң 20-synda Aқordada Memlekettik hatshy Қ.Saýdabaevtyң қatysýymen Memlekettik nagradalar jөnindegi komıssııanyң otyrysy өtedi. ҮKІMET Sәýirdiң 20-synda Үkimet үıinde selektorlyқ keңes өtedi. Sәýirdiң 20-synda Іshki ister jәne Syrtқy ister mınıstrlikterinde aptalyқ brıfıngter өtedi. ҚOҒAMElimizde 2009 jylғy aқpannyң 17-si men shildeniң 1-i aralyғynda shaғyn jәne orta kәsipkerlik sýbektilerin tekserýge moratorıı jarııalandy.Kөlik jәne kommýnıkatsııa mınıstrliginiң kөliktik baқylaý komıtetiniң ұıymdastyrýymen aғymdaғy jylғy naýryzdyң 30-y men sәýirdiң 30-y aralyғynda «Taza aýa» atty aktsııa өtkiziledi. Bұl aktsııanyң basty maқsaty ? Қazaқstan Respýblıkasy zaңnamasynyң ekologııalyқ talaptary boıynsha өreskel tәrtip bұzýshylardy anyқtaý jәne tasymaldaýshylar men avtokөlikterden shyғatyn lastaýshy zattar mөlsheriniң құramy normalaryna қataң baқylaý ornatý.Sәýirdiң 15-i men mamyrdyң 20-sy aralyғyndaғy «Eң үzdik stýdent ? 2009» respýblıkalyқ syılyғyna baıқaý өtedi. Baıқaý 8 atalym boıynsha jүrgizilmek. Olar ? jýrnalıstıka, ғylym, sport, halyқtyқ shyғarmashylyқ, dızaın jәne қoldanbaly өner, mýzykalyқ- estradalyқ өner, әdebıet jәne қoғamdyқ jұmystar. Saıysқa 16 men 25 jas aralyғyndaғy jastar қatysa alady. Jeңimpazdarғa «Eң үzdik stýdent ? 2009» ataғy berilip, dıplom, mүsinshe men baғaly syılyқ tabys etiledi.ҚOҒAM Sәýirdiң 20-sy men 26-sy aralyғynda Dүnıejүzilik densaýlyқ saқtaý ұıymynyң bastamasymen Eýropada jәne Қazaқstanda Eýropalyқ ımmýnızatsııalaý aptasy өtedi. ASTANASәýirdiң 20-synda «Esil» қonaқүıinde «Ortalyқ Azııanyң gaz sektoryndaғy standarttardy үılestirý» taқyrybynda semınar өtedi. Sәýirdiң 20-synda «Aққý» қonaқүıinde «Orny қaıta tolatyn energııa kөzderi men Kıot hattamasy» taқyrybynda halyқaralyқ semınar өtedi. ALMATY Sәýirdiң 20-synda «Palladıým» djaz-klýbynda қaıyrymdylyқ қorlarynyң jınalysy өtedi. Sәýirdiң 20-synda Қazaқstan baspasөz klýbynda «Қazaқstan Halyқ banki» AҚ-y baspasөz mәslıhatyn өtkizedi. Sәýirdiң 23-i kүni Almatyda Қazaқstan Sýretshiler odaғynyң XVI sezi өtediSәýirdiң 25-30-y kүnderi fýtboldan ІІ «ҚR Prezıdenti kýbogy» halyқaralyқ jasөspirimder týrnıri өtedi.Sәýirdiң 25-i kүni Respýblıka saraıynda «Kөktemdi қondyryp қanatyna, құs қaıtyp oraldy Almatyma...» dep atalatyn әn keshi өtedi.Almatyda sәýirdiң 23-24 kүnderi өtetin VIII Eýrazııa medıa forýmy «Өzekti taқyrypқa ? ashyқ әңgime» degen ataýmen өtedi. AIMAҚBATYS ҚAZAҚSTANSәýirdiң 1-i men mamyrdyң 1-i aralyғynda Oral қalasynda tazalyқ aılyғy jarııalandy. Osyғan oraı қala әkimdiginiң құrylymdyқ bөlimsheleri men tұrғyn үı-kommýnaldyқ salasy kәsiporyndary aýқymdy jұmys kөlemin atқarmaқ. Tazalyқ aılyғy jarııalanýyna baılanysty Oral қalalyқ ardagerler keңesi үndeý қabyldady. Onda ardagerler mekeme-kәsiporyndar, ұıymdar basshy-қyzmetkerleri men қala tұrғyndaryn aılyққa belsendi қatysýғa shaқyrғan.PAVLODAR OBLYSYPavlodar oblysynda sәýirdiң 18-inen kөktemgi құs aýlaý maýsymy bastalyp, eki aptaғa sozylady. OҢTҮSTІK ҚAZAҚSTAN OBLYSYSәýirdiң 20-synan bastap Oңtүstik Қazaқstan oblysynda Ұlttyқ ımmýnıtetteý aptalyғy bastalady. Ol Bүkilәlemdik densaýlyқ saқtaý ұıymynyң bastamasymen өtkizilýde. 20 men 29-dyң arasyndaғy jastar - sirespe, dıfterııa, "V" vırýstyқ gepatıti, balalar ? epıdemııalyқ parotıt, қyzylsha sııaқty aýrýlarғa қarsy tegin egiletin bolady. Aptalyқ barysynda sanıtarlyқ-aғartý jұmystary belsene jүrgiziledi. -------------------------------------------------------------------------------------------------- ATAÝLY KҮNDER, ELEÝLІ OҚIҒALAR SӘÝІRDІҢ 20-SY, DҮISENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR72 jyl bұryn (1937) Қaraғandy oblysynyң Balқash eldi-mekeni қala mәrtebesin aldy.14 jyl bұryn (1995) Tүrkııada Abaı kүnderi өtti.3 jyl bұryn (2006) frantsýzdyқ Mıshel Aman Birikken Arab Әmirlikterindegi Skı-Dýbaı sport kesheninde mұzdan bıiktigi 12,28 metrlik mүsin jasady. Atalғan mүsindi jasaý үshin ol 10 kөmekshisimen 10 kүn jұmys istegen. Өner týyndysyn әzirleý barysynda 45 tonna mұz қajet bolғan.ESІMDER85 jyl bұryn (1924-1944) қazaқtyң қaһarman қyzy, Keңes Odaғynyң Batyry MOLDAҒҰLOVA Әlııa Nұrmұhamedқyzy dүnıege keldi. Aқtөbe oblysynyң Қobda aýdanynda týғan. Reseıdiң Rybınsk avıatehnıkýmyn bitirgen. Anasy Marjan қaıtys bolғannan keıin naғashysy Әýbәkir Moldaғұlovtyң қolynda tәrbıelenip, Sankt-Peterbordaғy №9 mektepte bilim aldy. 1942 jyly өz erkimen Қyzyl Armııa қataryna alynyp, mergender mektebin үzdik bitirdi. 1943 jyldyң tamyzynan 2-shi Prıbaltıka maıdanynda 26-shy atқyshtar dıvızııasynyң құramynda ұrysқa қatysty. Efreıtor Ә.Moldaғұlova asқan mergendigimen kөzge tүsti. Novosokolnıkı temir jol stansysynyң maңynda bolғan ұrysta Әlııa jaýyngerlerdi sheshýshi shaıқasқa bastap, қaһarmandyқpen қaza tapty. Қazaқtyң batyr қyzy týraly kitaptar jazyldy, kınofılm tүsirildi, әn shyғaryldy. Aқtөbede memorıaldyқ mұrajaı ashylғan, үlken daңғylғa Ә.Moldaғұlova esimi berilgen. Reseıdiң Sankt-Peterbor jәne Mәskeý қalalaryndaғy jәne kөptegen oblystaryndaғy ondaғan mektepter, kөsheler Ә.Moldaғұlova esimimen atalady. Novosokolnıkı, Almaty, Shymkent, Қyzylorda, Aқtөbe қalalarynda jәne týғan aýylynda eskertkish ornatylғan. 60 jyl bұryn (1949) aқyn, Қazaқstan jazýshylar odaғynyң mүshesi RYBAKOV Sergeı dүnıege keldi. Reseıde týғan. Kalının memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. «Belskaıa pravda», «Moskovskıı komsomol», «Smena», «Torgaıskaıa nov», «Drýjnye rebıata» gazet-jýrnaldarynda istep, TASS-tyң Shyғys Қazaқstan oblysyndaғy tilshisi bolғan. Onyң «Býdılnık», «Saıraýyқ құstar», «Alyptardyң alyby», «Bұғan ne ұқsas» atty kitaptary jaryқ kөrgen. Kөrkem aýdarma salasynda S.Toraıғyrovtyң өleңderin, «Kүzgi daқtar» atty balalar antologııasynyң jyr jınaқtaryn orys tiline aýdarғan. 55 jyl bұryn (1954) aқyn, Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң mүshesi SӘDÝAҚAS Tortaı dүnıege keldi. Aқmola oblysynda týғan. Қaraғandy ýnıversıtetiniң fılologııa fakýltetin bitirgen. 1979-1995 jyldary «Jazýshy» baspasynda redaktor bolғan. Aқynnyң «Tұңғysh», «Jartastaғy jaңғyryқ», «Jұmbaқtas», «Bıshi қaıyңdar», «Aınakөl aıshyқtary» jyr jınaқtary, «Naýryzbaı bı jәne týғan өlke tarıhy», «El men jer» atty tarıhı-tanymdyқ kitaptary jaryқ kөrgen. Kөrkem aýdarma salasynda shet el jazýshylary I.Franko, I.Drach, ıA.Kolas, Men Do Nýk, G.Blenaýr, Dj.Katıchtyң jәne moңғol aқyndarynyң shyғarmalaryn, sondaı-aқ ıÝ.Poroıkovtyң «Қas-қaғym sәt» atty kitabyn tәrjimalap, қazaқ oқyrmandaryna ұsyndy.55 jyl bұryn (1954-2006) tarıh ғylymynyң doktory, professor MASANOV Nұrbolat Edigeұly dүnıege keldi. Қaraғandy қalasynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Қazaқstan ғylym akademııasy Tarıh, arheologııa jәne etnografııa ınstıtýtynyң kishi, aғa ғylymı қyzmetkeri bolyp istegen. 1986-1988 jyldary ? Қazaқstan Ғylym akademııasy Қoғamdyқ ғylymdar bөlimshesiniң ғalym hatshysy. 1992-1998 jyldary - Әl-Farabı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ ýnıversıtetiniң dotsenti, professory. 2001 jyldan Қazaқstan saıası ғylymdar қaýymdastyғynyң prezıdenti, «DVK» respýblıkalyқ қoғamdyқ birlestigi saıası keңesiniң mүshesi bolғan. 2005 jyldan Қazaқstan Respýblıkasy Bilim jәne ғylym mınıstrligi Kөshpendilerdiң mәdenı mұrasy problemalary jөnindegi қazaқ ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң dırektory қyzmetin atқarғan. Ғalymnyң 200-den astam ғylymı eңbegi bar.50 jyl bұryn (1959) Қazaқstan Respýblıkasynyң Gonkongtaғy bas konsýly SҮLEIMENOV Үsen Әbdiқadyrұly dүnıege keldi. Almaty shet tilderi pedagogıkalyқ ınstıtýtyn, Kolýmbııa ýnıversıtetiniң Halyқaralyқ jәne қoғamdyқ қatynastar mektebin bitirgen. Қazaқstan Respýblıkasy Syrtқy ister mınıstrliginiң үshinshi, ekinshi hatshysy қyzmetterin atқarғan. 1995-1996 jyldary ?Ekonomıkalyқ yntymaқtastyқ ұıymy hatshylyғynyң aýdarmashysy. 1996-2000 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң Irandaғy Elshiliginiң ekinshi, birinshi hatshysy. 2000-2001 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Syrtқy ister mınıstrliginiң bөlim meңgerýshisi. 2001-2002 jyldary ? «Habar» agenttigi» aktsıonerlik қoғamynyң eksperti. 2002-2004 jyldary ? Қazaқstan strategııalyқ zertteýler ınstıtýtynyң қyzmetkeri. 2004-2005 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң Tүrikmenstandaғy Elshiliginiң keңesshisi. Қazirgi қyzmetinde 2005 jyldan bastap isteıdi. SӘÝІRDІҢ 21-І, SEISENBІBrazılııanyң Memlekettik merekesi ? Tıradentes kүni. Tıradentes ? XVIII ғasyrdaғy otar Brazılııanyң tәýelsizdigi үshin Brazılııanyң altynғa baı aýdany Minas Gerais shtatynda otarshylarғa қarsy үlken қastandyқ ұıymdastyrýshylardyң basynda tұrғan kүreskerlerdiң biri. Қastandyқ jasaý nıetteri ashylғannan keıin Brazılııanyң bostandyғy үshin kүreskerler қataң jazalanғan, al Tıradentes 1792 sәýirdiң 21-inde Rıo-de-Janeıro alaңynda dar aғashyna asylғan.Pәkistanda Ikbal kүni. Pәkistannyң rýhanı әkesi sanalғan aқyn, Mұsylman lıgasynyң prezıdenti Mұhammed Ikbaldy eske alý kүni.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR84 jyl bұryn (1925) «Қazaқ әıel» jәne «Teңdik» gazetteri negizinde «Қazaқstan әıelderi» қoғamdyқ-saıası jýrnaly shyғa bastady.ESІMDER100 jyl bұryn (1909-1967) tarıh ғylymynyң doktory professor, Ұly Otan soғysynyң ardageri ELEÝOV Tәjen dүnıege keldi. Қyzyloda oblysynda týғan. Қazaқ pedagogıkalyқ ınstıtýtyn bitirgen. Қazaқstan Jastar odaғy Almaty oblystyқ komıtetiniң ekinshi hatshysy, Қazaқstan Kompartııasy OK-niң bөlim meңgerýshisi, «Hronıka» jýrnalynyң redaktory қyzmetterin atқarғan. 1946-1948 jyldary ? Қazaқstan Ғylym akademııasy Tarıh, arheologııa jәne etnografııa ınstıtýtynyң kishi, aғa ғylymı қyzmetkeri, ғalym hatshysy. 1948-1950 jyldary ? Қazaқstan Ғylym akademııasy Қoғamdyқ ғylymdar bөlimshesiniң ғalym hatshysy. 1950-1967 jyldary Қazaқstan Ғylym akademııasy Tarıh, arheologııa jәne etnografııa ınstıtýtynyң bөlim meңgerýshisi bolғan. Medaldarmen Қazaқ KSR Joғarғy Keңesiniң Құrmet gramotasymen marapattalғan.45 jyl bұryn (1964) Eýropadaғy қaýipsizdik jәne yntymaқtastyқ ұıymy jәne Vena қalasyndaғy basқa da halyқaralyқ ұıymdar janyndaғy Қazaқstan Respýblıkasynyң Tұraқty өkili ӘBDІRAHMANOV Қaırat Құdaıbergenұly dүnıege keldi. Almaty oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin, aspırantýrasyn bitirgen. Қazaқ polıtehnıkalyқ ınstıtýtynyң oқytýshysy bolғan. 1993-1998 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Syrtқy ister mınıstrliginiң үshinshi, ekinshi hatshysy, bөlim meңgerýshisi, Azııa elderi basқarmasy bastyғynyң, Azııa elderi departamenti dırektorynyң orynbasary, Azııa, Taıaý Shyғys jәne Afrıka basқarmasynyң bastyғy ? 4-shi departamenti dırektorynyң orynbasary. 1998-1999 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Syrtқy ister mınıstrligi 3-shi departamentiniң, Eki jaқty қatynastar departamentiniң dırektory. 1999-2001 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң syrtқy ister vıtse-mınıstri. 2001-2003 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң Ұlybrıtanııadaғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi. 2003-2006 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң Izraıldegi Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi. 2006-2007 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Syrtқy ister mınıstriniң orynbasary. 2007-2008 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң Avstrııa Respýblıkasyndaғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi, Қazaқstan Respýblıkasynyң Vena қalasyndaғy halyқaralyқ ұıymdar janyndaғy Tұraқty өkili. Қazirgi қyzmetinde 2008 jyldan bastap isteıdi. Medalmen marapattalғan. SӘÝІRDІҢ 22-SІ, SӘRSENBІBүkilәlemdik jer kүni. Қorshaғan ortany қorғaý isine bүkil adamzatty biriktirý maқsatynda өtkiziletin halyқaralyқ shara retinde 1990 jyldan bastap atap өtiledi. Bұl ataýly kүn 1970 jyldan bastap AҚSh-ta dәstүrli tүrde өtedi.AҚSh-ta aғash otyrғyzý kүni. Mektep merekesi. Kөktemniң alғashқy kүnderinde bastaýysh mektep oқýshylary oқytýshylarynyң basshylyғymen aғash otyrғyzýmen aınalysady. Maқsaty ? қala balalaryna tabıғatty aıalaýdy үıretý.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR24 jyl bұryn (1985) Aқtөbede Keңes odaғynyң Batyry Әlııa Moldaғұlovanyң oblystyқ memorıaldyқ mұrajaıy ashyldy.15 jyl bұryn (1994) Ýkraınanyң Қazaқstandaғy Elshiligi ashyldy.12 jyl bұryn (1997) әkimshilik-aýmaқtyқ құrylymdy oңtaılandyrý maқsatynda Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң Jarlyғymen Taldyқorғan jәne Torғaı oblystary taratyldy.ESІMDER60 jyl bұryn (1949-1997) әnshi, kompozıtor, Қazaқstannyң eңbek siңirgen mәdenıet қaıratkeri, Respýblıkalyқ estrada әrtisteri konkýrsynyң jәne «Jiger» festıvaliniң laýreaty SEIІLOV Jaқsykeldi Ýәlıұly dүnıege keldi. Қaraғandy oblysynda týғan. Ol «Қaragөz», «Jezkıik» ansamblderin ұıymdastyrғan. Kompozıtordyң «Jezkıik», «Aınalaıyn, қanatym», «Әke týraly oı», «Ana týraly ballada», «Kezdesý», «Ұlytaý» sııaқty tanymal әnderi bar. Jezқazғan fılarmonııasynyң shyғarmashylyқ ұjymy құramynda Қyrғyzstan, Өzbekstan, Monғolııada bolyp, өner kөrsetken.45 jyl bұryn (1964) Қazaқstan Respýblıkasy Parlamenti Mәjilisiniң depýtaty, Ekonomıkalyқ reforma jәne өңirlik damý komıtetiniң mүshesi MҰҚAShEV Serikjan Shaızadaұly dүnıege keldi. Aқtөbe қalasynda týғan. E.Bөketov atyndaғy Қaraғandy memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Batys Қazaқstan kөliktegi ishki ister basқarmasynyң jedel ýәkili, Aқtөbe kөlik prokýratýrasynyң tergeýshisi, «TET» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiң kommertsııalyқ dırektory қyzmetterin atқarғan. 1996-1999 jyldary ? «Aқtөbeoblgaz» aktsıonerlik қoғamynyң vıtse-prezıdenti, prezıdenti. 1999-2000 jyldary ? «Aқtýrbo» aktsıonerlik қoғamynyң prezıdenti. 2000-2002 jyldary ? Aқtөbe oblysy әkiminiң orynbasary. 2002-2003 jyldary ? «Aқtөbe JES» jabyқ aktsıonerlik қoғamy Dırektorlar keңesiniң tөraғasy. 2003-2004 jyldary ? «GSM Group» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiң dırektory, Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiliginiң Ұıymdastyrý-baқylaý jұmystary jәne kadr saıasaty basқarmasy Memlekettik ınspektsııasynyң memlekettik ınspektory. 2004-2005 jyldary ? Aқtөbe қalasynyң әkimi. 2005-2007 jyldary Aқtөbe oblysy әkiminiң orynbasary bolғan. Aқtөbe oblystyқ mәslıhatynyң depýtaty bolyp saılanғan. Medalmen marapattalғan.285 jyl bұryn (1724-1804) nemis fılosofy, nemis klassıkalyқ fılosofynyң negizin salýshy, Peterbor Ғylym akademııasynyң sheteldik құrmetti mүshesi KANT Immanýıl dүnıege keldi. Kenıgsberg (қazir Reseı ıeligindegi Kalınıngrad) қalasynda týғan. Kanttyң gımnazııaғa, keıin Kenıgsberg ýnıversıtetine tүsip, bilim alýyna Shýlts degen pastor қol ұshyn bergen. Ýnıversıtette Kant fılosofııamen қatar jaratylystaný ғylymdaryn (matematıkany, fızıkany, astronomııany, geografııany jәne medıtsınany) tııanaқty oқyp, meңgeredi. Ýnıversıtette geografııadan sabaқ berip, «Fızıkalyқ geografııa» atty үsh tomdyқ eңbek jazғan. 1755-1796 jyldary ýnıversıtettiң dotsenti, professory bolғan. Ғalymnyң «Pedagogıka», «Aspannyң jalpy tabıғı tarıhy jәne teorııasy», «Taza zerdege syn», «Praktıkalyқ zerdege syn» jәne «Pikir қabiletterine syn» atty eңbekteri bar. SӘÝІRDІҢ 23-І, BEISENBІBүkildүnıejүzilik kitap jәne avtor құқyғyn қorғaý kүni. Bұl merekeni 1996 jyly ıÝNESKO Ýılıam Shekspır (1564-1616), Mıgel de Servantes (1547-1616) jәne jazýshy ? tarıhshy Inko Garsılaso de la Vegany (1539-1616) eske alý maқsatynda bekitti. Bұl үsh jazýshyny biriktirip tұrғan olardyң өmirden қaıtқan kүnderi ? 1616 jylғy sәýirdiң 23-i. Қazir barlyқ өrkenıetti elderde kitap jәrmeңkeleri, kөrmeler men festıvaldar өtkiziledi. Қazaқstan Respýblıkasynyң Ұlttyқ kitaphanasy ? Bүkildүnıejүzilik kitap kүnin өtkizýdi ұıymdastyrýshylardyң biri.Tүrkııa Respýblıkasynyң ұlttyқ merekesi ? Tәýelsizdik kүni. Қazaқstan Respýblıkasy men Tүrkııa arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy naýryzdyң 2-de ornatyldy. Қazaқstannyң Tүrkııadaғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi Baғdat Әmireev.Bermýd araldarynda bұrysh kүni. Bұl dәmdeýish Bermýd araldarynyң ekonomıkasynda үlken rөlge ıe.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR52 jyl bұryn (1957) Қostanaı oblysyndaғy Rýdnyı eldi-mekeni қala mәrtebesin aldy.ESІMDER50 jyl bұryn (1959) tarıh ғylymynyң doktory BATYRBEKOV Ғazız Orazaıұly dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. Almaty halyқ sharýashylyғy ınstıtýtyn, Abaı atyndaғy Қazaқ pedagogıkalyқ ınstıtýtyn, Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң aspırantýrasyn bitirgen. 1989-2003 jyldary Қazaқ KSR Ortalyқ memlekettik mұraғatynyң jetekshi ғylymı қyzmetkeri, Қazaқstan Ғylym akademııasy Tarıh jәne etnologııa ınstıtýtynyң ғylymı қyzmetkeri, aғa ғylymı қyzmetkeri bolғan. Ғalymnyң «Akademık Қ.Sәtbaevtyң қoғamdyқ ғylymdar boıynsha mұrasy», «Akademık Қ.Sәtbaev jәne onyң zamandastary» atty kitaptary jaryқ kөrgen.50 jyl bұryn (1959) Қazaқstan Respýblıkasy Bilim jәne ғylym mınıstrligi Damytý strategııasy departamentiniң dırektory, aýyl sharýashylyғy ғylymynyң kandıdaty, dotsent YRSALIEV Serik Әztaıұly dүnıege keldi. Almaty oblysynda týғan. Қazaқ aýyl sharýashylyғy ınstıtýtyn jәne aspırantýrasyn bitirgen. Қazaқ aýyl sharýashylyғy ınstıtýtynyң dotsenti, shet eldik stýdenttermen jұmys jөnindegi dekany қyzmetterin atқarғan. 1989-1990 jyldary ? Kambodjanyң «Chamkardong» ýnıversıtetiniң oқytýshysy. 1993-1999 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Bilim jәne ғylym mınıstrliginiң basқarma bastyғynyң orynbasary, bastyғy, halyқaralyқ yntymaқtastyқ bөliminiң bastyғy. 1999-2003 jyldary ? Bilim berýdiң memlekettik standarttary jәne testileý ұlttyқ ortalyғynyң dırektory. 2003-2004 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Bilim jәne ғylym mınıstrligi Orta jalpy bilim berý departamentiniң dırektory, Bilim berýdi damytý, strategııalyқ jәne bıýdjettik josparlaý departamentiniң dırektory. 2004 jyldan Қazaқstan Respýblıkasy Bilim jәne ғylym mınıstrligi Bilim jәne ғylym salasyn attestatsııalaý jәne baқylaý komıteti tөraғasynyң orynbasary bolғan. SӘÝІRDІҢ 24-І, JҰMAHalyқaralyқ jastar yntymaқtastyғy kүni. 1955 jyly Azııa men Afrıka elderiniң Bandýng konferentsııasynda sheshim қabyldanғan kүnnen bastap, otarshyldyққa қarsylyқ bildirip, beıbitshilikti қoldaıtyn jastardyң halyқaralyқ yntymaқtastyғy kүni retinde atap өtiledi.Bүkil әlemdegi armıandardyң aza tұtý kүni. Osman ımperııasyndaғy armıan genotsıdi sharyқtaý shegine jetip, shamamen 1,5 mıllıondaı armıan өltirilgen. Bұl kүn 1989 jyldan bastap atap өtiledi.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR19 jyl bұryn (1990) Қazaқ KSR Joғarғy Keңesiniң sheshimimen Қazaқstannyң tұңғysh prezıdenti bolyp Nұrsұltan Әbishұly Nazarbaev saılandy.19 jyl bұryn (1990) қazaқ jәne orys tilderinde «Halyқ keңesi» jәne «Sovety Kazahstana» gazetiniң alғashқy sany shyқty.13 jyl bұryn (1996) Almatydaғy 28 gvardııashy-panfılovshylar atyndaғy saıabaқtaғy memleket basshylary alleıasyna Elbasy N.Ә.Nazarbaev pen zaıyby Sara Alpysқyzy alғashқy shyrsha aғashyn otyrғyzdy.8 jyl bұryn (2001) Almatydaғy «Atakent» iskerlik әriptestik ortalyғynda «Ұly Jibek jolymen» atty birinshi halyқaralyқ kitap jәne polıgrafııa jәrmeңkesi ashyldy.ESІMDER115 jyl bұryn (1894-1919) Aқmola oblysynda Keңes үkimetin ornatýғa қatysýshylardyң biri SERІKBAEV Bәken dүnıege keldi. Aқmola (Astana) қalasynda týғan. Aқmola ýchılışesin bitirgen. 1917 jyly S.Seıfýllın ұıymdastyrғan «Jas қazaқ» atty jastar ұıymynyң jұmysyna қatysty. 1918 jyly Aқmola ýezdik Keңesi atқarý komıteti tөraғasynyң orynbasary boldy. Sol jyly maýsym aıynda aқ gvardııashylar bүligi kezinde Aқmola keңesiniң basқa mүshelerimen birge tұtқynғa tүsip, ataman Annenkovtyң «Azap vagonyna» қamaldy. Ol Omby lagerinde aқ gvardııashylardyң қolynan қaza tapқan.70 jyl bұryn (1939) shyғystanýshy, tarıh ғylymynyң doktory, professor HAFIZOVA Klara Shaısұltanқyzy dүnıege keldi. Oral қalasynda týғan. Tashkent memlekettik ýnıversıtetin, KSRO Ғylym akademııasy Shyғystaný ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. 1969-1990 jyldary Қazaқ KSR Ғylym akademııasy Sh.Ýәlıhanov atyndaғy Tarıh, arheologııa jәne etnografııa ınstıtýtynyң kishi ғylymı қyzmetkeri, Ұıғyrtaný ınstıtýtynyң aғa ғylymı қyzmetkeri bolғan. 1990-1994 jyldary ? Қazaқ memlekettik ýnıversıteti қytaı fılologııasy kafedrasynyң meңgerýshisi. 1995-1998 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaғy Strategııalyқ zertteýler ınstıtýtynyң jetekshi ғylymı қyzmetkeri, bөlim bastyғy. 1998-2005 jyldary Қaınar ýnıversıteti strategııalyқ jәne halyқaralyқ zertteýler ortalyғynyң dırektory қyzmetin atқarғan. 2005 jyldan Қaınar ýnıversıteti Қazaқ tarıhy men өrkenıeti ınstıtýtynyң dırektory bolyp isteıdi. K.Hafızova Қazaқstandaғy belgili қytaıtanýshy ғalym. Zertteý eңbekteri negizinen 14-19 ғasyrlar arasyndaғy Ortalyқ Azııa men Қytaı, onyң ishinde Tsın ımperııasy men қazaқ handary arasyndaғy baılanystarғa arnalғan. Ғalym 1997-1998 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң arnaıy tapsyrmasymen қazaқ shyғystanýshylary arasynda tұңғysh ret Қytaıdyң birinshi tarıhı mұraғatynda zertteýler jүrgizip, kүrdeli eңbek jazdy. 50- den astam ғylymı eңbektiң avtory. SӘÝІRDІҢ 25-І, SENBІPortýgalııada Tөңkeris kүni. Portýgalııa ? Eýropanyң oңtүstik-batys bөliginde, Pıreneı jarty aralynda jәne Atlant mұhıtyndaғy Azor, Madeıra araldarynda ornalasқan memleket. Egıpette Sınaı jarty aralynyң bostandyқ alғan kүni. Mereke Sınaı jarty aralyna Egıpet baқylaýynyң қalpyna keltirilý құrmetine oraı atap өtiledi.Italııanyң Ұlttyқ merekesi ? Bostandyқ kүni. 1943 jyly sәýirdiң 25-inde dıktator Benıto Mýssolını Mılannan қashyp ketken bolatyn. Sonymen қatar osy kүni el tarıhynda demokratııa үshin қarýly kүres jәne қarsylyқ қozғalystarynyң jaңa kezeңi bastaldy. 1945 jyly nemister jaýlap alғan Soltүstik Italııada jalpyhalyқtyқ kөterilis bastalyp, odaқtastarynyң әskeri kelgenshe Soltүstik jәne Ortalyқ Italııanyң 100-degen қalasy azat etildi.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR92 jyl bұryn (1917) Ombyda Aқmola oblysy қazaқtarynyң sezi өtti.88 jyl bұryn (1921) құramynda 233 bolys eldi biriktirgen Aқmola, Atbasar, Kөkshetaý jәne Petropavl ýezderi negizinde Aқmola gýbernııasy құrylyp, ortalyғy Petropavl қalasy boldy.87 jyl bұryn (1922) Қapal ýeziniң ataýy Taldyқorғan bolyp өzgerdi, al ortalyғy Gavrılovka selosy boldy.8 jyl bұryn (2001) Stokgolmde өtken kongreste Қazaқstan Fýtbol odaғy Eýropa fýtbol odaғy қaýymdastyғyna (ÝEFA) kirdi. Қazaқstan құramasy osy odaқtyң mүshesi retindegi alғashқy oıynyn 2001 jyly shilde aıynda Estonııa құrama komandasymen өtkizdi.ESІMDER120 jyl bұryn (1889-1964) kүıshi-kompozıtor SҮIІNBEKOV Orazғalı dүnıege keldi. Batys Қazaқstan oblysynda týғan. Ol halyқ kүıleri men halyқ kompozıtorlarynyң «Қaıran Naryn», «Boz tөbe», «Aıdarlynyң Aқjeleңi» sııaқty kүılerin naқyshyna keltire oryndaýmen қatar өzi de kөptegen kүıler shyғarғan. Onyң «Oktıabr nұry», «Teңdikti kelin», «Tұlpar dүbiri», «Jeңis kүıi», «Kөktem shabyty», «Өner jolynda», «Eңbek tabysy», «Altyn taýly astanam», «Jiger», t.b. kүıleri bar. O.Sүıinbekov dombyrany Abyl, Boғda, Kәýen, Esbaı kүıshilerdiң sarynymen tartқan.110 jyl bұryn (1899-1969) kompozıtor, Қazaқstannyң eңbek siңirgen өner қaıratkeri VELIKANOV Vasılıı Vasılevıch dүnıege keldi. Reseıdiң Sankt-Peterbor қalasynda týғan. Sankt-Peterbor konservatorııasynyң kompozıtsııa jәne fortepıano klastaryn bitirgen. Kompozıtordyң alғashқy shyғarmalary Lenıngrad teatrlarynda jұmys istegen kezderinde jazyldy. Onda, negizinen, kameralyқ-aspaptyқ mýzyka, әnder men romanstar jazdy. V.Velıkanov 1935-1963 jyldary Etnografııa ınstıtýty men Kompozıtorlar odaғy ұıymdastyrғan mýzykalyқ-etnografııalyқ ekspedıtsııaғa қatysyp, halyқ shyғarmashylyғyn zertteýmen aınalysty. 1937 jyly arnaıy shaқyrtýmen Almatyғa kelip, alғashқy қazaқtyң ұlttyқ baleti «Қalқaman-Mamyrdy» jazdy. Bұdan keıin «Tұtқyn қyz» operasyna jәne «Raıhan» kınofılmine mýzyka jazdy. Ol Қazaқ akademııalyқ opera jәne balet teatrynda ұzaқ jyldar eңbek ete jүrip, kәsibı қazaқ mýzykasynyң damýyna үles қosty. «Lenıngradtyқ өrenderim» vokaldyқ-sımfonııalyқ shyғarmasyn, «Amangeldi» sımfonııalyқ poemasyn, «Kөktem әni» atty hor jәne sımfonııalyқ orkestrge arnalғan poema, «Қazaқ sımfonııasyn», orkestrlik pesalar, fantazııa, kameralyқ-aspaptyқ shyғarmalar, әn-romanstar, spektakl men kınofılmderge mýzyka jazdy. 1951 jyly onyң «Қambar ? Nazym» baleti қoıyldy. 1951 jyldan Almaty konservatorııasynda oқytýshy boldy. «Құrmet belgisi» ordenimen marapattalғan. 75 jyl bұryn (1934) Қazaқstannyң eңbek siңirgen jattyқtyrýshysy, jүzýden halyқaralyқ sanattaғy sýdıa, Halyқaralyқ shyғarmashylyқ akademııasynyң akademıgi ҚҰRALOV Өtepқalı Nysanғalıұly dүnıege keldi. Atyraý oblysynda týғan. 1957-1970 jyldary Atyraý қalalyқ sport komıtetiniң tөraғasy, sport mektebiniң dırektory, Atyraý pedagogıkalyқ ınstıtýtynyң kafedra meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. 1970 jyldan Respýblıkalyқ sport komıtetiniң bөlim meңgerýshisi, Kәsipodaқtardyң «Қazaқstan» dene shynyқtyrý-sport қoғamy ortalyқ keңesiniң tөraғasy bolғan.60 jyl bұryn (1949-1996) kompozıtor ҚAJYҒALIEV Tiles Shamғonұly dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. Mәskeý konservatorııasyn, Almaty konservatorııasynyң aspırantýrasyn bitirgen. 1974-1979 jyldary Қazaқstan Kompozıtorlar odaғy shyғarmashylyқ sektsııasynyң meңgerýshisi қyzmetin atқardy. 1982 jyldan өmiriniң soңyna deıin Kompozıtorlar odaғy tөraғasynyң orynbasary boldy. T.Қajyғalıev alt pen orkestrge arnalғan kontsert, «Otan týraly» oratorııa, fortepıano, ұrmaly jәne ishekti aspaptarғa arnalғan eki kontsert, әnder, romanstar, spektaklder, kөrkem jәne derekti fılmderge arnalғan mýzykalyқ shyғarmalar jazdy. SӘÝІRDІҢ 26-SY, JEKSENBІHalyқaralyқ zııatkerlik menshik kүni. Bilimniң barlyқ salasyndaғy өnertapқysh jәne shyғarmashyl adamdardyң merekesi.Radıatsııalyқ apat құrbandaryn eske alý kүni. 1986 jylғy sәýirdiң 26-da Chernobyl atom elektr stansysynda apat boldy. Reseı Federatsııasy Joғarғy Keңes Tөralқasynyң 1993 jylғy sәýirdiң 22-degi қaýlysyna sәıkes atap өtiledi.Bүkildүnıejүzilik baýyrlas қalalar kүni. Bүkildүnıejүzilik baýyrlas қalalar federatsııasynyң sheshimimen, jyl saıyn sәýirdiң soңғy jeksenbisinde atap өtiledi. 1943 jyly Stalıngrad қalasyna Anglııanyң Koventrı қalasynan hat keldi. Koventrı tұrғyndary 1940-1941 jyldary jaý қolynda қalғan batyr қalanyң қaһarmandyғyna taң қalyp, Stalıngradpen dostastyқ komıtetin құrғan eken. 1992 jyly Halyқaralyқ «Baýyrlas қalalar» қaýymdastyғy құryldy. Bұl ұıym TMD aýқymyndaғy қalalardyң baılanysyn damytyp қana қoımaı, seriktestik қarym-қatynas ornatýғa mүmkindik jasaıdy. 2000 jyly baýyrlas қalalar қaýymdastyғy 160-tan astam memlekettiң 3500-den asa қalasyn biriktirdi. Қazaқstan Elordasy ? Astanamen әlemniң 12 қalasy baýyrlasқan, olardyң arasynda ? Berlın, Mәskeý, Kıev, Қazan, Tbılısı, Seýl, Pensılvanııa shtatyndaғy Pıtsbýrg, Italııanyң Mantýıa sııaқty қalalary bar.Tanzanııa Birikken Respýblıkasynyң ұlttyқ meıramy ? Odaқ kүni (1964). Tanzanııa ? Shyғys Afrıkada ornalasқan memleket. Materıktik (Tanganıka) jәne araldyқ (Zanzıbar men Pemba) bөlikterden tұrady. Soltүstiginde Ýgandamen, soltүstik-shyғysynda Kenııamen, oңtүstiginde Mozambıkpen, oңtүstik-batysynda Býrýndı, Rýandamen shektesedi. Shyғysynda Үndi mұhıty, batysynda Tanganıka, soltүstiginde Vıktorııa kөlderimen shektesedi. Tanzanııa әkimshilik-aımaқtyқ jaғynan 20 provıntsııaғa jәne 1 respýblıkaғa bөlinedi. Astanasy ? Dodoma қalasy. Aқsha birligi ? shıllıng. Memlekettik tili ? sýahımı tili, sonymen қatar aғylshyn, ıtalıan tilderi de қoldanylady. Eldi 5 jylғa saılanғan prezıdent basқarady. Joғary atқarýshy organy ? Үkimet. Joғary zaң shyғarýshy organy ? Ұlttyқ jınalys.Tүrikmen jүırik attarynyң kүni. Tүrikmenstan Prezıdentiniң Jarlyғymen 1992 jyldan bastap jyl saıyn sәýirdiң soңғy jeksenbisinde atap өtiledi. Osy kүni Ashғabadta jүırik attar tarıhyna arnalғan halyқaralyқ kongrester, konferentsııalar, sondaı-aқ attar үshin jattyғýlary, emdeý men kүtip-baptaý sharalary өtedi. 1991 jyly sәýir aıynda Saparmұrat Nııazovtyң Jarlyғymen aқalteke tұқymynyң joıylý қaýipiniң aldyn alý maқsatynda «Tүrkmenattary» memlekettik birlestigi құrylғan. Sonymen қatar onyң ұıymdastyrýymen Halyқaralyқ aқalteke at zaýyty қaýymdastyғy құrylғan. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR15 jyl bұryn (1994) Қazaқstan men Қytaı Halyқ Respýblıkasy arasynda Қazaқstan-Қytaı shekarasy týraly kelisimge қol қoıyldy.13 jyl bұryn (1996) Қazaқstan, Қyrғyzstan, Қytaı, Reseı jәne Tәjikstan memleketteriniң prezıdentteri Shanhaı kelisimine қol қoıdy.3 jyl bұryn (2006) Almatyda «Үndi klassıkalyқ bıi ortalyғy» ұıymynyң tanystyrylymy өtti. ҚR Mәdenıet jәne aқparat vıtse-mınıstri, ıÝNESKO-nyң klasterlik bıýrosynyң өkili ıÝrıı Peshkov jәne Қazaқstanda tirkelgen dıplomatııalyқ korpýstardyң өkilderi, sondaı-aқ қaladaғy birқatar mәdenı-rýhanı ortalyқtardyң jetekshileri қatysty. Atalғan ortalyқ Қazaқstan men Orta Azııada tұңғysh ret ashyldy. «Үndi klassıkalyқ bıi ortalyғy» ұıymynyң negizin salýshy, Үndistandaғy KALAKShETRA ғajaıyp bı өneri kolledjiniң tүlegi A.Қaınazarova.ESІMDER75 jyl bұyn (1934) Қazaқstan Respýblıkasynyң eңbek siңirgen jattyқtyrýshysy LITVINOV Nıkolaı ıÝrevıch dүnıege keldi. Soltүstik Қazaқstan oblysynda týғan. «Lenınogorets», «Altaı» sport klýbtarynyң bokstan jattyқtyrýshysy, Қazaқstan Respýblıkasy Ұlttyқ ғylym akademııasy jattyқtyrýshysy bolғan. Onyң shәkirtteri arasynda halyқaralyқ dәrejedegi sport sheberi, kıkboksıngten kәsipқoılar arasyndaғy әlem chempıony E.Shiderbaev bar. Medaldarmen marapattalғan. 45 jyl bұryn (1964) boksshy, halyқaralyқ dәrejedegi sport sheberi, Қazaқstan Respýblıkasynyң eңbek siңirgen sport sheberi, eңbek siңirgen jattyқtyrýshysy ҚYLYMOV Asylbek Saқtapbergenұly dүnıege keldi. Reseıde týғan. 1979-1982 jyldary Eýropanyң, KSRO-nyң jastar arasyndaғy birinshiliginiң, oқýshylar spartakıadasynyң, KSRO jasөspirimderi arasynda bokstan өtken birinshilikterdiң jeңimpazy atanғan. 1983-1986 jyldary KSRO-nyң, KSRO Kýbogynyң chempıony, Taıland, Indonezııa, Frantsııa, Tүrkııa, Soltүstik Koreıa, Fınlıandııa, Bolgarııa, Germanııa, Rýmynııa, Polshada өtken halyқaralyқ týrnırleriniң, KSRO-AҚSh kezdesýleriniң jeңimpazy atanғan. 1984 jyldyң kөrsetkishi boıynsha A.Қylymov Eýropanyң eң үzdik jәne 75 kg salmaқ dәrejesine deıingi әlemniң үshinshi boksshysy ataғyna ıe bolғan.