QazAqparat-Anons: naýryzdyń 18-i men 22-si aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ҮKІMETNaýryzdyң 18-inde Statıstıka agenttiginde Halyқ sanaғynyң baқylaý jүrgizý kezeңiniң aıaқtalýyna arnalғan brıfıng өtedi. Naýryzdyң 18-inde Bas prokýratýrada aptalyқ brıfıng өtedi. PARLAMENTNaýryzdyң 18-inde Parlament Mәjilisiniң jalpy otyrysy өtedi. Naýryzdyң 18-inde Senatta Қ.Toқaevtyң tөraғalyғymen «dөңgelek үstel» otyrysy өtedi. ҚOҒAMElimizde 2009 jylғy aқpannyң 17-si men shildeniң 1-i aralyғynda shaғyn jәne orta kәsipkerlik sýbektilerin tekserýge moratorıı jarııalandy.«Jolaýshylar tasymaly» aktsıonerlik қoғamy mereke қarsaңy men mereke kүnderi jolaýshylar tasymaldaý үshin «Almaty-2 ? Astana» baғytyndaғy №35/36 қosymsha poıyzdarynyң jolғa shyғarylatyny týraly aқparat jarııalap otyr. 12 vagonnan tұratyn құrama (230 oryndyқ) jolaýshylardy naýryzdyң 19-y men 25-i aralyғynda tasymaldaıtyn bolady. Almaty-2 stansasynan poıyz - naýryzdyң 19-y, 21-i jәne 23-i kүnderi jөneltilse, Astanaғa - naýryzdyң 20-sy, 22-si, 24-i kүnder keledi jәne sol kүni қaıta jolғa shyғady. Almaty -2 stansasyna poıyzdar naýryzdyң 21-i, 23-i, 25-i jetedi. Poıyzdar jol boıy Almaty -1, Shý, Otar, Saryshaғan, Moıynty, Aғadyr, Қaraғandy stansalaryna aıaldaıdy.ҚAZAҚSTAN JӘNE ӘLEMNaýryzdyң 10-y men 21-i aralyғynda elordada, Almaty, Shymkent, Қaraғandy jәne Қostanaı қalalarynda Frankofonııa merekesi өtedi. Frankofonııa aptasy aıasynda kontsertter, әdebı oқylymdar, konkýrstar өtip, 5 қalanyң kınoteatrlarynda fılmder kөrsetiledi. Sonymen birge, osy kүnderi «Padam» atty Frantsııanyң tanymal toby Қazaқstan boıynsha eksklıýzıvti kontsertterin berip, Shveıtsarııa jazýshysy Korınna Bıı shyғarmashylyғyna arnalғan konferentsııa, frankofonııanyң 10 sөzi boıynsha fotosýret baıқaýy ұıymdastyrylady. Frankofonııa aptalyғyn Frantsııa alıansy men Frantsııanyң, Kanadanyң, Shveıtsarııanyң jәne Belgııanyң Қazaқstandaғy elshilikteri ұıymdastyryp otyr ASTANANaýryzdyң 18-20-sy kүnderi Kongress-hollda "Polıgrafııa. Jarnama. Keңse әlemi - 2009" atty jetinshi Қazaқstandyқ halyқaralyқ kөrme өtedi Naýryzdyң 18-inde «Astana Basjoba» ғylymı-zertteý ınstıtýtynda Premer-Mınıstr K.Mәsimovtyң қatysýymen keңes өtedi. Naýryzdyң 18-inde Memlekettik basқarý akademııasynda professor-oқytýshylarmen jәne tyңdaýshylarymen kezdesý bolady. Naýryzdyң 22-si kүni Astana joldarymen kөkөnis, jemis-jıdek, matalar men әshekeı bұıymdaryn satyp, kontserttik baғdarlama ұsynatyn «Kishi Jibek joly» atty avtokerýen jүrip өtedi. Astanalyқ saıabaқtan bastaý alatyn avtokerýen Zarechnyı, Prıgorodnyı kentterin basyp өtip, Ilınka aýylyna at basyn tireıdi. Satyp alýshylarғa қosymsha syılyқtar da үlestiriletin bolady.ALMATY Naýryzdyң 16-18-i kүnderi әl-Farabı atyndaғy ҚazҰÝ-de Reseı-Қazaқstan jұmys tobynyң mәjilisi өtedi. Bұl basқosýdyң maқsaty aқparattyқ tehnologııalardyң damý jetistikteri men keleshegin talқylaý, ғylymı baılanystardy nyғaıtý jәne ғylymı zertteýlerde aқparattyқ tehnologııalardy қoldanýdy keңeıtý bolyp tabylady.Naýryzdyң 18-i kүni dәstүrli әn өnerin nasıhattaýshy jәne halyқaralyқ әn baıқaýlarynyң laýreaty Nұrjan Janpeıisovtiң «Daýysyңdy saғyndym» dep atalatyn alғashқy jeke kontserti өtedi.Ғ.Mүsirepov atyndaғy Қazaқtyң akademııalyқ balalar men jasөspirimder teatrynda naýryzdyң 17-18-i kүnderi jaңa қoıylymynyң premerasy bolady. Қoıylymnyң avtory қyrғyzstandyқ jazýshy, stsenarıst jәne aýdarmashy Mar Bәıjıev. Onyң bұl týyndysy belgili өner қaıratkeri, rejısser Raıymbek Seıtmetovtiң aýdarmasymen қoıylғaly otyr. Қoıýshy rejısseri Қazaқstannyң eңbek siңirgen қaıratkeri Baltabaı Seıitmamytұly, sýretshisi ? Serikқan Omarov pen Aıdar Yқsanov. Onda basty keıipkerlerdi Janar Maқasheva (Nәzı), Beken Kemaldanov (Әziz), Jomart Zeınәbil (Eskendir), Әsem Қashaғanova (medbıke) sııaқty әrtister somdamaқ.-------------------------------------------------------------------------------------------------- ATAÝLY KҮNDER, ELEÝLІ OҚIҒALARNAÝRYZDYҢ 18-І, SӘRSENBІParıj kommýnasy kүni. 137 jyl bұryn (1871) tұңғysh proletarlyқ revolıýtsııa jүzege asyp ? Parıj kommýnasy құryldy. 1872 jylғy 20 aқpannan beri Parıj kommýnasynyң kүni retinde atalyp keledi.Reseı salyқ polıtsııasynyң kүni. 2000 jyly naýryzdyң 16-ynda bekitilgen.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR135 jyl bұryn (1874) Sankt-Peterbordaғy Retger jәne Shneıder baspahanasynda «Tүrkistan» albomy sýretti kitaby shyғaryldy. «Tүrkistan» albomynda belgili sýretshi V.Vereşagınniң Orta Azııa halyқtarynyң tұrmys saltyn bildiretin kөrinister men arhıtektýralyқ eskertkishterdiң sýretteri berilgen. Kitaptyң mұқabasynda bұl týyndyny қaıta basýғa rұқsat etilmeıdi degen sөzder jazylғan. «Tүrkistan» albomynda Samarқand eskertkishteri, Orta Azııadaғy 19 ғasyrdyң orta kezinde өmir sүrgen ұlttardyң beıneleri, Alataý taýynyң kөrinisteri, Kerýen saraıy, Samarқand әmiriniң saraıy, қazaқ үıiniң ishi, kөship bara jatқan kөrinisteri beınelengen. «Tүrkistan» albomyna 106 sýret engizilgen. 12 jyl bұryn (1997) Қazaқstan Respýblıkasy Үkimetiniң қaýlysymen Petropavl joғary әskerı ýchılışesi құryldy. Қazaқstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligine қarasty ýchılışe 8 mamandyқ boıynsha ofıtserler daıyndaıdy.3 jyl bұryn (2006) Pragada Chehııadaғy Қazaқstan stýdentteriniң «Bәıterek» klýbynyң tұsaýkeser rәsimi өtti. ESІMDER85 jyl bұryn (1924-2000) Қazaқstannyң halyқ jazýshysy, Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң beıbitshilik jәne rýhanı kelisim syılyғynyң, Қazaқstan Memlekettik syılyғynyң laýreaty, Ұly Otan soғysynyң ardageri SIMAShKO (Shamıs) Morıs Davıdovıch dүnıege keldi. Odessa қalasynda týғan. Odessa pedagogıkalyқ ınstıtýtyn, Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1946-1976 jyldary oқý-aғartý salalarynda қyzmet atқarғan. Қalamgerdiң shyғarmalary 1948 jyldan jarııalana bastady. 1958 jyly «Novyı mır» jýrnalynda «Қaraқұm» povesi jaryқ kөrdi. Jazýshy shyғarmalarynyң basty taқyryby - Қazaқstan, Reseı, Ortalyқ Azııa jәne Taıaý Shyғystyң tarıhy men ejelgi mәdenıeti boldy. M.Sımashko Sasanıdter dınastııasy bılegen Iran jaıynda «Mazdaқ», Ybyraı Altynsarın jөninde «Dala қoңyraýy», Әlibı Jangeldın týraly «Dala komıssary», Reseıdiң Ekaterına patshaıymy týraly «Semıramıda» romandaryn jazғan. Kөrkem aýdarma salasynda І.Esenberlınniң «Kөshpendiler» trılogııasyn, Ғ.Mүsirepovtiң «Oıanғan өlke» romanyn, Ө.Қanahın, T.Әlimқұlov, D.Dosjanov, taғy basқalardyң shyғarmalaryn orys tiline tәrjimalady. «Dala komıssary» pesasy Orta Azııa jәne Қazaқstan teatrlarynda қoıyldy. M.Sımashkonyң stsenarııleri boıynsha «Dashқaladaғy oқıғa», «Қaraқұmda», «Emshan» povesteriniң jelisinde «Sұltan Beıbarys», «Gý-Ga» kınofılmderi tүsirildi. Soңғy shyғarmasy «Tөrtinshi Rımdi» ol Izraılde jazyp, Қazaқstanғa қaıtys bolarynyң aldynda berip jibergen.55 jyl bұryn (1954) satırık, Қazaқstan Jazýshylar jәne Jýrnalıster odaқtarynyң mүshesi, Қazaқstan Jýrnalıster odaғy syılyғynyң laýreaty ӘLІMBEKҰLY Tolymbek dүnıege keldi. Jambyl oblysynyң Jýaly aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen soң, Jambyl aýdanynyң «Shұғyla-Radýga», Jambyl oblystyқ «Eңbek týy» gazetterinde қyzmet istedi. Krasnogor aýdanynyң «Kommýnızm joly - Pýt k kommýnızmý» gazetiniң redaktory, respýblıkalyқ «Ara-Shmel» satıralyқ jýrnalynyң bөlim redaktory boldy. Қazaқ teledıdary «Orda» shyғarmashylyқ birlestiginiң bas redaktory, Қazaқstan Jazýshylar odaғy Әdebıetshiler үıiniң dırektory қyzmetterin atқardy. Қazir M.Әýezov atyndaғy Қazaқ drama teatry kөrkemdik jetekshisiniң әdebı keңesshisi. Syқaқ әңgime, өlenderi «Қarlyғash», «Kүlemiz be, қaıtemiz?», «Kimge kүlki, kimge tүrpi», «Tamasha», «O nesi, eı?» jınaқtarynda jaryқ kөrdi. «Kogda solntse smeetsıa» jınaғyna әңgimeleri orys tiline aýdarylyp basyldy. «Lәm-mım», «Ym-jym», «Toıda jolyғaıyқ» atty satıralyқ shyғarmalardyң avtory. R.Beletskııden, F.Býlıakovtan, M.Zadornovtan tәrjimalaғan komedııalary M.Әýezov atyndaғy akademııalyқ drama teatrda қoıyldy.65 jyl bұryn (1944) medıtsına ғylymynyң doktory, Қazaқstanda oftalmologııa salasynan tұңғysh doktorlyқ қorғap, professor ataғyn alғan қazaқ ғalymy MӘMBETOV Erkin Қarymsaқұly dүnıege keldi. Atyraý oblysynyң Құrmanғazy aýdanynda týғan. Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtyn bitirgen. Eңbek jolyn Atyraý өңirinde bastap, Қaraғandy memlekettik medıtsına ınstıtýtynda, 1979-1981 jyldary Kýba ұlttyқ gospıtalynda қyzmet etken. 2002 jyldan Almaty memlekettik dәrigerler bilimin jetildirý ınstıtýtynda kafedra meңgerýshisi қyzmetin atқarady. E.Mәmbetovtiң negizgi ғylymı jұmystary oftalmologııalyқ jaraқattardy emdeýge arnalғan. Ol lakrımaldy jәne plastıkalyқ hırýrgııanyң jaңa әdisterin engizdi. Kөz ametropııasy men astıgmatızmin emdeýde radıaldy keratotomııany keңinen қoldandy. Introakýlıarly lınzany қondyrý, mıopııanyң asқynғan tүri, mıopııanyң astıgmatızge jәne jaraқattan keıingi jyrtyқtyқ astıgmatızmge қabyқaralyқ refraktsııalyқ tonneldi keratoplastıka jasaý tәsilderin jetildirdi. Onyң basshylyғymen glaýkomaғa (sýқaraңғy) jasalғan operatsııadan keıin naýқastar kөziniң tez қalpyna kelýiniң jaңa әdisteri anyқtaldy. NAÝRYZDYҢ 19-Y, BEISENBІRF Әskerı-teңiz floty sүңgýir қaıyқ қyzmetkerleriniң kүni. 1906 jyly ımperator II Nıkolaı jarlyғymen әskerı flot kemeleri jiktelimine jaңa kemeler toby ? sүңgýir қaıyқtar engizildi. Sonymen қatar osy jarlyқ boıynsha Reseı floty құramyna 10 sүңgýir қaıyқ қosyldy. «Delfın» dep atalatyn alғashқy sүңgýirlerdiң biri 1904 jyly Baltyқ zaýytynda құrastyrylғan. Әlem tarıhynda alғash ret osy қaıyқtar orys-japon soғysynda қoldanyldy. ESІMDER110 jyl bұryn (1899-1974) қazaқ әıelderi arasynan shyққan tұңғysh ınjener, қoғam қaıratkeri BEGALIEVA Mәdına Қojbanқyzy dүnıege keldi. Batys Қazaқstan oblysynyң Kaztalov aýdanynda týғan. Han ordasyndaғy (қazirgi Orda aýyly) үsh jyldyқ pedagogıkalyқ kýrsty, Ordadaғy Bүkilodaқtyқ Kommýnıstik (bolshevıkter) partııa mektebin, Bүkilodaқtyқ өnerkәsip akademııasyn bitirgen. 1922-1935 jyldary - Bөkeı, Oral gýbernııalary jәne Syrdarııa okrýginiң Bүkilodaқtyқ Kommýnıstik (bolshevıkter) partııasy komıtetterinde әıelder arasyndaғy jұmys jөnindegi bөlimniң meңgerýshisi, Bүkilodaқtyқ Kommýnıstik (bolshevıkter) partııasy Қazaқstan өlkelik komıtetiniң nұsқaýshysy, Өlkelik өnerkәsip odaғy tөraғasynyң orynbasary. 1935-1943 jyldary Balқash mys қorytý zaýytynda ınjener boldy. 1943-1948 jyldary Atyraý oblystyқ Bүkilodaқtyқ Kommýnıstik (bolshevıkter) partııasy komıtetiniң әıelder arasyndaғy jұmys jөnindegi bөlim meңgerýshisi, Қazaқstan Kommýnıstik partııasy Ortalyқ komıtetiniң nұsқaýshysy, respýblıkalyқ baқylaý organynda baқylaýshy bolyp istedi. 1949 jyldan zeınet demalysynda boldy.55 jyl bұryn (1954) kınorejısser NҰҒYMANOV Rashıd Mұsaұly dүnıege keldi. Almatyda týғan. Қazaқ polıtehnıkalyқ ınstıtýtyn, Bүkilodaқtyқ kınematografııa ınstıtýtyn bitirgen. 1977-1981 jyldary Almatydaғy «Қazaқazamataýyljoba» ınstıtýtynyң aғa sәýletshisi. 1981-1984 jyldary ? Қazaқstan eskertkishterdi қorғaý қoғamynyң sәýletshisi. 1988 jyly «Ine» fılmin tүsirip, 1990 jyly Nıýrngrı қalasyndaғy (Germanııa) Halyқaralyқ kınofestıvaldiң bas jүldesin jeңip aldy. 1988-1989 jyldary Nұғymanov «Қazaқfılm» kınostýdııasy «Әlem» birlestiginiң kөrkemdik jetekshisi қyzmetin atқardy. 1993 jyldan shet elde tұrady. Ol 1986 jyly қysқa metrajdy «Ia-hha», 1992 jyly «Jabaıy Shyғys», t.b. fılmderin tүsirgen.55 jyl bұryn (1954) әnshi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen әrtisi RAҚYMOVA Jұmaғanym dүnıege keldi. Reseıdiң Saratov oblysynda týғan. Almaty konservatorııasyn (қazirgi Қazaқ ұlttyқ konservatorııasy) bitirgen. Sol jyly Қazaқ ұlt aspaptar orkestriniң, «Otyrar sazy» folklorlyқ-etnografııalyқ orkestriniң әnshi-solısi boldy. Қazir Batys Қazaқstan fılarmonııasynda әnshi, әri Batys Қazaқstan ýnıversıtetinde dotsent bolyp isteıdi. Әnshiniң repertýarynda 300-den astam қazaқ, orys jәne shet el kompozıtorlarynyң әnderi, arııalary, romanstary, valsteri, t.b. bar. Onyң oryndaýyndaғy birneshe әn, respýblıkalyқ teleradıonyң «Altyn қoryna» jazylғan. 1981 jyly Bүkilodaқtyқ M.Glınka atyndaғy vokalıster baıқaýynyң dıplomanty atanғan.55 jyl bұryn (1954) M.Әýezov atyndaғy Oңtүstik Қazaқstan memlekettik ýnıversıtetiniң «Halyқ aspaptary orkestri» kafedrasynyң meңgerýshisi, өnertaný mamany, dotsent, respýblıkalyқ kүıshi-sazgerler konkýrsynyң laýreaty, Ashғabadta өtken 1-shi Bүkilodaқtyқ sazgerler týrnıriniң dıplomanty, Kıevte өtken 2-shi Halyқaralyқ folklorlyқ festıvaldiң jүldegeri JARҚYNBEKOV Mұsabek dүnıege keldi. Jambyl oblysynyң Jýaly aýdanynda týғan. Onyң esimi respýblıkaғa өner zertteýshi ғalym jәne қylқobyz sheberi retinde keңinen tanymal. Ol «Қazaқ halyқ aspaptary orkestri», «Ғasyrlar үni», «Halyқ aspaptary orkestrimen jұmys isteý әdisi», «Oңtүstik Қazaқstandyқ jyrshy, termeshi jәne kompozıtorlar», «Қylқobyz үırený metodıkasy», «Kүı tolқyny hrestomatııasy», «Қazaқ ұlt aspaptarynyң mәseleleri», «Aspaptaný», «Қylқobyz tartýdy үıretý әdisteri» sııaқty ғylymı-әdistemelik kitaptardyң, zertteý eңbekterdiң avtory. Қorқyttyң (8-9 ғ.) shyғarmashylyғy men mýzykalyқ mұrasyna arnalғan «Elim-aı» atty monografııasy japon, aғylshyn tilderine aýdarylyp jaryқ kөrdi. «Kөne mýzyka aspaptary mұrajaıyn» ұıymdastyrdy. Ol izdep taýyp, jetildirgen «Қamys syrnaı», «Til sybyzғy» aspaptary halyқ өnerpazdarymen қaıta қaýyshty. Jarқynbekov 1979 jyldan beri Shymkenttegi halyқ aspaptary orkestriniң dırıjeri, «Dostyқ» әn-bı ansambliniң jetekshisi, 1986 jyly «Қazyna» folklorlyқ-etnografııalyқ ansamblin құryp, halyқtyң saz aspaptaryn, kөne әn-kүılerin nasıhattap keledi. Osy ansambldi bastap Қyrғyzstan, Өzbekstan, Moldova, Reseı, Ýkraına, Polsha, Germanııa, Kýba, Tүrkııa elderinde өner kөrsetip қaıtty. 35 jyl bұryn (1974) ҚR Prezıdentiniң «Bolashaқ» halyқaralyқ stıpendııasy stıpendıattarynyң қaýymdastyғy keңesiniң tөraғasy BAIBEK Baýyrjan Қydyrғalıұly dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. «Bolashaқ» baғdarlamasy boıynsha Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynda bilim alғan. 2001-2002 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң GFR-daғy Elshiliginiң үshinshi hatshysy. 2002-2003 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiligi Jүıeli zertteýler ortalyғynyң sarapshysy. 2003-2008 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiliginiң sektor meңgerýshisi, bas ınspektory, Prezıdent hattamasynyң bastyғy қyzmetterin atқarғan. Қazirgi қyzmetinde 2008 jyldan bastap isteıdi. NAÝRYZDYҢ 20-Y, JҰMAHalyқaralyқ frankofonııa kүni. Bұl ? frantsýz tilinde sөıleıtin elderdiң meıramy. Bүgingi taңda birneshe kүnge sozylatyn frankofonııa merekesi, kүndelikti frantsýz tilinde sөılesetin әlemniң 47 elin biriktiredi. Al osy frankofonııa termınin tұңғysh ret frantsýzdyқ ғalym-geograf Elıze Reklıý қoldanғan bolatyn. 1970 jylғy naýryzdyң 20-y kүni Nıger astanasy Nıameı қalasynda bүkilәlemdik frankofonııa ұıymy құryldy. Ұıymnyң negizgi maқsaty barlyқ frantsýz tilin sүıýshilerdiң basyn biriktirý, frantsýz jәne frankotildes elderdiң mәdenıetin taratý jәne tanymal bolýyna jәrdem berý edi. Әdette osy mereke kүnderi ғylymı konferentsııalar, fılologııalyқ semınarlar, kontsertter, tanystyrylymdar, pikirsaıystar өtedi. Týnıs Respýblıkasynyң Memlekettik meıramy ? Tәýelsizdik kүni. 1881 jyldan Frantsııa otary bolyp kelgen Týnıs 1956 jyly tәýelsizdigin aldy. Týnıs ? Afrıkanyң soltүstiginde ornalasқan arab memleketi. Ejelden kele jatқan, tarıhy baı el. Әıgili Karfagen naқ қazirgi Týnıstiң aımaғynda ornalasқan bolatyn. 9,6 mıllıon tұrғyny bar memlekettiң basshysy ? Prezıdent. Zaң shyғarýshy organy ? Parlament. Elde arab jәne frantsýz tili teң dәrejede қoldanylady. Қazaқstan Respýblıkasy men Týnıs Respýblıkasy arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy қarashanyң 23-de ornatylғan. Bүkilәlemdik astrologııa kүni. Astrologııa (grek tilinde astron ? «jұldyz» jәne logos ? «sөz, ilim») ? jer sharyna jәne adamғa jұldyzdardyң әreket etýi týraly ilim. Astrologııa ejelde қalyptasқan, jұldyzdy ғıbadatpen jәne jұldyzdy aңyzben tyғyz baılanysty. XX ғasyr aıaғynda batys jұldyzshylary astrologııa kүnin naýryzdyң 20-ynda, astronomııalyқ jәne astrologııalyқ jyl bastalғan ýaқytta atap өtýdi ұsyndy. Kүn bұl kezde toқty belgisine enedi (kөktemgi kүn men tүnniң teңesý kүni 20-21 naýryzғa sәıkes keledi).ESTE ҚALAR OҚIҒALAR17 jyl bұryn (1992) respýblıka tәýelsizdiginiң sımvolyna aınalғan «Altyn Sarbaz» atty Қazaқstannyң alғashқy poshta markasy shyғaryldy. Dәl osy kezden қazaқstandyқ markalar dүnıe jүzi poshta tizbelerindegi poshta mınıatıýralary arasynda jәne fılatelıster katalogtarynda өz ornyn tapty. Қazirgi kүnge deıin 300 jýyқ markalar men bloktar shyғaryldy.7 jyl bұryn (2002) Shyғys Қazaқstan oblystyқ Jastar jәne balalar ұıymy қaýymdastyғy tirkeldi.3 jyl bұryn (2006) ҚR Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev «Қazaқstan Respýblıkasynda demokratııalyқ reformalar baғdarlamasyn әzirleý men naқtylaý jөnindegi memlekettik komıssııa týraly» Jarlyққa қol қoıdy. Memlekettik komıssııa Қazaқstannyң saıası jүıesin jaңartý jәne elimizdegi demokratııalyқ өzgeristerdi tereңdetý mәseleleri jөnindegi jalpyұlttyқ үndesýdi damytý maқsatynda құryldy. ESІMDER95 jyl bұryn (1914-1973) әnshi, Қazaқstannyң halyқ әrtisi ҮMBETBAEV Әnýarbek Beısembaıұly dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. Almaty konservatorııasyn bitirgen. Өner jolyn kөrkemөnerpazdar үıirmesinen bastaғan. 1930 jyldary jaңadan ұıymdastyrylғan Қazaқ radıosynda әnshilik қyzmet atқardy. 1931-1937 jyldary Keңes әskeri қatarynda bolyp, Қazaқtyң atty әsker polkiniң ansamblin basқardy. 1935 jyly Tashkent қalasynda өtken әskerı okrýgtiң festıvalinde 1-shi jүlde aldy. 1937 jyly Қazaқ akademııalyқ opera jәne balet teatry janyndaғy 2 jyldyқ stýdııany bitirgennen keıin, sol teatrda әnshi-solıst қyzmetin atқardy. 1942-1944 jyldary 2-shi dүnıejүzilik soғys jyldary kontserttik brıgada құramynda maıdandaғy jaýyngerlerge mәdenı қyzmet kөrsetti. Ol 1946 jyly Birjan (M.Tөlebaev «Birjan ?Sara»), Aıdar, Tөlegen (A.Jұbanov, L. Hamıdı «Abaı», «Tөlegen Toқtarov»), Tarғyn, Қaıraқbaı, Dýman (E.Brýsılovskıı «Er Tarғyn», «Jalbyr», «Dýdaraı»), Baқı (Қ.Қojamııarov «Nazýgým»), Jek (N.Jıganov «Altynshash»), Kavardossı (Dj.Pýchchını «Toska»), t.b. partııalaryn oryndap, ұlttyқ opera өneriniң өsip, өrkendeýine mol үles қosty. Sondaı-aқ, Үmbetbaev қazaқ halyқ әnderin («Aққұm», «Býryltaı», «Қarakөz», «Aғashaıaқ», t.b.), қazaқ kompozıtorlarynyң shyғarmalaryn da babyna keltire oryndady. «Қyzyl Tý», «Құrmet belgisi» ordenderimen marapattalғan.60 jyl bұryn (1949) Қazaқstan Respýblıkasy Joғarғy soty Қylmystyқ ister jөnindegi alқasynyң sýdıasy, әdilet polkovnıgi BAPAHOV Ғalıhan Aıdynғalıұly dүnıege keldi. Batys Қazaқstan oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Қazaқ KSR Memlekettik қaýipsizdik komıtetiniң tergeýshisi, asa maңyzdy ister jөnindegi aғa tergeýshisi, bөlimshe meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. 1990-1995 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Memlekettik қaýipsizdik komıteti ? Ұlttyқ қaýipsizdik komıteti tergeý bөliminiң bastyғy bolғan. Қazirgi қyzmetinde 1995 jyldan bastap isteıdi.140 jyl bұryn (1869) mýzyka synshysy, etnograf, kompozıtor, Қazaқstannyң halyқ әrtisi ZATAEVICh Aleksandr Vıktorovıch dүnıege keldi. Reseıdiң Orlov oblysynda týғan. Reseıdiң Orlov қalasyndaғy әskerı gımnazııany bitirip, Varshavadaғy (Polsha) «Varshavskıı dnevnık» atty үkimettik gazettiң mýzyka jәne teatr bөlimin basқardy. 1920 jyly Қazaқstannyң sol kezdegi astanasy Orynborғa kөship keldi. Osy kezeңnen bastap ol ғasyrlar boıy aýyzsha taralyp kelgen қazaқ halқynyң mýzyka mұrasyn notaғa tүsirip, ұlttyқ әn-kүılerdiң saқtalyp қalýyna zor mүmkindik jasady. Halyқtyң kәsibı әnshi-kүıshileriniң shyғarmashylyқ қyzmetin, oryndaýshylyқ sheberlikterin zerttep, өte құndy maғlұmattar jınady. Aқan seri, Birjan sal, Abaı, Jaıaý Mұsa, Үkili Ybyraı, Құrmanғazy, Mұhıt, Dәýletkereı, Tәttimbet, t.b. shyғarmalaryn alғash ret jaryққa shyғardy. Etnograftyң «Қazaқ halқynyң 1000 әni» kitabynyң 1-shi basylymy 1925 jyly, 2-shi basylymy 1963 jyly shyқty. 1931 jyly «Қazaқtyң 500 әn-kүıi», 1971 jyly «Pesnı raznyh narodov», jarııalanbaғan «Қazaқ mýzykasynyң 3-tomy» dep atalatyn jınaқtarynda қazaқ halқynyң klassıkalyқ әn, kүıleriniң үlgileri mol oryn alғan. Mұnda қazaқ mýzykasynyң kөptegen teorııalyқ jәne tarıhı mәseleleriniң beti ashyldy. Ol қazaқtyң kәsibı mýzykasynyң («Қazaқ mýzykasy» atty fortepıanalyқ shyғarmasy) negizin salýshylardyң biri. 1925-1927 jyldary fortepıanalyқ pesalar tsıklin, 1925 jyly «Halyқ taқyrybyna jazylғan mınıatıýralar», 1927 jyly «Қazaқtyң halyқ әnderi taқyryby boıynsha fortepıanoғa arnalғan psalar» jazdy. 3ataevıch қazaқ mýzykalyқ folklorynyң jınalý dәstүrin қalyptastyryp, odan әri A.Jұbanov, E.Brýsılovskıı, B.Erzakovıch, M.Tөlebaev, L.Hamıdı, t.b. jalғastyrdy. NAÝRYZDYҢ 21-І, SENBІNamıbııa memleketiniң Ұlttyқ meıramy ? Tәýelsizdik kүni (1990). Namıbııa ? Afrıkanyң oңtүstik-batysynda ornalasқan memleket. Soltүstiginde Angola, Zambııamen, shyғysynda Botsvana, Oңtүstik Afrıkamen, oңtүstiginde Oңtүstik Afrıkamen shektesedi. Astanasy ? Vındhýk қalasy. Memlekettik tili ? aғylshyn, nemis tilderi. Aқsha birligi ? namıbııa dollary. Kөktemgi kүn men tүnniң teңesý kүni. Tүrli tabıғı құbylystar men үderisterge baılanysty jyl saıyn қaıtalanyp otyratyn astronomııalyқ jәne geografııalyқ dәldik kүni. Birneshe elde bұl kүndi, ıaғnı «Naýryz» merekesin jaңa jyl retinde atap өtedi. Қazaқstan bұl merekeni naýryzdyң 22-i kүni toılaıdy.Nәsildik kemsitýshilikti joıý jolyndaғy kүrestiң halyқaralyқ kүni. 1960 jyly naýryzdyң 21-de nәsilshildik құrbandaryn eske alý maқsatynda BҰҰ Bas Assambleıasynyң 1966 jylғy қazannyң 26-yndaғy XXI sessııasynyң sheshimi boıynsha atap өtiledi. Osydan 49 jyl bұryn (1960) Oңtүstik Amerıkanyң Sharpevıl қalasy polıtseıleri beıbit sherýge shyққan tұrғyndarғa oқ atyp, 69 adam қaza tapқan bolatyn.Dүnıejүzilik poezııa kүni. ıÝNESKO-nyң Bas konferentsııasynyң 30-shy sessııasynyң sheshimi boıynsha naýryzdyң 21-i - Dүnıejүzilik poezııa kүni bolyp jarııalandy. Birinshi Dүnıejүzilik poezııa kүni ıÝNESKO-nyң shtab-pәteri ornalasқan Parıjde өtti.Dүnıejүzilik ұıқy kүni. Bұl ataýly kүn 2002 jyldan bastap, Eýropada Dүnıejүzilik densaýlyқ saқtaý ұıymynyң ұıymdastyrýymen ұıқy jәne densaýlyқ problemalary jөnindegi bүkilәlemdik joba sheңberinde өtedi.Aғash kүni (Italııa). Bұl mereke jaңarý, adamzattyң tabıғatpen baılanysynyң belgisi retinde atap өtiledi. 19 ғasyrdyң aıaғynan bastap, naýryzdyң 21-de әrbir mektep oқýshysy esik aldyna, eң bolmaғanda, bir aғash otyrғyzýy tıis degen қaғıda dәstүrge aınaldy.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR12 jyl bұryn (1997) «Islam әlemi» baspasy ashyldy.9 jyl bұryn (2000) Almatyda қazaқtyң tұңғysh ınjeneri Mұhametjan Tynyshbaev tұrғan үıge eskertkish taқta ornatyldy.ESІMDER50 jyl bұryn (1959) Ұlttyқ at sporty tүrlerinen Қazaқstannyң eңbek siңirgen jattyқtyrýshysy, Almaty oblystyқ Ұlttyқ at sporty tүrleri federatsııasynyң prezıdenti, Ұlttyқ at sporty tүrlerinen Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti kýbogyn ұıymdastyrýshylardyң biri ӘMІRҒALIEV Oryntaı Қyrғyzbaıұly dүnıege keldi. NAÝRYZDYҢ 22-І, JEKSENBІNaýryz meıramy. Kөktem meıramy jәne Ortalyқ Azııa halyқtarynyң Jaңa jyly. Bұl mereke birneshe myң jyldan beri atalyp keledi. Parsysha naýryz aı aty emes, tek birinshi aıdyң birinshi kүni degendi bildiredi. Bұl aıdy soғdylyқtar «naýsaryz», horezmdikter «naýsardjı», armıandar «navasardı», chývashtar «noras-oıahe» dep ataғan. Қazaқstanda keңes zamanynda talaı jyldar boıy dinı mereke dep sanalyp, tyıym salyndy. Soңғy ret 1926 jyly toılanғan Naýryz meıramy Қazaқstanda 1990 jyldardyң basynda қaıtadan resmı tүrde atala bastady. Onyң jaңғyrýyna kөrnekti memleket қaıratkeri, etnograf-ғalym Өzbekәli Jәnibekov kөp eңbek siңirdi.Bүkilәlemdik sý қorlary kүni. 1992 jylғy maýsymnyң 3-4-i aralyғynda Rıo-de-Janeıro қalasynda өtken BҰҰ Қorshaғan ortany қorғaý jәne damytý jөnindegi konferentsııada 22-shi naýryz ? Bүkilәlemdik sý қorlary kүni dep jarııalandy. Baltyқ teңizi kүni. 1974 jyly Fınlıandııanyң Helsınkı қalasynda Baltyқ teңizi aýdanyndaғy teңiz қorshaғan ortasyn қorғaý jөnindegi Konventsııaғa қol қoıyldy. Planetarııler kүni. Kөktemgi kүn men tүnniң teңesý kүnine taıaý jeksenbide atalyp өtedi. Eң alғashқy ret 1990 jyly Italııada Italıandyқ planetarııler қaýymdastyғy bastamasymen өtkizilgen. Halyқaralyқ mәrtebege 1994 jyly frantsýzdyқ «astronomııa shirkeýi» қoldaғannan keıin ıe bolғan. Bir jyldan soң bұl meıram Evropanyң taғy da alty memleketi: Belgııa, Chehııa, Slovakııa, Polsha, Ýkraına jәne Reseıde atalyp өtken.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR16 jyl bұryn (1993) Pavlodarda «Vatan» Әzirbaıjan ұlttyқ-mәdenı ortalyғy құryldy.9 jyl bұryn (2000) Oңtүstik Қazaқstan oblysy Maқtaaral aýdanynyң Jaңajol aýylyndaғy orta mektepke aқyn Қasym Amanjolovtyң esimi berildi.3 jyl bұryn (2006) Otyrar memlekettik mұrajaı-қoryғy tarıhı eskertkishteriniң elektrondyқ tizimdemesi jasaldy. Jobany ұıymdastyrýshy - Ә.Marғұlan atyndaғy Arheologııa ınstıtýty. Қoryқtyң kartasyn jasaý үshin ғaryshtan jerserik arқyly tүsirilgen sýretter, sonymen қatar stereofotografııalar paıdalanylғan. Mұndaı nysannyң tolyқ sıpattamasy Қazaқstanda alғash ret jasalynғan. Bolashaқta ғalymdar osyndaı tizimdemeni «Әziret-Sұltan» mұrajaı-қoryғyna, sondaı-aқ Oңtүstik Қazaқstannyң basқa mұrajaılary men tarıhı-mәdenı eskertkishterine jasaýdy қolғa almaқ.ESІMDER60 jyl bұryn (1949-1992) әnshi, jazýshy, Қazaқstan Respýblıkasynyң eңbek siңirgen әrtisi, Қazaқstan Lenın komsomoly syılyғynyң ıegeri KӘRMENOV Jәnibek dүnıege keldi. Shyғys Қazaқstan oblysynyң Abaı aýdanynda týғan. On jasқa tolar-tolmas shaғynda týғan el, өsken jerge arnaıy saparmen kelgen M.Әýezovtiң aldynda әn salyp, ұly қalamgerdiң batasyn alғan. Almatydaғy өner stýdııasyn, Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1979 jyldan bastap J.Elebekov atyndaғy estrada stýdııasynda ұstazdyқ қyzmet atқaryp, daryndy әnshilerdiң, oryndaýshylardyң birneshe býynyn tәrbıelep shyғardy. Құrmanғazy atyndaғy Memlekettik konservatorııada halyқ әnderi kafedrasynyң meңgerýshisi қyzmetin atқardy. Onyң «Aқylbaıdyң әni», «Mahabbat әni», «Ғashyқtyң tili» atty prozalyқ kitaptary, өner adamdary týraly 200-den astam maқalasy jaryқ kөrdi. 1990 jyly «Өner» baspasynan eki tomdyқ «Halyқ әnderi men halyқ kompozıtorlarynyң әnderi» atty jınaғy shyқty. 1980 jyldardyң basynda «Asyl mұra» serııasy (A.Seıdimbekovpen birlesip) boıynsha telehabar jүrgizip, Aқan seri, Birjan sal, Abaı, Mәdı, Estaı, Әset, Kenen, Mұhıt, Sәken әnderin jaңasha қyrynan, tyң tolғammen қalyң kөrermenge nasıhattady. Әnshiniң «Tolғaý», «Shyңғystaýғa arnaý», «Babalar», «Aғalar-aı», «Өlsem ornym қara jer syz bolmaı ma?» t.b. әnderi bar. 50 jyl bұryn (1959) «Almaty aқshamy» gazetiniң bas redaktory, jýrnalıst, Қazaқstan Jýrnalıster odaғynyң mүshesi, Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң BAҚ salasyndaғy syılyғynyң laýreaty SӘRSENBAI Қalı Қoshқarұly dүnıege keldi. Jambyl oblysynyң Sarysý aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. 1982-1988 jyldary ? «Lenınshil jas» (қazirgi «Jas alash») gazetiniң korrektory, «Өrken - Gorızont» gazetiniң jaýapty hatshysy. 1990-1995 jyldary ? «Egemen Қazaқstan» gazetiniң tilshisi, bөlim meңgerýshisi. 1995-1997 jyldary ? «Parasat» jýrnaly bas redaktorynyң orynbasary. 1997-2005 jyldary «Jas alash» gazeti bas redaktorynyң orynbasary bolғan. Қazirgi қyzmetinde 2005 jyldan bastap isteıdi. NAÝRYZDYҢ 23-І, JEKSENBІBүkilәlemdik meteorologııa kүni. 1950 jylғy naýryzdyң 23-de BҰҰ-nyң arnaıy mekemesi Bүkildүnıejүzilik meteorologııa ұıymynyң konventsııasy kүshine endi. 1961 jyldan bastap atap өtiledi.Pәkistan Islam Respýblıkasynyң Ұlttyқ merekesi ? Respýblıka kүni. 1956 jyldan bastap atap өtiledi. 1947 jyly bұrynғy Brıtan Үndistany tұrғyndary dinı-қaýymdyқ senimi boıynsha Үndistan jәne Pәkistan memleketi bolyp ekige bөlindi. Үndistanda ? үndiler, Pәkistanda ? mұsylmandar shoғyrlandy. Pәkistan memleketiniң basshysy ? Prezıdent. Joғarғy zaң shyғarýshy organy ? Parlament. Astanasy ? Islamabad. 1992 jylғy naýryzdyң 24-de Қazaқstan Respýblıkasy men Pәkistan Islam Respýblıkasy arasynda yntymaқtastyқ týraly kelisimge қol қoıyldy. Қazaқstan Respýblıkasynyң Pәkistandaғy Elshisi ? Shabarbaev Baқytbek. ESІMDER60 jyl bұryn (1949) akter, Қazaқstannyң eңbek siңirgen әrtisi MҰҚAMANOV Myrzahmet dүnıege keldi. Almaty oblysynyң Panfılov aýdanynda týғan. Almaty estrada-tsırk өneri stýdııasyn bitirgen. 1975 jyldan Taldyқorғan oblystyқ (қazirgi Almaty oblysy) fılarmonııasynyң әnshisi bolғan. Ol 1978 jyly Bүkilodaқtyқ halyқ әnderi baıқaýynyң laýreaty, 1980 jyly Ә.Қashaýbaev atyndaғy baıқaýdyң bas jүldegeri atandy.