QazAqparat-Anons: naýryzdyń 3-si men 8-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET

Naýryzdyń 3-inde Úkimet basshysy K.Másimov Máskeýge sapar jasaıdy. Onda K.Másimov reseılik áriptesi Vladımır Pýtınmen kezdesý josparlanyp otyr.

Naýryzdyń 3-inde Memlekettik basqarý akademııasynda Rýmynııa Prezıdenti T.Baseský dáris oqıdy.

Naýryzdyń 3-inde Ádilet mınıstrliginde brıfıng bolady.

Naýryzdyń 3-inde Qostanaıǵa QR Qorǵanys mınıstri Ádilbek Jaqsybekov Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Jańa onjyldyq - jańa ekonomıkalyq órleý - Qazaqstannyń jańa múmkindikteri» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyn túsindirý jónindegi aqparattyq-nasıhattyq top quramynda Qostanaıǵa keledi. Mınıstr tańerteń «AgromashHoldıng» AAQ-nyń jergilikti fılıalynda, sodan keıin qorǵanys departamentinde, áskerı kıimder tigetin «Bolshevıchka» AQ fabrıkasynda bolady. Sapar baǵdarlamasy Á.Jaqsybekovtiń qatysýymen oblys aktıviniń otyrysymen aıaqtalady, onda Memleket basshysynyń Qazaqstan halqyna Joldaýynyń negizgi qaǵıdattary talqylanady.

PARLAMENT

Naýryzdyń 3-inde Parlament Májilisiniń plenarlyq otyrysy bolady.

Naýryzdyń 3-inde Májilis spıkeri O.Muhamedjanov elimizge resmı saparmen kelgen Rýmynııa Prezıdenti T.Baseskýmen kezdesedi.

QAZAQSTAN JÁNE ÁLEM

Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń qory delegatsııasynyń Qytaıǵa saparynyń aıasynda naýryzdyń 1-i men 8-i aralyǵynda Qazaqstan-qytaı saraptaý keńesiniń ekinshi otyrysy bolady. Sarapshylar keńesiniń otyrysynda ekijaqty qarym-qatynastardyń ózekti máseleleri talqylanbaq.

Naýryzdyń 3-i men 5-i aralyǵynda Fınlıandııa Respýblıkasynyń Syrtqy saýda jáne damý mınıstri Paavo Vıaıýrıýnen Qazaqstanda resmı saparmen bolady. Mınıstr P. Vıaıýrıýnen bastaǵan delegatsııa quramynda 60-qa tarta jetekshi isker top ókilderi de bar. Sýomı eliniń kásipkerleri men Úkimetiniń ókilderi qazaq-fın bıznes forýmyna qatysady.

Naýryzdyń 3-i men 6-sy aralyǵynda QR Memlekettik hatshysy-Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev resmı saparmen Shveıtsarııa Konfederatsııasyna barady. Shveıtsarııa astanasy Bern qalasynda Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstri sol eldiń basshylyǵymen birqatar kelissózder ótkizedi. Sonymen qatar Q.Saýdabaev Jenevada EQYU-nyń qazirgi tóraǵasy retinde «EQYU - Eýropa keńesi» formatyndaǵy kezdesýge qatysyp, Eýropalyq keńestiń Bas hatshysy Torbern ıAglandpen kezdesedi, BUU Adam quqyǵy jónindegi keńesiniń 13-shi sessııasyna jáne Qarýsyzdaný jónindegi konferentsııanyń jalpy sessııasyna qatysady. BUU-nyń eýropalyq bólimshe basshylarymen birqatar kezdesýler ótkizedi.

Naýryzdyń 5-inde Máskeýde TMD Ekonomıkalyq keńesiniń 45-shi otyrysy jáne Dostastyqqa múshe memleketterdiń «Reseıdiń TMD-ǵa tóraǵalyǵy jylyndaǵy jańa bastamalar» atty halyqaralyq ekonomıkalyq forýmy ótedi. Bul jıyndardyń jumysyna quramynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń, Almaty qalasynyń óńirlik qarjy ortalyǵynyń qyzmetin retteý agenttiginiń, sondaı-aq basqa da memlekettik vedomstvolardyń basshylary bar qazaqstandyq delegatsııa qatysady.

SPORT

Qazaqstannyń ulttyq quramasyndaǵy veloshabandozdary naýryz aıynyń 1-7-si aralyǵynda Malaızııada ótetin «Langkavı týry» kópkúndigine qatysady.

Almatyda «Shymbulaq» taý kýrortynda naýryz aıynyń 3-6-sy aralyǵynda jasóspirimder arasynda taý shańǵysynan Azııa chempıonaty ótedi. Chempıonatqa taý shańǵy sportynyń Azııa Federatsııasy quramyna enetin Azııa memleketteriniń sportshylary: Qazaqstan, Koreıa, Ózbekstan, Tájikstan, Qyrǵyzstan, Úndistan, Pákistan, Qytaı, Japonııa, Iran, Taı-peı, Mońǵolııa, Lıvan, Gon-Kong, Nepal elderiniń shańǵyshylary qatysady. Olar naýryzdyń 1-inen Almatyǵa kelýde.

ASTANA

Naýryzdyń 3-i kúni Astanadaǵy "Abaı" meımanhanasynyń májilis zalynda "Ulty qazaq azamattardyń aty-jónin rásimdeýdi retteý máseleleri" atty dóńgelek ústel ótedi

Naýryzdyń 3-i kúni Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde «Qazaqstan EQYU-daǵy tóraǵalyǵy: «tórt T» -«trast»-senim, «tradıshn»-dástúr, «transparensı»-ashyqtyq, jáne «toleranttylyq»-tózimdilik» ustanymy» taqyrybynda halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa ótedi.

Naýryzdyń 3-inde «Astana-Taýer» bıznes-ortalyǵynda Fınlıandııanyń Qazaqstandaǵy Elshiliginiń ashylý rásimi bolady.

Naýryzdyń 3-inde «Star» dámhanasynda «Astana-Báıterek», «Tomırıs» jáne «Jibek» isker áıelder klýbtarynyń kezdesýi bolady.

Naýryzdyń 4-i kúni Astanada «Qazaqstandaǵy Fınlıandııanyń ekonomıka kúnderi» bıznes-forýmyn ótkizý josparlanyp otyr. |Sharany QR Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi, Qazaqstandaǵy Fınlıandııa Elshiligi, «KAZNEX» Eksportty damytý jáne jyljytý jónindegi korporatsııasy» AQ, sondaı-aq «FınPro» fındik agenttik uıymdastyryp otyr.

Naýryzdyń 6-synda K.Baıseıtova atyndaǵy Ulttyq opera jáne balet teatrynda 8-shi naýryz - Halyqaralyq áıelder kúnine arnalǵan merekelik kontsert ótedi. Іs-sharaǵa Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń basshylary qatysady dep kútilýde. Kontsertti «Qazaqstan halqynyń rýhanı damý qory» AQ uıymdastyrady.

ALMATY

Almatyda Oqýshylar saraıynda naýryz aıynyń 1-i men 4-i aralyǵynda «Asyl mura» halyqtyq dástúrli án jáne jeke aspapta oryndaýshylardyń І-shi qalalyq án-bı baıqaýy ótedi.

Naýryz aıynyń 3-i kúni Almatyda Qazaqstan men Úndistan arasyndaǵy qarym-qatynastyń odan ári damýyndaǵy perspektıvalar «Úndistan bıznesin engizý» degen atpen ótetin bıznes semınarda talqylanatyn bolady.

Naýryzdyń 3-inde Qazaqtyń T.Rysqulov atyndaǵy Ekonomıka ýnıversıtetinde stýdentterge M.Lomonosov atyndaǵy MMÝ dıplomdaryn tabys etý saltanaty bolady.

Naýryzdyń 3-inde «Shymbulaq» taý bazasynda jasóspirimder arasyndaǵy taý shańǵysynan Azııa chempıonatynyń ashylý rásimi bolady.

Naýryzdyń 4-i kúni Almatyda tanymal reseılik jýrnalıst Leonıd Parfenovtiń «Namednı: nasha era» atty orys tilindegi 4 tomdyq kitabynyń tanystyrylymy ótedi. Sharaǵa avtordyń ózi keledi dep kútilýde. Ol naýryzdyń 3 kúni «Namednı» meıramhanasynda áriptesterimen ótetin jabyq keshke qatysady. Sondaı-aq naýryzdyń 4-i kúni BAQ ókilderimen kezdespek. Keshkisin «Meloman Grand» dúkeninde tanystyrylym sharasy ótedi.

AIMAQ

ATYRAÝ OBLYSY

Aqpannyń 12-si men naýryzdyń 12-si aralyǵynda Atyraý oblysy boıynsha Kedendik baqylaý departamenti «Nur Otan» halyqtyq- demokratııalyq partııasy» qoǵamdyq birlestiginiń Atyraý oblystyq fılııalymen birlese otyryp, partııa fılıalynyń ǵımaratynda azamattardyń qoǵamdyq qabyldaýyn ótkizedi.

BATYS QAZAQSTAN OBLYSY

Batys Qazaqstan oblysynda aqpannyń 23-i men naýryzdyń 23-i aralyǵynda týberkýlezben kúres aılyǵy ótkizilmek.

PAVLODAR OBLYSY

Naýryzdyń 1-inen bastap Pavlodarda «Stýdent jastar - jol qozǵalysynyń qaýipsizdigin qoldaıdy» degen aktsııa bastalady.

Naýryzdyń 4-inde Pavlodarda Reseı men Qazaqstan kásipkerleri kezdesedi. Ertis jaǵalaýyndaǵy qalaǵa Penzanyń alty kásipornynyń kásipkerler delgatsııasy keledi.

JAMBYL OBLYSY

Naýryzdyń 3-i kúni Taraz qalasynda Jambyl oblysy ákimdiginiń uıymdastyrýymen bıznes forým ótedi. Onda «Samuryq-Qazyna» qorynyń delegatsııa ókilderi jıynǵa qatysýshylardy kásipkerlik salasyn qoldaý boıynsha atalmysh qor usynyp otyrǵan arnaıy quraldarmen tanystyrady. Sondaı-aq olar kásipkerlikti qoldaý quraldarynyń erekshelikterin túsindiredi. Buǵan qosa olar qor tobyndaǵy jabdyqtaýshylar reestrine qosylý týraly kópshilikti tolǵandyrǵan saýaldarǵa jaýap bermek. Sonymen qatar basqosýda damý ınstıtýttary men kásipkerler arasyndaǵy qalyptasqan máseleler talqylanyp, múmkindiginshe olardy sheshý joldaryn qarastyrý josparlanyp otyr.

ATAÝLY KÚNDER. ELEÝLІ OQIǴALAR. MEREITOILAR.

2010 JYLDYŃ NAÝRYZ AIYNDA:

OQIǴALAR

145 jyl buryn (1865) XIII-XIV ǵasyrlardaǵy «Qozy Kórpesh - Baıan Sulý» eki jastyń uly jáne tragedııalyq mahabbaty týraly lıro-epostyq jyry orys tilinde jaryq kórdi. Olar zulymdyq pen qatygezdikke, aıaýsyz aqıqattyń áleýmettik bógetterine qarsy turyp qaza bolady, biraq máńgilik mahabattyń jaryq nyshany bolyp qalady.

95 jyl buryn (1915) Sultanmahmut Toraıǵyrovtyń (1893-1920) «Kim kináli» degen dastany jaryq kórdi. Onda feodaldy-patrıarhaldy otbasynyń úsh urpaǵy mysalynda qazaq dalasynyń tarıhı ózgertýleri kórsetilgen. Alǵashqy ret qazaq ádebıetinde adam áleýmettik qubylys retinde beınelengen.

90 jyl buryn (1920) Tashkente «Túrkistan kedeıleri» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Jaryq kórgen birneshe sanynyń ózinde Túrkistan ólkesindegi jergilikti halyqtardy keńes ókimetiniń alǵashqy sharalarymen tanystyrdy, kedeılerdi qyzyl armııa qataryna shaqyryp, revolıýtsııa jeńisterin qorǵap qalýǵa úndep otyrdy.

90 jyl buryn (1920) Semeı ýálaıatynyń muraǵaty quryldy. Búginde ol Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy iri ári baıyrǵy muraǵattardyń biri bolyp tabylatyn Semeı qazirgi zaman tarıhyn qujattaý ortalyǵy. Muraǵatta 500 myńnan astam qujattar Semeıdiń mádenı tarıhy men qalyptasý kezeńderi týraly syr shertedi.

50 jyl buryn (1960) qazaqtyń ǵalymy Shoqan Ýálıhanovtyń ómirine arnalǵan Berdibek Soqpaqbaevtyń «Dala juldyzy» degen kitaby jaryq kórdi.

40 jyl buryn (1970) Oralhan Bókeevtyń (1943-1993) «Qamshiger» atty týǵan jer týraly este qalǵan oılar men jas kezindegi oqıǵalarǵa arnalǵan alǵashqy povester men áńgimeler jınaǵy jaryq kórdi.

ESІMDER

320 jyl buryn (1690-1740) Uly júz hany JOLBARYS HAN, Jolbarys Abdollauly dúnıege keldi.

1718 jyly Táýke han qaıtys bolǵannan keıin qazaq handarynyń bir ortalyqqa baǵyndyrǵysy kelgen maqsattary júzege aspaı qaldy. Qazaq handyǵy aýyr daǵdarysqa ushyrap, eldiń birligi buzyldy, bytyrańqylyq etek alyp ózara eges shegine jetti. Táýkeniń ornyna otyrǵan balasy Bolat hannyń tek ataǵy ǵana boldy. Osy kezde júzderdi bılegen kishi handar óz aldyna derbestenip, qazaq handyǵy saıası jaqtan bólshektendi. Orta júzdi Sámeke han, Uly júzdi Jolbarys han, Kishi júzdi Ábilhaıyr han bıledi. 1730 jyly Táýke hannyń balasy Úlken Orda ıesi Bolat han qaıtys bolyp, taqqa talas bastaldy. Bolat hannyń inisi, Orta Júzdiń hany Sámeke (Shahmuhamed) taqtan negizgi úmitker boldy. Sondaı-aq qalmaqty qyrýda úlken erlik tanytqan jáne asa zor bedel jınaǵan Kishi júz hany Ábilhaıyr da taqtan dámelendi. Alaıda aǵa han bolyp Bolattyń úshinshi uly Ábilmámbet saılandy. Ábilhaıyr buǵan narazy bolyp, maıdan shebinen áskerin alyp ketti. Handyqtyń zańdy murageri bolýǵa laıyq Sámeke de Shý boıymen Betpaqdalaǵa qaraı óz áskerimen shegindi. Bul renishterdiń saldarynan jońǵarlarǵa qarsy maıdan shebi álsireı bastady.

Uly júz hany Jolbarys ózi bılegen qazaq rýlary men Tashkent turǵyndary atynan Jońǵar handyǵyna táýeldiligin moıyndap, jońǵar áskerbasyna alym-salyq tólep turýǵa májbúr boldy. 1733 jyly Uly júz hanynyń elshileri Aralbaı men Orazkeldi Kishi júzdegi Eráli sultanmen birge Reseıge baryp, patshaıym Anna Ioanovnaǵa Uly júzdiń Tóle bı, Qodar, Sataı, Hangeldi, Bólek syndy batyrlarynyń atynan jazylǵan hatyn tapsyrdy. 1738 jyly Jolbarys han Reseı bodandyǵyn qabyldaý nıetin bildirip, Reseı úkimetine hat jazdy. 1738 jyly qyrkúıekte Anna Ioanovna Jolbarys hannyń atyna arnaıy gramota joldap, onyń tileginiń qabyldanǵanyn málimdedi. Biraq jońǵar bıleýshileriniń qarsylyǵy jáne Reseı men Uly júz handyǵy arasynda saıası qarym-qatynastardyń qalyptaspaýy sebepti Jolbarys hannyń saıasaty júzege aspady.

Jolbarys Abdollauly 1739 jyly Abylaı hanmen tize qosa otyryp, jońǵar basqynshylaryna qarsy kúres uıymdastyrdy. Sonyń nátıjesinde Tashkent, Saıram qalalary jońǵar áskerlerinen azat etildi. 1740 jyly sáýirde Jolbarys han Tashkent turǵyndarynyń qolynan qaza tapty.

Orys tarıhshysy A.Levshın óziniń qazaqtar týraly tarıhı eńbeginde Jolbarys han qaıtys bolǵan soń Tóle bıdiń Tashkentti alty jyl boıy úzdiksiz bılegenin aıtady. Jolbarys hannyń barlyq is-áreketi qazaq memleketiniń qurylý, damý kezeńderinde zor mańyzǵa ıe boldy. Ol tarıhqa XVIII ǵasyrdyń birinshi jartysyndaǵy táýelsiz bıleýshilerdiń biri retinde endi.

NAÝRYZDYŃ 3-І, SÁRSENBІ

Jazýshylardyń dúnıejúzilik kúni. 1986 jylǵy qańtardyń 12-i men 18-i aralyǵynda ótken Halyqaralyq Pen-klýbtyń 48-shi kongresiniń sheshimimen atap ótiledi.

PEN-klýbtyń negizi 1921 jyly qalandy. Uıymnyń ataýy - aǵylshyn sóziniń birinshi árpinen quralǵan poets - poetter, essayists - ocherkıster, novelists - romanıster abbrevıatýrasy. Bul jaǵdaıdyń abbrevıatýrasy aǵylshyn tilinen aýdarǵanda pen - qalam sóziniń sáıkes kelýin eskerte ketý kerek.

Qazaqstanda 750 otandyq kásibı ádebıetshilerdi biriktiretin qoǵamdyq, shyǵarmashylyq uıym - Qazaqstan Jazýshylar odaǵy jumys isteıdi.

Qazaqstan Respýblıkasy jazýshylar odaǵynyń bastaýynda memleket jáne qoǵam qaıratkeri, jazýshy Sáken Seıfýllın turdy. 1925 jyly respýblıkada jas daryndardy biriktiretin jáne olardy qoldaıtyn Qazaqstannyń proletarly jazýshylarynyń qaýymdastyǵy quryldy, al 1934 jyly Qazaqstannyń keńes jazýshylary odaǵy bolyp ózgertildi.

Bul uıymdy 80 jyl boıy bizdiń respýblıkamyzda Sáken Seıfýllın, Іlııas Jansúgirov, Ǵabbas Toqjanov, Sábıt Muqanov, Muhamedjan Qarataev, Dıqan Ábilev, Ábdilda Tajıbaev, Ǵabıden Mustafın, Ǵabıt Músirepov, Ádı Sharıpov, Ánýar Álimjanov, Juban Moldaǵalıev, Oljas Súleımenov, Qaldarbek Naımanbaev basqardy. Qazirgi tańda Nurlan Orazalın tóraǵalyq etedi.

Búgin Jazýshylar Odaǵy - Qazaqstannyń burynnan kele jatqan birlestikteriniń biri. Jazýshylar odaǵynyń quramynda - qazaq, orys, uıǵyr, nemis jáne káris ádebıetiniń shyǵarmashylyq sektsııalary, Qaraǵandyda, Semeıde, Oralda, Astanada, Shymkente 5 oblysaralyq bólimsheleri bar.

Qyrǵyzstanda memlekettik baıraq kúni. Qyrǵyzstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2009 jylǵy maýsymnyń 10-daǵy «Qyrǵyzstan Respýblıkasynyń Memlekettik baıraǵy týraly» Jarlyǵymen bekitildi.

OQIǴALAR

20 jyl buryn (1990) «Molodaıa gvardııa» jýrnalynda Sáken Júnisovtyń (1934-2006) «Tropa» atty povesi basylyp shyǵaryldy. Bul jazýshy V.Soloýhın tárjimalaýymen jazylǵan «Zamanaı men Amanaı» dastanynyń aýdarmasy.

15 jyl buryn (1995) Túrikmenstannyń Dashhovýz qalasynda Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń Aral problemalary jónindegi keńesi ótti.

5 jyl buryn (2005) Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Memlekettik shekara arqyly ótkizý beketteri týraly Qyrǵyzstanmen aradaǵy kelisimdi bekitý týraly» Zańǵa qol qoıdy.

5 jyl buryn (2005) Almatyda «Altyn qalam» baspasynan shyqqan kitaptardyń tanystyrylymy bolyp ótti. Baspanyń mindeti tanymdyq, rýhanı, ádebı, tarıhı, etıka-estetıkalyq, ǵylymı jáne balalarǵa arnalǵan mazmundy eńbekter basyp shyǵarý bolyp tabylady.

1 jyl buryn (2009) Almatyda Seıdahmet Kuttyqadamnyń «Slýjenıe natsıı» degen kitaby jaryq kórdi.

Avtor kitapta Ronald Reıgan jáne Lıýdvıg Erhard, Franklın Rýzvelt jáne Den Sıaopın, Margaret Tetcher jáne Mustafa Kemal Atatúrik, Mahathır jáne Lı Kýan ıÝ, Nelson Mandela jáne Leh Valensa sekildi álemge tanymal kóshbasshylardyń ekonomıkalyq jáne saıası daǵdarys kezderindegi memleketti basqarý isindegi eń jaqsy tájirıbelerine tujyrym jasady.

ESІMDER

95 jyl buryn (1915-1977) tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor, Kazaq KSR-niń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri PAHMÝRNYI Pavel Mıhaılovıch dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Ýkraınanyń Poltava qalasynda týǵan. Harkovtyń pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen.

Almaty pedagogıkalyq shet tilder ınstıtýtynyń (Abylaı han atyndaǵy Qazaq halyqaralyq qatynastar jáne álem tilderi ýnıversıteti) kafedra meńgerýshisi, dırektory, Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıteti janyndaǵy Partııa tarıhy ınstıtýty dırektorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan.

Ǵylymı eńbekteri Azamat soǵysy kezindegi Qazaqstandaǵy partııa qurylysy, Uly Oktıabr sotsıalıstik revolıýtsııasy tarıhyn zertteýge arnalǵan.

80 jyl buryn (1930-1990) ken isi salasyndaǵy qazaq ǵalymy, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Keńes Odaǵy Memlekettik syılyǵynyń ıegeri MUQYShEV Maıjan Muqyshuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynyń Shet aýdanynda týǵan. Máskeý ken isi ınstıtýtyn, KSRO Ǵylym Akademııasynyń aspırantýrasyn bitirgen.

Qaraǵandy kómir basseıninde ár túrli ınjenerlik qyzmette boldy. Qazaqstan Ǵylym Akademııasy Hımııa-metallýrgııa ınstıtýtynyń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, Búkilodaqtyq ǵylymı-zertteý jáne jobalaý-konstrýktorlyq kómir ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, zerthana, bólim meńgerýshisi, dırektor orynbasary qyzmetterin atqarǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri ken qazyp alý alańdaryn qulama baǵandar boıynsha daıyndaýǵa, qalyń kómir qabattaryn qabat-qabatymen qazyp alýǵa, qıyn opyrylatyn ústińgi qabatty torpedalaý ádisimen buzýǵa, jer qoınaýyndaǵy kómir ysyrabyn azaıtý máselelerine arnalǵan. 100-den astam ǵylymı eńbektiń avtory, 7 monografııasy jáne ondaǵan avtorlyq kýálikteri bar.

Eńbek Qyzyl Tý ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

NAÝRYZDYŃ 4-І, BEISENBІ

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2005) Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn qadaǵalaý jónindegi Qazaqstan Respýblıkasy Esep komıteti men Amerıkandyq halyqaralyq damý jónindegi agenttik (ıÝSAID) arasynda Esep komıtetin nyǵaıtý maqsatynda ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.

ıÝSAID tekserýlerdiń oryndalýy men jedeldigin, naqtylyǵy men senimdiligin arttyrýǵa qoldaý kórsetý úshin jumys ádisterin anyqtaý jáne engizý máseleleri boıynsha Esep komıtetine yntymaqtastyq kórsetetin bolady.

5 jyl buryn (2005) Londonda Brıtan Ónerkásibi Konfederatsııasynyń qamqorlyǵymen Ulybrıtanııanyń isker jáne resmı top ókilderi úshin Qazaqstannyń Indýstrııalyq-ınnovatsııalyq damý strategııasynyń tanystyrylymy bolyp ótti.

5 jyl buryn (2005) ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetinde Temirbek Qojakeev atyndaǵy aýdıtorııanyń ashylý rásimi ótti.

Temirbek Qojakeev (1926-2003) - belgili ǵalym, satırık, fılologııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri. Qazaq memlekettik ýnıversıtetinde 45 jyl boıy ustazdyq etip, 6 myń jýrnalıst maman daıarlaǵan. Qazaqstan Jazýshylar odaǵy janyndaǵy qoǵamdyq negizde jumys isteıtin syqaqshylardyń «Naızager» qaýymdastyǵyn basqarǵan.

1 jyl buryn (2009) tarazdyq jazýshy, jýrnalıst, Qazaqstan Respýblıkasy Jazýshylar odaǵy aqsaqaldar keńesiniń múshesi, qoǵam qaıratkeri Arǵynbaı Bekbosynovtyń «Aqyndar shoqjuldyzyndaǵy Omar Haııam» atty jańa kitaby qazaq tilinde jaryq kórdi.

Jınaq avtordyń kóp jylǵy aýdarǵan jumystarynyń qorytyndysy. Otandyq kitap baspasynan qazaq tiline aýdarylǵan mundaı jyrlar jınaǵy alǵash ret basylyp shyǵaryldy.

ESІMDER

105 jyl buryn (1905-1987) aqyn EıÝPOV Ǵafar (Ǵafar Bulǵanaquly) dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Qyrym avtonomııalyq oblysynyń Sımferopol aýdanynda týǵan. Mahachkalada Daǵystan ınstıtýtyn bitirgen.

Jıyrma jyldan astam Atyraý munaı óńdeý zaýytynda qyzmet istegen.

Shyǵarmalaryn qyrym tatary tilinde jazǵan. Óleńderi 1926 jyldan basylǵan. 1938 jyly «Jas jasampazdar» atty alǵashqy óleńder jınaǵy jaryq kórgen. «Jyldar men jyrlar», «Adam», «Qaıta oralǵan jastyq shaq» atty óleńder jınaqtarynyń avtory.

60 jyl buryn (1950) erkin kúresten halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, eńbek sińirgen sport sheberi, halyqaralyq dárejedegi tóreshi, greko-rım jáne erkin kúresten Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy MYTsYK Aleksandr Alekseevıch dúnıege keldi.

Soltústik Qazaqstan oblysy Stepnıak qalasynda týǵan. Qaraǵandy dene shynyqtyrý jáne sport tehnıkýmyn, Qaraǵandy pedagogıkalyq ınstıtýtyn (E.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıteti) bitirgen.

Eńbek jolyn Qaraǵandy qalasyndaǵy sport sheberligi mektebinde jattyqtyrýshylyqtan bastaǵan. Aýǵanstan ulttyq komandasyn jattyqtyrǵan. Qazirgi ýaqytta Joǵary sport sheberligi mektebiniń erkin kúresten jattyqtyrýshysy qyzmetin atqarady. Sonymen qatar Qaraǵandy oblysynyń «Ortalyq sporttyq armııashylar klýby» qoǵamdyq birlestigin basqarady.

6 ret Qazaqstan Respýblıkasynyń chempıony atanyp, KSRO birinshiliginiń kúmis júldegeri, Kýba, Chehııa, Bolgarııa elderinde ótken halyqaralyq týrnırlerdiń jeńimpazy bolǵan. Ardagerler arasynda erkin kúresten Kanadada ótken Álem birinshiliginiń qola júldegeri, Bolgarııada ótken Álem birinshiliginiń chempıony atanǵan.

Aýǵanstan Respýblıkasynyń eki ordenimen, kóptegen medaldarmen marapattalǵan.

NAÝRYZDYŃ 5-І, JUMA

Ázirbaıjanda dene shynyqtyrý jáne sport kúni. Ázirbaıjan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2005 jylǵy naýryzdyń 4-degi Jarlyǵymen bekitildi. Jyl saıyn atap ótiledi.

OQIǴALAR

35 jyl buryn (1975) Pavlodarlyq traktor zaýytynyń konveıerinen «Qazaqstandyq» («Kazahstanets») 100-myńynshy traktory shyǵaryldy.

5 jyl buryn (2005) Almatyda Ortalyq Azııa qolónerleriniń jármeńkesi ótti. Uıymdastyrýshysy - Almatydaǵy qolónerlerdiń palatasy. Jármeńkede marǵulan jibekteri jáne keramıka ydystary, ystyq-kól qólónerleriniń kıizden jasalǵan buıymdary, tájik sheberleriniń kesteleri, túrikmen kilemshileriniń asyldary, qazaqstan zergerleriniń áshekeıleri jáne ár túrli jádigerler kórsetilgen. Olardyń barlyǵy qoldan jasalǵan.

1 jyl buryn (2009) «Folıant» baspasynan zańgerlik termınderdiń qazaq-orys jáne orys-qazaq sózdigi jaryq kórdi.

Sózdik qoǵamdaǵy ómirimizdiń barlyq salasyn qamtamasyz etetin zańdardyń, kodeksterdiń mátinin negizge alǵan.

Qosymsha kitap 1996-2007 jyldary Senat Parlamenti qabyldaǵan, 250-den asa zańdardyń termınderi men sózderinen turady. Jınaq til mamandary, Senat Parlamenti apparatynyń tájirıbeli aýdarmashylary qatysýymen qurastyrylǵan.

ESІMDER

70 jyl buryn (1940-1997) ǵalym, bıologııa ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Ulttyq Ǵylym Akademııasynyń korrespondent múshesi KÓKENOV Mádenıet Qarataıuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

Botanıka jáne fıtoıntrodýktsııa ınstıtýty ósimdikter qoryn zertteý zerthanasynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, zerthana meńgerýshisi jáne osy ınstıtýt dırektorynyń ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary qyzmetterin atqarǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri botanıka, ósimdik dúnıesin qorǵaý jáne onyń baılyǵyn tıimdi paıdalaný máselelerine arnalǵan. Qazaqstannyń taý alqaptarynda ósetin sharýashylyqqa baǵaly ósimdikter túrleriniń bıologııasyn, taralýyn zerttegen. Solardyń bıomassasyndaǵy bıologııalyq aktıvti zattar mólsherin anyqtap, olardy bólip alý tásilderin jetildirgen. Osy ósimdikterdiń tabıǵı qorlaryn anyqtap, daıyndaý ýaqytyn, tabıǵatqa zııansyz deńgeıde jınaý mólsherlerin belgileýmen shuǵyldanǵan.

70 jyl buryn (1940) sýretshi, Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi AChILOV Ysmaıyl Shaıqululy dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan.Reseıdiń Vladıvostok qalasyndaǵy Qıyr Shyǵys memlekettik óner ınstıtýtyn bitirgen.

N.Gogol atyndaǵy Almaty kórkemsýret ýchılışesiniń (O.Tańsyqbaev atyndaǵy Almaty kórkemsýret kolledji), T.Júrgenov atyndaǵy ulttyq óner akademııasynyń oqytýshysy qyzmetterin atqarǵan.

Shyǵarmalary birqatar halyqaralyq, búkilodaqtyq, respýblıkalyq kórmelerge qoıylǵan.

NAÝRYZDYŃ 6-Y, SENBІ

Gana Respýblıkasynyń Memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni. Gana Respýblıkasy - Batys Afrıkadaǵy memleket. Astanasy - Akkra. Resmı tili - aǵylshyn tili. Memleket basshysy - prezıdent. Zań shyǵarý organy - bir palataly parlament.

Gana Respýblıkasy men Qazaqstan Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy tamyzdyń 14-de ornatyldy.

OQIǴALAR

93 jyl buryn (1917) 1916 jylǵy kóteriliske qatysqandarǵa keshirim jarııalandy. Qazaqstanda aqpan revolıýtsııasyn qýana qarsy aldy. Ýaqytsha úkimet burynǵy bıliktegilermen birigip oblystyq jáne ýezdik komıssarıattar qura bastady. Torǵaı oblysyna Álıhan Bókeıhan, Jetisýǵa - Muhamedjan Tynyshbaev, Oralǵa - Halel Dosmuhameduly, Qostanaı ýezine - Ahmet Birimjanuly komıssar bolyp saılanǵan.

25 jyl buryn (1985) Sáýirbek Baqbergenovtyń (1920-1997) «Áke men bala» atty povesi máskeýlik «Sovetskıı pısatel» baspasynan jaryq kórdi. Onda soǵystan keıingi jyldardaǵy Qaraǵandy kenshileriniń ómiri týraly jazylǵan.

23 jyl buryn (1987) Qazaqstan kompartııasynyń Ortalyq komıteti men Qazaq SSR Mınıstrler Keńesiniń «Respýblıkadaǵy qazaq tilin oqytýdy jaqsartý» jáne «Respýblıkadaǵy orys tilin oqytýdy jaqsartý» degen qaýlysy shyqty. 2 qaýly da baspaǵa metodıkalyq-oqytý ádebıetin, sózdikter, anyqtamalar daıyndaýǵa tapsyrdy.

1 jyl buryn (2009) Almaty oblysynyń Shamalǵan kentinde qazirgi zamanǵy nemis jáne golland tehnologııalaryn paıdalaný arqyly elimizdegi alǵashqy jemisti ósiretin, saqtaıtyn jáne qaıtadan óńdeıtin jańa keshen ashyldy.

ESІMDER

80 jyl buryn (1930-2005) qazaqstan fızık-hımıgi, hımııa ǵylymdarynyń doktory AGAShKIN Oleg Vasılevıch dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynyń Krasnoıar ólkeside týǵan. Tomsk memlekettik ýnıversıtetin jáne onyń aspırantýrasyn bitirgen.

Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti optıka jáne plazma kafedrasynyń professory qyzmetin atqarǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri organıkalyq jáne fızıkalyq hımııa salalaryna arnalǵan (molekýlalyq spektroskopııa, organıkalyq lıýmınestsentsııasy, t.b.). 180 ǵylymı eńbektiń jáne 2 monografııanyń, 4 avtorlyq kýáliktiń ıesi. 2 doktor jáne 14 hımııa ǵylymynyń kandıdatyn, 1 fızıka-matematıka ǵylymynyń kandıdatyn daıyndady.

Agashkın esimi Qazaqstannyń Altyn Qurmet kitabyna jazylǵan.

60 jyl buryn (1950-2006) aqyn, túrktanýshy ǵalym, aýdarmashy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Lenın komsomoly syılyǵynyń ıegeri EGEÝBAEV Asqar Qurmashuly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen.

Shyǵys Qazaqstan oblysy «Shamshyraq», «Dostyq» aýdandyq gazetterde, «Qazaqstan kommýnısi», «Juldyz» jýrnaldarynda, «Qazaq ádebıeti» gazetinde, «Jazýshy» baspasy men «Qazaq entsıklopedııasy» redaktsııasy bas redaktor orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynda qyzmetter atqarǵan.

«Móldir tuma», «Júrektegi juldyzdar», «Syr men symbat», «Sóz júıesi», «Qus joly», «Ádilet» atty óleńder men poema, syn kitaptarynyń, «Kisilik kitaby», «Ejelgi dáýirdegi qazaq ádebıetiniń kórkemdik júıesi» dep atalatyn monografııalardyń avtory.

Ári aqyn, ári ǵalym Asqar Egeýbaev sondaı-aq túrki mádenıetine qatysty kóne ádebı muralardy qazaq tiline aýdaryp, zertteý jumysymen aınalysqan. J.Balasaǵunnyń «Qutadǵý biligin» qazaq tiline aýdarǵan. Bul kitap 1989 jyly Pekınniń ulttar baspasynan arab álipbıimen ekinshi ret jaryq kórdi. M.Qashqarıdiń úsh tomdyq «Dıýanı luǵat at-túrk» eńbegin qazaq tiline aýdarǵan.

NAÝRYZDYŃ 7-І, JEKSENBІ

Balalardyń teledıdary men radıohabarlarynyń halyqaralyq kúni. Bul merekeli kúndi Kannda 1994 jyly sáýirde BUU-nyń (ıÝNISEF) Balalar qorynyń ókilderi jarııalady. Sol kezden bastap jyl saıyn naýryzdyń alǵashqy jeksebisin dúnıejúziniń barlyq teledıdar jáne radıokompanııalarynyń júrgizýshileri efır ýaqytyn balalarǵa jáne balalar baǵdarlamalaryna usynady.

Qazaqstan Respýblıkasy Teleradıokesheniniń dáýiri 1958 jyldyń 8 naýryzynda bastaldy. Dál osy kúni Almaty stýdııasynda alǵashqy baǵdarlama ótti. Sosyn bul stýdııa turaqty apta saıynǵy bes saǵattyq habarǵa aınaldy. Sodan keıingi jyldarda telestýdııalar respýblıkamyzdyń basqa da qalalarynda paıda bola bastady, telehabarlar búkil Qazaqstanǵa tarady. Baspa men kınonyń baı tájirıbesine, erekshe sapanyń qabilettiligine sene otyryp teledıdar ár úıge erkin kirip jáne ár otbasynyń múshesi boldy.

60-jyldary fýtbol matchtarynyń, kontsertterdiń, merekelik sharalardaǵy reportajdardyń tikeleı habarlary basty oryn aldy.

Qazaq teledıdarynyń bastaýynda kórnekti, daryndy ınjener Vıktor Ivanovıch Tıýlenev, qazaqstandaǵy alǵashqy áıel-ınjener Gúljan Tólegenqyzy Balfanbaeva, radıoteleortalyqtyń alǵashqy dırektorlarynyń biri Ramazan Saǵadıuly Faızýllın jáne taǵy da basqalary turdy.

Barlyq kezeńde de teledıdardyń betke ustarlary dıktorlar bolǵan. Qazaq teledıdarynyń alǵashqy dıktorlary Nellı Omarova, Zýlhııa Jumatova, Lıazıza Aımasheva, Orynbala Orazbaeva boldy. Sodan keıin Lasker Seıitov, Márııam Aıymbetova, Vsevolod Ivanov, Lıdııa Telmenko, Qajy Qorǵanov, Tynys Óteýbaev keldi. Qazirgi kúnge deıin sol kezdegi alǵashqy dıktorlar úlken kisilerdiń esinde, olar jańalyqtardy da, kontserterdi de jáne suhbattardy da ózderi júrgizgen.

OQIǴALAR

15 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev Qaraǵandy metallýrgııa kombınatyn asa aýyr daǵdarystan shyǵarý máseleleri boıynsha keńes ótkizdi. Talqylaýdyń qorytyndysy boıynsha Mınıstrler Kabınetine Qaraǵandy metallýrgııa kombınatyn tuıyqtan alyp shyǵý sharalary keshenin barynsha qysqa merzimde ázirlep, júzege asyrý tapsyryldy.

5 jyl buryn (2005) Parıjde, ıÝNESKO-nyń shtab-páterinde qazaqstandyq tanymal sýretshi Erbolat Tólepbaıdyń kórmesi ashyldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń ıÝNESKO janyndaǵy Turaqty Ókili Oljas Súleımenovtyń bastamasymen uıymdastyrylǵan bul kórmeniń saltanatty ashylý rásimine Parıjde tirkelgen dıplomattar, Frantsııanyń tanymal saıasatkerleri men óner qaıratkerleri, sheteldegi qazaq dıasporasynyń ókilderi, ónersúıer qaýym qatysty.

Erbolat Tólepbaı - Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Reseıdiń Imperatorlyq kórkem akademııasynyń qurmetti múshesi, Qyrǵyzstannyń Kórkem akademııasynyń naqty múshesi, Masaryk atyndaǵy Cheh kórkem akademııasynyń múshesi, «Platına Tarlanynyń» ıegeri.

3 jyl buryn (2007) Astanada Qazaqstan Respýblıkasynyń «Elektrondyq úkimet» veb-portaly jańa nusqasynyń kórsetilimi bolyp ótti.

Portal respýblıkanyń barlyq memlekettik organdarynyń aqparattyq qoryna elektrondyq ruqsat beretin bir tereze qaǵıdasy boıynsha jumys isteıdi.

ESІMDER

335 jyl buryn (1675-1768) jyraý, qolbasy, qazaqtyń kóne jyraýlyq mektebiniń beldi ókili, dıplomat AQTAMBERDІ Saryuly dúnıege keldi.

Qazirgi Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan.

«On ekide attanyp, qylysh ildim bilekke» degenine qaraǵanda kúreske erte aralasqan jaýynger jyraý sanatyna jatady. Turmystyń qyr-syryn, otbasy, eldik, erlik, jer máselelerin jyrlarynda jaqsy beınelegen. Qysqa, naqyl, sheshen sózderdiń sheberi.

Ol 1742 jyly Orta júz rý basshylarynyń Orynborda ant berý jınalysyna ókil bolǵan. 1738-1752 jyldary qazaq-qalmaq arasynda bolǵan qandy qaqtyǵystardyń barlyǵyna derlik qatysqan. «Aqtaban shubyryndy» oqıǵasynyń zulmat qan keshýin bastan ótkergen.

Es bilgennen bastap 70 jyl boıy at ústinen túspeı eli men jerin qorǵaǵan qas batyr, aıtýly sheshen, qabyrǵaly bı, ataqty jyraý bolǵan. Qazaq jaýyngerleriniń azattyq, quldyq jónindegi túsinikteri, kóshpeli halyqtyń tynys-tirshiligi bolashaqqa degen senimi, adaldyq-jaýyzdyq, qııanat, ádiletsizdik haqyndaǵy tanym-túsinikteri Aqtamberdi talǵamynan ótip jyr-tolǵaýǵa aınalǵan.

Aqtamberdi jyraý óz ǵumyrnamasyn tolǵaýlaryna kórkemdik qýaty zor, kelisti naqyshtarmen túsirgen. Shyǵarmalary zııaly zergerdiń qoltańbasyn tanytady. Áli de qolǵa túspegen tolǵaýlary el aýzynda saqtalýy yqtımal. Qazirgi qolda bary 300 joldan aspaıdy. Azǵantaı qazynasynyń ózi aforızmderge toly. «Kúmbir-kúmbir kisinetip», «Ýa, qart Bógenbaı», «Menimen hanym oınaspa», «Jaýǵa shaptym tý baılap», «Zamanym meniń tar boldy» jáne taǵy da basqa óleń-tolǵaýlary batyldyqqa, izgilikke, patrıottyq kúı-sezimderge toly. Aqtamberdiniń «Balalaryma ósıet» dep atalatyn tolǵaýy sońǵy týyndylarynyń biri bolsa kerek. Jyraý balalaryn tirliktegi birlikke, talap-muratqa, tatýlyqqa úndeıdi. Jas urpaqtyń bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵarýy eldi maqsatyna jetkizerin eskertedi. Halyqty alaýyz minezderden saqtandyrady.

Aqtamberdi tolǵaýlary men jyrlary S.Muqanovtyń «Qazaqtyń 18-19 ǵasyrdaǵy ádebıetiniń tarıhynan ocherkter», «Ertedegi ádebıet nusqalary», «Aldaspan», «15-18 ǵasyrdaǵy qazaq poezııasy», «Bes ǵasyr jyrlaıdy» jınaqtaryna engizilgen.

65 jyl buryn (1945) dáriger, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qyzmetkeri, Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi BІRTANOV Amantaı dúnıege keldi.

Jambyl oblysy Talas aýdany Oıyq aýylynda týǵan. Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtyn (S.D.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıteti) bitirgen.

Almaty qalasyndaǵy balalar aýrýhanasynyń hırýrgi, Jambyl oblysyndaǵy 2-shi balalar emhanasynyń, ana men balaǵa arnalǵan respýblıkalyq «Kóktem» sanatorııiniń, 10-shy jáne 4-shi qalalyq emhanalarynyń, Almaty qalalyq jedel járdem klınıkalyq aýrýhanasynyń bas dárigeri qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi ýaqytta Almaty qalalyq 2-shi emhanasynyń bas dárigeri.

Qyzmetiniń negizgi baǵyty - áleýmettik gıgıena jáne densaýlyq saqtaý isin uıymdastyrý, halyqqa medıtsınalyq kómek kórsetýdi jaqsartý, onyń sapasyn jetildirý, ana men balany qorǵaý jáne ardagerlerdi dári-dármekpen qamtamasyzdandyrýdyń sapasyn arttyrý. Birtanovtyń basshylyǵymen «Kóktem» sanatorııinde termaldy sýmen t.b. emdeý-saýyqtyrý kabınetteri ashyldy, 4-shi emhanada respýblıkada tuńǵysh ret jyl saıynǵy dıspanserleý boıynsha «Kosmon» avtomatty baqylaý júıesi engizildi, Almatyda TMD elderi boıynsha tuńǵysh aqparattyq-konsýltatıvtik toksıkologııa ortalyǵy qurylyp, ol respýblıkalyq ǵylymı-medıtsınalyq aqparattyq oqytý-ádistemelik mekemesine aınaldy. 1993 jyldan «Týsson (AQSh) - Almaty» medıtsınalyq áriptestik baǵdarlamasyna jetekshilik etedi.

4 kitaptyń, 7 avtorlyq kýáliktiń avtory.

D.Qonaev atyndaǵy Halyqaralyq qordyń basqarma múshesi.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Alǵys hatymen, «Parasat» ordenimen, medaldarmen, Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń, Almaty qalasy jáne Medeý aýdany ákimderiniń Qurmet gramotalarymen marapattalǵan.