QazAqparat-Anons: maýsymnyń 10-y men 14-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASYMaýsymnyң 12-sinde Қostanaı қalasynda Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti janyndaғy shetel ınvestorlary Keңesiniң 21-shi plenarlyқ otyrysy өtedi. Maýsymnyң 15-16-sy kүnderi Reseı Federatsııasynyң Ekaterınbýrg қalasynda Shanhaı yntymaқtastyқ ұıymyna mүshe elder basshylary keңesiniң 8-shi otyrysy өtedi.Oғan Elbasy Nұrsұltan Nazarbaev қatysady dep josparlanýda. ҮKІMETMaýsymnyң 9-10-ynda ҚR Premer-Mınıstri K.Mәsimov Belarýs Respýblıkasyna resmı sapar jasap, Belarýs basshylyғymen birқatar kelessөzder өtkizedi. Atalғan kelissөzder қazaқstandyқ-belarýstyқ saıası, saýda-ekonomıkalyқ jәne mәdenı-gýmanıtarlyқ қatynastar taқyrybynda өtpek. Taraptar eki jaқty қatynastardyң қazirgi ahýaly men bolashaғyn, sondaı-aқ halyқaralyқ ұıymdar sheңberindegi yntymaқtastyқty talқylaıdy. Kelissөzderdiң қorytyndysy boıynsha eki memlekettiң әr tүrli salalardaғy өzara is-қımyldy tereңdetýge baғyttalғan birneshe құjattarғa қol қoıýy josparlanýda. Maýsymnyң 10-ynda Densaýlyқ saқtaý mınıstrliginde Ұlttyқ Үılestirý keңesiniң otyrysy өtedi. Maýsymnyң 10-ynda Týrızm jәne sport mınıstrliginde «2011 jylғy Azıada oıyndaryna daıyndyқ» taқyrybyna arnalғan baspasөz mәslıhaty өtedi. ҚOҒAMElimizde 2009 jylғy aқpannyң 17-si men shildeniң 1-i aralyғynda shaғyn jәne orta kәsipkerlik sýbektilerin tekserýge moratorıı jarııalandy.Maýsymnyң 1-inen bastap tamyzdyң 15-ine deıin Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң «Bolashaқ» halyқaralyқ stıpendııasyn taғaıyndaý konkýrsyna қatysý үshin құjattar қabyldanady. Құjattardy «Halyқaralyқ baғdarlamalar ortalyғy» AҚ Astana jәne Almaty қalalarynda senbi men jeksenbiden basқa kүnderi saғat 9.00-den 17.00-ge қabyldaıdy. Eskertý: 2009 jylғy maýsymnyң 1-i men 30-y aralyғynda Almaty қalasynda tek өz betimen ynta bildirgen үmitkerlerdiң құjattary қabyldanady. Poshta arқyly jiberilgen құjattar қabyldanbaıdy.Қazaқstan jәne әlem Indýstrııa jәne saýda mınıstrliginiң Saýda komıteti құny joғary қazaқstandyқ taýarlardy syrtқy naryққa jyljytý jөnindegi sharalar aýқymynda Mılanda (Italııa) maýsymnyң 10-y men 13-i aralyғynda өtetin «TUTTOFOOD 2009» halyқaralyқ taғam jәne sýsyn өnimderi kөrmesine Қazaқstannyң қatysýyn ұıymdastyrý jұmystaryn jүrgizýde.Maýsymnyң 12-sinde Қazaқstannyң Қyrғyzstandaғy Elshiliginiң ұıytқy bolýymen J.Balasaғұn atyndaғy Қyrғyz ұlttyқ ýnıversıtetinde «Қazaқstan men Қyrғyzstan: ekonomıkalyқ daғdarysty eңserýdiң өzara tәjirıbesi» atty «dөңgelek үstel» otyrysy өtedi. Maýsymnyң 10-13-i aralyғynda Eýropalyқ қaıta құrý jәne damý banki Prezıdenti Tomas Mırov Қazaқstanғa kelmek. Sapar barysynda T. Mırov elimizdiң ұlttyқ kompanııa basshylary jәne resmı tұlғalarymen birқatar kezdesýler өtkizip, maýsymnyң 12-de Қostanaıda өtetin ҚR Prezıdenti janyndaғy shetel ınvestorlary Keңesiniң 21-shi plenarlyқ otyrysyna қatyspaқMaýsymnyң 14-inde Mәskeýde ҰҚShҰ ұjymdyқ қaýipsizdik Keңesiniң kezekti sessııasynda ҰҚShҰnyң jaýapty aımaғyndaғy jaғdaıdyң barysyna jәne atқarylar jұmystar onyң ishinde eң aldymen jaңa қaýip қatermen kүres salasyndaғy mәselelerdi esepke ala otyryp, Ұıymnyң normatıvtik ? құқyқtyқ negizin jetildirý mәseleleri talқylanbaқ.Maýsymnyң 15-inde Ortalyқ Azııa elderi boıynsha týrne barysynda dırektor ? jarlyқshy Domınık Stross-Kan bastaғan Halyқaralyқ Valıýtalyқ Қor delegatsııasynyң Қazaқstanғa sapary josparlanýda. Sapar barysynda elimizdiң қarjylyқ ınstıtýttary өkilderimen jәne resmı tұlғalarmen birқatar kezdesýler өtpek.Maýsymnyң 15-16-synda Ekaterınbýrgte Shanhaı yntymaқtastyқ ұıymyna mүshe elder basshylary Keңesiniң 8-shi otyrysy өtedi. ShYҰ-ғa mүshe memleketter ba shylary, Ұıymdaғy baқylaýshy memleketter, tөraғalyқ etýshi eldiң қonaқtary ? Aýғanstan jәne Tүrikmenstan, sonymen қatar BҰҰ, TMD, ҰҚShҰ tұraқty organdary өkilderi қatysatyn atalmysh sammıt 2008-2009 jyldardaғy Reseı tөraғalyғyn қorytyndylamaқ.SPORT Fýtboldan Қazaқstan ұlttyқ құramasy 2010 jylғy Әlem chempıonatynyң irikteý týrnıri sheңberinde maýsymnyң 10-ynda Kıevte - Ýkraınamen kezdesedi. Maýsymnyң 7-16-y kүnderi Қytaıdyң Jýhaı қalasynda bokstan Azııa chempıonaty өtedi. Damır Býdanbekov jattyқtyratyn el құramasy soңғy oқý- jattyғý jıynyn қazir Gýanjý қalasynda өtkizip jatyr. Komanda bastyғy Қaırat Manashovtyң aıtýynsha, bұl dүbirli dodaғa қazaқstandyқ boksshylar tolyқ құramda қatysady. Onda el namysyn қorғaý - Birjan Jaқypov (48 kg), Oljas Sәttibaev (51 kg), Mirjan Raқymjanov (54 kg), Maқsat Ospanov (57 kg), Ғanı Jaılaýov (60 kg), Omar Tәshenev (64 kg), Serik Sәpıev (69 kg), Әdilbek Nııazymbetov (75kg), Danııar Eleýsinov (81 kg), Vasılıı Levıt (91 kg) pen Ivan Dychkoғa (+91 kg) senip tapsyrylyp otyr. ASTANA Maýsymnyң 10-da «Memlekettik tilde is jүrgizý jөnindegi jұmystyң jaı-kүıi: problemalyқ mәseleler, sheshý joldary» atty respýblıkalyқ deңgeıde dөңgelek үstel өtedi.Maýsymnyң 10-ynda «Esil» қonaқүıinde TMD-nyң Zaңsyz kөshi-қonmen kүresý jөnindegi yntymaқtastyқ týraly birlesken keңesiniң mәjilisi өtedi. Maýsymnyң 10-ynda «Nұr Otan» partııasy ortalyқ apparatynyң keңsesinde «Nұrly el» jobasyna arnalғan «dөңgelek үstel» otyrysy өtedi. Maýsymnyң 10-ynda Қarjy polıtsııasynda aptalyқ brıfıng өtedi. Maýsymnyң 10-ynda Kongress-Hollda «InterFood Astana 2009» kөrmesi ashylady. Maýsymnyң 10-ynda «Kөrme ortalyғynda» Reseı Federatsııasynyң Қazaқstandaғy Ұlttyқ kөrmesi ashylady.Maýsymnyң 10-ynda AҚSh elshiliginde «Қazaқstan Respýblıkasy men AҚSh-tyң strategııalyқ seriktestigi» taқyrybyna arnalғan baspasөz mәslıhaty өtedi. Maýsymnyң 10-ynda Prezıdenttik mәdenıet ortalyғynda ғylymı-derekti fılmniң tanystyrylymy өtedi. ALMATY Maýsymnyң 9-10-y kүnderi «Mәdenı mұra» ұlttyқ jobasy aıasynda «Tarıhı-mәdenı mұranyң өrkenıetter dıalogyndaғy rөli» atty halyқaralyқ ғylymı-teorııalyқ konferentsııa өtedi.Maýsymnyң 10-ynda Ұıғyr teatrynda stýdentter arasynda 5-shi Delfıı oıyndary өtedi. Maýsymnyң 10-ynda Ұlttyқ bank keңsesinde Bank pen Banknot fabrıkasynyң birlesken baspasөz mәslıhaty өtedi. AIMAҚShYҒYS ҚAZAҚSTANMaýsymnyң 10-ynan bastap Shyғys Қazaқstan oblysynda elektr energııasynyң baғasy өsedi. Maýsymnyң birinde «Shyғysenergotreıd» JShS Tabıғı monopolııalardy retteý agenttiginiң oblystyқ departamentinen baғany bir kılovatt-saғatқa 5,493 teңgege deıin kөterýge (қosymsha құn salyғyn қosқanda 6 teңge 15 tıyn) қorytyndy aldy. «Shyғysenergotreıd» JShS baspasөz қyzmetiniң aқparaty boıynsha, baғany kөterýge elektr energııasyn satyp alýғa shyғyndardyң ұlғaıýy, jabdyқtaý shyғyndarynyң өsýi negiz boldy. -------------------------------------------------------------------------------------------------- MAÝSYMNYҢ 10-Y, SӘRSENBІPortýgalııa Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy ? Portýgalııa kүni (1580). Қazaқstan Respýblıkasy men Portýgalııa arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy tamyzdyң 19-da ornatyldy.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR275 jyl bұryn (1734) Reseı patshaıymy Anna Ioannovna Әbilқaıyrғa gramota jiberip, Or өzeniniң joғarғy aғysyna қala salýғa rұқsat berdi. Onda: «Biz өzimizdiң қolastymyzdaғy halyқtardyң tynyshtyғyn saқtap, eki jaққa da tıimdi kommertsııalyқ jұmystardyң қaýipsizdigin қamtamasyz etý maқsatynda, Or өzeniniң Jaıyққa құıarlyғyndaғy mekenge қala salýdy ұıғardyқ», - delingen.75 jyl bұryn (1934) Almatyda halyқ өneri өkilderiniң birinshi bүkil қazaқstandyқ sleti bastaldy. Maýsymnyң 15-ine deıin sozylғan sletke Jambyl, Kenen, Үmbetәli sekildi aқyndar қatysty.40 jyl bұryn (1969) Қazaқstandaғy Jalaңashkөl, Tasty maңaıyndaғy (bұrynғy Semeı oblysy) keңes-қytaı shekarasynda қarýly қaқtyғys boldy.13 jyl bұryn (1996) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Avtorlyқ құқyқ jәne sabaқtas құқyқtar týraly» Zaңy қabyldandy.11 jyl bұryn (1998) Astana қalasynda Қazaқstan Respýblıkasynyң jaңa astanasyn resmı tanystyrýғa arnalғan saltanatty mәjilis өtti. 1994 jyly ҚR Parlamenti otyrysynda Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev Қazaқstannyң astanasyn Almatydan Aқmolaғa kөshirý týraly ұsynys jasady. 1997 jyly қazannyң 20-ynda astanany aýystyrý týraly Jarlyққa қol қoıdy. 1998 jyly mamyrdyң 6-ynda Aқmola қalasynyң ataýy Astana bolyp өzgerdi. Maýsymnyң 10-y 2006 jylғa deıin astananyң týғan kүni retinde atap өtilip keldi. 2006 jyldan bastap shildeniң 6-sy elorda kүni retinde atap өtiledi.8 jyl bұryn (2000) Astanada Қazaқstan Respýblıkasynyң Memlekettik mұrajaıy ashyldy.6 jyl bұryn (2003) Astana ? Býrabaı baғytynda jaңa «Oқjetpes» elektrpoezi қatynaı bastady.4 jyl bұryn (2005) Astanada Elbasy Nұrsұltan Nazarbaevtyң қatysýymen Қazaқ ұlttyқ mýzyka akademııasynda organ zalynyң ashylý saltanaty өtti. 4 jyl bұryn (2005) Astanada Elbasy Nұrsұltan Nazarbaevtyң қatysýymen Jastar saıabaғy ashyldy. 4 jyl bұryn (2005) Astanada bes jұldyzdy «Rıksos Prezıdent Otel Astana» қonaқ үıi ashyldy. Ne bary 9 aıdyң ishinde salynyp bitken atalmysh ғımarat Rixos Group halyқaralyқ қonaқ үıler jelisi men Tүrkııanyң Sembol İnşaat kompanııasynyң Қazaқstannyң Elordasyndaғy alғashқy iri jobalarynyң biri. Қonaқ үı astananyң jaңa әkimshilik ortalyғynda halyқaralyқ әýejaıdan 12 shaқyrym jerde ornalasқan. 4 jyl bұryn (2005) Astanada jaңa ashylғan stýdentter baғy men Islam ortalyғynyң aldynda eki sýbұrқaқ kesheni ashyldy.ESІMDER80 jyl bұryn (1929) Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң mүshesi, aýdarmashy, Қazaқstannyң eңbek siңirgen өner қaıratkeri ShAKEEV Nұrғazy dүnıege keldi. Shyғys Қazaқstan oblysynda týғan. Abaı atyndaғy Қazaқ memlekettik pedagogıkalyқ ınstıtýtyn bitirgen. Eңbek jolyn «Sotsıalıstik Қazaқstan» (қazirgi «Egemen Қazaқstan») gazetiniң redaktsııasynda әdebı қyzmetker bolyp bastap, osy basylymda ұzaқ jyldar boıy bөlim meңgerýshisi, jaýapty hatshy қyzmetterin atқardy. Birneshe jyl boıy «Mektep» baspasynyң, satıralyқ «Ara-Shmel» jýrnalynyң, Қazaқ KSR Baspa, polıgrafııa jәne kitap saýdasy isteri jөnindegi memlekettik komıtettiң bas redaktory jәne osy komıtettiң alқa mүshesi, «Қazaқ sovet entsıklopedııasynyң» jaýapty hatshysy, «Kitap jarshysy» gazetiniң bas redaktory boldy. Қalamgerdiң ocherkteri 1965 jyly «Meniң tanystarym» degen atpen jeke kitap bolyp jaryқ kөrdi. Kөrkem әdebıet, baspasөz mәselelerine, til mәdenıetine arnalғan әdebı syn, problemalyқ maқalalary «Jýrnalıst jәne өmir», «Til mәdenıeti jәne baspasөz» kitaptarynda jarııalandy. Kөrkem aýdarma salasynda N.Gogoldiң, I.Týrgenevtiң, N.Tıhonovtyң shyғarmalaryn, armıan jazýshysy Nar-Dostyң, vengr jazýshysy T.Derıdiң, bolgar jazýshysy S.Prodevtiң, үndi jazýshysy K.Chandrdyң әңgime-povesterin, moldovan jazýshysy A.Lýpannyң «Taң sәri» romanyn, N.Leskovtyң taңdamaly shyғarmalaryn қazaқ tiline tәrjimalady. Қazaқ KSR Joғarғy Keңesiniң Құrmet gramotasymen, «Tyң jerlerdi ıgergeni үshin» medalimen marapattalғan. 65 jyl bұryn (1944) sýretshi, Қazaқstan Sýretshiler odaғynyң mүshesi ARALBAEV Jolaman Aralbaıұly dүnıege keldi. Batys Қazaқstan oblysynda týғan. Almaty kөrkemsýret ýchılışesin bitirgen. Aқjaıyқ aýdanynyң Býdrın orta mektebinde mұғalim, Oral қalasynda sýretshi bolғan. Birneshe ret kөrmelerge қatysқan. «Isataı-Mahambet», «Қonaқ kүtý», «Aýyldaғy үılený toıy», «Taң», «Қalyңdyқ», taғy basқa da belgili týyndylardyң avtory. 60 jyl bұryn (1949) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң Іs basқarýshysy, ekonomıka ғylymynyң kandıdaty ҚALMYRZAEV Sarybaı Sұltanұly dүnıege keldi. Jambyl oblysynda týғan. Mәskeý ekonomıka-statıstıka ınstıtýtyn, KSRO Mınıstrler Keңesi janyndaғy Halyқ sharýashylyғy akademııasyn bitirgen. Қazaқ KSR Statıstıka jөnindegi memlekettik komıteti tөraғasynyң orynbasary, Қazaқstan Respýblıkasy Memlekettik mүlik komıteti tөraғasynyң orynbasary, Қazaқstan Respýblıkasy Memlekettik mүlikti basқarý jөnindegi memlekettik komıtetiniң tөraғasy, Қazaқstan Respýblıkasy Қarjy mınıstrliginiң departament dırektory қyzmetterin atқarғan. 1997-1998 jәne 1999-2002 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiliginiң basshysy. 1998-1999 jyldary ? Jambyl oblysynyң әkimi. 2002-2003 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiligi basshysynyң orynbasary. 2003-2004 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң Іs basқarýshysy. 2004-2008 jyldary ? Ekonomıkalyқ қylmysқa jәne sybaılas jemқorlyққa қarsy kүres agenttiginiң tөraғasy. Қazirgi қyzmetinde 2008 jyldan bastap isteıdi. «Parasat», «Құrmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan. MAÝSYMNYҢ 11-І, BEISENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR415 jyl bұryn (1594) Tәýekel han jibergen қazaқ elshiligi Mәskeýge bardy. Patsha үkimeti Kөshim hanmen қaқtyғysyp қala bergen soң, taғy da өzine odaқtas izdeı bastady. Ol odaқtas Reseımen vassaldyқ қatynasқa tүsken қazaқ jeri ғana bola alatyn edi. Bұl kezde Қazaқstanғa Bұқar handyғy қaýip tөndire bastaғan bolatyn. Sondyқtan da bұl odaқtastyқ eki jaққa da tıimdi edi.91 jyl bұryn (1918) «Alash» қazaқ ұlttyқ қozғalysy keңes үkimetiniң Қazaқstan aýmaғyndaғy barlyқ dekretterin zaңsyz dep jarııalady.18 jyl bұryn (1991) Қazaқstan Respýblıkasynyң Jaңa ekonomıkalyқ құrylymdardy қoldaý jәne monopolııalyқ қyzmetti shekteý memlekettik komıteti құryldy. Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң 1993 jylғy қaңtardyң 11-indegi Jarlyғymen atalmysh komıtet Қazaқstan Respýblıkasynyң Monopolııaғa қarsy saıasat jөnindegi memlekettik komıteti bolyp қaıta құryldy. 17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң «Қazaқstan Respýblıkasynyң әskerı soty jәne әskerı prokýratýra organdary týraly» қaýlysy қabyldandy.10 jyl bұryn (1999) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Bilim týraly» Zaңy jarııalandy.8 jyl bұryn (2001) Elbasy Nұrsұltan Nazarbaev Elordadaғy jaңa nysandar: Esil өzeni үstimen өtetin avtomobıl kөpirinde, «Master» құrylys materıaldar ortalyғynda, Қazaқ memlekettik zaң akademııasynyң fılıalynda boldy.7 jyl bұryn (2002) Elbasy Nұrsұltan Nazarbaev Soltүstik Қazaқstan oblysynyң Tselınnyı aýdanyn Ғabıt Mүsirepov atymen ataý týraly Jarlyққa қol қoıdy.5 jyl bұryn (2004) Elbasy Nұrsұltan Nazarbaev «Қazaқstan Respýblıkasynda tұrғyn үı құrylysyn damytýdyң 2005-2007 jyldarғa arnalғan memlekettik baғdarlamasy týraly» Jarlyққa қol қoıdy.ESІMDER70 jyl bұryn (1939-2000) kınooperator, kınorejısser, KSRO Kınematografıster odaғynyң mүshesi BAIҰZAҚOV Almas Hasenұly dүnıege keldi. Ol «Sovettik Қazaқstan» kınojýrnaly үshin 100-den asa sıýjet, 20-dan asa fılm tүsirdi. Olardyң kөpshiligi bүkilodaқtyқ kınofestıvaldarda jүldeli oryndarғa ıe bolyp, jaқsy baғasyn aldy. Kınopýblıtsıstıkanyң ozyқ үlgisi bolyp tabylatyn өziniң kөptegen hronıkalyқ-derekti fılmderine eliniң tarıhy men eline eleýli azamattardyң ғұmyryn arқaý etti. A.Baıұzaқov «Sәken Seıfýllın. Өmiri men өneri», L.Mırzoıan týraly «Partııa men halyққa jaý bolғan joқ», chekıst S.Jaқypov týraly «№ 0239-shy istiң paraқtary» atty fılmder tүsirdi.70 jyl bұryn (1939) medıtsına ғylymynyң doktory, professsor OMAROV Tarıh dүnıege keldi. Almaty oblysynda týғan. Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtyn, Mәskeýdegi Týberkýlez aýrýlary ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. Ol Қazaқ týberkýlez ғylymı-zertteý ınstıtýtynda, Mәskeýdegi Týberkýlez aýrýlary ғylymı-zertteý ınstıtýtynda jұmys istegen. Ғalymnyң 200-den astam ғylymı jarııalanymy jaryқ kөrgen. 145 jyl bұryn (1864-1949) nemis kompozıtory әri dırıjeri, Berlındegi Өner akademııasynyң mүshesi, opera jәne sımfonııa dırıjerleriniң kөrnekti өkilderiniң biri ShTRAÝS Rıhard dүnıege keldi. Ol F.Lıst pen G.Berlıozdyң baғdarlamalyқ sımfonızmi dәstүrin, R.Vagnerdiң orkestrlik tәsilin odan ary damytty. Onyң sımfonııalyқ shyғarmalary beıneli mýzyka tilimen әri өtkir beıneleý tәsilimen erekshelenedi. Shtraýs ? 14 operanyң, 4 sımfonııanyң, 6 baғdarlamalyқ sımfonııalyқ poemanyң, kontsertterdiң, kameralyқ aspaptyқ shyғarmalardyң, hor, әnderdiң avtory. MAÝSYMNYҢ 12-SІ, JҰMADүnıejүzilik balalar eңbegin paıdalanýғa қarsylyқ kүni. 2002 jylғy maýsymnyң 3-20-y aralyғynda өtkizilgen Halyқaralyқ Eңbek Ұıymy sessııasynyң Bas konferentsııasy sheshimi boıynsha jyl saıyn atap өtiledi.Reseı Federatsııasynyң Memlekettik meıramy ? Reseı kүni (1990). 17 jyl bұryn (1990) RKFSR halyқ depýtattary sezi Reseı Federatsııasynyң memlekettik tәýelsizdigi týraly Deklaratsııa қabyldady. Қazaқstan Respýblıkasy men Reseı Federatsııasy arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy қazannyң 21-de ornatyldy. Қazaқstan Respýblıkasynyң Reseıdegi Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi ? Jaқsybekov Әdilbek. Reseı Federatsııasynyң Қazaқstandaғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi ? Bocharnıkov Mıhaıl Nıkolaevıch.Fılıppın Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy ? Tәýelsizdik kүni (1898). Tynyқ mұhıtynyң batys bөliginde Malaı arhıpelagynyң bөligi bolyp tabylatyn Fılıppın araldarynda ornalasқan memleket. Oңtүstiginde Sıbýıan (Tselebeskıı), shyғysynda Fılıppın, batysynda Oңtүstik Қytaı teңizimen shektesedi. Memleket 7100-den astam aralda қonys tepken. Olardyң irileri Lýson, Mındanao, Samar, Negros, Palavan, Panaı, Mındoro, Leıte, Sebý, Bohol, Masbate araldary, қalғandarynyң aýmaғy shaғyn. Әkimshilik jaғynan 74 provıntsııaғa bөlinedi. Astanasy ? Manıla қalasy. Resmı tili ? pılıpıno jәne aғylshyn tilderi. Aқsha birligi ? fılıppın pesosy. Eldi Prezıdent basқarady. Joғarғy zaң shyғarýshy organy Senat jәne Өkilder palatasynan tұratyn eki palataly parlament ? Kongress. Joғarғy atқarýshy organy ? Үkimet. Қazaқstan Respýblıkasy men Fılıppın Respýblıkasy arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy naýryzdyң 25-de ornatyldy. Fılıppın Respýblıkasynyң Қazaқstandaғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi ? Ernesto Vılıarıka Lıamas.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR155 jyl bұryn (1854) Sibir қyrғyzdarynyң (қazaқtar) aımaғy құryldy. Onyң құramyna Kөkshetaý, Atbasar, Aқmola, Қarқaraly aýdandary kirdi. Қazaқstanda 1867-1868 jyldary jүrgizilgen reformalardan keıin taratyldy.145 jyl bұryn (1864) orys әskerleri Tүrkistandy aldy. Osy ұrys kezinde polkovnık N.Verevkınniң bұıryғymen қasıetti Қoja Ahmet ıAssaýı kesenesi atқylanyp, keshenniң қabyrғalary edәýir zaқymdandy. 123 jyl bұryn (1886) «Tүrkistan өlkesin basқarý týraly» ereje shyқty.85 jyl bұryn (1924) RK(b)P Ortalyқ Komıtetiniң Saıası Bıýrosy «Orta Azııa respýblıkalaryn (Tүrkistandy, Bұhardy, Horezmdi) ұlttyқ mejeleý týraly» қaýly қabyldady. Өlke halyқtarynyң tilegin eskere kelip, Tүrikmen men Өzbek KSR-leri құryldy. Tүrkistannyң қazaқtary tұratyn aýdandaryn Қyrғyz (Қazaқ) AKSR-men biriktirý, RKFSR құramynda Қara Қyrғyz (қyrғyz) avtonomııaly oblysyn, Өzbek KSR-niң құramynda Tәjik avtonomııaly oblysyn құrý қajet dep tabyldy.75 jyl bұryn (1934) Қazaқstan jazýshylarynyң 1-shi sezi bastaldy.52 jyl bұryn (1957) Қazaқ KSR Joғarғy Keңesi Tөralқasynyң Jarlyғymen Ekibastұzkөmir eldi-mekeniniң aty Ekibastұz қalasy bolyp өzgerdi. 17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy men Italııa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornady.9 jyl bұryn (2000) Almatyda jazýshy Sәbıt Mұқanovtyң eskertkishi ashyldy.ESІMDER80 jyl bұryn (1929-2001) jazýshy, aýdarmashy, өlketanýshy, Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң mүshesi ҚOJABEK Baıұzaқ Rahymұly dүnıege keldi. Almaty oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1947-1949 jyldary ? «Kommýnıst» jýrnalynyң қyzmetkeri. 1949-1967 jyldary ? Қazaқ KSR Teledıdar jәne radıohabarlary jөnindegi memlekettik komıtetiniң tilshisi, redaktory, Әdebıet-dramatýrgııa redaktsııasynyң bas redaktory, Қazaқ teledıdarynyң bas redaktory, komentatory, «Қazaқfılm» kınostýdııasynyң aғa ғylymı redaktory. 1967-1968 jyldary ? Қazaқ KSR-iniң Baspa, polıgrafııa jәne kitap saýdasy jөnindegi memlekettik komıtetiniң bөlim bastyғy. 1968-1989 jyldary ? Қazaқ keңes entsıklopedııasynyң redaktsııa meңgerýshisi. 1992-2001 jyldary jeke menshik «Atatek» baspasynyң dırektory қyzmetin atқarғan. Қalamgerdiң «Tarıhı tanym», «Қazaқııa», «Mұhammed Haıdar Dýlatı», t.b. kitaptary jaryқ kөrgen. Kөrkem aýdarma salasynda M.Kalmannyң «Besterts қorғany» romanyn, Sh.Ýәlıhanovtyң «Sot reformasy týraly jazbasyn», S.Kýrılovtyң «Týndrada kezdesemiz» povesin, Ý.Tekkereıdiң «Kүıki tirliktiң jәrmeңkesi» romanyn, Mұhammed Babyrdyң «Babyrnamasyn» қazaқ tiline tәrjimalaғan. 70 jyl bұryn (1939) sýretshi, Қazaқstan Sýretshiler jәne Jýrnalıster odaқtarynyң mүshesi ӨTEMІSOV Salamat dүnıege keldi. Batys Қazaқstan oblysynda týғan. Oral pedagogıkalyқ ınstıtýtyn, Almaty қalasyndaғy sýretshiler ýchılışesin bitirgen. 1963-1968 jyldary Chapaev selosynda orys mektebinde mұғalim boldy. 1971-1975 jyldary Shymkent mәdenıet ınstıtýtynda, Almaty polıtehnıkalyқ ınstıtýtynyң arhıtektýralyқ fakýltetinde қyzmetter atқarғan. 1980-1986 jyldary Atyraý қalasyndaғy Batys Қazaқstan aımaқtyқ Sýretshiler odaғyn basқardy. Alғashқy jeke kөrmesi 1982 jyly Býdapesht қalasynda ashyldy. Onyң «Shaңyraқ», «HH ғasyr», «Dala әýeni», «Edildiң boıy en toғaı», «Mahambet aқyn jәne қolbasshy», «Narynқұm» atty týyndylary joғary baғalandy. Өtemisovtiң jұmystary shet elderdiң kөrkemsýret kөrmelerine қoıyldy. 50 jyl bұryn (1959) Қaraғandy oblysy әkiminiң orynbasary ӘBDІKEROV Rysқalı Қalıaқbarұly dүnıege keldi. Қaraғandy oblysynda týғan. Қaraғandy memlekettik ýnıversıtetin, BLKJO Ortalyқ komıteti janyndaғy Joғary komsomol mektebin, Almaty saıasattaný jәne basқarý ınstıtýtyn, Jezқazғan agrotehnıkalyқ kolledjin bitirgen. Қazaқstan Jastar odaғy Jezқazғan oblystyқ komıtetiniң nұsқaýshysy, Aғadyr aýdandyқ atқarý komıteti tөraғasynyң, әkimdigi basshysynyң, әkiminiң orynbasary қyzmetterin atқarғan. 2005-2006 jyldary ? Қaraғandy қalasy әkiminiң әleýmettik mәseleler jөnindegi orynbasary. 2006-2007 jyldary ? Қaraғandy oblysy Ұlytaý aýdanynyң әkimi. 2007-2008 jyldary ? Қaraғandy oblysy Shet aýdanynyң әkimi. Қazirgi қyzmetinde 2008 jyldan bastap isteıdi.45 jyl bұryn (1964) Almaty oblysy Alakөl aýdanynyң әkimi ҚARASAEV Baғdat Ivanұly dүnıege keldi. Almaty oblysynda týғan. Almaty temir jol kөligi ınjenerleri ınstıtýtyn bitirgen. Eңbek jolyn mұғalimdikten bastap, «Alakөl-Agro» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi dırektorynyң orynbasary, dırektory қyzmetterin atқarғan. 2001-2002 jyldary ? «TSC-Agro» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiң aımaқtyқ dırektory, «Taý-Samal Ltd.» kompanııasy jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiң dırektory. 2002-2004 jyldary ? «Қaıyңdy» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiң dırektory, Almaty oblysy әkiminiң orynbasary. Қazirgi қyzmetinde 2004 jyldan bastap isteıdi. Medalmen marapattalғan.85 jyl bұryn (1924) Amerıkanyң memleket қaıratkeri, AҚSh-tyң 41-shi prezıdenti BÝSh Djordj (үlkeni) dүnıege keldi. Ol mұnaı bıznesiniң mүddesin bildirýshi өkil retinde өziniң saıası mansabyn respýblıkalyқ partııadan bastady. Býsh ishki saıasatta ? nashaқorlyқpen kүresýge, jaңa amerıkandyқ mektep құrý jobasyn engizýge, syrtқy saıasatta ? halyқaralyқ қaýymdastyқty kүsheıtýge, Parsy shyғanaғyndaғy daғdarysty retteýge ұmtyldy. Býsh prezıdent bolғan kezeңde AҚSh alғashқylardyң biri bolyp Қazaқstan Respýblıkasynyң tәýelsizdigin tanyp, dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatty. 1992 jyly alғash ret eki memleket arasynda saýda jөnindegi kelisimge, ıadrolyқ қarýdy taratpaý jөnindegi kelisim-shartқa қol қoıyldy. MAÝSYMNYҢ 13-І, SENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR85 jyl bұryn (1924) Orynborda қazaқ ғalymdarynyң 1-shi sezi bastaldy. Maýsymnyң 18-ne deıin deıin sozylғan bұl jıynda қazaқ folkloryn jınaý, zertteý týraly қaýly қabyldandy.15 jyl bұryn (1994) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң Jarlyғymen Energetıka jәne janar-jaғarmaı resýrstary mınıstrliginiң negizinde Mұnaı jәne gaz өndirisi mınıstrligi құryldy. 1997 jyly naýryzdyң 4-inde Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң Jarlyғymen mınıstrlik taratylyp, is jүrgizý jәne mүlkin basқarý өkilettigi Қazaқstan Respýblıkasy Energetıka jәne mıneraldyқ resýrstar mınıstrligine berildi.13 jyl bұryn (1996) Elbasy N.Ә.Nazarbaevtyң Jarlyғymen energetık, tehnıka ғylymynyң doktory, professor, Қazaқ KSR ҒA-nyң akademıgi, Қazaқ KSR-iniң eңbek siңirgen ғylym қaıratkeri, Қazaқ KSR Memlekettik syılyғynyң laýreaty Shafık Shөkınge «Halyқ қaһarmany» ataғy berildi.13 jyl bұryn (1996) Islam damý banki prezıdenti Ahmed Mұhammed Әlı bastaғan delegatsııa resmı saparmen Қazaқstanғa keldi. 11 jyl bұryn (1998) Germanııada Қazaқstannyң mәdenı kүnderi bastaldy.8 jyl bұryn (2001) Almatyda I respýblıkalyқ «Bөbek» shaқyrady» festıvali өtti.ESІMDER85 jyl bұryn (1924) kıno isin ұıymdastyrýshy, kınematografııa salasynyң үzdigi, KSRO Kınematografıster odaғynyң mүshesi BOShAEV Іzet dүnıege keldi. Ol 1959 jyldan bastap, zeınet demalysyna shyққanғa deıin Sh.Aımanov atyndaғy «Қazaқfılm» kınostýdııasynyң kıno isin ұıymdastyrdy. Ұlttyқ kıno salasynyң «Қyz Jibek», «Artymyzda Moskva», «Atamannyң aқyry», «Қan men ter» sııaқty joғary deңgeıdegi fılmderiniң dırektory boldy.65 jyl bұryn (1944) Қ.Sәtbaev atyndaғy Қazaқ ұlttyқ tehnıkalyқ ýnıversıtetiniң kafedra meңgerýshisi, geologııa-mıneralogııa ғylymdarynyң doktory, professor, Қazaқstan Respýblıkasy Mıneraldyқ resýrstar akademııasynyң akademıgi SEIІTOV Nәsipқalı dүnıege keldi. Atyraý oblysynda týғan. Қazaқ polıtehnıkalyқ ınstıtýtyn bitirgen. Қazaқstan Ғylym akademııasy Geologııa ғylymdary ınstıtýtynyң aғa ınjeneri, kishi ғylymı қyzmetkeri, ғalym hatshysy, jetekshi ғylymı қyzmetkeri, dırektordyң orynbasary, zerthana meңgerýshisi, bas ғylymı қyzmetkeri bolғan. 1996-2000 jyldary Abaı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ pedagogıkalyқ ýnıversıteti eltaný jәne әleýmettik geografııa kafedrasynyң meңgerýshisi қyzmetin atarғan. Қazirgi қyzmetinde 2000 jyldan bastap isteıdi. Ғalymnyң 120-dan astam ғylymı jәne oқý-әdistemelik eңbekteri jaryқ kөrgen.55 jyl bұryn (1954) Қazaқstan Respýblıkasy prokýratýrasynyң құrmetti қyzmetkeri BEKBOSYNOV Sabyrjan Mәdıұly dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. Almaty құrylys tehnıkýmyn, Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Almaty oblysy Іle aýdandyқ prokýratýrasynyң tergeýshisi, oblystyқ prokýratýranyң aғa tergeýshisi, aýdan prokýrorynyң orynbasary қyzmetterin atқarғan. 1992-1996 jyldary ? Almaty oblysy Қaskeleң aýdanynyң prokýrory. 1996-1997 jyldary ? Memlekettik tergeý komıtetiniң Almaty oblysy boıynsha basқarmasy bastyғynyң orynbasary. 1997-1998 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasynyң bөlim bastyғy. 1998-1999 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Қaýipsizdik keңesi hatshylyғynyң sektor meңgerýshisi. 1999-2003 jyldary ? Astana қalasy prokýrorynyң orynbasary, birinshi orynbasary. 2003-2006 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң Әdilet vıtse-mınıstri. 2006 jyldan bastap Қazaқstan Respýblıkasy Қarjy mınıstrligi Tөlem қabileti joқ boryshkerlermen jұmys isteý jөnindegi komıtetiniң tөraғasy қyzmetin atқarady. «Astana», «Eren eңbegi үshin», «Tәýelsizdikke 10 jyl» medaldarymen marapattalғan. MAÝSYMNYҢ 14-І, JEKSENBІҚan donorlarynyң dүnıejүzilik kүni. 2005 jylғy mamyrda өtken Bүkilәlemdik densaýlyқ saқtaý assambleıasynda әlem densaýlyқ saқtaý mınıstrleri өz erkimen қan tapsyrýdy қoldaý týraly өtinishti қabyldady. Bүkilәlemdik қan tapsyrýshy kүnin jyl saıyn maýsymnyң 14-inde өtkizip tұrýғa қarar қabyldady.Amerıka baıraғy kүni. 1777 jyly Құrlyқaralyқ kongress Amerıkanyң barlyқ tәýelsiz shtattarynyң resmı týy retinde jұldyzdy-jolaқty baıraқty bekitti. Amerıka baıraғy kүni 19 ғasyrdyң 80-shi jyldarynan bastap atalyp өtilgenimen, tek 1949 jyly Prezıdent Trýmen Kongress aktisine қol қoıғannan keıin resmı merekeler kүntizbesine kirdi.Kүıinish pen sүıinish kүni (Lıtva). 1941 jyldyң dәl osy kүni Lıtva halқyn Sibirge jer aýdarý bastaldy.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR14 jyl bұryn (1995) Almatyda, Ғalymdar үıinde Қanysh Sәtbaev atyndaғy halyқaralyқ қordyң ashylý saltanaty boldy. Қor prezıdenti bolyp aқyn Kәkimbek Salyқov saılandy.12 jyl bұryn (1997) Islamabad қalasynda Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Ә.Nazarbaevtyң «Ғasyrlar toғysynda» kitabyn tanystyrý rәsimi boldy.9 jyl bұryn (2000) Tүrkistanda Қoja Ahmed ıAssaýı atyndaғy halyқaralyқ қazaқ-tүrik ýnıversıteti jaңa kesheniniң irge tasy қalandy.ESІMDER65 jyl bұryn (1944) «Almaty» ұlttyқ holdıngtik kompanııasynyң prezıdenti, Қazaқstan құrylysshylary қaýymdastyғynyң tөraғasy, Қazaқstannyң құrmetti ınjeneri, BҰҰ Bas Keңesi mәrtebesi janyndaғy Halyқaralyқ aқparattandyrý akademııasynyң akademıgi, akademııanyң Almaty bөlimshesiniң vıtse-prezıdenti, Қazaқtyң sәýlet-құrylys akademııasynyң құrmetti professory, қamқorshylar keңesiniң mүshesi ERMEGIıAEV Amangeldi Dinұly dүnıege keldi. Almaty oblysynda týғan. V.Kýıbyshev atyndaғy Mәskeý ınjenerlik-құrylys ınstıtýtyn bitirgen. «Almatyoblaýyrқұrylys» tresiniң aғa proraby, bas ınjeneri, basқarýshysy, Almaty қalalyқ atқarý komıteti tөraғasynyң orynbasary қyzmetterin atқarғan. 1989-1990 jyldary ? Қazaқ KSR Memlekettik құrylys komıteti tөraғasynyң orynbasary ? «Almatyқұrylys» құrylys birlestiginiң bastyғy. 1990-1993 jyldary ? KSRO Mınıstrler keңesi janyndaғy Almaty қalasyndaғy jәne Almaty oblysyndaғy құrylys boıynsha bas aýmaқtyқ basқarmanyң bastyғy ? Қazaқ KSR Mınıstri, «Almatyқұrylys» kontserniniң prezıdenti. Қazirgi қyzmetinde 1993 jyldan bastap isteıdi. «Halyқtar dostyғy» ordenimen, «Mәdenı jәne gýmanıtarlyқ salalardaғy қaıyrymshylyқ jәne demeýshilik қyzmeti үshin» Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң Құrmet dıplomymen, «Akademık I.ıÝzvıshın» altyn medalimen, BҰҰ Generaldyқ konsýltatıvtik statýsyndaғy Halyқaralyқ aқparat akademııasynyң «Dүnıejүziniң aқparatshylary tandaýlysy - 2002» Halyқaralyқ konkýrsy jүldesiniң altyn medalimen marapattalғan.50 jyl bұryn (1959) «ҚazҚұrylysServıs» MGҚK» aktsıonerlik қoғamy bas dırektorynyң құrylys jөnindegi birinshi orynbasary ShAIDAROV Sergeı Nıkolaevıch dүnıege keldi. Bashқұrtstanda týғan. Ýfa mұnaı ınstıtýtyn bitirgen. 1988-1997 jyldary ? KSRO «Norılskgazөnerkәsip» өndiristik birlestigi jelilik paıdalaný қyzmetiniң bastyғy, құrylys aғynynyң bas ınjeneri. 1997-2003 jyldary ? «ҚazMұnaıgaz» ҰK» AҚ «ҚazҚұrylysServıs» JAҚ departamentiniң menedjeri, bas menedjeri, Sapa jәne tehnıkalyқ saıasat departamentiniң dırektory. 2003 jyldan bastap «ҚazMұnaıGaz» ҰK» AҚ «ҚazҚұrylysServıs» JAҚ bas dırektorynyң keңesshisi, dırektory қyzmetterin atқarғan. «Eren eңbegi үshin», «Қazaқstan Respýblıkasynyң Tәýelsizdigine 10 jyl» medaldarymen marapattalғan.