QazAqparat-Anons: naýryzdyń 18-i men 21-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASY

Naýryzdyń 18-i kúni Elbasy N.Nazarbaev Ońtústik Qazaqstan oblysyna jumys saparymen barady.

ÚKІMET

Naýryzdyń 18-inde Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde «Genderlik sıpatty eskere otyryp aýyl turǵyndaryn shaǵyn nesıelendirýdi damytý» taqyrybynda «dóńgelek ústel» otyrysy bolady.

Naýryzdyń 23-25-i aralyǵynda Memlekettik hatshy - Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Japonııaǵa resmı saparmen barady.

PARLAMENT

Naýryzdyń 18-inde Parlament Senatynyń jalpy otyrysy bolady.

Naýryzdyń 18-inde Parlament Májilisinde «Bala quqyǵyn qorǵaýdy qamtamasyz etý» taqyrybynda «dóńgelek ústel» otyrysy bolady.

Naýryzdyń 18-inde Májiliste Zańnamalyq jáne sot-quqyqtyq qorǵaý jónindegi komıtettiń keńeıtilgen otyrysy bolady.

SPORT

Naýryzdyń 14-i men 19-y aralyǵynda Astanada Qazaqstan, Ózbekstan, Ázirbaıjan jáne Ýkraına ulttyq quramalarynyń qatysýymen bokstan halyqaralyq týrnır ótýde.

QAZAQSTAN JÁNE ÁLEM

Naýryzdyń 15-19-y aralyǵynda Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Konstantın Jıgalov Eýropadaǵy Qaýipsizdik jáne Yntymaqtastyq Uıymynyń Іs basyndaǵy tóraǵasynyń Arnaıy ókili retinde Ońtústik - Shyǵys Eýropa memleketterine jasap jasaıdy. Іssapar barysynda ol Albanııa, Chernogorııa, Bosnııa jáne Gertsegovınada atalǵan memleketterdiń saıası basshylyqtarymen kezdesip, aımaqta saıası turaqtylyqty saqtaý máseleleri boıynsha kelissózder ótkizedi dep kútilýde.

ASTANA

Naýryzdyń 10-men 28-i aralyǵynda Astana qalasyndaǵy qazirgi zaman óneri murajaıynda Germanııanyń Qazaqstandaǵy jyly aýqymynda Qazaqstan-nemis ýnıversıteti Qazaqstandaǵy alǵashqy «Sý jáne Energııa: óziń úshin N₂O jáne Vatt álemin ash!» jyljymaly kórmesin usynady.

Naýryzdyń 18-inde Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasynyń ǵımaratynda buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderine arnalǵan kezekti brıfıng ótkiziledi. Brıfıng barysynda azamattardyń áleýmettik jáne eńbek quqyqtaryn qorǵaý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar, ańshylyq sharýashylyqtaryna jer-sý aımaqtaryn berý kezindegi zańdylyqtyń saqtalýy jáne menshikti zańsyz ıelenýmen (reıderlik) baılanysty prokýrorlyq qadaǵalaýdyń jaǵdaıy týraly jáne t.b. taqyryptar jarııalanady.

Naýryzdyń 18-inde «QazAgroInnovatsııa» aktsıonerlik qoǵamynda «Ónimdi landshafttarda aýyl sharýashylyǵyn turaqty júrgizý jónindegi ınnovatsııalyq jobalardy engizý tájirıbesi» degen taqyrypta halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa bolady.

Naýryzdyń 18-inde «Nur Otan» partııasynyń elordalyq fılıalynda Sybaılas jemqorlyqpen kúres jónindegi qoǵamdyq keńestiń májilisi bolady.

Naýryzdyń 20-sy kúni Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda «Túrk dúnıesi» ortalyǵynyń ashylý rásimi bolady.

Naýryzdyń 21-i kúni Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynyń syıkáde ónimderiniń tusaýkeseri (kórme-jármeńke) ótedi. Kórme ashylý rásimi aıasynda «Armysyń, áz-Naýryz!» atty teatrlandyrylǵan kontserttik baǵdarlama usynylady.

Naýryz meıramy atap ótiletin naýryzdyń 22-si kúni Astana qalasynda birqatar avtojolda qozǵalystar shekteledi. Mereke kúnderi jekemenshik jáne qoǵamdyq kólikterdiń keptelisin boldyrmas úshin kelesi kóshelerde qozǵalystarǵa shekteý qoıylady: Qabanbaı batyr dańǵyly boıymen «Ramstor» saýda úıinen bastap 23-shi kóshege deıin; Saryarqa dańǵyly boıymen Kenesary kóshesinen Syǵanaq kóshesine deıin; Saraıshyq, Turan kóshelerinen Qabanbaı batyr dańǵylyna deıin.

ALMATY

Naýryzdyń 18-inde «Holiday Inn Almaty» otelinde «Ortalyq Azııadaǵy saqtandyrý» degen taqyrypta IV halyqaralyq konferentsııa bolady.

Naýryzdyń 18-i kúni Tuńǵysh Prezıdent qorynda ádeýmettik ıdeıalar men jobalar jármeńkesi ótedi.

Naýryzdyń 18-inde Ulttyq kitaphanada rýnolog Taıjan Dosjannyń «Rýnıka qupııasy» atty kitabynyń tusaýkeser rásimi bolady.

Naýryzdyń 18-inde Túrik ýnıversıtetinde «Sóz óneri» satıra konkýrsy bolady.

Naýryzdyń 18-inde Almaty aýdany ákimdiginde «Nur Otannyń» Almaty aýdanlyq fılıaly bastaýysh partııa uıymdary tóraǵalarynyń forýmy bolady.

AIMAQ

BATYS QAZAQSTAN OBLYSY

Aqpannyń 23-i men naýryzdyń 23-i aralyǵynda Batys Qazaqstan oblysynda týberkýlezben kúres aılyǵy ótkizilmek.

ATAÝLY KÚNDER. ELEÝLІ OQIǴALAR. MEREITOILAR.

NAÝRYZDYŃ 18-І, BEISENBІ

Parıj kommýnasy kúni. 1871 jyly tuńǵysh proletarlyq revolıýtsııa júzege asyp - Parıj kommýnasy quryldy. 1872 jylǵy 20 aqpannan beri Parıj kommýnasynyń kúni retinde atalyp keledi.

OQIǴALAR

15 jyl buryn (1995) Memleket basshysy qatysýymen eldegi qylmyspen kúresti nyǵaıtý máseleleri boıynsha respýblıkalyq májilis ótti. Sol kúni «Qylmyspen kúres jáne quqyqtyq tártipti nyǵaıtý boıynsha shuǵyl sharalar týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Saılaý týraly kodeksine ózgerister engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń eki qaýlysy basylym betterinen jaryq kórdi.

5 jyl buryn (2005) Almatydaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq murajaıynda «Kilem-kıiz buıymdary» atty kórme ashyldy. Munda ulttyq oıý-órnekpen árlenip, túr-túske engen HІH ǵasyr men HH ǵasyrdyń bas kezine jatatyn murajaı qoryndaǵy 500-den astam eńbektiń 30-y kórmege shyǵaryldy. Olar tekemet, tuskıiz, alasha, qaly kilem, taqyr kilem sııaqty jerge tóseıtin, qabyrǵaǵa iletin kilem, syrmaqtardyń san-alýan túri.

1 jyl buryn (2009) Almatyda «Qazaqstan temir joly» UK» AQ-nyń enshiles kásiporny «Lokomotıv» AQ-nyń tapsyrysy boıynsha «General Electric» kompanııasy jasap shyǵarǵan jańa býyndaǵy «Evolution» serııaly teplovozdaryn qoldanysqa berý saltanatty rásimi ótti.

Jańa býyndaǵy teplovozdar qazaqstandyq standarttardy jáne elimizdegi temir jol jumys talaptarynyń jaǵdaılaryn eskere otyryp jasalǵan. Júrgizýshi kabınasy jańa tehnologııalarmen jabdyqtalǵan. Munda jumys isteý úshin barlyq jaǵdaılar jasalyp, qozǵaltqysh dybysyn oqshaýlaǵyshtar jáne mıkroklımat rettegishteri ornatylǵan. Sondaı-aq júrgizýshi jumysyn jeńildetetin mıkroprotsessorlyq basqarý júıesi engizilgen.

ESІMDER

60 jyl buryn (1950) akter, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi ARALBAI Tóleýbek Muhametjanuly dúnıege keldi.

Semeı qalasynda týǵan. M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynyń janyndaǵy stýdııany, Almaty memlekettik óner ınstıtýtyn (T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasy) bitirgen.

1964-1970 jyldary Semeı oblystyq drama teatrynyń, 1974 jyldan M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynyń akter bolyp qyzmet atqarady. Sondaı-aq, J.Elebekov atyndaǵy respýblıkalyq estrada-tsırk kolledjinde dáris beredi.

Ý.Shekspırdiń «Korlıanynda» Korlıan, I.Ǵaıyptyń «Men ishpegen ý barmasynda» Abaı, Sh.Aıtmatovtyń «Ǵasyrdan da uzaq kúninde» Edige, Ǵ.Músirepovtyń «Amangeldisinde» Amangeldi, t.b. 40-qa jýyq basty rólderdi oınaǵan.

Gastroldik saparmen Iran, Mysyr, Germanııa, Reseıde bolyp óner kórsetken. Aralbaı «Qarashegirtke» teleserıalynda jáne «Ajdaha jyly» (Qytaı) kórkemfılmine túsken.

NAÝRYZDYŃ 19-Y, JUMA

Reseıdiń súńgýir-teńizshileri kúni. 1906 jyly Reseı ımperatory ІІ Nıkolaıdyń jarlyǵymen áskerı flot qaıyqtary qataryna jańa sý asty qaıyǵy dárejesi qosyldy.

OQIǴALAR

14 jyl buryn (1996) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń tóraǵalyǵymen Joǵarǵy sot keńesiniń birinshi májilisi ótti.

5 jyl buryn (2005) Qyzylorda oblysy Shıeli aýdany Alǵabas aýylynyń №157 orta mektebine tanymal ǵalym, qoǵam qaıratkeri, professor Berkimbaı Perimbetovtyń esimi berildi.

Berkimbaı Perimbetov (1929-1996) Qazaq KSR-nyń qurylys materıaldary ónerkásibiniń mınıstri, KSRO Mınıstrler Keńesinde Qazaqstannyń turaqty ókili boldy. 1984 jyldan «Orgtehstrom» AQ basqardy. Ǵalym ónerkásip qurylys materıaldarynyń jańa salasyn qurýǵa zor úlesin qosty.

3 jyl buryn (2007) Almatyda «Qazaqtelekom» AQ telekommýnıkatsııalyq kompanııasy óziniń korporatıvti www.telecom.kz portalynyń tusaýkeser rásimin ótkizdi.

Onyń ishinde 52 aqparattyq qyzmet bar, atap aıtqanda olar kompanııa týraly tolyq aqparat, barlyq kórsetiletin qyzmet túrleri men tarıfterdiń tizimi, tóleý qyzmeti týraly málimet, abonent anyqtamasy jáne t.b.

ESІMDER

110 jyl buryn (1900-1958) frantsýz fızıgi, Álem jaqtaýshylarynyń búkilálemdik qozǵalysynyń negizdeýshisi jáne jetekshileriniń biri, Frantsııa Instıtýtynyń múshesi, KSRO Ǵylym Akademııasynyń sheteldik múshesi JOLIO-KıÝRI Frederık dúnıege keldi.

Parıj qalasynda týǵan. Fızıka jáne qoldanbaly hımııa mektebin bitirgen.

Onyń atymen Álem altyn medali bar. 120-ǵa jýyq ǵylymı eńbekter jarııalaǵan. Onyń jartysyna jýyǵyn jubaıy Irenmen birigip jazǵan. Basynda olar «Iren Kıýrı jáne Frederık Jolıo», keıinnen «Iren jáne Frederık Jolıo-Kıýrı» dep jazǵandyqtan olardyń tegi qosylǵan. Jasandy radıoaktıvti qubylysty ashqan úshin, resmı sıpattalǵandaı «radıoaktıvti elementterdiń oryndalǵan sıntezi úshin», 1935 jyly Jolıo-Kıýrı jubaıymen Nobel syılyǵyn ıelendi.

60 jyl buryn (1950) akter, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, rejısser QAJYMURATOV Serdesh dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysy Qaztalov aýdanyń Ájibaı aýylynda týǵan. Almaty memlekettik óner ınstıtýtyn (T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasy) bitirgen.

Qaraǵandy oblysy drama teatrynyń aktery, Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatrynyń bas rejıssery qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi ýaqytta Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatrynyń qoıýshy rejıssery.

Teatr sahnasynda Álibek, Japal (Muhtar Áýezov «Aıman-Sholpan», «Eńlik-Kebek»), Shoqan (Sábıt Muqanov «Shoqan Ýálıhanov»), Qodar, Serdáli (Ǵabıt Músirepov «Qozy Kórpesh-Baıan sulý, «Aqan seri-Aqtoqty»), Baqyt, Altynbek (Sáken Júnisov «Tyraý-tyraý tyrnalar», «Qysylǵannan qyz boldym»), Nııaz (Tahaýı Ahtanov «Mahabbat muńy»), Jangeldın (M.Sımashko «Tótenshe komıssar») rólderin oınaǵan.

10-nan asa kınofılmge tústi, 1986 jyly «Kúzet bastyǵy» fılminde Qurymbaıdyń rólin shynaıylyqpen sheber somdady. Rejısser retinde Dýlat Isabekovtyń «Apa» pesasyn Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatrynda sahnalady.

Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń ıegeri.

NAÝRYZDYŃ 20-Y, SENBІ

Halyqaralyq frankofonııa kúni. Bul - frantsýz tilinde sóıleıtin elderdiń meıramy. Búgingi tańda birneshe kúnge sozylatyn frankofonııa merekesi, kúndelikti frantsýz tilinde sóılesetin álemniń 47 elin biriktiredi. Al osy frankofonııa termınin tuńǵysh ret frantsýzdyq ǵalym-geograf Elıze Reklıý qoldanǵan bolatyn. 1970 jylǵy naýryzdyń 20-y kúni Nıger astanasy Nıameı qalasynda búkilálemdik frankofonııa uıymy quryldy.

Uıymnyń negizgi maqsaty barlyq frantsýz tilin súıýshilerdiń basyn biriktirý, frantsýz jáne frankotildes elderdiń mádenıetin taratý jáne tanymal bolýyna járdem berý edi. Ádette osy mereke kúnderi ǵylymı konferentsııalar, fılologııalyq semınarlar, kontsertter, tanystyrylymdar, pikirsaıystar ótedi.

Búkilálemdik astrologııa kúni. Astrologııa (grek tilinde astron - «juldyz» jáne logos - «sóz, ilim») - jer sharyna jáne adamǵa juldyzdardyń áreket etýi týraly ilim.

Astrologııa ejelde qalyptasqan, juldyzdy ǵıbadatpen jáne juldyzdy ańyzben tyǵyz baılanysty. XX ǵasyr aıaǵynda batys juldyzshylary astrologııa kúnin naýryzdyń 20-ynda, astronomııalyq jáne astrologııalyq jyl bastalǵan ýaqytta atap ótýdi usyndy. Kún bul kezde toqty belgisine enedi (kóktemgi kún men túnniń teńesý kúni 20-21 naýryzǵa sáıkes keledi).

OQIǴALAR

75 jyl buryn (1935) «Tóte oqý» degen atpen aptalyq gazettiń alǵashqy sany jaryq kórdi. Gazettiń alǵa qoıǵan maqsaty mektepterge, muǵalimderge, óz betterinshe saýat ashýshy adamdarǵa is júzinde kómek berý boldy. 1939 jyldan «Saýatty bolýǵa kómekshi» degen atpen, latynshadan orys grafıkasyna kóshýge baılanysty 1940 jyldan «Jańa jazý» degen atpen shyqty. 1952 jyldyń qarasha aıynan «Qazaqstan muǵalimi» degen atpen jaryq kórdi.

Bastaýysh jáne orta mektepterdiń muǵalimderi men pedagogıkalyq joǵary oký oryndarynyń stýdentterine arnalǵan.

3 jyl buryn (2007) Turar Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıtetinde Qazaqstan Respýblıkasynyń adamgershilik damýy týraly BUU-nyń damý baǵdarlamasynyń aqparattyq portalynyń jáne oqýlyqtarynyń tusaýkeser rásimi ótti.

Oqýlyqtardy Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi maquldaǵan.

Olardy daıyndaýǵa Qazaqstandaǵy BUU júıesiniń sarapshylary, joǵarǵy oqý oryndarynyń oqytýshylary jáne de elimizdiń memlekettik organdarynyń qyzmetkerleri at salysty.

3 jyl buryn (2007) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń ıegeri, Qazaqstan jáne KSRO halyq ártisi Ámına Ómirzaqovaǵa (1919-2006) arnalǵan kitaptyń tusaý keser rásimi ótti.

Kitap «Qazaqstan» baspahanasynyń «Ǵıbratty ǵumyr» serııasynan 2 myń 500 dana bolyp shyqty. Onyń avtory jazýshy Seıilǵazy Ábdikárimov.

Ámına Ómirzaqova teatrda jáne kınoda 200-deı róldi tamasha somdady, sonyń ishindegi basym rólderi ana beınesi bolǵan.

1 jyl buryn (2009) «Qazposhta» AQ kóktem merekesi qarsańynda Qazaqstan Respýblıkasy aýmaǵynda «Naýryz» serııaly poshtalyq markany aınalymǵa shyǵardy.

Markalarda Naýryz meıramyn toılaýǵa baılanysty kórinister beınelengen. Ol tórt túspen bezendirilgen ofsettik tásilmen basylǵan. Ólshemi - 50 h 38 mm, tırajy - 30 000 dana. Markalar Beıjiń poshtalyq tólem belgiler fabrıkasynda basyldy. Bezendirýshi - Nıkolaı Sokolov.

ESІMDER

100 jyl buryn (1910-1980) qazaq ádebıetiniń zertteýshisi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory BÓJEEV Muratbek dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynda týǵan. Saratov memlekettik ýnıversıtetin, Máskeý pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen.

Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń (Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtet), E.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetiniń oqytýshysy, Qazaq KSR Ǵylym Akademııasy Til jáne ádebıet ınstıtýtynyń kishi ǵylymı qyzmetkeri, Qazaq KSR ǴA-nyń Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń (Ahmet Baıtursynov atyndaǵy Til bilimi ınstıtýty) aǵa ǵylymı qyzmetkeri bolǵan.

Ǵylymı eńbekteriniń negizgi taqyryby - ádebıettaný máseleleri, qazaq folklory, Abaıdyń aqyndyq mektebi.

Bójeev qazaq ádebıetiniń 6-tomdyq tarıhyn jáne M.Áýezovtyń 12-tomdyq shyǵarmashylyq jınaǵyn baspaǵa ázirleýge, ǵylymı túsinikterin jazýǵa qatysty. «Qurmet belgisi» ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

75 jyl buryn (1935) Qazaqstan Halyq jazýshysy, Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty MOLDAǴALIEV Tumanbaı dúnıege keldi.

Almaty oblysy Enbekshiqazaq aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) fılologııa fakýltetin támamdaǵan.

Eńbek jolyn «Lenınshil jas» (qazirgi «Jas alash») gazetinde ádebı qyzmetker bolýdan bastaǵan. «Pıoner» jýrnalynyń ádebı qyzmetkeri, «Jazýshy» baspasynyń redaktory, aǵa redaktory, «Baldyrǵan» jýrnalynyń jaýapty hatshysy qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi kezde «Baldyrǵan» jýrnalynyń bas redaktory.

Tunǵysh óleńder jınaǵy 1957 jyly «Stýdent dápteri» degen atpen jaryq kórdi. Sodan bergi ýaqyt ishinde aqynnyń qyryqtan astam kitaby basyldy. Birneshe jınaqtary orys tilinde Máskeý, Almaty baspalarynan shyqty. Orys jáne batys klassıkteriniń, sondaı-aq týysqan respýblıkalar aqyndarynyń ólenderin qazaqshalaǵan.

N.Tilendıevtiń, Sh.Qaldaıaqovtyń, Á.Beıseýovtyń kóptegen ánderine óleń jazǵan («Qustar qaıtyp barady», «Ánim sen ediń», «Ertis valsi», «Shaqyrady kóktem», t.b).

«Parasat» ordenimen, medaldarmen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Gramotasymen marapattalǵan. Respýblıka Komsomoly syılyǵynyń, Búkil Túrki dúnıesi aqyndarynyń Fızýlı atyndaǵy Halyqaralyq syılyǵynyń ıegeri.

NAÝRYZDYŃ 21-І, JEKSENBІ

Naýryz meıramy. «Naýryz» sózi parsynyń «noý» - jańa, «rýz» - kún degen sózderinen qalyptasyp, jyldyń birinshi kúnin bildirgen.

Bul mereke birneshe myń jyldan beri atalyp keledi. Qazaqstan Naýryzdy memlekettik mereke retinde 1999 jyldan bastap atap ótip keldi. 2008 jyldyń 25 maýsymyndaǵy «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy mereke kúnderi týraly» Zańǵa ózgertýler men tolyqtyrýlar engizilýine baılanysty, 2009 jyldan bastap 3 kún boıy atap ótiledi.

Qazirgi kezdegi Naýryz kóne dáýirdegi dástúrler sabaqtastyǵyn saqtap qalǵan - ulttyq mádenıetti qalpyna keltirýde bul «ýaqyt baılanysynyń», Qazaqstan tarıhy men qazirgi kezeńiniń asa mańyzdy jalǵastyrýshy býyny.

Qazaqstanda Naýryz meıramy - Memlekettik meıram.

Kóktemgi kún men túnniń teńesý kúni. Jer kúni. 1971 jylǵy naýryzdyń 21-inde BUU Bas Assambleıasynyń sheshiminde jarııalanǵan. Qazir ol dúnıejúziniń 167 memlekettinde atap ótiledi. Dúnıejúzilik Jer kúni taǵy da sáýirdiń 22-inde atap ótiledi.

1990 jyly alǵashqy ret halyqaralyq meıram retinde atap ótildi. Qorshaǵan ortany qorǵaý týraly jahandyq máselelerdiń uzaq merzimdi sheshiminiń bastamasy. AQSh-tyń bastamasymen ótedi, onda ol 1970 jyldan bastap dástúrli túrde atap ótiledi.

Planetarııler kúni. Eń alǵashqy ret 1990 jyly Italııada ótkizilgen. Halyqaralyq mártebege 1994 jyly frantsýzdyq «astronomııa shirkeýi» qoldaǵannan keıin ıe bolǵan. Bir jyldan soń bul meıramdy Eýropanyń basqa elderiniń planıtarııleri qoldady. Kóktemgi kún men túnniń teńesý kúnine taıaý jeksenbide toılanady.

Bul meıramdy ótkizý maqsaty - qoǵamdy planetarııler qyzymetimen tanystyrý jáne astronomııalyq bilimdi nasıhattaý.

Dúnıejúzilik Poezııa kúni. ıÝNESKO Bas konferentsııasynyń 1999 jyldyń 30-ynshy sessııasynda naýryzdyń 21-de Dúnıejúzilik poezııa kúnin atap ótýge sheshim qabyldandy. Dúnıejúzilik Poezııa kúni tuńǵysh ret ıÝNESKO-nyń shtab-páteri ornalasqan Parıjde atap ótildi. «Poezııa, - delingen ıÝNESKO sheshiminde, - qazirgi zamanǵy adamnyń ótkir de tereń rýhanı máselelerine jaýap bere alady - biraq bul úshin oǵan qoǵam nazaryn múmkindiginshe keńirek aýdartý qajet. Sonymen qatar Dúnıejúzilik Poezııa kúni qazirgi aqyndardyń shyǵarmalary oqyrmandaryna, negizinen solardyń kúshimen, jol taýyp jatqan - shaǵyn baspalardyń, tebireniske toly syrly sózben máńgilik dástúrdi qaıta tiriltip júrgen - ádebı klýbtardyń ózderin keńinen tanytýyna múmkindik berýi tıis».

Bul kún poezııanyń shyn mánindegi qazirgi zamanǵy, adamdar ashyq qabyldaı alar óner retindegi jaǵymdy keıpin buqaralyq aqparat quraldarynda qalyptastyrýǵa qyzmet etýi qajet.

Halyqaralyq násildik kemsitýshilikti joıý úshin kúres kúni. BUU Bas Assambleıasynyń 1966-nshy jylǵy qazannyń 26-syndaǵy XXI sessııasynyń sheshimi boıynsha atap ótiledi. 1960-ynshy jylǵy osy kúni Sharpevıle qalasynda (Ońtústik Afrıka) OAR-da afrıkalyqtardy mindetti túrde tólqujattandyrý maqstayndaǵy aparteıd rejıminiń zańdaryna qarsy narazylyq beıbit sherýin ótkizý barysynda polıtseıler turǵyndarǵa oq atyp, 69 adam qaza tapqan. 1966-nshy jyly osy kúndi jarııa ete otyryp, Bas Assambleıa halyqaralyq qoǵamdastyqty násilshildik kemsitýshiliktiń barlyq túrin joıý maqsatynda eki ese kúsh jumyldyrýǵa shaqyrdy.

Násilshildik pen násildik kemsitýshilikke qarsy kúresýshi halyqtarmen yntymaqtastyq aptalyǵy (2010 jylǵy naýryzdyń 21-i men 27-si aralyǵy). BUU Bas Assambleıasy násilshildikke jáne násildik kemsitýshilikke qarsy kúres jónindegi is-qımyldyń birinshi onjyldyǵy baǵdarlamasy aıasynda 1979-ynshy jylǵy naýryzdyń 21-inen (34/24 qarar) barlyq memleketterdinásilshildikke jáne násildik kemsitýshilikke qarsy kúresýshi halyqtarmen yntymaqtastyq aptalyǵyn atap ótýge shaqyrdy.

Búkilálemdik uıqy kúni. Bul ataýly kún 2002 jyldan bastap, Eýropada Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń uıymdastyrýymen uıqy jáne densaýlyq problemalary jónindegi búkilálemdik joba sheńberinde ótedi.

Halyqaralyq qýyrshaqshy kúni. 2003 jylǵy naýryzdyń 21-nen bastap Halyqaralyq qýyrshaqshy kúni dástúrli túrde atalyp ótedi. Halyqaralyq qýyrshaqshy kúnin dúnıejúzinde toılaý ıdeıasy qýyrshaqshy teatrynyń tanymal qaıratkeri Djıvada Zolfagarıhodaǵa (Iran) tıesili. 2000 jyly Magdebýrgtaǵy ÝNIMA-nyń XVIII-shi Kongressinde osy usynysty talqylaýǵa berdi.

OQIǴALAR

60 jyl buryn (1950) Óskemen qalasynda Búkilodaqtyq túrli-tústi metall ǵylymı-zertteý ınstıtýty quryldy. Qazirgi ýaqytta metall, tsınk alatyn polımetall kenderin óndirý, baıytý jáne qorǵasyn kontsentrattaryn qaıta óńdeý máselelerimen aınalysatyn respýblıkamyzdaǵy iri ınstıtýt bolyp tabylady. Eńbek Qyzyl Tý ordenimen marapattalǵan. Instıtýttyń 410 zerttemeleri KSRO-nyń Halyq sharýashylyǵy jetistikteriniń kórmesiniń (VDNH) altyn, kúmis jáne qola medaldarymen atap ótilgen. Instıtýt KSRO-nyń 1200 avtorlyq kýáligine, Qazaqstan Respýblıkasynyń, Reseı Federatsııasynyń jáne alys shetel elderdiń 400 patentine ıe.

35 jyl buryn (1975) jazýshy Saparǵalı Begalınniń (1895-1983) «Zamana belesteri» atty alǵashqy romany jaryq kórdi. Romannyń bas keıipkeri - tarıhı tulǵa, kórnekti keńes qyzmetkeri Muhametǵalı Tátimov.

5 jyl buryn (2005) Almatyda synı saraptamalyq «Aıt» art-jýrnalynyń alǵashqy sany jaryq kórdi. Jýrnal elimizdiń mádenıeti men ónerin nasıhattap, ony damytýǵa arnalǵan. Quryltaıshylary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasy men «Rýh-Mıras» qoǵamdyq birlestigi. Jýrnaldyń atyn qoıarda birqatar pikirler bildirilip, sonyń ishinde mádenıettanýshy-ǵalym Murat Áýezovtyń usynysy qabyldanǵan kórinedi.

1 jyl buryn (2009) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federatsııasynyń Úkimeti arasyndaǵy teńiz kóligi salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly», «Úshinshi elderge qatysty arnaıy qorǵaý, dempıngke qarsy jáne ótemdik sharalardy qoldaný týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańdaryna qol qoıdy.

1 jyl buryn (2009) 2006 jylǵy qyrkúıektiń 8-de Semeı qalasynda qol qoıylǵan Ortalyq Azııada ıadrolyq qarýdan azat aımaq týraly Kelisimshart kúshine endi. Qazaqstan jerindegi tarıhı kelisimshartqa

Qazaqstan Respýblıkasy, Qyrǵyz Respýblıkasy, Tájikstan Respýblıkasy, Túrikmenstan Respýblıkasy jáne Ózbekstan Respýblıkasy qol qoıdy.

ESІMDER

85 jyl buryn (1925-2001) aqyn, Qazaqstan Respýblıkasynyń halyq jazýshysy ShAŃǴYTBAEV Qýandyq Tólegenuly dúnıege keldi.

Aqtóbe oblysynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

Aqtóbe pedagogıkalyq ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi, Aqtóbe oblysynyń «Sotsıalıstik jol», «Aktıýbınskaıa pravda» gazetterinde bólim meńgerýshisi, «Qazaq ádebıeti» gazetinde, «Juldyz» jýrnalynda bas redaktordyń orynbasary, bas redaktor, «Qazaqfılm» kınostýdııasynda, Qazaq radıosynda bas redaktor qyzmetterin atqarǵan.

Alǵashqy kitaby «Ar» degen atpen 1945 jyly jaryq kórdi. Keıin týǵan ólkeniń shynaıy ózgeristerin, zamandastarynyń aqyl-parasatyn, adamgershilik qasıetin jyrlaǵan «Óleńder», «Aqqý áni», «Arma, respýblıkam», «Lırıka», «Jyr jahany», «Gúltolqyn», «Sarshatamyz», «Jyl qusy» atty lırıkalyq shyǵarmalary jaryq kórdi.

Shańǵytbaev dramatýrgııa salasynda da eńbek etip, Q.Baıseıitovpen birge «Beý qyzdar-aı», «Oı jigitter-aı», Qutyrǵannan qutylǵan» pesalaryn jáne «Altyn taýlar», «Aısulý» operalarynyń lıberttosyn jazdy. Ol - kóptegen án óleńderiniń avtory. Sondaı-aq A.Pýshkınniń «Evgenıı Onegın» romanyn, M.Lermontov, I.Gete, R.Berns lırıkalaryn, Omar Haıamnyń rýbaıattaryn, A.Gorkııdiń «Qyz ben ajal» poemasyn qazaq tiline aýdardy.

70 jyl buryn (1940) ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ulttyq Ǵylym Akademııasynyń, Qazaq Aýyl sharýashylyǵy Ǵylym Akademııasynyń akademıgi BAIZAQOV Sábıt dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynda týǵan. Almaty aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn (Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtet) bitirgen.

Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń kafedra meńgerýshisi, dekany, prorektory, Qazaq Aýyl sharýashylyǵy Ǵylym Akademııasynyń bas ǵylymı hatshysy, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń bas ǵylymı hatshysy qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi ýaqytta Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti ormanshylyq, ekpe ormandar jáne kógaldandyrý kafedrasynyń professory, Orman bıotsenologııasy problemalary ǵylymı ortalyǵynyń jetekshisi.

Baızaqov orman jáne orman sharýashylyǵynyń sandyq, sapalyq tutastyǵyn ǵylymı jaǵynan negizdep, bul problemany sheshýdiń basty prıntsıpterin jasady. 62 asa ǵylymı eńbekterdiń, onyń ishinde úsh monografııanyń avtory. 1 ǵylym doktory men 1 kandıdatyn daıarlaǵan. Qazaqstan Respýblıkasynyń Orman kodeksi jobasyn jasaýǵa qatysty.