QazAqparat-Anons: naýryzdyń 16-cy men 22-si aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASYBүgin Қazaқstan Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң Birikken Arab Әmirligine resmı sapary bastalady. Әbý-Dabıde shaғyn jәne keңeıtilgen құramda kelissөzder, iskerlik keңestiң otyrysy өtedi, sondaı-aқ ekijaқty құjattarғa қol қoıylady. Elbasynyң saparymen қatar Birikken Arab Әmirlikterinde naýryzdyң 16-17-si kүnderi Қazaқstannyң Mәdenıet kүnderi өtedi. Әbý-Dabı men Dýbaıda өner sheberleriniң kontsertteri josparlanғan. Әbý-Dabıde «Қazirgi zamanғy Қazaқstan» fotokөrmesi kөrsetiledi, sondaı-aқ қoldanbaly jәne zergerlik өner bұıymdarynyң kөrmesi өtedi.ҮKІMETNaýryzdyң 16-synda Almatyda Premer-Mınıstr Kәrim Mәsimovtyң tөraғalyғymen keңes өtip, onda «Almaty қalasynyң әleýmettik-ekonomıkalyқ jaғdaıy týraly» jәne «2011 jyly өtetin VII қysқy Azııalyқ oıyndar nysandarynyң құrylys barysy týraly» mәseleler talқylanady. Keңeske Premer-Mınıstrdiң birinshi orynbasary Өmirzaқ Shөkeev, Premer-Mınıstrdiң orynbasary Erbol Orynbaev, Indýstrııa jәne saýda mınıstri Vladımır Shkolnık, «Samұryқ-Қazyna» Ұlttyқ әl-aýқat қory» aktsıonerlik қoғamy basқarmasynyң tөraғasy Қaırat Kelimbetov, Týrızm jәne sport vıtse-mınıstri Talғat Ermegııaev, Almaty қalasynyң әkimi Ahmetjan Esimov jәne basқa da jaýapty tұlғalar қatysadyNaýryzdyң 16-synda Іshki ister mınıstrliginde aptalyқ brıfıng өtediNaýryzdyң 16-synda Syrtқy ister mınıstrliginde aptalyқ brıfıng өtedi.Naýryzdyң 16-synda Kedendik baқylaý komıtetinde «Shekara saýdasyn jәne kөlik tasymaldaryn oңtaılandyrý jөnindegi halyқaralyқ zaңnamanyң қoldanysy» mәselesine arnalғan semınar өtedi. Naýryzdyң 16- 18-i aralyғynda ҚR Syrtқy ister mınıstri Marat Tәjın Eýropadaғy қaýipsizdik pen yntymaқtastyқ ұıymynyң jәne Eýropalyқ Odaқ «үshtiginiң» mınıstrlik deңgeıindegi birlesken otyrysyna қatysý үshin Brıýsselge barady.Naýryzdyң 17-sinde өtetin Үkimet mәjilisinde 2009 jylғy respýblıkalyқ bıýdjetke tıisti өzgertýler engizý jәne ol құjatty Parlamenttiң қaraýyna engizý josparlanýda. PARLAMENTNaýryzdyң 16-synda Mәjiliste Үkimet saғaty өtedi. Bұl jolғy Үkimet saғaty «Әdilet organdary қyzmetiniң negizgi baғyttary» degen taқyrypty қamtyp otyr. Atalғan mәsele boıynsha Қazaқstan Respýblıkasynyң Әdilet mınıstri Zaғıpa Balıeva baıandama jasaıdy. Osy mәsele tөңireginde mınıstr depýtattardyң sұraқtaryna jaýap beredi dep kүtilýde.Naýryzdyң 16-sy kүni Mәjilistiң Zaңnama jәne sot-құқyқtyқ reforma komıtetiniң jұmys toby elimizdiң keıbir zaңnamalyқ aktilerine қylmystyқ jazalaýdy oryndaý jүıesin jәne қylmystyқ-atқarý jүıesin odan әri jetildirý jөnindegi tүzetýlerdi қaraıdy. Sondaı-aқ osy komıtette «Atқarýshylyқ is jүrgizý jәne sot oryndaýshylarynyң mәrtebesi týraly» keıbir zaңnamalyқ aktilerge өlim jazasy mәseleleri boıynsha engiziletin tүzetýlerdi talқyғa salady. Osy kүni Mәjilistiң Ekologııa mәseleleri jәne tabıғat paıdalaný komıtetiniң jұmys toby «Jaңartylatyn energııa kөzderin paıdalanýdy қoldaý týraly» zaң jobasyn қaraıdy. Naýryzdyң 17-si kүni Mәjiliste «Қazaқstan jaғdaıynda mүgedekterdiң құқyқtaryn қorғaýdyң halyқaralyқ standarttaryn jүzege asyrý» taқyrybynda dөңgelek үstel өtedi. Dөңgelek үsteldiң negizgi maқsaty ? Қazaқstan mүgedekteriniң құқyқtary týraly BҰҰ-nyң Konventsııasyn bekitý үderisi sheңberinde eldegi mүgedekterdiң құқyқtaryn jүzege asyrýdyң perspektıvalary men jaı-kүıin talқylaý.ҚOҒAMElimizde 2009 jylғy aқpannyң 17-si men shildeniң 1-i aralyғynda shaғyn jәne orta kәsipkerlik sýbektilerin tekserýge moratorıı jarııalandy.«Jolaýshylar tasymaly» aktsıonerlik қoғamy mereke қarsaңy men mereke kүnderi jolaýshylar tasymaldaý үshin «Almaty-2 ? Astana» baғytyndaғy №35/36 қosymsha poıyzdarynyң jolғa shyғarylatyny týraly aқparat jarııalap otyr. 12 vagonnan tұratyn құrama (230 oryndyқ) jolaýshylardy naýryzdyң 19-y men 25-i aralyғynda tasymaldaıtyn bolady. Almaty-2 stansasynan poıyz - naýryzdyң 19-y, 21-i jәne 23-i kүnderi jөneltilse, Astanaғa - naýryzdyң 20-sy, 22-si, 24-i kүnder keledi jәne sol kүni қaıta jolғa shyғady. Almaty -2 stansasyna poıyzdar naýryzdyң 21-i, 23-i, 25-i jetedi. Poıyzdar jol boıy Almaty -1, Shý, Otar, Saryshaғan, Moıynty, Aғadyr, Қaraғandy stansalaryna aıaldaıdy.ҚAZAҚSTAN JӘNE ӘLEMNaýryzdyң 10-y men 21-i aralyғynda elordada, Almaty, Shymkent, Қaraғandy jәne Қostanaı қalalarynda Frankofonııa merekesi өtedi. Frankofonııa aptasy aıasynda kontsertter, әdebı oқylymdar, konkýrstar өtip, 5 қalanyң kınoteatrlarynda fılmder kөrsetiledi. Sonymen birge, osy kүnderi «Padam» atty Frantsııanyң tanymal toby Қazaқstan boıynsha eksklıýzıvti kontsertterin berip, Shveıtsarııa jazýshysy Korınna Bıı shyғarmashylyғyna arnalғan konferentsııa, frankofonııanyң 10 sөzi boıynsha fotosýret baıқaýy ұıymdastyrylady. Frankofonııa aptalyғyn Frantsııa alıansy men Frantsııanyң, Kanadanyң, Shveıtsarııanyң jәne Belgııanyң Қazaқstandaғy elshilikteri ұıymdastyryp otyr SPORT Naýryzdyң 12-si men 17-si kүnderi Ispanııada fýtboldan jasөspirimder құramalary arasyndaғy 2008/2009 jylғy Eýropa chempıonatynyң elıtaly kezeңiniң 2-shi tobynyң oıyndary өtedi. Oғan aldyn-ala kezeңniң nәtıjesi boıynsha joldamaғa ıe bolғan Қazaқstannyң jasөspirimder құramasy da қatysady. Қazaқstan Fýtbol federatsııasynyң mәlimetinshe, bizdiң komanda Chehııa, Ispanııa, Belgııa komandalaryna қarsylas atanyp otyr. Jarys kүntizbesine sәıkes, jerlesterimiz birinshi matchyn naýryzdyң 12-de Chehııamen, 14-de Ispanııamen, 17-de Belgııamen өtkizedi. Toptan birinshi oryn alғan құrama fınaldyқ týrnırdiң joldamasyn ıelenedi. ASTANANaýryzdyң 16-synda Beıbitshilik jәne kelisim saraıynda «Dәstүrli emes dinderdiң, sektanttyқtyң taralýy jәne onymen kүresýdiң joldary» taқyrybynda oқý semınary өtedi. Naýryzdyң 16-synda L.Gýmılev atyndaғy Eýrazııa Ұlttyқ ýnıversıtetinde Reseıdiң Dinderdi jәne sektalardy zertteý ortalyқtary қaýymdastyғynyң Prezıdentimen kezdesý bolady. Naýryzdyң 18-20-sy kүnderi Kongress-hollda "Polıgrafııa. Jarnama. Keңse әlemi - 2009" atty jetinshi Қazaқstandyқ halyқaralyқ kөrme өtedi ALMATY Naýryzdyң 16-synda Premer-Mınıstr Kәrim Mәsimovtyң tөraғalyғymen keңes өtip, onda «Almaty қalasynyң әleýmettik-ekonomıkalyқ jaғdaıy týraly» jәne «2011 jyly өtetin VII қysқy Azııalyқ oıyndar nysandarynyң құrylys barysy týraly» mәseleler talқylanady. Keңeske Premer-Mınıstrdiң birinshi orynbasary Өmirzaқ Shөkeev, Premer-Mınıstrdiң orynbasary Erbol Orynbaev, Indýstrııa jәne saýda mınıstri Vladımır Shkolnık, «Samұryқ-Қazyna» ұlttyқ әl-aýқat қory» aktsıonerlik қoғamy basқarmasynyң tөraғasy Қaırat Kelimbetov, Týrızm jәne sport vıtse-mınıstri Talғat Ermegııaev, Almaty әkimi Ahmetjan Esimov jәne basқa da jaýapty tұlғalar қatysadyNaýryzdyң 16-synda Tұңғysh Prezıdent қorynda fızıka jәne matematıka pәnderi boıynsha olımpıada jeңimpazdaryn marapattaý rәsimi өtedi. Naýryzdyң 16-synda «Tsezar» kınoteatrynda «Alash» fılminiң tanystyrylymy өtedi. Naýryzdyң 16-synda Ұlttyқ baspasөz klýbynda «Aғzalardy transplantatsııalaý týraly zaңdy қaıta қaraý қajettiligi týraly» mәselege arnalғan baspasөz mәslıhaty өtedi.Naýryzdyң 16-18-i kүnderi әl-Farabı atyndaғy ҚazҰÝ-de Reseı-Қazaқstan jұmys tobynyң mәjilisi өtedi. Bұl basқosýdyң maқsaty aқparattyқ tehnologııalardyң damý jetistikteri men keleshegin talқylaý, ғylymı baılanystardy nyғaıtý jәne ғylymı zertteýlerde aқparattyқ tehnologııalardy қoldanýdy keңeıtý bolyp tabylady.Naýryzdyң 18-i kүni dәstүrli әn өnerin nasıhattaýshy jәne halyқaralyқ әn baıқaýlarynyң laýreaty Nұrjan Janpeıisovtiң «Daýysyңdy saғyndym» dep atalatyn alғashқy jeke kontserti өtedi.Ғ.Mүsirepov atyndaғy Қazaқtyң akademııalyқ balalar men jasөspirimder teatrynda naýryzdyң 17-18-i kүnderi jaңa қoıylymynyң premerasy bolady. Қoıylymnyң avtory қyrғyzstandyқ jazýshy, stsenarıst jәne aýdarmashy Mar Bәıjıev. Onyң bұl týyndysy belgili өner қaıratkeri, rejısser Raıymbek Seıtmetovtiң aýdarmasymen қoıylғaly otyr. Қoıýshy rejısseri Қazaқstannyң eңbek siңirgen қaıratkeri Baltabaı Seıitmamytұly, sýretshisi ? Serikқan Omarov pen Aıdar Yқsanov. Onda basty keıipkerlerdi Janar Maқasheva (Nәzı), Beken Kemaldanov (Әziz), Jomart Zeınәbil (Eskendir), Әsem Қashaғanova (medbıke) sııaқty әrtister somdamaқ.-------------------------------------------------------------------------------------------------- ATAÝLY KҮNDER, ELEÝLІ OҚIҒALARNAÝRYZDYҢ 16-Y, DҮISENBІRespýblıkalyқ Ұlannyң құrylғan kүni (1992). 1992 jylғy naýryzdyң 16-ynda Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң Jarlyғymen Almaty oblysy Қaskeleң aýdanynyң Krasnyı Vostok kentinde ornalasқan Іshki әskerlerdiң shұғyl maқsattaғy jeke brıgadasy negizinde Қazaқstan Respýblıkasynyң Respýblıkalyқ Ұlany құryldy. Respýblıkalyқ Ұlanғa Respýblıkanyң memlekettik bılik jәne basқarmalardyң joғarғy organdaryn, Prezıdenttiң, Parlament pen Үkimet basshylarynyң kөlik құraldaryn Respýblıka aýmaғynda jәne syrt jerlerde kүzetý, ҚR Memlekettik týy men Memlekettik eltaңbasynyң etalondaryn kүzetý, shetel memleketteri basshylaryn kүtip alý, shyғaryp salý kezinde, ҚR meıramdary men saltanattarynda joralғylyқ rәsimderdi oryndaý, memlekettik jәne қoғamdyқ қaýipsizdikke әser etetin құқyқ tәrtibin bұzýshylardy toқtatý, ҚR aýmaғyndaғy konstıtýtsııaғa қarsy sıpattaғy қarýly jәne basқa da әreketterdi toқtatý, ҚR zaңdarynda kөzdelgen tәrtipte tөtenshe jaғdaı rejimi kezinde is-sharalar jүzege asyrý mindettelgen. Sonymen қatar gvardııa Elbasy jәne basқa da kүzetiletin tұlғalardyң қaýipsizdigin қamtamasyz etedi, tizbesin Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti bekitetin asa maңyzdy nysandardy, ғımarattar men қyzmettik үı-jaılardy kүzetedi.Kүrd halқynyң ұlttyқ aza tұtý kүni. 1988 jyly ırak әskerleri kүrdterdiң Halabadja қalasyna hımııalyқ қarý tastady. Jaýyzdyқ saldarynan 15 myң beıbit tұrғyn қaza tapty.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR77 jyl bұryn (1932) B.Maılınniң «Kelin men shesheı», K.Қyrқymbaevtyң «Kelinshek» atty komedııalarymen Jambyl aýdandyқ teatry өz shymyldyғyn ashty. Teatrdyң alғashқy trýppasy құramynda S.Atamқұlov, J.Abyzbaev, S.Abyzbaeva, Sh.Sәkıev, M.Tabanov, t.b. akterler өner kөrsetti, al rejısserlik jұmysty R.Әbdirahmanov, J.Arғynbaev atқardy. Aýdandyқ teatr 1940 jyly oblystyқ қazaқ drama teatry bolyp құryldy. 1945 jyly Abaı esimi berildi. Teatr sahnasynda қazaқ dramatýrgterimen қatar shet el dramatýrgteriniң týyndylary boıynsha spektaklder қoıylyp keledi.65 jyl bұryn (1944) әkimshilik ortalyғy Kөkshetaý қalasy bolғan Kөkshetaý oblysy құryldy. Oblys respýblıkadaғy astyқty өңirdiң biri boldy. Onyң aýmaғy batystan shyғysқa 600 shaқyrymғa jýyқ, soltүstikten oңtүstikke 200 shaқyrymnan astam jerdi alyp jatty. Oblys 1997 jyly mamyrdyң 3-inde Soltүstik Қazaқstan oblysyna қosylýyna baılanysty taratyldy. 1999 jyly onyң үsh aýdany jәne Kөkshetaý қalasy Aқmola oblysynyң құramyna endi.65 jyl bұryn (1944) әkimshilik ortalyғy Taldyқorғan қalasy bolғan Taldyқorғan oblysy құryldy. Oblys 1997 jyly Almaty oblysyna қosylýyna baılanysty taratyldy. 11 jyl bұryn (1998) Y.Altynsarın atyndaғy Bilim problemalary ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң ataýy Y.Altynsarın atyndaғy Қazaқ bilim akademııasy bolyp өzgerdi. ESІMDER135 jyl bұryn (1874-1938) aғartýshy-pedagog, Alash қozғalysyna қatysýshy, Alash partııasynyң, Batys Alashordanyң mүshesi IMANҒAZIEV Tөlegen dүnıege keldi. Batys Қazaқstan oblysynda týғan. Әkesi Imanғazy Oral-Jympıty-Oıyl joly boıyndaғy Қaraқұdyқ degen jerde laý aýystyratyn beket ұstaғan dәýletti adam bolғan. 1887-1890 jyldary Gýrev ýezine қarasty 2 klastyқ bolystyқ mektebin, Oral қalalyқ orys-қazaқ ýchılışesin bitirgen. 1890-1894 jyldary Orynbor orys-қazaқ mektepteri mұғalimderi mektebin altyn medalmen tәmamdaғan. 1917-1918 jyldary Aқpan tөңkerisinen soң jergilikti өzin-өzi basқarý jүıesin құrý, zemstvolyқ oқý-aғartý isin jolғa қoıý isine belsene aralasyp, Batys Alashorda oқý-bilim komıtetine mүshe boldy. 1918-1929 jyldary Қaratөbede өtken ІІІ Oral bolystyқ қazaқ seziniң delegaty, Alash mılıtsııasynyң Oıyldaғy mektebinde mұғalim қyzmetterin atқardy. 1929-1938 jyldary Jaқsybaı ortalaý mektebinde jaғrafııa, orys tili jәne eңbekke baýlý pәnderinen sabaқ berdi. 1937 jyly bұryn bolys bolyp, Batys Alashorda қyzmetine қatysқany үshin, «dinı қaıratkerler Қ.Қýanyshқalıev, H.Nұrmұhamedovpen baılanys jasady, panıslamızmdi nasıhattaýshy, belsendi Alashordashyl» degen aıyppen tұtқynғa alyndy. 1938 jyly atylyp, 1991 jyly aқtaldy. 70 jyl bұryn (1939-2004) jazýshy, Қazaқstannyң eңbek siңirgen қaıratkeri NAIMANBAEV Қaldarbek dүnıege keldi. Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Maқtaaral aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1960-1970 jyldary қazirgi «Jas Alash» gazetiniң redaktsııasynda әdebı қyzmetker, bөlim meңgerýshisi, jaýapty hatshy, bas redaktordyң orynbasary қyzmetterin atқarғan. 1970-1976 jyldary ? «Bilim jәne eңbek» (қazirgi «Zerde») jýrnalynyң bas redaktory. 1976-1984 jyldary ? Қazaқstan Jazýshylar odaғy basқarmasynyң ekinshi hatshysy. 1986-1987 jyldary ? Respýblıkalyқ avtorlar құқyғyn қorғaý agenttiginiң dırektory. 1987-1988 jyldary ? «Ara-Shmel» jýrnalynyң bas redaktory. 1988-1991 jyldary ? «Jazýshy» baspasynyң dırektory. 1991-1996 jyldary Қazaқstan Jazýshylar odaғy basқarmasynyң birinshi hatshysy қyzmetterin atқardy. 1992 jyldan Dүnıejүzi қazaқtary қaýymdastyғy tөralқasy tөraғasynyң birinshi orynbasary bolғan. Ol Dүnıejүzi қazaқtary қaýymdastyғy tөraғasynyң birinshi orynbasary retinde sheteldegi қazaқtardyң tynys-tirshiligine қatysty problemalardy respýblıkanyң basshy bılik organdaryna jetkizip, olardyң oıdaғydaı sheshilýine at salysty. Қazaқstan Respýblıkasy Joғarғy Keңesiniң depýtaty boldy. Қalamgerdiң «Daңқ tұғyrynda», «Қoshtasқym kelmeıdi», «Bastaý», «Sol bir tүn», «Үmit өtkeli», «Beımaza қonaқ», «Aptap», «Shilde», «Kөktөbe», taғy basқa kitaptary jaryқ kөrgen. 60 jyl bұryn (1949-2003) fızıka-matematıka ғylymdarynyң doktory, professor, Қazaқstan Memlekettik syılyғynyң laýreaty, «Reseıdiң eңbek siңirgen ınjeneri», birneshe halyқaralyқ akademııalardyң tolyқ mүshesi SMAҒҰLOV Shaltaı dүnıege keldi. Almaty oblysynyң Balқash aýdanynda týғan. Novosibir memlekettik ýnıversıtetin, KSRO ҒA Teorııalyқ jәne қoldanbaly mehanıka ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. 1972-1984 jyldary aralyғynda Reseıdiң joғary oқý oryndarynda, ғylymı-zerttteý mekemelerinde қyzmet istegen. Osy kezeңde ol akademık N.ıAnenkonyң jetekshiligimen әlemdik matematıka ғylymynda әli sheshimin tappaғan kүrdeli mәsele - Nave-Stoks problemasyn zertteýdi bastady. Osy problemany teorııalyқ jәne қoldanbaly tұrғydan zertteý әdisin dәleldep, ұsyndy. Bұl әlemdik matematıka ғylymyna «Smaғұlov teoremasy» degen atpen үlken jaңalyқ retinde endi. 1984 jyly arnaıy shaқyrtýmen Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң matematıka fakýltetine jұmysқa aýysқan ғalym 1996-2001 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Mehanıka jәne matematıka ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң dırektory, 2001-2003 jyldary Қazaқ ұlttyқ ýnıversıtetiniң mehanıka-matematıka fakýltetiniң dekany boldy. Smaғұlov esepteý matematıkasy, matematıkalyқ modeldeý, matematıkanyң fızıkadaғy teңdeý teorııasy mәselelerin zerttep, osy ғylym salalary boıynsha қazaқstandyқ ғalymdar mektebin қalyptastyrdy. Ғylymnyң kөkeıtesti mәselelerine arnalғan 120-dan asa ғylymı eңbegi, sonyң ishinde 8 monografııasy jarııalandy. Sondaı-aқ «Vychıslıtelnye tehnologıı», «Matematıcheskıı jýrnal», t.b. arnaýly ғylymı basylymdardyң alқa mүshesi-keңesshisi bolyp, birneshe halyқaralyқ konferentsııalarda baıandama jasady. 2004 jyly Almaty oblystyқ mektep-ınternatқa Smaғұlovtyң esimi berildi.50 jyl bұryn (1959) Batys Қazaқstan oblystyқ aýyl sharýashylyғy basқarmasynyң bastyғy OҢҒARBEKOV Marat Kenjetaıұly dүnıege keldi. Batys Қazaқstan oblysynda týғan. Batys Қazaқstan aýyl sharýashylyғy ınstıtýtyn bitirgen. Eңbek jolyn keңshardyң agronomy bolyp bastaғan. 1990-1997 jyldary ? «Bүldirti» keңsharynyң, kommýnaldyқ kәsipornynyң bas agronomy. 1997-2006 jyldary - Batys Қazaқstan oblysynyң Syrym aýdany әkiminiң orynbasary, әkimi. Қazirgi қyzmetinde 2006 jyldan bastap isteıdi. NAÝRYZDYҢ 17-І, SEISENBІIrlandııa Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy ? Әýlıe Patrık kүni. Irlandııa Respýblıkasy ? Batys Eýropadaғy memleket. Irland aralynyң 5/6 bөligin alyp jatyr. Astanasy ? Dýblın қalasy. Resmı tili ? ırland jәne aғylshyn tilderi. Ұlttyқ aқsha birligi ? ırland fýnty. Irlandııa ? parlamenttik respýblıka. 1937 jyly қabyldanғan Konstıtýtsııasy boıynsha memleket basshysy ? Prezıdent jalpyhalyқtyқ saılaýda 7 jylғa saılanady. Zaң shyғarýshy organy ? eki palataly (senat jәne өkilder) Ұlttyқ parlament. El әkimshilik-aýmaқtyқ jaғynan 26 graftyққa bөlinedi.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR14 jyl bұryn (1995) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң Jarlyғymen Қazaқstan Respýblıkasynyң Ortalyқ saılaý komıssııasy құryldy.6 jyl bұryn (2003) «ҚazMұnaıGaz» ұlttyқ kompanııasy» jabyқ aktsıonerlik қoғamy janynan jaңa enshiles kәsiporyn ? «ҚazMұnaıTeңiz» teңiz mұnaı kompanııasy» jabyқ aktsıonerlik қoғamy құryldy. 6 jyl bұryn (2003) Қazaқstanda makýlatýra jınaýmen aınalysatyn «ҚazҚaıtalamashıkizat» kompanııasy құryldy.ESІMDER65 jyl bұryn (1944) fızıka-matematıka ғylymdarynyң kandıdaty, professor, Halyқaralyқ joғary mektep ғylym akademııasynyң akademıgi DAMITOV Bazar Қabdoshұly dүnıege keldi. Shyғys Қazaқstan oblysynda týғan. Mәskeý ınjenerlik fızıka ınstıtýtyn, I.Kýrchatov atyndaғy Atom energııasy ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. 1972-1973 jyldary ? Қazaқ onkologııa jәne radıologııa ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң kishi, aғa ғylymı қyzmetkeri. 1973-1983 jyldary ? Taldyқorғan pedagogıkalyқ ınstıtýtynyң kafedra meңgerýshisi, dekany, prorektory. 1983-1986 jyldary ? Қazaқ KSR Aғartý mınıstrliginiң bөlim bastyғy. 1986-1991 jyldary ? Jambyl pedagogıkalyқ ınstıtýtynyң rektory. 1991-1995 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabıneti jәne Prezıdenti Apparatynyң bөlim meңgerýshisi, ishki saıasat bөlimi meңgerýshisiniң orynbasary, Қazaқstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabıneti Іs basқarmasynyң әleýmettik sala bөlimi meңgerýshisiniң birinshi orynbasary. 1995-1997 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Bilim mınıstrligi bas basқarmasynyң bastyғy. 1997-2000 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Bilim, mәdenıet jәne densaýlyқ saқtaý mınıstrliginiң Bilim komıteti tөraғasynyң orynbasary, Joғary bilim departamentiniң dırektory, Ғylym jәne joғary bilim vıtse-mınıstri. 2000-2002 jyldary ? Batys Қazaқstan memlekettik ýnıversıtetiniң rektory. 2002-2005 jyldary ? «Bөbek» oқý-saýyқtyrý ortalyғynyң bas dırektory. 2005 jyldan bastap Қazaқstan Respýblıkasy Bilim jәne ғylym mınıstrligi Bilim sapasyn baғalaý ұlttyқ ortalyғynyң dırektory қyzmetin atқardy. Ғalymnyң 60-tan astam ғylymı jarııalanymy jaryқ kөrgen. «Құrmet» ordenimen marapattalғan.55 jyl bұryn (1954) «Қazteleradıo» AҚ Қostanaı fılıalynyң dırektory, ekonomıka ғylymynyң kandıdaty ӘBENOV Dýlat Telғaraұly dүnıege keldi. Қostanaı oblysynda týғan. Almaty temir jol kөligi ınjenerleri ınstıtýtyn, Қazaқstan menedjment, ekonomıka jәne boljaý ınstıtýtyn, Almaty ekonomıka jәne statıstıka ınstıtýtyn bitirgen. Eңbek jolyn «Қostanaıaýyrқұrylys» tresinen bastaғan. 1987-1991 jyldary ? Қostanaı oblystyқ partııa komıtetiniң nұsқaýshysy, қalalyқ partııa komıtetiniң ekinshi, birinshi hatshysy. 1991-1998 jyldary ? Қostanaı memlekettik mүlik jәne jekeshelendirý aýmaқtyқ komıteti tөraғasynyң orynbasary, tөraғasy. 1998-2002 jyldary ? Қostanaı oblystyқ өnerkәsip jәne saýda departamentiniң, Ekonomıka, ındýstrııa jәne saýda departamentiniң dırektory. 2002-2004 jyldary ? Қostanaı oblysy әkimi apparaty jetekshisiniң orynbasary ? bөlim meңgerýshisi, Қostanaı oblystyқ kommýnaldyқ mүlik jәne memlekettik satyp alý departamenti dırektorynyң orynbasary. Қazirgi қyzmetinde 2004 jyldan bastap isteıdi. NAÝRYZDYҢ 18-І, SӘRSENBІParıj kommýnasy kүni. 137 jyl bұryn (1871) tұңғysh proletarlyқ revolıýtsııa jүzege asyp ? Parıj kommýnasy құryldy. 1872 jylғy 20 aқpannan beri Parıj kommýnasynyң kүni retinde atalyp keledi.Reseı salyқ polıtsııasynyң kүni. 2000 jyly naýryzdyң 16-ynda bekitilgen.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR135 jyl bұryn (1874) Sankt-Peterbordaғy Retger jәne Shneıder baspahanasynda «Tүrkistan» albomy sýretti kitaby shyғaryldy. «Tүrkistan» albomynda belgili sýretshi V.Vereşagınniң Orta Azııa halyқtarynyң tұrmys saltyn bildiretin kөrinister men arhıtektýralyқ eskertkishterdiң sýretteri berilgen. Kitaptyң mұқabasynda bұl týyndyny қaıta basýғa rұқsat etilmeıdi degen sөzder jazylғan. «Tүrkistan» albomynda Samarқand eskertkishteri, Orta Azııadaғy 19 ғasyrdyң orta kezinde өmir sүrgen ұlttardyң beıneleri, Alataý taýynyң kөrinisteri, Kerýen saraıy, Samarқand әmiriniң saraıy, қazaқ үıiniң ishi, kөship bara jatқan kөrinisteri beınelengen. «Tүrkistan» albomyna 106 sýret engizilgen. 12 jyl bұryn (1997) Қazaқstan Respýblıkasy Үkimetiniң қaýlysymen Petropavl joғary әskerı ýchılışesi құryldy. Қazaқstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligine қarasty ýchılışe 8 mamandyқ boıynsha ofıtserler daıyndaıdy.3 jyl bұryn (2006) Pragada Chehııadaғy Қazaқstan stýdentteriniң «Bәıterek» klýbynyң tұsaýkeser rәsimi өtti. ESІMDER85 jyl bұryn (1924-2000) Қazaқstannyң halyқ jazýshysy, Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң beıbitshilik jәne rýhanı kelisim syılyғynyң, Қazaқstan Memlekettik syılyғynyң laýreaty, Ұly Otan soғysynyң ardageri SIMAShKO (Shamıs) Morıs Davıdovıch dүnıege keldi. Odessa қalasynda týғan. Odessa pedagogıkalyқ ınstıtýtyn, Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1946-1976 jyldary oқý-aғartý salalarynda қyzmet atқarғan. Қalamgerdiң shyғarmalary 1948 jyldan jarııalana bastady. 1958 jyly «Novyı mır» jýrnalynda «Қaraқұm» povesi jaryқ kөrdi. Jazýshy shyғarmalarynyң basty taқyryby - Қazaқstan, Reseı, Ortalyқ Azııa jәne Taıaý Shyғystyң tarıhy men ejelgi mәdenıeti boldy. M.Sımashko Sasanıdter dınastııasy bılegen Iran jaıynda «Mazdaқ», Ybyraı Altynsarın jөninde «Dala қoңyraýy», Әlibı Jangeldın týraly «Dala komıssary», Reseıdiң Ekaterına patshaıymy týraly «Semıramıda» romandaryn jazғan. Kөrkem aýdarma salasynda І.Esenberlınniң «Kөshpendiler» trılogııasyn, Ғ.Mүsirepovtiң «Oıanғan өlke» romanyn, Ө.Қanahın, T.Әlimқұlov, D.Dosjanov, taғy basқalardyң shyғarmalaryn orys tiline tәrjimalady. «Dala komıssary» pesasy Orta Azııa jәne Қazaқstan teatrlarynda қoıyldy. M.Sımashkonyң stsenarııleri boıynsha «Dashқaladaғy oқıғa», «Қaraқұmda», «Emshan» povesteriniң jelisinde «Sұltan Beıbarys», «Gý-Ga» kınofılmderi tүsirildi. Soңғy shyғarmasy «Tөrtinshi Rımdi» ol Izraılde jazyp, Қazaқstanғa қaıtys bolarynyң aldynda berip jibergen.55 jyl bұryn (1954) satırık, Қazaқstan Jazýshylar jәne Jýrnalıster odaқtarynyң mүshesi, Қazaқstan Jýrnalıster odaғy syılyғynyң laýreaty ӘLІMBEKҰLY Tolymbek dүnıege keldi. Jambyl oblysynyң Jýaly aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen soң, Jambyl aýdanynyң «Shұғyla-Radýga», Jambyl oblystyқ «Eңbek týy» gazetterinde қyzmet istedi. Krasnogor aýdanynyң «Kommýnızm joly - Pýt k kommýnızmý» gazetiniң redaktory, respýblıkalyқ «Ara-Shmel» satıralyқ jýrnalynyң bөlim redaktory boldy. Қazaқ teledıdary «Orda» shyғarmashylyқ birlestiginiң bas redaktory, Қazaқstan Jazýshylar odaғy Әdebıetshiler үıiniң dırektory қyzmetterin atқardy. Қazir M.Әýezov atyndaғy Қazaқ drama teatry kөrkemdik jetekshisiniң әdebı keңesshisi. Syқaқ әңgime, өlenderi «Қarlyғash», «Kүlemiz be, қaıtemiz?», «Kimge kүlki, kimge tүrpi», «Tamasha», «O nesi, eı?» jınaқtarynda jaryқ kөrdi. «Kogda solntse smeetsıa» jınaғyna әңgimeleri orys tiline aýdarylyp basyldy. «Lәm-mım», «Ym-jym», «Toıda jolyғaıyқ» atty satıralyқ shyғarmalardyң avtory. R.Beletskııden, F.Býlıakovtan, M.Zadornovtan tәrjimalaғan komedııalary M.Әýezov atyndaғy akademııalyқ drama teatrda қoıyldy.65 jyl bұryn (1944) medıtsına ғylymynyң doktory, Қazaқstanda oftalmologııa salasynan tұңғysh doktorlyқ қorғap, professor ataғyn alғan қazaқ ғalymy MӘMBETOV Erkin Қarymsaқұly dүnıege keldi. Atyraý oblysynyң Құrmanғazy aýdanynda týғan. Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtyn bitirgen. Eңbek jolyn Atyraý өңirinde bastap, Қaraғandy memlekettik medıtsına ınstıtýtynda, 1979-1981 jyldary Kýba ұlttyқ gospıtalynda қyzmet etken. 2002 jyldan Almaty memlekettik dәrigerler bilimin jetildirý ınstıtýtynda kafedra meңgerýshisi қyzmetin atқarady. E.Mәmbetovtiң negizgi ғylymı jұmystary oftalmologııalyқ jaraқattardy emdeýge arnalғan. Ol lakrımaldy jәne plastıkalyқ hırýrgııanyң jaңa әdisterin engizdi. Kөz ametropııasy men astıgmatızmin emdeýde radıaldy keratotomııany keңinen қoldandy. Introakýlıarly lınzany қondyrý, mıopııanyң asқynғan tүri, mıopııanyң astıgmatızge jәne jaraқattan keıingi jyrtyқtyқ astıgmatızmge қabyқaralyқ refraktsııalyқ tonneldi keratoplastıka jasaý tәsilderin jetildirdi. Onyң basshylyғymen glaýkomaғa (sýқaraңғy) jasalғan operatsııadan keıin naýқastar kөziniң tez қalpyna kelýiniң jaңa әdisteri anyқtaldy. NAÝRYZDYҢ 19-Y, BEISENBІRF Әskerı-teңiz floty sүңgýir қaıyқ қyzmetkerleriniң kүni. 1906 jyly ımperator II Nıkolaı jarlyғymen әskerı flot kemeleri jiktelimine jaңa kemeler toby ? sүңgýir қaıyқtar engizildi. Sonymen қatar osy jarlyқ boıynsha Reseı floty құramyna 10 sүңgýir қaıyқ қosyldy. «Delfın» dep atalatyn alғashқy sүңgýirlerdiң biri 1904 jyly Baltyқ zaýytynda құrastyrylғan. Әlem tarıhynda alғash ret osy қaıyқtar orys-japon soғysynda қoldanyldy. ESІMDER110 jyl bұryn (1899-1974) қazaқ әıelderi arasynan shyққan tұңғysh ınjener, қoғam қaıratkeri BEGALIEVA Mәdına Қojbanқyzy dүnıege keldi. Batys Қazaқstan oblysynyң Kaztalov aýdanynda týғan. Han ordasyndaғy (қazirgi Orda aýyly) үsh jyldyқ pedagogıkalyқ kýrsty, Ordadaғy Bүkilodaқtyқ Kommýnıstik (bolshevıkter) partııa mektebin, Bүkilodaқtyқ өnerkәsip akademııasyn bitirgen. 1922-1935 jyldary - Bөkeı, Oral gýbernııalary jәne Syrdarııa okrýginiң Bүkilodaқtyқ Kommýnıstik (bolshevıkter) partııasy komıtetterinde әıelder arasyndaғy jұmys jөnindegi bөlimniң meңgerýshisi, Bүkilodaқtyқ Kommýnıstik (bolshevıkter) partııasy Қazaқstan өlkelik komıtetiniң nұsқaýshysy, Өlkelik өnerkәsip odaғy tөraғasynyң orynbasary. 1935-1943 jyldary Balқash mys қorytý zaýytynda ınjener boldy. 1943-1948 jyldary Atyraý oblystyқ Bүkilodaқtyқ Kommýnıstik (bolshevıkter) partııasy komıtetiniң әıelder arasyndaғy jұmys jөnindegi bөlim meңgerýshisi, Қazaқstan Kommýnıstik partııasy Ortalyқ komıtetiniң nұsқaýshysy, respýblıkalyқ baқylaý organynda baқylaýshy bolyp istedi. 1949 jyldan zeınet demalysynda boldy.55 jyl bұryn (1954) kınorejısser NҰҒYMANOV Rashıd Mұsaұly dүnıege keldi. Almatyda týғan. Қazaқ polıtehnıkalyқ ınstıtýtyn, Bүkilodaқtyқ kınematografııa ınstıtýtyn bitirgen. 1977-1981 jyldary Almatydaғy «Қazaқazamataýyljoba» ınstıtýtynyң aғa sәýletshisi. 1981-1984 jyldary ? Қazaқstan eskertkishterdi қorғaý қoғamynyң sәýletshisi. 1988 jyly «Ine» fılmin tүsirip, 1990 jyly Nıýrngrı қalasyndaғy (Germanııa) Halyқaralyқ kınofestıvaldiң bas jүldesin jeңip aldy. 1988-1989 jyldary Nұғymanov «Қazaқfılm» kınostýdııasy «Әlem» birlestiginiң kөrkemdik jetekshisi қyzmetin atқardy. 1993 jyldan shet elde tұrady. Ol 1986 jyly қysқa metrajdy «Ia-hha», 1992 jyly «Jabaıy Shyғys», t.b. fılmderin tүsirgen.55 jyl bұryn (1954) әnshi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen әrtisi RAҚYMOVA Jұmaғanym dүnıege keldi. Reseıdiң Saratov oblysynda týғan. Almaty konservatorııasyn (қazirgi Қazaқ ұlttyқ konservatorııasy) bitirgen. Sol jyly Қazaқ ұlt aspaptar orkestriniң, «Otyrar sazy» folklorlyқ-etnografııalyқ orkestriniң әnshi-solısi boldy. Қazir Batys Қazaқstan fılarmonııasynda әnshi, әri Batys Қazaқstan ýnıversıtetinde dotsent bolyp isteıdi. Әnshiniң repertýarynda 300-den astam қazaқ, orys jәne shet el kompozıtorlarynyң әnderi, arııalary, romanstary, valsteri, t.b. bar. Onyң oryndaýyndaғy birneshe әn, respýblıkalyқ teleradıonyң «Altyn қoryna» jazylғan. 1981 jyly Bүkilodaқtyқ M.Glınka atyndaғy vokalıster baıқaýynyң dıplomanty atanғan.55 jyl bұryn (1954) M.Әýezov atyndaғy Oңtүstik Қazaқstan memlekettik ýnıversıtetiniң «Halyқ aspaptary orkestri» kafedrasynyң meңgerýshisi, өnertaný mamany, dotsent, respýblıkalyқ kүıshi-sazgerler konkýrsynyң laýreaty, Ashғabadta өtken 1-shi Bүkilodaқtyқ sazgerler týrnıriniң dıplomanty, Kıevte өtken 2-shi Halyқaralyқ folklorlyқ festıvaldiң jүldegeri JARҚYNBEKOV Mұsabek dүnıege keldi. Jambyl oblysynyң Jýaly aýdanynda týғan. Onyң esimi respýblıkaғa өner zertteýshi ғalym jәne қylқobyz sheberi retinde keңinen tanymal. Ol «Қazaқ halyқ aspaptary orkestri», «Ғasyrlar үni», «Halyқ aspaptary orkestrimen jұmys isteý әdisi», «Oңtүstik Қazaқstandyқ jyrshy, termeshi jәne kompozıtorlar», «Қylқobyz үırený metodıkasy», «Kүı tolқyny hrestomatııasy», «Қazaқ ұlt aspaptarynyң mәseleleri», «Aspaptaný», «Қylқobyz tartýdy үıretý әdisteri» sııaқty ғylymı-әdistemelik kitaptardyң, zertteý eңbekterdiң avtory. Қorқyttyң (8-9 ғ.) shyғarmashylyғy men mýzykalyқ mұrasyna arnalғan «Elim-aı» atty monografııasy japon, aғylshyn tilderine aýdarylyp jaryқ kөrdi. «Kөne mýzyka aspaptary mұrajaıyn» ұıymdastyrdy. Ol izdep taýyp, jetildirgen «Қamys syrnaı», «Til sybyzғy» aspaptary halyқ өnerpazdarymen қaıta қaýyshty. Jarқynbekov 1979 jyldan beri Shymkenttegi halyқ aspaptary orkestriniң dırıjeri, «Dostyқ» әn-bı ansambliniң jetekshisi, 1986 jyly «Қazyna» folklorlyқ-etnografııalyқ ansamblin құryp, halyқtyң saz aspaptaryn, kөne әn-kүılerin nasıhattap keledi. Osy ansambldi bastap Қyrғyzstan, Өzbekstan, Moldova, Reseı, Ýkraına, Polsha, Germanııa, Kýba, Tүrkııa elderinde өner kөrsetip қaıtty. 35 jyl bұryn (1974) ҚR Prezıdentiniң «Bolashaқ» halyқaralyқ stıpendııasy stıpendıattarynyң қaýymdastyғy keңesiniң tөraғasy BAIBEK Baýyrjan Қydyrғalıұly dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. «Bolashaқ» baғdarlamasy boıynsha Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynda bilim alғan. 2001-2002 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң GFR-daғy Elshiliginiң үshinshi hatshysy. 2002-2003 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiligi Jүıeli zertteýler ortalyғynyң sarapshysy. 2003-2008 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiliginiң sektor meңgerýshisi, bas ınspektory, Prezıdent hattamasynyң bastyғy қyzmetterin atқarғan. Қazirgi қyzmetinde 2008 jyldan bastap isteıdi. NAÝRYZDYҢ 20-Y, JҰMAHalyқaralyқ frankofonııa kүni. Bұl ? frantsýz tilinde sөıleıtin elderdiң meıramy. Bүgingi taңda birneshe kүnge sozylatyn frankofonııa merekesi, kүndelikti frantsýz tilinde sөılesetin әlemniң 47 elin biriktiredi. Al osy frankofonııa termınin tұңғysh ret frantsýzdyқ ғalym-geograf Elıze Reklıý қoldanғan bolatyn. 1970 jylғy naýryzdyң 20-y kүni Nıger astanasy Nıameı қalasynda bүkilәlemdik frankofonııa ұıymy құryldy. Ұıymnyң negizgi maқsaty barlyқ frantsýz tilin sүıýshilerdiң basyn biriktirý, frantsýz jәne frankotildes elderdiң mәdenıetin taratý jәne tanymal bolýyna jәrdem berý edi. Әdette osy mereke kүnderi ғylymı konferentsııalar, fılologııalyқ semınarlar, kontsertter, tanystyrylymdar, pikirsaıystar өtedi. Týnıs Respýblıkasynyң Memlekettik meıramy ? Tәýelsizdik kүni. 1881 jyldan Frantsııa otary bolyp kelgen Týnıs 1956 jyly tәýelsizdigin aldy. Týnıs ? Afrıkanyң soltүstiginde ornalasқan arab memleketi. Ejelden kele jatқan, tarıhy baı el. Әıgili Karfagen naқ қazirgi Týnıstiң aımaғynda ornalasқan bolatyn. 9,6 mıllıon tұrғyny bar memlekettiң basshysy ? Prezıdent. Zaң shyғarýshy organy ? Parlament. Elde arab jәne frantsýz tili teң dәrejede қoldanylady. Қazaқstan Respýblıkasy men Týnıs Respýblıkasy arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy қarashanyң 23-de ornatylғan. Bүkilәlemdik astrologııa kүni. Astrologııa (grek tilinde astron ? «jұldyz» jәne logos ? «sөz, ilim») ? jer sharyna jәne adamғa jұldyzdardyң әreket etýi týraly ilim. Astrologııa ejelde қalyptasқan, jұldyzdy ғıbadatpen jәne jұldyzdy aңyzben tyғyz baılanysty. XX ғasyr aıaғynda batys jұldyzshylary astrologııa kүnin naýryzdyң 20-ynda, astronomııalyқ jәne astrologııalyқ jyl bastalғan ýaқytta atap өtýdi ұsyndy. Kүn bұl kezde toқty belgisine enedi (kөktemgi kүn men tүnniң teңesý kүni 20-21 naýryzғa sәıkes keledi).ESTE ҚALAR OҚIҒALAR17 jyl bұryn (1992) respýblıka tәýelsizdiginiң sımvolyna aınalғan «Altyn Sarbaz» atty Қazaқstannyң alғashқy poshta markasy shyғaryldy. Dәl osy kezden қazaқstandyқ markalar dүnıe jүzi poshta tizbelerindegi poshta mınıatıýralary arasynda jәne fılatelıster katalogtarynda өz ornyn tapty. Қazirgi kүnge deıin 300 jýyқ markalar men bloktar shyғaryldy.7 jyl bұryn (2002) Shyғys Қazaқstan oblystyқ Jastar jәne balalar ұıymy қaýymdastyғy tirkeldi.3 jyl bұryn (2006) ҚR Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev «Қazaқstan Respýblıkasynda demokratııalyқ reformalar baғdarlamasyn әzirleý men naқtylaý jөnindegi memlekettik komıssııa týraly» Jarlyққa қol қoıdy. Memlekettik komıssııa Қazaқstannyң saıası jүıesin jaңartý jәne elimizdegi demokratııalyқ өzgeristerdi tereңdetý mәseleleri jөnindegi jalpyұlttyқ үndesýdi damytý maқsatynda құryldy. ESІMDER95 jyl bұryn (1914-1973) әnshi, Қazaқstannyң halyқ әrtisi ҮMBETBAEV Әnýarbek Beısembaıұly dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. Almaty konservatorııasyn bitirgen. Өner jolyn kөrkemөnerpazdar үıirmesinen bastaғan. 1930 jyldary jaңadan ұıymdastyrylғan Қazaқ radıosynda әnshilik қyzmet atқardy. 1931-1937 jyldary Keңes әskeri қatarynda bolyp, Қazaқtyң atty әsker polkiniң ansamblin basқardy. 1935 jyly Tashkent қalasynda өtken әskerı okrýgtiң festıvalinde 1-shi jүlde aldy. 1937 jyly Қazaқ akademııalyқ opera jәne balet teatry janyndaғy 2 jyldyқ stýdııany bitirgennen keıin, sol teatrda әnshi-solıst қyzmetin atқardy. 1942-1944 jyldary 2-shi dүnıejүzilik soғys jyldary kontserttik brıgada құramynda maıdandaғy jaýyngerlerge mәdenı қyzmet kөrsetti. Ol 1946 jyly Birjan (M.Tөlebaev «Birjan ?Sara»), Aıdar, Tөlegen (A.Jұbanov, L. Hamıdı «Abaı», «Tөlegen Toқtarov»), Tarғyn, Қaıraқbaı, Dýman (E.Brýsılovskıı «Er Tarғyn», «Jalbyr», «Dýdaraı»), Baқı (Қ.Қojamııarov «Nazýgým»), Jek (N.Jıganov «Altynshash»), Kavardossı (Dj.Pýchchını «Toska»), t.b. partııalaryn oryndap, ұlttyқ opera өneriniң өsip, өrkendeýine mol үles қosty. Sondaı-aқ, Үmbetbaev қazaқ halyқ әnderin («Aққұm», «Býryltaı», «Қarakөz», «Aғashaıaқ», t.b.), қazaқ kompozıtorlarynyң shyғarmalaryn da babyna keltire oryndady. «Қyzyl Tý», «Құrmet belgisi» ordenderimen marapattalғan.60 jyl bұryn (1949) Қazaқstan Respýblıkasy Joғarғy soty Қylmystyқ ister jөnindegi alқasynyң sýdıasy, әdilet polkovnıgi BAPAHOV Ғalıhan Aıdynғalıұly dүnıege keldi. Batys Қazaқstan oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Қazaқ KSR Memlekettik қaýipsizdik komıtetiniң tergeýshisi, asa maңyzdy ister jөnindegi aғa tergeýshisi, bөlimshe meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. 1990-1995 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Memlekettik қaýipsizdik komıteti ? Ұlttyқ қaýipsizdik komıteti tergeý bөliminiң bastyғy bolғan. Қazirgi қyzmetinde 1995 jyldan bastap isteıdi.140 jyl bұryn (1869) mýzyka synshysy, etnograf, kompozıtor, Қazaқstannyң halyқ әrtisi ZATAEVICh Aleksandr Vıktorovıch dүnıege keldi. Reseıdiң Orlov oblysynda týғan. Reseıdiң Orlov қalasyndaғy әskerı gımnazııany bitirip, Varshavadaғy (Polsha) «Varshavskıı dnevnık» atty үkimettik gazettiң mýzyka jәne teatr bөlimin basқardy. 1920 jyly Қazaқstannyң sol kezdegi astanasy Orynborғa kөship keldi. Osy kezeңnen bastap ol ғasyrlar boıy aýyzsha taralyp kelgen қazaқ halқynyң mýzyka mұrasyn notaғa tүsirip, ұlttyқ әn-kүılerdiң saқtalyp қalýyna zor mүmkindik jasady. Halyқtyң kәsibı әnshi-kүıshileriniң shyғarmashylyқ қyzmetin, oryndaýshylyқ sheberlikterin zerttep, өte құndy maғlұmattar jınady. Aқan seri, Birjan sal, Abaı, Jaıaý Mұsa, Үkili Ybyraı, Құrmanғazy, Mұhıt, Dәýletkereı, Tәttimbet, t.b. shyғarmalaryn alғash ret jaryққa shyғardy. Etnograftyң «Қazaқ halқynyң 1000 әni» kitabynyң 1-shi basylymy 1925 jyly, 2-shi basylymy 1963 jyly shyқty. 1931 jyly «Қazaқtyң 500 әn-kүıi», 1971 jyly «Pesnı raznyh narodov», jarııalanbaғan «Қazaқ mýzykasynyң 3-tomy» dep atalatyn jınaқtarynda қazaқ halқynyң klassıkalyқ әn, kүıleriniң үlgileri mol oryn alғan. Mұnda қazaқ mýzykasynyң kөptegen teorııalyқ jәne tarıhı mәseleleriniң beti ashyldy. Ol қazaқtyң kәsibı mýzykasynyң («Қazaқ mýzykasy» atty fortepıanalyқ shyғarmasy) negizin salýshylardyң biri. 1925-1927 jyldary fortepıanalyқ pesalar tsıklin, 1925 jyly «Halyқ taқyrybyna jazylғan mınıatıýralar», 1927 jyly «Қazaқtyң halyқ әnderi taқyryby boıynsha fortepıanoғa arnalғan psalar» jazdy. 3ataevıch қazaқ mýzykalyқ folklorynyң jınalý dәstүrin қalyptastyryp, odan әri A.Jұbanov, E.Brýsılovskıı, B.Erzakovıch, M.Tөlebaev, L.Hamıdı, t.b. jalғastyrdy. NAÝRYZDYҢ 21-І, SENBІNamıbııa memleketiniң Ұlttyқ meıramy ? Tәýelsizdik kүni (1990). Namıbııa ? Afrıkanyң oңtүstik-batysynda ornalasқan memleket. Soltүstiginde Angola, Zambııamen, shyғysynda Botsvana, Oңtүstik Afrıkamen, oңtүstiginde Oңtүstik Afrıkamen shektesedi. Astanasy ? Vındhýk қalasy. Memlekettik tili ? aғylshyn, nemis tilderi. Aқsha birligi ? namıbııa dollary. Kөktemgi kүn men tүnniң teңesý kүni. Tүrli tabıғı құbylystar men үderisterge baılanysty jyl saıyn қaıtalanyp otyratyn astronomııalyқ jәne geografııalyқ dәldik kүni. Birneshe elde bұl kүndi, ıaғnı «Naýryz» merekesin jaңa jyl retinde atap өtedi. Қazaқstan bұl merekeni naýryzdyң 22-i kүni toılaıdy.Nәsildik kemsitýshilikti joıý jolyndaғy kүrestiң halyқaralyқ kүni. 1960 jyly naýryzdyң 21-de nәsilshildik құrbandaryn eske alý maқsatynda BҰҰ Bas Assambleıasynyң 1966 jylғy қazannyң 26-yndaғy XXI sessııasynyң sheshimi boıynsha atap өtiledi. Osydan 49 jyl bұryn (1960) Oңtүstik Amerıkanyң Sharpevıl қalasy polıtseıleri beıbit sherýge shyққan tұrғyndarғa oқ atyp, 69 adam қaza tapқan bolatyn.Dүnıejүzilik poezııa kүni. ıÝNESKO-nyң Bas konferentsııasynyң 30-shy sessııasynyң sheshimi boıynsha naýryzdyң 21-i - Dүnıejүzilik poezııa kүni bolyp jarııalandy. Birinshi Dүnıejүzilik poezııa kүni ıÝNESKO-nyң shtab-pәteri ornalasқan Parıjde өtti.Dүnıejүzilik ұıқy kүni. Bұl ataýly kүn 2002 jyldan bastap, Eýropada Dүnıejүzilik densaýlyқ saқtaý ұıymynyң ұıymdastyrýymen ұıқy jәne densaýlyқ problemalary jөnindegi bүkilәlemdik joba sheңberinde өtedi.Aғash kүni (Italııa). Bұl mereke jaңarý, adamzattyң tabıғatpen baılanysynyң belgisi retinde atap өtiledi. 19 ғasyrdyң aıaғynan bastap, naýryzdyң 21-de әrbir mektep oқýshysy esik aldyna, eң bolmaғanda, bir aғash otyrғyzýy tıis degen қaғıda dәstүrge aınaldy.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR12 jyl bұryn (1997) «Islam әlemi» baspasy ashyldy.9 jyl bұryn (2000) Almatyda қazaқtyң tұңғysh ınjeneri Mұhametjan Tynyshbaev tұrғan үıge eskertkish taқta ornatyldy.ESІMDER50 jyl bұryn (1959) Ұlttyқ at sporty tүrlerinen Қazaқstannyң eңbek siңirgen jattyқtyrýshysy, Almaty oblystyқ Ұlttyқ at sporty tүrleri federatsııasynyң prezıdenti, Ұlttyқ at sporty tүrlerinen Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti kýbogyn ұıymdastyrýshylardyң biri ӘMІRҒALIEV Oryntaı Қyrғyzbaıұly dүnıege keldi. NAÝRYZDYҢ 22-І, JEKSENBІNaýryz meıramy. Kөktem meıramy jәne Ortalyқ Azııa halyқtarynyң Jaңa jyly. Bұl mereke birneshe myң jyldan beri atalyp keledi. Parsysha naýryz aı aty emes, tek birinshi aıdyң birinshi kүni degendi bildiredi. Bұl aıdy soғdylyқtar «naýsaryz», horezmdikter «naýsardjı», armıandar «navasardı», chývashtar «noras-oıahe» dep ataғan. Қazaқstanda keңes zamanynda talaı jyldar boıy dinı mereke dep sanalyp, tyıym salyndy. Soңғy ret 1926 jyly toılanғan Naýryz meıramy Қazaқstanda 1990 jyldardyң basynda қaıtadan resmı tүrde atala bastady. Onyң jaңғyrýyna kөrnekti memleket қaıratkeri, etnograf-ғalym Өzbekәli Jәnibekov kөp eңbek siңirdi.Bүkilәlemdik sý қorlary kүni. 1992 jylғy maýsymnyң 3-4-i aralyғynda Rıo-de-Janeıro қalasynda өtken BҰҰ Қorshaғan ortany қorғaý jәne damytý jөnindegi konferentsııada 22-shi naýryz ? Bүkilәlemdik sý қorlary kүni dep jarııalandy. Baltyқ teңizi kүni. 1974 jyly Fınlıandııanyң Helsınkı қalasynda Baltyқ teңizi aýdanyndaғy teңiz қorshaғan ortasyn қorғaý jөnindegi Konventsııaғa қol қoıyldy. Planetarııler kүni. Kөktemgi kүn men tүnniң teңesý kүnine taıaý jeksenbide atalyp өtedi. Eң alғashқy ret 1990 jyly Italııada Italıandyқ planetarııler қaýymdastyғy bastamasymen өtkizilgen. Halyқaralyқ mәrtebege 1994 jyly frantsýzdyқ «astronomııa shirkeýi» қoldaғannan keıin ıe bolғan. Bir jyldan soң bұl meıram Evropanyң taғy da alty memleketi: Belgııa, Chehııa, Slovakııa, Polsha, Ýkraına jәne Reseıde atalyp өtken.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR16 jyl bұryn (1993) Pavlodarda «Vatan» Әzirbaıjan ұlttyқ-mәdenı ortalyғy құryldy.9 jyl bұryn (2000) Oңtүstik Қazaқstan oblysy Maқtaaral aýdanynyң Jaңajol aýylyndaғy orta mektepke aқyn Қasym Amanjolovtyң esimi berildi.3 jyl bұryn (2006) Otyrar memlekettik mұrajaı-қoryғy tarıhı eskertkishteriniң elektrondyқ tizimdemesi jasaldy. Jobany ұıymdastyrýshy - Ә.Marғұlan atyndaғy Arheologııa ınstıtýty. Қoryқtyң kartasyn jasaý үshin ғaryshtan jerserik arқyly tүsirilgen sýretter, sonymen қatar stereofotografııalar paıdalanylғan. Mұndaı nysannyң tolyқ sıpattamasy Қazaқstanda alғash ret jasalynғan. Bolashaқta ғalymdar osyndaı tizimdemeni «Әziret-Sұltan» mұrajaı-қoryғyna, sondaı-aқ Oңtүstik Қazaқstannyң basқa mұrajaılary men tarıhı-mәdenı eskertkishterine jasaýdy қolғa almaқ.ESІMDER60 jyl bұryn (1949-1992) әnshi, jazýshy, Қazaқstan Respýblıkasynyң eңbek siңirgen әrtisi, Қazaқstan Lenın komsomoly syılyғynyң ıegeri KӘRMENOV Jәnibek dүnıege keldi. Shyғys Қazaқstan oblysynyң Abaı aýdanynda týғan. On jasқa tolar-tolmas shaғynda týғan el, өsken jerge arnaıy saparmen kelgen M.Әýezovtiң aldynda әn salyp, ұly қalamgerdiң batasyn alғan. Almatydaғy өner stýdııasyn, Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1979 jyldan bastap J.Elebekov atyndaғy estrada stýdııasynda ұstazdyқ қyzmet atқaryp, daryndy әnshilerdiң, oryndaýshylardyң birneshe býynyn tәrbıelep shyғardy. Құrmanғazy atyndaғy Memlekettik konservatorııada halyқ әnderi kafedrasynyң meңgerýshisi қyzmetin atқardy. Onyң «Aқylbaıdyң әni», «Mahabbat әni», «Ғashyқtyң tili» atty prozalyқ kitaptary, өner adamdary týraly 200-den astam maқalasy jaryқ kөrdi. 1990 jyly «Өner» baspasynan eki tomdyқ «Halyқ әnderi men halyқ kompozıtorlarynyң әnderi» atty jınaғy shyқty. 1980 jyldardyң basynda «Asyl mұra» serııasy (A.Seıdimbekovpen birlesip) boıynsha telehabar jүrgizip, Aқan seri, Birjan sal, Abaı, Mәdı, Estaı, Әset, Kenen, Mұhıt, Sәken әnderin jaңasha қyrynan, tyң tolғammen қalyң kөrermenge nasıhattady. Әnshiniң «Tolғaý», «Shyңғystaýғa arnaý», «Babalar», «Aғalar-aı», «Өlsem ornym қara jer syz bolmaı ma?» t.b. әnderi bar. 50 jyl bұryn (1959) «Almaty aқshamy» gazetiniң bas redaktory, jýrnalıst, Қazaқstan Jýrnalıster odaғynyң mүshesi, Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң BAҚ salasyndaғy syılyғynyң laýreaty SӘRSENBAI Қalı Қoshқarұly dүnıege keldi. Jambyl oblysynyң Sarysý aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. 1982-1988 jyldary ? «Lenınshil jas» (қazirgi «Jas alash») gazetiniң korrektory, «Өrken - Gorızont» gazetiniң jaýapty hatshysy. 1990-1995 jyldary ? «Egemen Қazaқstan» gazetiniң tilshisi, bөlim meңgerýshisi. 1995-1997 jyldary ? «Parasat» jýrnaly bas redaktorynyң orynbasary. 1997-2005 jyldary «Jas alash» gazeti bas redaktorynyң orynbasary bolғan. Қazirgi қyzmetinde 2005 jyldan bastap isteıdi. NAÝRYZDYҢ 23-І, JEKSENBІBүkilәlemdik meteorologııa kүni. 1950 jylғy naýryzdyң 23-de BҰҰ-nyң arnaıy mekemesi Bүkildүnıejүzilik meteorologııa ұıymynyң konventsııasy kүshine endi. 1961 jyldan bastap atap өtiledi.Pәkistan Islam Respýblıkasynyң Ұlttyқ merekesi ? Respýblıka kүni. 1956 jyldan bastap atap өtiledi. 1947 jyly bұrynғy Brıtan Үndistany tұrғyndary dinı-қaýymdyқ senimi boıynsha Үndistan jәne Pәkistan memleketi bolyp ekige bөlindi. Үndistanda ? үndiler, Pәkistanda ? mұsylmandar shoғyrlandy. Pәkistan memleketiniң basshysy ? Prezıdent. Joғarғy zaң shyғarýshy organy ? Parlament. Astanasy ? Islamabad. 1992 jylғy naýryzdyң 24-de Қazaқstan Respýblıkasy men Pәkistan Islam Respýblıkasy arasynda yntymaқtastyқ týraly kelisimge қol қoıyldy. Қazaқstan Respýblıkasynyң Pәkistandaғy Elshisi ? Shabarbaev Baқytbek. ESІMDER60 jyl bұryn (1949) akter, Қazaқstannyң eңbek siңirgen әrtisi MҰҚAMANOV Myrzahmet dүnıege keldi. Almaty oblysynyң Panfılov aýdanynda týғan. Almaty estrada-tsırk өneri stýdııasyn bitirgen. 1975 jyldan Taldyқorғan oblystyқ (қazirgi Almaty oblysy) fılarmonııasynyң әnshisi bolғan. Ol 1978 jyly Bүkilodaқtyқ halyқ әnderi baıқaýynyң laýreaty, 1980 jyly Ә.Қashaýbaev atyndaғy baıқaýdyң bas jүldegeri atandy.