QazAqparat-Anons: naýryzdyń 10-y men 15-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASYNaýryzdyң 10-y kүni elordadaғy Lev Gýmılev atyndaғy Eýrazııa ұlttyқ ýnıversıtetinde Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң қatysýymen Ýnıversıtetterdiң eýrazııalyқ assotsıatsııasynyң XI sezi өtediҮKІMETNaýryzdyң 10-ynda ҚR Үkimetiniң otyrysy өtedi. PARLAMENTNaýryzdyң 10-ynda Parlament Senatynyң jalpy otyrysy өtedi. ҚOҒAMElimizde 2009 jylғy aқpannyң 17-si men shildeniң 1-i aralyғynda shaғyn jәne orta kәsipkerlik sýbektilerin tekserýge moratorıı jarııalandy.ҚAZAҚSTAN JӘNE ӘLEM Naýryzdyң 11-12-si kүnderi Astanadaғy Tәýelsizdik saraıynda «Eýrazııanyң ғalamdyқ tәýekel jүıesindegi ekonomıkalyқ қaýipsizdigi» taқyrybynda ІІ Astanalyқ ekonomıkalyқ forým өtedi. Otyrysta Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti Nұrsұltan Әbishұly Nazarbaevtyң, BҰҰ Bas hatshysynyң Orynbasary, BҰҰ Eýropalyқ ekonomıkalyқ komıssııasynyң Jaýapty hatshysy ıAn Kýbıshtiң, ekonomıka salasyndaғy Nobel syılyғynyң ıegerleri professor Edmýnd Felps jәne Robert Mandelldiң, Islam Damý Bankiniң prezıdenti, doktor Ahmed Mohammed Әlı jәne Eýropalyқ қaıta құrý jәne damý bankiniң bұrynғy prezıdenti Jan Lemerdiң қatysýy josparlanýda.Naýryzdyң 10-y men 21-i aralyғynda elordada, Almaty, Shymkent, Қaraғandy jәne Қostanaı қalalarynda Frankofonııa merekesi өtedi. Frankofonııa aptasy aıasynda kontsertter, әdebı oқylymdar, konkýrstar өtip, 5 қalanyң kınoteatrlarynda fılmder kөrsetiledi. Sonymen birge osy kүnderi «Padam» atty Frantsııanyң tanymal toby Қazaқstan boıynsha eksklıýzıvti kontsertterin berip, Shveıtsarııa jazýshysy Korınna Bıı shyғarmashylyғyna arnalғan konferentsııa, frankofonııanyң 10 sөzi boıynsha fotosýret baıқaýy ұıymdastyrylady. Frankofonııa aptalyғyn Frantsııa alıansy men Frantsııanyң, Kanadanyң, Shveıtsarııanyң jәne Belgııanyң Қazaқstandaғy elshilikteri ұıymdastyryp otyrNaýryzdyң 11-men 15-si aralyғynda Berlınde (GFR) «ІTV-2009» Halyқaralyқ týrıstik bırja өtedi. Forýmғa қatysatyn қazaқstandyқ delegatsııa ҚR Týrızm jәne sport mınıstrligi, Қazaқstan týrıstik қaýymdastyғy, Almaty, Pavlodar oblystyқ jәne Astana, Almaty қalalyқ әkimdikteri, týrıstik kompanııalar men Memlekettik Ұlttyқ tabıғı saıabaқtar өkilderinen құralady dep josparlanýda. Kөrme ashylғan alғashқy kүni Germanııanyң BAҚ өkilderi men týrıstik operatorlary үshin Қazaқstannyң týrıstik әleýetiniң tanystyrylymy bolady, merekelik sharanyң soңy қazaқstandyқ өnerpazdardyң kontsertine ұlasady. SPORT Naýryzdyң 12-si men 17-si kүnderi Ispanııada fýtboldan jasөspirimder құramalary arasyndaғy 2008/2009 jylғy Eýropa chempıonatynyң elıtaly kezeңiniң 2-shi tobynyң matchtary өtedi. Oғan aldyn-ala kezeңniң nәtıjesi boıynsha joldamaғa ıe bolғan Қazaқstannyң jasөspirimder құramasy da қatysady. Қazaқstan Fýtbol federatsııasynyң mәlimetinshe, bizdiң komanda Chehııa, Ispanııa, Belgııa komandalaryna қarsylas atanyp otyr. Jarys kүntizbesine sәıkes, jerlesterimiz birinshi matchyn naýryzdyң 12-de Chehııamen, 14-de Ispanııamen, 17-de Belgııamen өtkizedi. Toptan birinshi oryn alғan құrama fınaldyқ týrnırdiң joldamasyn ıelenedi. ASTANANaýryzdyң 10-ynda «Alataý» sport kesheninde «Agri Tek Astana-2009» halyқaralyқ aýyl sharýashylyғy kөrmesi ashyladyNaýryzdyң 10-ynda L.Gýmılev atyndaғy Eýrazııa Ұlttyқ ýnıversıtetinde Ýnıversıtetterdiң eýrazııalyқ assotsıatsııasynyң XI sezi өtedi. Naýryzdyң 11-12-si kүnderi «Eýrazııanyң ғalamdyқ қaýip-қater jүıesindegi ekonomıkalyқ қaýipsizdigi» taқyrybynda ІІ Astanalyқ ekonomıkalyқ forýmy өtedi.ALMATY Naýryzdyң 11-inde Almaly aýdanynda jer silkinisine daıyndyқ jattyғýy өtedi. -------------------------------------------------------------------------------------------------- ATAÝLY KҮNDER, ELEÝLІ OҚIҒALARNAÝRYZDYҢ 10-Y, SEISENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR77 jyl bұryn (1932) Aқtөbe oblysy құryldy. Onyң құramyna Orynbor, Қostanaı, Қyzylorda oblystarynyң birқatar aýdandary kirdi. Aқtөbe oblysy mol mıneraldyқ-shıkizat bazasyn ıelenip jatyr. Oblys aýmaғynda Қazaқstannyң kөmirsýtekti shıkizatynyң (mұnaı, gaz jәne gaz kondensaty) 10 % barlanғan қory jәne boljamdy resýrstarynyң 30 %, sondaı-aқ, respýblıkadaғy jalpy қordan otandyқ hromnyң barlyқ қory, nıkel ? 55 %, tıtan ? 40 %, fosfor ? 34 %, myrysh ? 4,7 %, mys ? 3,6 %, alıýmınıı ? 2 %, kөmirdiң ? 1,4 % jınaқtalғan. Oblys ortalyғy ? Aқtөbe қalasy.67 jyl bұryn (1942) Қazaқ akademııalyқ drama teatry sahnasynda Ғ.Mүsirepovtyң «Aқan seri ? Aқtoқty» tragedııasy alғash ret қoıyldy. Premera қazaқ sahna өnerindegi bıik beles bolyp baғalandy. Aқan rөlin ? Sh.Aımanov, Aқtoқty ? Sh.Jandarbekova, Naýan haziret - Қ.Badyrov, Jalmұқan ? E.Өmirzaқov, Қoңқaı - S.Қojamқұlov, Mylқaý balýandy ? Қ.Қýanyshbaev oınady. Bostandyқ pen әdilet, mahabbat pen өner erkindigi үshin kүresti sýretteıtin «Aқan seri ? Aқtoқty» tragedııasy 1958 jyly Mәskeýde өtken қazaқ әdebıeti men өneriniң onkүndiginde kөrsetilý үshin «Aқyn tragedııasy» degen atpen қaıta қoıylғan. Atalmysh pesa әr jyldary astanalyқ, oblystyқ, halyқ teatrlarynyң sahnalarynda san mәrte қaıtalanyp қoıylyp keledi.ESІMDER80 jyl bұryn (1929-1994) құқyқ қorғaý jүıesin ұıymdastyrýshy, zaң ғylymynyң kandıdaty, 1-shi synypty memlekettik әdilet keңesshisi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen zaңgeri, KSRO Prokýratýrasynyң құrmetti қyzmetkeri ELEMESOV Ғalymjan Bajımұly dүnıege keldi. Soltүstik Қazaқstan oblysynyң Aıyrtaý aýdanynda týғan. Almaty memlekettik zaң ınstıtýtyn bitirgen. 1953-1972 jyldary Respýblıkanyң prokýratýra organdarynda jaýapty қyzmetterde bolғan. 1972-1990 jyldary Қazaқ KSR Prokýratýrasynyң bөlim bastyғy, KSRO Joғarғy sotynyң mүshesi, Қazaқ KSR Joғarғy sotynyң tөraғasy, Қazaқ KSR-niң prokýrory қyzmetterin atқarғan. 1990-1994 jyldary Kөkshetaý oblysy (қazirgi Aқmola) Býrabaı tabıғatty қorғaý porkýrory bolғan. Ol sot jүıesi men prokýratýra organdarynyң jұmystaryn jetildirýge үles қosқan, ғylymı jұmystarmen aınalysқan. Қazaқ KSR Joғarғy keңesiniң 10, 11-shi shaқyrylym depýtaty bolyp saılanғan. «Halyқtar dostyғy» ordenimen, medaldarmen, Қazaқ KSR Joғarғy Keңesiniң Құrmet gramotasymen marapattalғan.75 jyl bұryn (1934-1998) jazýshy, fılologııa ғylymynyң kandıdaty TІLEGENOV Bekejan dүnıege keldi. Shyғys Қazaқstan oblysynyң Jarma aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң fılologııa fakýltetin bitirgen. Eңbek jolyn «Lenınshil jas» respýblıkalyқ gazetinen bastaғan. 1965 jyly partııalyқ jұmysқa aýysyp, Almaty қalalyқ partııa komıtetiniң үgit jәne nasıhat bөliminiң nұsқaýshysy bolyp қyzmet atқarғan. Odan keıin birer jyl Қazaқ KSR Ғylym akademııasynyң M.Әýezov atyndaғy Әdebıet jәne өner ınstıtýtynda ғylymı қyzmetker bolғan. 1969 jyldan Қazaқstan Kommýnıstik partııasy Ortalyқ Komıtetiniң mәdenıet bөliminde nұsқaýshy, әdebıet sektorynyң meңgerýshisi қyzmetin atқarғan. 1975-1996 jyldary ? «Jұldyz» jýrnalynyң bas redaktory, Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң hatshysy, Қazaқstan Respýblıkasy Til komıtetiniң bөlim bastyғy. Onyң «Taң nұry», «Kөktem de yzғarly», «Aққaınar», «Olar jazda kezdesti», «Ýaқyt», «Atameken», «Қara jel», «Tұıyқ өmirdiң құpııasy», «Taýқymet», «Seksen altynshy jyl», «Өmir-өzen», «Әdebıet - meniң Otanym!», «Қas pen kөzdiң arasynda», t.b. shyғarmalary bar. «Құrmet belgisi» ordenimen marapattalғan.45 jyl bұryn (1964-1986) 1986 jylғy Jeltoқsan kөterilisiniң құrbany SYPATAEV Erbol Mұқajanұly dүnıege keldi. Almaty oblysynyң Panfılov aýdanynda týғan. 1985 jyly Almatydaғy energetıka ınstıtýtyna oқýғa tүsti. 1986 jyldyң jeltoқsannyң 17-18-inde bolғan қazaқ jastarynyң otarshyldyқ jәne әmirshildik jүıege қarsy kөterilisine belsene қatysty. Jeltoқsannyң 18-i kүni aýyr jaralanyp aýrýhanaғa tүsip, sonda қaıtys boldy. Mәıitin aýylyna Іshki ister mınıstrligi men Memlekettik қaýipsizdik komıtetiniң қyzmetkerleri arnaıy қaraýyldap jetkizdi. Қazaқstan tәýelsizdik alғan soң ғana Sypataev jөnindegi shyndyқ aıtyla bastady. Ol týraly baspasөz betterinde, Jeltoқsan kөterilisine baılanysty jaryқ kөrgen jınaқtar men kitaptarda jazyldy. Jarkent қalasyndaғy bir kөshege, aýylyndaғy oқyғan mektebine Sypataevtyң esimi berildi. 1999 jyly қabiriniң basyna eskertkish-belgi ornatyldy.NAÝRYZDYҢ 11-І, SӘRSENBІLıtva Respýblıkasynyң memlekettik meıramy ? Tәýelsizdik kүni. 1991 jylғy қaңtardyң 1-13-i aralyғynda Vılnıýste қaıғyly oқıғa boldy. Keңes әskerleri teleortalyқ ғımaratyn basyp aldy. Osy қaқtyғystan keıin Lıtva naýryzdyң 11-inde 1918 jyly jarııalanғan tәýelsizdigin қaıta қalpyna keltirdi. KSRO Joғarғy Keңesi Lıtva Respýblıkasyn tәýelsiz dep jarııalady. Қazaқstan Respýblıkasy men Lıtva Respýblıka arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy maýsymnyң 15-inde ornatyldy.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR13 jyl bұryn (1996) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaevtyң «Қazaқstan Respýblıkasynda ғylymdy memlekettik basқarý jүıesin jetildirý jөnindegi sharalar týraly» Jarlyғy shyқty.7 jyl bұryn (2002) Almaty қalalyқ құjattar mұraғaty basқarmasy men Almaly aýdandyқ mұraғaty құryldy.ESІMDER35 jyl bұryn (1974) aқyn, ҚR Jastar odaғy syılyғynyң laýreaty ShEGEBAEV Әlibek dүnıege keldi. Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Shardara aýdanynda týғan. Әl-Farabı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ ýnıversıtetiniң jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. 1997 jyly «Jalyn» jýrnalynda jarııalanғan toptama jyrlary үshin T.Aıbergenov atyndaғy syılyқty ıelengen. 2000 jyly «Jas aқyndar jyrlarynyң antologııasyna» jyrlary engen. 2001 jyly «Otyrar kitaphanasy» serııasymen «Alakeýim» atty tұңғysh jyr jınaғy, 2003 jyly «Әınekke tүsken sәýle» atty kezekti jyr jınaғy jaryқ kөrgen. Қazir Қazaқ radıosynda қyzmet isteıdi. Astana қalasynda өtken jastardyң 5-shi Halyқaralyқ «Shabyt» festıvaliniң laýreaty. NAÝRYZDYҢ 12-І, BEISENBІMavrıkıı memleketiniң ұlttyқ merekesi - Tәýelsizdik kүni (1968) jәne Respýblıka kүni (1992). Mavrıkıı Respýblıkasy Үndi mұhıtynyң batys bөligindegi Mavrıkıı araly men onyң aınalasyndaғy shaғyn araldarda ornalasқan memleket. Astanasy ? Port-Lýı қalasy. Resmı tili ? aғylshyn tili. Aқsha birligi ? mavrıkıı rýpııi. Mavrıkıı aralyna 1638 jyly golanddyқtar kelip қonystanғan. 1721 jyly aralғa Frantsııa ıelik etip, Afrıkadan құldar әkele bastaғan. Al 1810 jyly Mavrıkıı Ұlybrıtanııanyң қaramaғyna өtken. El 1968 jyly naýryzdyң 12-inde tәýelsizdikke қol jetkizgen, biraқ tolyқ tәýelsizdigin 1992 jyly naýryzdyң 12-inde ғana aldy.Halyқaralyқ bүırek kүni. Bүkilәlemdik Bүırek Kүni ISN (International Society of Nephrology, Halyқaralyқ nefrologııalyқ қoғam) jәne IFKF (International Federation of Kidney Foundations, Bүırek қorlary halyқaralyқ federatsııasy) bastamasymen jyl saıyn, naýryzdyң ekinshi beısenbisinde atalyp өtedi.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR10 jyl bұryn (1999) Kaırdegi Қazaқstan Respýblıkasynyң Elshiligi ornalasқan kөshege Abaı esimi berildi.7 jyl bұryn (2002) Қazaқstan Jýrnalısteriniң 1-shi kongresi өtti.ESІMDER65 jyl bұryn (1944) әdilet general-maıory, zaң ғylymynyң kandıdaty, professor, Қazaқstan Respýblıkasy prokýratýrasynyң құrmetti қyzmetkeri, 3-shi synypty memlekettik әdilet keңesshisi SEMBIN Bolat dүnıege keldi. Jambyl oblysynyң Sarysý aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң zaң fakýltetin bitirgen. 1981-1990 jyldary ? Torғaı oblysy prokýrorynyң orynbasary, Қaraғandy oblysy prokýrorynyң birinshi orynbasary, Torғaı oblysynyң prokýrory, Almatynyң kөlik prokýrory. 1990-1997 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Bas prokýrorynyң orynbasary, Қazaқstannyң kөlik prokýrory. 1997-2000 jyldary ?Taldyқorғan oblysynyң prokýrory, Almaty қalalyқ әdilet basқarmasynyң departament dırektory. 2000-2001 jyldary Eýrazııa ýnıversıtetiniң Құқyқ ınstıtýty dırektorynyң orynbasary, Қazaқ memlekettik zaң akademııasynyң prorektory bolғan. 2001 jyldan Қazaқ memlekettik zaң ýnıversıteti Ұlttyқ құқyқ jәne memlekettik қyzmet ınstıtýtynyң dırektory, «Қazaқ memlekettik zaң ýnıversıteti» aktsıonerlik қoғamy Dırektorlar keңesiniң tөraғasy bolғan. Қazirgi ýaқytta Қazaқ memlekettik zaң akademııasynyң kafedra meңgerýshisi bolyp қyzmet isteıdi. 20-dan asa ғylymı jұmystardyң avtory. «Құrmet belgisi» ordenimen marapattalғan.45 jyl bұryn (1964) Қazaқstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniң orynbasary, ekonomıka ғylymynyң doktory ShӨKEEV Өmirzaқ Estaıұly dүnıege keldi. Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Tүrkistan қalasynda týғan. Mәskeý ekonomıka-statıstıka ınstıtýtyn jәne aspırantýrasyn bitirgen. 1988-1991 jyldary ? Қazaқ KSR Josparlaý komıteti janyndaғy Josparlaý jәne basқarý protsesterin avtomattandyrý ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң kishi ғylymı қyzmetkeri, Ekonomıka jөnindegi memlekettik komıtet janyndaғy Қazaқ ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң jetekshi ғylymı қyzmetkeri. 1992-1993 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaғy joғary ekonomıkalyқ keңestiң keңesshisi, Prezıdenttiң ekonomıka jөnindegi keңesshisi, Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti men Mınıstrler Kabıneti apparatynyң қarjy, eңbek jәne halyқty әleýmettik қorғaý bөlimi meңgerýshisiniң orynbasary. 1993-1998 jyldary ? Oңtүstik Қazaқstan oblysy әkiminiң orynbasary, Қazaқstan Respýblıkasy Ekonomıka mınıstri, Қazaқstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniң orynbasary, «Bank Tұran Әlem» jabyқ aktsıonerlik қoғamynyң basқarma tөraғasy, Prezıdent әkimshiligi basshysynyң orynbasary. 1998-2004 jyldary ? Қostanaı oblysynyң әkimi. 2004-2007 jyldary ? Astana қalasynyң әkimi, Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң әkimi. Қazirgi қyzmetinde 2007 jyldan bastap isteıdi. Orden, medaldarmen marapattalғan.45 jyl bұryn (1964) balerına, Қazaқstannyң halyқ әrtisi TҮTKEBAEVA Gүljan Ұsanbekқyzy dүnıege keldi. Almatyda týғan. Mәskeýdiң akademııalyқ horeografııalyқ ýchılışesin, Almaty teatr jәne kıno ınstıtýtyn bitirgen. 1982 jyldan Қazaқ akademııalyқ opera jәne balet teatry құramynda jetekshi balerına retinde қyzmet etip, Қaragөz (Ғ.Jұbanovanyң osy attas baletinde), Қalyңdyқ (S.Erkimbekov «Mәңgi ot»), Odetta-Odıllııa (P.Chaıkovskıı «Aққý kөli»), Kıtrı (L.Mınkýs «Don-Kıhot»), Egına (A.Hachatýrıan «Spartak»), Zarema (B.Asafev «Baқshasaraı bұrқaғy»), Jızel (A.Adannyң osy attas baletinde), t.b. partııalardy bıledi. 2002 jyldan Қazaқ ұlttyқ өner akademııasynda horeografııalyқ rejıssýra kafedrasynyң meңgerýshisi қyzmetin atқarady. Қazaқ akademııalyқ opera jәne balet teatry құramymen Reseıdiң, Өzbekstannyң, Қytaıdyң қalalarynda, 1991 jyly Maltada, sondaı-aқ 1990-1991 jyldary jeke өzi gastroldik saparmen Sankt-Peterbor, Ekaterınbýrg, Mәskeý, t.b. қalalarda boldy. Ol Halyқaralyқ balet әrtisteri baıқaýlarynyң 1989 jyly Mәskeýdegi, 1990 jyly Varnadaғy, AҚSh-tyң Djekson қalasyndaғy dıplomanty, 2-shi Halyқaralyқ «Dәstүr jүldesi» festıvaliniң, «Daryn» syılyғynyң laýreaty atanғan. NAÝRYZDYҢ 13-І, SENBІGrenadanyң ұlttyқ merekesi ? Tөңkeris kүni (1979). Grenada Kishi Antıl araldar tobyna jatatyn araldar jәne Grenadına araldar tobynyң oңtүstik bөliginde ornalasқan memleket. Astanasy ? Sent-Djordjes. Resmı tili ? aғylshyn tili. Aқsha birligi ? karıb dollary. 1984 jyly қabyldanғan Konstıtýtsııasy boıynsha Ұlybrıtanııa Korolevasy memleket basshysy bolyp sanalady. Eldi general-gýbernator basқarady. Zaң shyғarýshy organy ? eki palataly (senat jәne өkilder) parlament. Atқarý bıligi Premer-mınıstr basқarғan үkimet қolynda.Taılandtyң ұlttyқ sımvoly - pilder kүni. Bұl kүn pilderdiң joғalý aldynda tұrғandyғyn este saқtaý maқsatynda jyl saıyn atap өtiledi. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR28 jyl bұryn (1981) Jambyl oblysynyң Қordaı aýdanyndaғy Kenen aýylynda halyқ aқyny, әnshi, kompozıtor Kenen Әzirbaevtyң әdebı-memorıaldyқ mұrajaıy ashyldy. Mұrajaı zalynda aқynnyң shyғarmashylyғyn, өmir jolyn sıpattaıtyn 961 eksponat қoıylғan. Aқynnyң 13 jasynda jasalғan dombyra, Jambyl Jabaev syıғa tartқan kүmis beldik mұrajaıdyң құndy eksponattary bolyp tabylady. 8 jyl bұryn (2001) Almatydaғy Қazaқ sәýlet-құrylys akademııasy stýdentter jataқhanasynda Halyқ қaһarmany Қaırat Rysқұlbekovke eskertkish taқta ornatyldy. ESІMDER55 jyl bұryn (1954) zaң ғylymynyң doktory ӘLІBEKOV Saılaýbek Tynyshbekұly dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Қazaқ KSR Mınıstrler Keңesi Іs basқarmasynyң aғa referenti, bas mamany bolғan. 1991-1994 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti jәne Mınıstrler Kabıneti Apparatynyң is basқarýshysynyң orynbasary, birinshi orynbasary, is basқarýshysy, bөlim meңgerýshisiniң orynbasary. 1995-1996 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Memlekettik mүlik komıtetiniң basқarma bastyғy, Қazaқstan Respýblıkasy Keden komıtetiniң basқarma bastyғy. 1997-1999 jyldary ? «Әdilet» joғary құқyқ mektebiniң aғa oқytýshysy, dotsenti. 1999 jyldan bastap Abylaı han atyndaғy Қazaқ memlekettik halyқaralyқ қatynastar jәne әlem tilderi ýnıversıtetiniң dotsenti, kafedra meңgerýshisi, aғa ғylymı қyzmetkeri, professory bolyp isteıdi. Ғalymnyң 90-nan astam ғylymı jarııalanymy jaryқ kөrgen. 55 jyl bұryn (1954) aıtys aқyny MҰShTANOVA Darıғa Ғazezқyzy dүnıege keldi. Oral қalasynda týғan. Oral pedagogıkalyқ ınstıtýtynyң fılologııa fakýltetin bitirgen. Eңbek jolyn orta mekteptiң mұғalimi bolyp bastaғan. Aýdandyқ gazet redaktsııasynyң tilshisi, aýdandyқ partııa komıtetiniң nұsқaýshysy, aýdandyқ atқarý keңesi tөraғasynyң orynbasary, «Oral өңiri» gazetiniң tilshisi қyzmetterin atқarғan. Қazirgi taңda Terekti lıngvıstıkalyқ gımnazııasynyң dırektory bolyp isteıdi. Ol 17 jasynan aқyndar aıtysyna қatysyp, oblystyқ, respýblıkalyқ deңgeıdegi өner saıystaryna tүsken. Aқynnyң birneshe өleңder toptamasy men әnderi bar.55 jyl bұryn (1954) konkı tebý sportynan Қazaқstannyң eңbek siңirgen jattyқtyrýshysy ANDREENKO Borıs Petrovıch dүnıege keldi. Pavlodar pedagogıkalyқ ınstıtýtynyң dene tәrbıesi fakýltetin bitirgen. Ol KSRO, Қazaқstannyң құrama komandalaryn jattyқtyrғan. Andreenkonyң shәkirtteri ? L.Prokasheva jәne L.Palmash. Әlem chempıonatynyң birneshe dүrkin jeңimpazy L.Prokasheva 1998 jyly konkımen jүgirýden Nagano қalasynda өtken қysқy Olımpıada oıyndarynyң қola jүldegeri atanғan. NAÝRYZDYҢ 14-І, SENBІHalyқaralyқ өzen, sý jәne өmir үshin bөgetterge қarsy kүres kүni. 1997 jyly naýryzda Brazılııanyң Kýrıtıba қalasynda iri bөget құrylystaryn salýғa қarsy baғyttalғan birinshi Halyқaralyқ konferentsııa өtti. Konferentsııanyң sheshimimen naýryzdyң 14-i Өzen, Sý jәne Өmirdi қorғaý үshin bөgettermen kүres kүni dep bekitilip, jyl saıyn atap өtiletin boldy.Andorra Knıazdiginiң Konstıtýtsııa kүni. Andorra ? oңtүstik-batys Eýropada ornalasқan memleket. Astanasy ? Andorra-la Velıa қalasy. 1278 jyldan beri Ýrhel epıskopy men Frantsýz prezıdentiniң tarıhı қalyptasқan қos basshylyғy saқtalғan.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR15 jyl bұryn (1994) Қazaқ memlekettik zaң ınstıtýty құryldy. 1996 jyly қarashada Қazaқ memlekettik zaң ýnıversıtetine, al 2000 jyly aқpanda Memleket jәne құқyқ ınstıtýtymen birigip, Қazaқ memlekettik zaң akademııasyna aınaldy. 2001 jyly қazanda Қazaқ gýmanıtarlyқ zaң ýnıversıteti bolyp қaıta құryldy. 3 jyl bұryn (2006) Londonda Қazaқstannyң alғashқy ınaýgýratsııalyқ ınvestıtsııalyқ sammıti өtti. Sammıtti Amerıkanyң Қazaқstandaғy saýda palatasynyң қoldaýymen Қazaқstan Respýblıkasynyң Ұlybrıtanııadaғy Elshiligi Brıtanııanyң Adam Smith Conferences kompanııasymen birlesip ұıymdastyrғan. Sammıttiң maқsaty ? halyқaralyқ resmı jәne isker toptarғa damýdyң basym klasterlerin қosa alғandaғy ҚR ekonomıkasynyң barlyқ sheshýshi sektorlaryndaғy Қazaқstannyң josparlarymen, mindetterimen, damý strategııasy jәne serpinimen tanysýғa mүmkindik týғyzý. ESІMDER80 jyl bұryn (1929) fılosofııa ғylymynyң doktory, professor, Halyқaralyқ aқparattandyrý akademııasynyң akademıgi ҚAZYHANOVA Bәtish Rahymjanқyzy dүnıege keldi. Semeı қalasynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin, Қazaқstan Ғylym akademııasy Fılosofııa ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetinde, Shymkent pedagogıkalyқ ınstıtýtynda, Қazaқ memlekettik қyzdar pedagogıkalyқ ınstıtýtynda pedagogıkalyқ қyzmetpen aınalysқan. 1968 jyldan Almaty memlekettik konservatorııasynyң kafedra meңgerýshisi, professory bolғan. Medaldarmen, Қazaқ KSR Joғarғy Keңesiniң Құrmet gramotasymen marapattalғan.65 jyl bұryn (1944) dıktor, telejýrnalıst, KSRO teleradıosynyң үzdigi, Қazaқstan Jýrnalıster odaғy syılyғynyң laýreaty ӨTEBAEV Tynys Shyndәýletұly dүnıege keldi. Tashkent oblysynyң Joғarғy Shyrshyқ aýdanynda týғan. Tashkent elektromehanıka tehnıkýmyn, Tashkenttegi Orys tili jәne әdebıeti ınstıtýtyn bitirgen. Eңbek jolyn Tashkent traktor jasaý zaýytynda tehnık-elektrık bolyp bastaғan. 1967 jyly Өzbek radıosynda dıktor bolyp, tұңғysh қazaқ baғdarlamasy «Zamandasty» ashýғa at salysty. 1971 jyldan «Қazaқstan» teleradıo komıtetiniң dıktory, bas redaktory, dırektory, komıtet tөraғasynyң 1-shi orynbasary қyzmetterin atқardy. 130 jyl bұryn (1879-1955) fızık-teoretık, қazirgi fızıkanyң negizin salýshylardyң biri, Nobel syılyғynyң ıegeri, KSRO Ғylym akademııasynyң құrmetti mүshesi EINShTEIN Albert dүnıege keldi. Germanııanyң Ýlm қalasynda týғan. Tsıýrıhtegi polıtehnıkýmdy bitirgen. 1902-1909 jyldary orta mektepte mұғalim, patent bıýrosynda ekspert bolyp қyzmet atқardy. 1909-1913 jyldary Tsıýrıh ýnıversıtetinde, Pragadaғy Nemis ýnıversıtetinde, Tsıýrıhtegi polıtehnıkýmda professor boldy. 1913-1933 jyldary Prýssııa Ғylym akademııasyna saılanғannan keıin Berlınde tұrdy. 1933 jyldan өmiriniң soңyna deıin Amerıka Құrama Shtattarynyң Prıstondaғy Іrgeli zertteýler ınstıtýtynyң professory bolyp jұmys atқardy. Eınshteınniң ғylymdaғy basty eңbegi ? salystyrmalyқ teorııasy. Bұl teorııanyң jasalý nәtıjesinde keңistiktiң, ýaқyttyң jәne tartylystyң jaңa қasıetteri ashyldy. Olardyң bir-birimen baılanysta bolatyndyғy dәleldendi. Salystyrmalyқ teorııasy jaryқ jyldamdyғyna jýyқ jyldamdylyқpen қozғalatyn nysandar men kүshti tartylys өrisinde өtetin protsesterdi zertteý үshin қoldanylatyn teorııalyқ negiz boldy. Eınshteın jaryқtyң kvanttyқ teorııasy, kezdeısoқ protsester teorııasy, magnetızm taғy basқa salalar boıynsha da maңyzdy jaңalyқtar ashyp, zertteýler jүrgizdi. Eınshteınniң salystyrmalylyқ teorııasynyң tұjyrymdaryn sol kezde keıbir ғalymdar moıyndamaғanymen, қazirgi kezde ol jalpy jұrtshylyқ moıyndaғan ilimge aınaldy. NAÝRYZDYҢ 15-І, JEKSENBІVengrııa Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy ? 1848-1849 jyldardaғy Býrjýazııalyқ-demokratııalyқ revolıýtsııanyң bastalýy. Eýropanyң ortalyғynda ornalasқan memleket. Astanasy ? Býdapesht. Memlekettik tili ? vengr (madıar) tili. Aқsha birligi ? forınt. Vengrııa parlamenttik respýblıka. Eldi Prezıdent basқarady. Zaң shyғarýshy organy bir palataly Memlekettik jınalys. Atқarýshy bılikti Memlekettik jınalys құramyndaғy әr tүrli partııa өkilderinen құralғan үkimet jүrgizedi. Қazaқstan Respýblıkasy men Vengrııa Respýblıkasy arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy naýryzdyң 24-de ornatyldy.Bүkilәlemdik tұtynýshy құқy kүni. 1961 jylғy jylғy naýryzdyң 15-de bolғan AҚSh Kongresinde Djon F.Kennedı sөz sөılep, tұtynýshynyң negizgi tөrt құқyn atap өtti: 1. Қaýipsizdigin saқtaý құқyғy, 2. Taңdaý құқyғy, 3. Taýar sapasy, 4. Sөzin tyңdatý құқyғy. Әlemdegi barlyқ tұtynýshy құқyn қorғaý қoғamdary bұl sөzderdi manıfest retinde қabyldady.Belarýs Respýblıkasynyң Konstıtýtsııa kүni. 1994 jyly Belarýs Respýblıkasynyң Joғarғy Keңesi eldiң jaңa negizgi zaңyn қabyldady. 1996 jylғy қarashanyң 24-degi halyқtyқ referendým nәtıjesinde BR Konstıtýtsııasyna өzgertýler men tolyқtyrýlar engizildi. Belarýs Respýblıkasy Shyғys Eýropa jazyғyndaғy Dnepr, Batys Dvına men Neman өzenderiniң aңғarlaryn alyp jatқan memleket. Astanasy ? Mınsk. Memlekettik tili ? belarýs tili. Aқsha birligi ? rýbl. Dini ? pravoslavıe. Memleket basshysy ? Prezıdent. Joғary zaң shyғarýshy organy ? eki palataly Parlament. Ol tөmengi (өkilder keңesi) jәne joғarғy (Respýblıka Keңesi) palatadan tұrady. Қazaқstan Respýblıkasy men Belarýs Respýblıkasy arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy қyrkүıektiң 16-synda ornatyldy.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR10 jyl bұryn (1999) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң «ҚR memlekettik құpııalaryn қorғaý jөnindegi agenttigi týraly» Jarlyғy jaryқ kөrdi.7 jyl bұryn (2002) Қazaқstan Respýblıkasy Үkimetiniң қaýlysymen aktıvteri 3,3 mlrd dollarғa baғalanғan iri aktsıonerlik қoғamdardyң biri «Қazaқstan temir joly» Ұlttyқ kompanııasy» AҚ құryldy. ESІMDER95 jyl bұryn (1914-1995) memleket jәne қoғam қaıratkeri DAIYROV Mұzappar dүnıege keldi. Saratov қarjy-josparlaý tehnıkýmyn, Қazaқstan Kompartııasy OK janyndaғy Kommýnıstik aýyl sharýashylyғy mektebin, Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Batys Қazaқstan oblystyқ partııa komıteti bөlim meңgerýshisiniң orynbasary, Jaңaқala aýdandyқ partııa komıtetiniң hatshysy, birinshi hatshysy, Orda aýdandyқ partııa komıtetiniң birinshi hatshysy, Қazaқ KSR Joғarғy Keңesi Tөralқasynyң hatshysy, Aқmola oblystyқ partııa komıtetiniң hatshysy, ekinshi hatshysy, Pavlodar oblystyқ partııa komıtetiniң birinshi hatshysy, Soltүstik Қazaқstan oblystyқ partııa komıtetiniң ekinshi hatshysy, Semeı oblystyқ atқarý komıtetiniң tөraғasy, Қazaқ KSR-niң Daıyndaý mınıstri қyzmetterin atқarғan. Birneshe mәrte Қazaқ KSR Joғarғy Keңesiniң depýtaty bolyp saılanғan. «Lenın», «Қazan tөңkerisi», 2-shi dәrejeli «Otan soғysy», tөrt mәrte «Eңbek Қyzyl Tý», «Halyқtar dostyғy», eki mәrte «Құrmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan. 60 jyl bұryn (1949) aқyn MҰҚATOV Naғashybaı dүnıege keldi. Қostanaı oblysynyң Jangeldın aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң jýrnalıstıka fakýltetin bitirip, Jangeldın aýdandyқ gazetinde әdebı қyzmetker, Torғaı, Қostanaı oblystyқ radıolarynda redaktor, Қazaқ radıosynyң Torғaı oblysyndaғy menshikti tilshisi, Қostanaı teledıdarynyң bas redaktory қyzmetterin atқarғan. Aýdandyқ, oblystyқ aқyndar aıtystaryna қatysyp, birneshe mәrte jeңimpaz bolғan. 1972 jyly Shymkent қalasynda tұңғysh jas aқyndar festıvaline қatysқan. Әr jyldary jaryқ kөrgen «Sөıle, jүrek», «Aınalaıyn adamdar», «Aқbұlaқ» өleңder, «Janymnyң jasyl japyraқtary» atty lırıkalyқ, «Kүlkim keledi» satıralyқ kitaptardyң avtory. 55 jyl bұryn (1954) Aқmola oblysy Astrahan aýdanynyң әkimi, mal dәrigerlik ғylymdarynyң kandıdaty ӘKІMOV Rashıt Қaıyrjanұly dүnıege keldi. Pavlodar oblysynda týғan. Tselınograd aýyl sharýashylyғy ınstıtýtyn, «Femıda» zaң akademııasyn, Vıtebsk mal dәrigerlik ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. 1993-1994 jyldary Aқmola oblysynyң Tselınograd aýdandyқ әkimdigi basshysynyң orynbasary. 1994-1997 jyldary ? «Nұra» aktsıonerlik қoғamy basқarmasynyң tөraғasy. 1997-2007 jyldary Aқmola oblysynyң Tselınograd, Şýche aýdandarynyң, Kөkshetaý қalasynyң әkimi bolғan. Қazirgi қyzmetinde 2007 jyldan bastap isteıdi. «Құrmet» ordenimen, medaldarmen marapattalғan.45 jyl bұryn (1964-1991) әıgili kөkparshy, aýdaryspaқshy BEKBASOV Serikhan dүnıege keldi. Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Tүlkibas aýdanynda týғan. 1987-1991 jyldary Tbılısıde, Kıevte, Krasnodarda, Pıatıgorskide өtken oıyndardyң bәrinde de aýdaryspaқtan KSRO-nyң absolıýttik chempıony boldy. Қazaқstan құrama sapynda kөkpardan Bүkilodaқtyқ oıyndardyң birneshe dүrkin jүldegeri atandy. Serikhan Bekbasovtyң sheberligine taң қalғan halyқ ony «kөkpardyң Pelesi» dep atady.