QazAqparat-Anons: maýsymnyń 1-i men 7-si aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
ҮKІMETMaýsymnyң 1-inde Үkimettiң selektorlyқ keңesi өtedi. Maýsymnyң 1-inde Іshki ister jәne Syrtқy ister mınıstrlikterinde aptalyқ brıfıngter өtedi. PARLAMENTMaýsymnyң 1-inde Parlament Mәjilisinde Үkimet saғaty өtedi. Қazaқstan Respýblıkasynyң Kөlik strategııasynyң jүzege asyrylý barysyna arnalғan jıynda kөlik jәne kommýnıkatsııa mınıstri Әbilғazy Құsaıynov baıandama jasaıdy. ҚOҒAMElimizde 2009 jylғy aқpannyң 17-si men shildeniң 1-i aralyғynda shaғyn jәne orta kәsipkerlik sýbektilerin tekserýge moratorıı jarııalandy.Maýsymnyң 1-inen bastap tamyzdyң 15-ine deıin Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң «Bolashaқ» halyқaralyқ stıpendııasyn taғaıyndaý konkýrsyna қatysý үshin құjattar қabyldanady. Құjattardy «Halyқaralyқ baғdarlamalar ortalyғy» AҚ Astana jәne Almaty қalalarynda senbi men jeksenbiden basқa kүnderi saғat 9.00-den 17.00-ge қabyldaıdy. Eskertý: 2009 jylғy maýsymnyң 1-i men 30-y aralyғynda Almaty қalasynda tek өz betimen ynta bildirgen үmitkerlerdiң құjattary қabyldanady. Poshta arқyly jiberilgen құjattar қabyldanbaıdy.ASTANA
Maýsymnyң 1-inde elordalyқ mәdenıet jәne demalys saıabaғynda Balalardy қorғaý kүnine arnalғan merekelik baғdarlama өtedi. Merekege M.Өtemisov atyndaғy Oқýshylar saraıy men қala mektepteriniң өner ұjymdary қatysady. Maýsymnyң 1-inde Astananyң Saryarқa aýdanyndaғy mүmkindikteri shekteýli balalarғa үı jaғdaıynda әleýmettik kөmek kөrsetý bөliminiң bazasynda «Үmit» shaғyn ortalyғy ashylady. Maýsymnyң 1-inde «Nұr Otan» HDP Hatshysy S.N.Gromov, Eңbek jәne halyқty әleýmettik қorғaý mınıstri G.N.Әbdihalyқova «Svetoch» jekemenshik balalar үıine barady. Maýsymnyң 1-inde Oқýshylar saraıynda Eýrokomıssııanyң Қazaқstandaғy Өkildiginiң basshysy balalar sýretteri baıқaýynyң fınalısterine dıplomdar tabys etedi. Maýsymnyң 1-inde Tұңғysh Prezıdent mұrajaıynda asfaltta sýret salýdan өtken қalalyқ baıқaýdyң jeңimpazdaryn marapattaý rәsimi өtedi. Maýsymnyң 1-inde Ұlttyқ akademııalyқ kitaphanada «Қazaқstan jazýshylary ? balalarғa» dep atalatyn merekelik shara өtedi. Maýsymnyң 2-si kүni ҚR Ұlttyқ қaýipsizdik komıtetiniң tөraғasy Amangeldi Shabdarbaevtyң nұsқaýy boıynsha «Қazatomөnerkәsip» AҚ laýazymdy tұlғalaryna қatysty қylmystyқ is tөңiregindegi jaғdaı boıynsha baspasөz mәslıhaty өtkiziledi. ALMATY Mamyrdyң 28-i men maýsymnyң 1-i aralyғynda Almatyda HI «Boztorғaı» balalar shyғarmashylyғynyң halyқaralyқ konkýrsy өtedi. Konkýrs jyldaғydaı Almaty қalasynyң Ortalyқ demalys saıabaғyndaғy ashyқ alaңda bolady. Bıylғy jyly sharaғa barlyқ aımaқtardan jәne Қyrғyzstan, Өzbekstan, Reseı, Lıtva, Қytaı, Bolgarııa elderinen shamamen 700 jas әnshiler, bıshiler, halyқtyқ әnderdi oryndaýshylar қatysady.Mamyrdyң 31-i men maýsymnyң 3-i aralyғynda Almatyda Belarýs Respýblıkasy kәsipkerleriniң sapary өtip, maýsymnyң 1-i kүni қazaқ-belarýs ekonomıkalyқ forýmy boladyMaýsymnyң 1-inde қalalyқ №15 aýrýhanada «Nұr Otan» partııasy ? balalarғa» dep atalatyn қaıyrymdylyқ sharasy өtedi. Maýsymnyң 1-inde «Қazқұrylysservıs» kompanııasy mүgedek balalarғa arnalғan қaıyrymdylyқ sharasyn өtkizedi. Maýsymnyң 1-inde Respýblıka saraıynyң aldyndaғy alaңda «Meıirim» jұldyzdardy jaғady» balalar shyғarmashylyғy festıvali ashylady.
AIMAҚATYRAÝ
Maýsymnyң 1-inde Atyraýda «Nұr Otan» HDP Atyraý қalalyқ jәne oblystyқ fılıaldarynyң ұıymdastyrýymen «Baldyrғan bolashaқ» atty қaıyrymdylyқ aktsııasy өtedi.
ҚYZYLORDAMaýsymnyң 3-inde «Nұr Otan» HDP Қyzylorda oblystyқ fılıalynyң ұıymdastyrýymen partııa fılıalynyң mәjilis zalynda «Jastar otbasylyқ өmirdi қalaı oılaıdy?» taқyrybynda dıspýt өtkiziledi.
TALDYҚORҒANMaýsymnyң 5-inde Taldyқorғanda «Nұr Otan» halyқtyқ demokratııalyқ partııasy Almaty oblystyқ fılıaly Saıası Keңesiniң keңeıtilgen otyrysy өtkiziledi. Kүn tәrtibinde Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti «Nұr Otan» halyқtyқ demokratııalyқ partııasynyң tөraғasy N.Ә.Nazarbaevtyң «Nұr Otan» partııasynyң kezekten tys HІІ sezinde sөılegen sөzinen týyndaıtyn oblystyқ partııa ұıymynyң mindetterin jүzege asyrý mәseleleri talқylanady. PAVLODAR
Maýsymnyң 1-i ? Balalardy қorғaýdyң halyқaralyқ kүni pavlodarlyқ jetkinshekter қoғamdyқ kөliktermen tegin jүretin bolady. Қoғamdyқ kөlik kәsiporyndarynyң ұjymdary mereke kүni bala-shaғanyң tegin jol jүrýin ұıymdastyrý týraly nұrotandyқtardyң ұsynysyn biraýyzdan қoldady. Maýsymnyң 1-i kүni saıabaқtar men demalys oryndary, mұrajaılar men teatrlar, Oқýshylar saraıy men sport alaңdary balalardy kүtedi - ol jerlerde balalar үshin қyzyқty oıyndar, konkýrstar, kontsertter men қoıylymdar ұıymdastyrylady.
--------------------------------------------------------------------------------------------------
ATAÝLY KҮNDER, ELEÝLІ OҚIҒALAR
MAÝSYM AIYNDA:55 jyl bұryn (1954) Rýdnyı қalasynda Sokolov-Sarybaı ken baıytý өndiristik birlestigi құryldy. 1957 jyly Sokolov, 1960 jyly Sarybaı kenishiniң birinshi kezeңi iske қosyldy. Onyң құramyna Sarybaı, Қashar, Қorjykөl ashyқ temir kenishteri men Sokolov jerasty kenishi kiredi.16 jyl bұryn (1993) Aқmolada Қazaқstandaғy ekinshi halyқaralyқ telefon stansysynyң jәne 120 shaқyrymdyқ talshyқty-optıkalyқ baılanys jelisin salý boıynsha «Doıche BýndesTelekom» fırmasymen Қazaқstan-nemis kәsipornyn құrý týraly kelisim-shartқa қol қoıyldy. 14 jyl bұryn (1995) «ATF banki» aktsıonerlik қoғamynyң negizi қalandy. Ol kezde Қazaқstan Respýblıkasy Ұlttyқ bankine «Almaty saýda-қarjy banki» jabyқ aktsıonerlik қoғamy degen ataýmen tirkelgen bolatyn. Қazirgi ataýymen 2003 jyldan bastap қyzmet isteıdi.6 jyl bұryn (2003) Taılandtyң Chıagmaı қalasynda өtken Azııadaғy yntymaқtastyқ dıalogy Syrtқy ister mınıstrleriniң 2-shi keңesinde Қazaқstan Respýblıkasy Oman, Shrı-Lanka jәne Kýәıt memleketterimen birge atalғan ұıymғa mүshe bolyp қabyldandy.
MAÝSYMNYҢ 1-І, DҮISENBІBalalardy қorғaýdyң halyқaralyқ kүni. Jyl saıyn өtkiziletin balalardy soғys қaýpinen қorғaý, densaýlyғyn saқtaý kүnin atap өtý 1949 jyly Әıelderdiң Halyқaralyқ demokratııalyқ federatsııasy keңesiniң sessııasynda қabyldanғan. Alғash ret 1950 jyly 51 elde atap өtildi.Jaңa Zelandııanyң memlekettik meıramy ? Patshaıymnyң týғan kүni. Maýsym aıynyң birinshi dүısenbisinde atap өtiledi.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR89 jyl bұryn (1920) Қazaқstannyң basshy sharýashylyқ organy ? Bүkilreseılik halyқ sharýashylyғy құramynda Қyrғyz (Қazaқ) өnerkәsip bıýrosy құryldy.15 jyl bұryn (1994) Almaty қalasynda jazýshy Oralhan Bөkeı tұrғan Jambyl kөshesindegi 165-shi үıge eskertkish taқta ornatyldy.15 jyl bұryn (1994) Қazaқstan Respýblıkasy Әdilet mınıstriniң bұıryғymen «Jeti jarғy» baspasy құrylyp, alғashқy dırektory bolyp Tүrikpenbaeva Dilbar Dadohanқyzy taғaıyndaldy.15 jyl bұryn (1994) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Ә.Nazarbaev AҚSh Beıbitshilik korpýsynyң Қazaқstandaғy mıssııasynyң dırektory Pol Býrnor bastaғan өkilderin қabyldady.12 jyl bұryn (1997) Frantsııada ұly қazaқ jazýshysy Mұhtar Әýezovtiң týғanyna 100 jyl tolýyna arnalғan Қazaқstan kүnderi өtti.9 jyl bұryn (2000) Balқash қalasynda «Balқash» AҚ-nyң mys қaқtamasyn shyғaratyn jaңa tsehy iske қosyldy.6 jyl bұryn (2003) «ҚazAқparat» ҰK» aktsıonerlik қoғamynyң «ELEÝLІ OҚIҒALAR, ATAÝLY KҮNDER, ESІMDER» atty kүntizbesiniң alғashқy sany jaryқ kөrdi.3 jyl bұryn (2006) Almatydaғy «Saıran» kөlinde Қazaқstandaғy eң bıik sý bұrқaғy ashyldy. Sý atқylaý tesigi 10 santımetr bolatyn jaңa bұrқaқtyң sýy 50 metr bıiktikten құlaıdy. Sekýndyna 40 lıtr sýdy osynaý bıiktikke қysymmen kөtere alatyn sýsorғy Germanııadan aldyrylғan. Aýmaғy 43 gektar keletin Saıran kөline 2 000 000 tekshemetr sý sııady. Kөldiң eң tereң tұsyna ornatylғan bұrқaқ Intelli Sports jeke kompanııasynyң қarjysyna salynғan. Joba құny AҚSh-tyң 58 myң dollaryna teң.
Sý bұrқaғy әdemiligimen қatar ys pen tүtin tұmshalaғan Almatynyң aýasyna da қolaıly әser etip, aýadaғy shaң-tozaңdy seıiltýge mүmkindik beredi.
Almatyda alғashқy sý bұrқaғy 1948 jyly ashylғan. Bүginde қalada 97 sý bұrқaғy bar. Onyң 32-si қalanyң menshiginde.30 jyl bұryn (1979) Afrıkada jaңa tәýelsiz Zımbabve memleketi (bұrynғy Rodezııa) құryldy.ESІMDER70 jyl bұryn (1939-1990) dombyrashy, daryndy kүıshi, professor, Қazaқstannyң halyқ әrtisi ҚARABALINA Baқyt Toқsanbaıқyzy dүnıege keldi.
Atyraý oblysynyң Құrmanғazy aýdanynda týғan. Almaty konservatorııasyn (қazirgi Қazaқ ұlttyқ konservatorııasy) bitirgen. Jastaıynan kүı tartyp, el arasynda tanyldy. 1960-1965 jyldary Қazaқ halyқ aspaptary orkestriniң jeke oryndaýshy-dombyrashysy boldy. 1965 jyldan Almaty konservatorııasynda ұstazdyқ қyzmet atқardy.
Onyң repertýarynda halyқ kompozıtorlarynyң shyғarmalary men shet el kompozıtorlarynyң týyndylary boldy. 1966-1973 jyldary Monғolııa, Bolgarııa, Vengrııa, Frantsııa, Polsha elderinde kontserttik saparmen bolyp, қazaқ өnerin nasıhattady. Ol Dına Nұrpeıisova týraly «Қaıran sheshem» telefılminde Dına rөlin somdady.
«Құrmet belgisi» ordenimen marapattalғan.50 jyl bұryn (1959) B.Rımova atyndaғy Almaty oblystyқ drama teatrynyң dırektory әri kөrkemdik jetekshisi, akter, Қazaқstannyң eңbek siңirgen әrtisi AHMANOV Mұrat Noıanbaıұly dүnıege keldi.
Almaty oblysynda týғan. Almaty teatr-kөrkemsýret ınstıtýtyn (қazirgi T.Jүrgenov atyndaғy Қazaқ ұlttyқ өner akademııasy) bitirgen. 1976-1984 jyldary ? Қazaқ әn-bı ansambliniң bıshisi. 1984-1993 jyldary ? Taldyқorғan oblystyқ drama teatrynyң akteri, қoıýshy-rejısseri. 1999-2001 jyldary ? Jezқazғan mýzykalyқ drama teatrynyң bas rejısseri. 2001-2005 jyldary ? Batys Қazaқstan oblystyқ drama teatrynyң bas rejısseri. 2005 jyldan Almaty oblystyқ drama teatrynyң bas rejısseri, dırektory әri kөrkemdik jetekshisi қyzmetterin atқarady.
M.Ahmanov 30-ғa tarta rөlde oınap, 20-dan astam spektakldi sahnalady. Ol қoıғan S.Asylbekovtiң «Bir tүngi oқıғa» spektakli ? 6-shy respýblıkalyқ, Ә.Tәjibaevtyң «Altyn kүmbez» tarıhı dramasy 10-shy respýblıkalyқ festıvalde bas jүlde aldy. 205 jyl bұryn (1804-1857) orys kompozıtory, orys klassıkalyқ mýzykasynyң negizin қalaýshy GLINKA Mıhaıl Ivanovıch dүnıege keldi.
Sankt-Peterbordyң Bas pedagogıkalyқ ýchılışesi janyndaғy Aқsүıekter pansıonyn bitirgen. Oқýdy bitirgennen keıin, Kavkazdy aralap, jergilikti halyқtar mýzykasymen tanysady. 1830-1834 jyldary Italııa, Avstrııa, Germanııada, 1844-1847 jyldary Frantsııada, Ispanııada, 1856 jyly Berlınde bolady. 1837-1839 jyldary Sankt-Peterbordaғy Saraı әn kapellasynyң kapelmeısteri bolyp қyzmet etedi.
M.Glınka ? orys klassıkalyқ mýzykasynyң, onyң basty janrlarynyң negizin salýshy, A.Pýshkın, V.Jýkovskıı, V.Odoevskıılerdiң ozyқ kөrkemdik үrdisterin mýzykada jalғastyrýshy. Shyғarmalaryna joғary ıdeıalylyқ, halyқtyқ realızm, mýzykanyң aıқyn ұlttyқ boıaýy sııaқty jaңashyl nyshandar tәn. Ol «Ivan Sýsanın», «Rýslan men Lıýdmıla» atty operalardyң, «Madrıdtegi tүn», «Valsfantazııa», taғy basқa orkestrlik shyғarmalardyң, «Peterbormen қoshtasý» vokaldik tsıkliniң, 80 әn, romans, arııalardyң, «Knıaz Holmskıı» tragedııasyna jazylғan mýzykanyң, basқa da týyndylardyң avtory. Onyң operalary orys өneriniң negizgi baғyttary ? halyқtyқ mýzykalyқ drama, opera-ertegi, opera-aңyzdardyң қalyptasýyna negiz boldy. Olar қaһarmandyқ-otanshyldyқ rýhymen, kesek pishinmen erekshelenedi.
MAÝSYMNYҢ 2-SІ, SEISENBІItalııa Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy ? Respýblıkanyң құrylғan kүni (1946). Italııa ? Eýropanyң oңtүstik bөliginde, Jerorta teңizi jaғalaýyndaғy Apenın tүbeginde, Sıtsılııa, Sardınııa jәne birneshe ұsaқ araldarda ornalasқan memleket. Әkimshilik jaғynan 20 oblysқa bөlinedi. Onyң beseýi Sıtsılııa, Sardınııa, Trentıno-Alto-Adıdje, Valle D´Aosta, Frıýlı-Venetsııa-Djýlııa erekshe avtonomııalyқ mәrtebege ıe. Sonymen қatar Italııa aýmaғynda tәýelsiz Vatıkan jәne San-Marıno memleketteri ornalasқan. Astanasy ? Rım қalasy. Resmı tili ? ıtalıan tili. Aқsha birligi ? eýro. Italııa ? parlamenttik respýblıka. 1948 jyly қabyldanғan Konstıtýtsııasy boıynsha eldi Prezıdent basқarady. Zaң shyғarýshy organy eki palataly parlament ? Respýblıka senaty jәne Depýtattar palatasy. Atқarýshy bılik Mınıstrler Keңesiniң қolynda.
Қazaқstan Respýblıkasy men Italııa arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy maýsymnyң 12-de ornatyldy. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR79 jyl bұryn (1930) Қazaқstan kәsipodaқtarynyң I sezi boldy.54 jyl bұryn (1955) KSRO Қorғanys mınıstrliginiң ғylymı-zertteý synaқ polıgony, қazirgi «Baıқoңyr» ғarysh aılaғynyң irge tasy қalandy. «Baıқoңyr» ғarysh aılaғy 6 mln. 227 myң gektar aýmaқty қamtıdy. Қyzylorda oblysynyң Қarmaқshy jәne Қazaly aýdandary jer kөlemin jәne zymyran tasymaldaғyshtan bөlingen bөlshekterdiң tүsý aımaқtaryn қosa eseptegende ғarysh aılaғy 4 mln. gektardan astam jerdi alyp jatyr. Bүginde ғarysh aılaғynda 15 ұshyrý қondyrғysy, 9 bastama jınaғy, 11 құrastyrý-synaý tұrқy bar. Baıқoңyrdan ұshý trassasy Aral teңizinen Kamchatka tүbegine deıin sozylyp jatyr. Baıқoңyr ғarysh alaңy 1991 jyly Қazaқstan Respýblıkasynyң ıeligine өtip, 1993 jyly Reseı Federatsııasyna 20 jylғa jalғa berildi. 2004 jyldan Қazaқstannyң ғarysh қyzmetine қatysýynyң jaңa kezeңi bastaldy. Қazaқstan men Reseı prezıdentteri қol қoıғan kelisimde «Baıқoңyr» ғarysh aılaғyn jalғa berý merzimin ұzartýmen қatar Reseı ғarysh salasynyң қoldaýymen Қazaқstannyң ғarysh jobalaryn jүzege asyrý қarastyrylғan.
Baıқoңyr keshenin paıdalanýdyң ekologııalyқ zardaptary baıқalyp, jyl saıyn Respýblıka aýmaғyna 30-35 myң tonna ýly zattar taralady.21 jyl bұryn (1988) Қazaқ KSR Joғarғy Keңesi Tөralқasynyң Jarlyғymen Mәdenıet jөnindegi memlekettik komıtet құryldy. Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң 1992 jylғy aқpannyң 7-indegi Jarlyғymen atalғan komıtet Қazaқstan Respýblıkasynyң Mәdenıet mınıstrligi bolyp қaıta құryldy.17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy Joғarғy Keңesiniң «Қazaқstan Respýblıkasy Konstıtýtsııasynyң jobasy týraly» қaýlysy қabyldandy.11 jyl bұryn (1998) Astanada Қazaқ ұlttyқ mýzyka akademııasy ashyldy. Elbasy N.Nazarbaev құrmetti қonaқ retinde қatysyp, saltanat lentasyn қıdy. Akademııaғa «ıAmaha» fırmasynyң kontserttik roıalin tabys etti. Қazaқ ұlttyқ mýzyka akademııasynyң rektory ? Қazaқstannyң halyқ әrtisi, ҚR Memlekettik syılyғynyң laýreaty, professor, Әlem әrtisi Aıman Mұsahodjaeva.11 jyl bұryn (1998) Elbasy N.Nazarbaevtyң Jarlyғymen Қazaқstan Respýblıkasynyң jaңa astanasynyң tұsaýkeser құrmetine oraı «Astana» medali belgilendi.10 jyl bұryn (1999) Astanadaғy kөshelerdiң birine alash қaıratkeri, ғalym, dramatýrg, jazýshy, jýrnalıst Қoshke Kemeңgerұlynyң (1896-1937) esimi berildi.4 jyl bұryn (2005) Londonnyң baıyrғy Southwark Cathedral kafedralyқ soborynda belgili қazaқstandyқ skrıpkashy Marat Bısenғalıevtiң basқarýyndaғy Batys Қazaқstan fılarmonııasynyң orkestri kontsert қoıdy. Kontsertte brıtandyқ өner sүıer қaýymғa қazirgi zamandaғy klassıkalyқ kompozıtor Karl Djenkınstiң jaңa týyndysy - «Rekvıem» resmı tanystyryldy. K.Djenkınstiң «Rekvıemi» қazaқstandyқ klassıkalyқ orkestrdiң Londonda әlemdegi bedeldi «EMI» kompanııasymen birlesip jazylғan alғashқy albomy. Bұl jobany jүzege asyrýғa brıtan-қazaқ қoғamy, Ұlybrıtanııadaғy Қazaқstan elshiligi jәne «Eır-Astana» ұlttyқ әýe kompanııasy қoldaý kөrsetti.85 jyl bұryn (1924) AҚSh Kongresi amerıkandyқ үndisterge azamattyқ berdi.65 jyl bұryn (1944) I.Stalın қyrym tatarlary, grek jәne armıan halқyn Қyrym men Kavkazdan KSRO-nyң Shyғys bөligine jer aýdarý týraly үkim shyғardy. ESІMDER125 jyl bұryn (1884-1953) memleket қaıratkeri JANGELDIN Әlibı Toғjanұly dүnıege keldi.
Қostanaı oblysynyң Amangeldi aýdanynda týғan. Torғaıdyң kәsiptik ýchılışesi men Қostanaıdaғy eki klastyқ orys-қazaқ ýchılışesinde bilim alғan. 1903 jyly Orynbordaғy dinı ýchılışeni bitirgen. Қazandaғy mұғalimder semınarııasynda eki jyl oқyp, 1905 jylғy revolıýtsııaғa қatysty degen aıyppen oқýdan shyғarylady. Sol jyly Mәskeýdegi dinı akademııaғa oқýғa tүsip, 1906 jyly «senimsiz stýdent» dep tanylyp akademııadan қýylady. 1909-1912 jyldary shet el halyқtarynyң tұrmys-saltymen tanysýdy maқsat etken Ә.Jangeldın Eýropa, Afrıka, Taıaý Shyғys, Azııa elderin jaıaý aralap, 1913 jyly Japonııa arқyly týғan jerge oralady.
El aralap, kınoapparatpen shet el halyқtarynyң өmiri men tұrmysyna baılanysty fılmder kөrsetip, jergilikti halyқtyң saıası saýatyn kөterýge yқpal etti. 1915 jyly Reseı kommýnıstik partııasynyң қataryna өtip, Қyrymda astyrtyn revolıýtsııalyқ қyzmet atқardy. Ol Reseı patshasynyң 1916 jylғy maýsym jarlyғyna қarsy Torғaı қazaқtarynyң kөterilisin қoldap, Torғaı қalasyn қorshaýғa қatysty.
1918 jyly Orynborda өtken Torғaı oblysy keңesteriniң 1-shi sezinde oblystyқ atқarý komıtetiniң tөraғasy, 1920 jyly қazanda өtken Қazaқ AKSR Keңesteriniң құryltaı sezinde alғash құrylғan үkimet mүshesi bolyp saılandy. Қazaқ AKSR Ortalyқ komıteti tөralқasy tөraғasynyң orynbasary jәne Қazaқstan Қamsyzdandyrý halyқ komıssary boldy. Sezden keıin Қazaқ Ortalyқ atқarý komıteti Ә.Jangeldındi Shyғys halyқtarynyң nasıhat jәne is-қımyl keңesindegi қazaқ halқynyң өkili etip taғaıyndady. 1922 jyly Orynbordan shyғyp, Jamanқala, Torғaı, Atbasar, Aқmola, Pavlodar, Semeı baғytynda үsh myң shaқyrymdaı jol jүrip өtken Ә.Jangeldın basқarғan қyzyl kerýen Azamat soғysynan zardap shekken halyқ sharýashylyғyn қalpyna keltirý, aýyldarda mәdenı oshaқtar ashý, mektep, aýrýhana jұmystaryn jandandyrý isinde birқatar sharalar atқardy. Ә.Jangeldın 2-shi dүnıejүzilik soғys jyldarynda halyқty kүreske jұmyldyrý, soғys jүrip jatқan aımaқtardan kөshirilip әkelingen kәsiporyndardy ornalastyryp, iske қosý, soғys aıaқtalғan soң zardap shekken aımaқtarғa materıaldyқ kөmek kөrsetý, mal-mүlik jetkizý jұmystaryna belsene aralasty.
Ә.Jangeldın Қazaқ AKSR Ortalyқ komıtetiniң mүshesi, Қazaқ KSR Joғarғy Keңesiniң depýtaty boldy. Қostanaı oblysynyң bir aýdany, eldi mekender men mektepterge esimi berildi. Ol týraly birneshe kөrkem shyғarma jaryқ kөrip, kınofılm tүsirilgen.
Almaty, Aқtөbe, Torғaı қalalarynda eskertkishter ornatylғan. 75 jyl bұryn (1934) tүrkitanýshy-ғalym, fılologııa ғylymynyң doktory, professor, Қazaқstan Respýblıkasy Gýmanıtarlyқ ғylymdar akademııasynyң akademıgi, Қazaқ tarıhı jәne mәdenı eskertkishterdi қorғaý қoғamynyң құrmetti mүshesi AMANJOLOV Altaı Sәrsenұly dүnıege keldi.
Almaty қalasynda týғan. Mәskeý memlekettik ýnıversıteti janyndaғy Shyғys tilderi ınstıtýtyn bitirgen. 1957-1966 jyldary ? Қazaқ KSR Ғylym akademııasy Til bilimi ınstıtýtynyң ғylymı қyzmetkeri. 1966-1979 jyldary ? Қazaқ memlekettik қyzdar pedagogıkalyқ ınstıtýtynyң aғa oқytýshysy, dotsenti, professory, kafedra meңgerýshisi. 1979 jyldan beri әl-Farabı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ ýnıversıtetinde isteıdi. 1986-1987 jyldary Ortalyқ Ұlttar ınstıtýtynda (Beıjiң), 1993-1994 jyldary Қara teңiz tehnıkalyқ ýnıversıtetinde (Trabozon, Tүrkııa) tүrkitanýdan, қazirgi қazaқ tilinen lektsııalar oқydy.
A.Amanjolovtyң ғylymı zertteý eңbekteri negizinen kөne tүrki jazba eskertkishterin zertteý mәselelerine, til tıpologııasy men grafıkalyқ lıngvıstıkaғa arnalғan. Ғalymnyң tүrki fılologııasyna jәne til bilimine arnalғan 200-ge jýyқ maқalasy, onyң ishinde қazaқ jәne orys tilderinde jaryқ kөrgen 7 monografııasy bar. Birқatar jarııalanymy aғylshyn jәne tүrik tilderinde basylғan. Halyқaralyқ ғylymı konferentsııalarda baıandama jasaғan. Ol 17 fılologııa ғylymynyң kandıdatyn jәne 1 doktoryn daıarlaғan.
«Құrmet» ordenimen, medaldarmen marapattalғan.
MAÝSYMNYҢ 3-І, SӘRSENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR84 jyl bұryn (1925) қyrғyz elimen aradaғy shekarany mejeleýge baılanysty Shý bolysy «ýezd құқyғyndaғy aýdan» (ortalyғy ? Georgıevka selosy) mәrtebesin aldy.
21 jyl bұryn (1988) Қazaқ KSR Joғarғy Keңesi Jarlyғymen Halyққa bilim berý mınıstrligi құryldy. Atalғan mınıstrlik Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң 1992 jylғy mamyrdyң 8-indegi Jarlyғymen jәne Қazaқstan Respýblıkasynyң «Bilim týraly» Zaңy negizinde Bilim mınıstrligi bolyp қaıta құryldy.10 jyl bұryn (1999) Қoja Ahmet ıAssaýı kesenesi ishindegi Kishi Aқsaraıғa қazaқ halқynyң handary men bıleriniң mүrdeleri қaıta jerlendi.10 jyl bұryn (1999) Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevқa «Ana tiliniң aıbary» belgisi tapsyryldy.10 jyl bұryn (1999) Halyқaralyқ «Almaty ınvestıtsııalyқ sammıti» өz jұmysyn bastady. Oғan 22 elden 160 kompanııanyң 300-den astam basshylary men өkilderi қatysty.7 jyl bұryn (2002) Almatyda Elbasy N.Nazarbaevtyң bastamasymen shaқyrylғan Azııadaғy Өzara is-қımyl men senim sharalary jөnindegi keңestiң alғashқy basқosýy өtti. Oғan 16 қatysýshy eldiң, sondaı-aқ BҰҰ-nyң, EҚYҰ-nyң, Arab memleketteri lıgasynyң jәne 8 baқylaýshy eldiң өkiletti delegatsııalary қatysty. Kezdesý barysynda tarıhı құjattar ? AӨІSShK Almaty aktisi men Laңkestikti alastaý men өrkenıetter arasyndaғy үn қatysýғa jәrdemdesý týraly Deklaratsııasy қabyldandy. Bүgingi taңda AӨІSShK-ғa mүshe memleketterdiң sany 17-ge jetse, baқylaýshy memleketterdiң қatary Indonezııa, Vetnam, Malaızııa, Ýkraına, AҚSh, Oңtүstik Koreıa jәne Japonııamen tolyқty.ESІMDER100 jyl bұryn (1909-1981) maldәrigerlik ғylymynyң doktory, professor, Қazaқ KSR-niң eңbek siңirgen ғylym қaıratkeri VSEVOLODOV Borıs Pavlovıch dүnıege keldi.
Reseıdiң Serpýhov қalasynda týғan. Mәskeýdiң zootehnıkalyқ-maldәrigerlik ınstıtýtyn bitirgen. 1930-1936 jyldary ? Bүkilodaқtyқ gelmıntologııalyқ ınstıtýtynyң aspıranty, ғylymı қyzmetkeri. 1937-1981 jyldary Almaty zootehnıkalyқ-mal dәrigerlik ınstıtýtynyң patanatomııa kafedrasynyң meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan.
Negizgi ғylymı eңbekteri gelmıntozdar (өkpe nematozdary, dıkrotselıoz, orıentobılhartsıoz, hasstelıozıoz, taғy basқa) patomorfologııasy men patogenezine arnalғan. B.Vsevolodov ғylymғa beımәlim parazıt-kıik skrıabınoderasyn tapty, birinshi bolyp iri қara beznoıtıozynyң patomorfologııasyn zerttedi.
«Құrmet belgisi» ordenimen jәne medaldarmen marapattalғan. 60 jyl bұryn (1949) LEKER Қýandyқ Ahmetұly dүnıege keldi.
Aқmola oblysynyң Zerendi aýdanynda týғan. Қaraғandy polıtehnıkalyқ ınstıtýtyn, Almaty memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Kөkshetaý oblystyқ partııa komıtetiniң nұsқaýshysy, қalalyқ bilim berý bөliminiң meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. 1996-1999 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Parlamenti Mәjilisiniң depýtaty, Әleýmettik-mәdenı damý komıtetiniң mүshesi, Қazaқstan Respýblıkasy Densaýlyқ saқtaý, bilim jәne sport vıtse-mınıstri. 1999 jyldan Қazaқstan Respýblıkasy Bilim jәne ғylym mınıstrligi Bastaýysh jәne orta kәsibı bilim berý departamentiniң dırektory, Әkimshilik departamenti dırektorynyң orynbasary, Bastaýysh jәne orta kәsibı bilim berý departamentiniң dırektory, Bilim jәne ғylym mınıstriniң keңesshisi қyzmetterin atқarғan.
2-i medalmen, Қazaқstan Respýblıkasynyң Құrmet gramotasymen marapattalғan.60 jyl bұryn (1949) menedjment boıynsha ғylym doktory BІLӘLOV Erjan Қalıұly dүnıege keldi.
Almaty қalasynda týғan. Қazaқ polıtehnıkalyқ ınstıtýtyn, RF Үkimeti janyndaғy Halyқ sharýashylyғy akademııasyn bitirgen. Eңbek jolyn Қazaқstan Ғylym akademııasy Joғary energııa fızıkasy ınstıtýtynyң tehnıgi bolyp bastaғan. 1972-1978 jyldary ? Қazaқstan Ғylym akademııasy Matematıka jәne mehanıka ınstıtýtynyң kishi ғylymı қyzmetkeri. 1978-1987 jyldary ? Қazaқ KSR Joғary jәne orta arnaýly bilim mınıstrliginiң bas ınspektory, bөlim bastyғy, basқarma bastyғynyң orynbasary. 1987-1990 jyldary ? Қazaқ KSR Memlekettik josparlaý komıtetiniң bөlim bastyғynyң orynbasary. 1992-1993 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Ekonomıka jөnindegi memlekettik komıtetiniң bөlim bastyғynyң orynbasary, bastyғy. 1993-1995 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Ekonomıka mınıstrliginiң basқarma bastyғy, Ekonomıka mınıstriniң orynbasary. 1995 jyldan Қazaқstan menedjment, ekonomıka jәne boljaý ınstıtýty atқarýshy dırektorynyң orynbasary, syrtқy baılanys jөnindegi vıtse-prezıdenti қyzmetterin atқarғan. 45 jyl bұryn (1964) Maңғystaý oblysy Tүpқaraғan aýdanynyң әkimi TҰRYMOV Serikbaı Өtelgenұly dүnıege keldi.
Atyraý oblysynda týғan. Қazaқ polıtehnıkalyқ ınstıtýtyn құrylysshy-ınjener mamandyғy boıynsha bitirgen. Eңbek jolyn 1981 jyly «Maңғystaýaýylқұrylys» tresinde bastady, jaýapty basshy қyzmetterde istedi. Tүpқaraғan aýdandyқ mәslıhaty apparatynyң mamany, «Tүpқaraғan» AҚ ınjeneri, keıin dırektory boldy. 2004-2006 jyldary Maңғystaý oblysy Tүpқaraғan aýdanynyң әkimi. 2006 jyldan Maңғystaý oblysy әkiminiң orynbasary қyzmetin atқarғan.
MAÝSYMNYҢ 4-І, BEISENBІAgressııanyң jazyқsyz құrbandary bolғan balalardyң halyқaralyқ kүni. 1982 jylғy tamyzdyң 19-ynda palestına mәselesi boıynsha өtken BҰҰ Bas Assambleıasynyң tөtenshe arnaıy sessııasynyң sheshimimen, 1982 jylғy maýsymnyң 4-degi Izraıl Қarýly Kүshteriniң Beırýttaғy tұrғyn үı aýdandaryn bombalaýynyң bir jyldyғyna oraı, 1983 jyldan bastap atap өtiledi.Ingýshetııa Respýblıkasynyң құrylғan kүni. 1992 jyly RF Joғarғy Keңesi Reseı Federatsııasynyң құramyndaғy Ingýsh Respýblıkasyn құrý týraly Zaң қabyldady. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR65 jyl bұryn (1944) қazaқtyң қaһarman қyzy Әlııa Moldaғұlovaғa Keңes Odaғynyң Batyry berildi.17 jyl bұryn (1992) Elbasy N.Nazarbaevtyң Jarlyғymen «Қazaқstan Respýblıkasy Memlekettik jalaýy týraly», «Қazaқstan Respýblıkasy Memlekettik eltaңbasy týraly», «Қazaқstan Respýblıkasy Memlekettik әnұranynyң mýzykalyқ redaktsııasy týraly» Zaңdar kүshine endi.
Қazaқstan Respýblıkasynyң memlekettik negizgi rәmizderdiң biri ? Memlekettik týy. ҚR memlekettik týynyң avtory ? sýretshi Shәken Nııazbekov. Memlekettik tý ? kөgildir tүsti tik bұryshty kezdeme. Onyң ortasynda araıly kүn, kүnniң astynda қalyқtaғan қyran beınelengen. Aғash sabyna bekitilgen tұsta ұlttyқ oıýlarmen kestelengen tik jolaқ өrnektelgen. Kүn, araı, қyran jәne oıý-өrnek ? altyn tүsti. Týdyң eni ұzyndyғynyң jartysyna teң. Biryңғaı kөk tүs tөbedegi bұltsyz ashyқ aspannyң bıik kүmbezin elestetedi jәne Қazaқstan halқynyң birlik, yntymaқ jolyna adaldyғyn aңғartady. Bұltsyz kөk aspan barlyқ halyқtarda әrқashan da beıbitshiliktiң, tynyshtyқ pen jaқsylyқtyң nyshany bolғan. Geraldıka (gerbtaný) tilinde ? kөk tүs jәne onyң tүrli reңki adaldyқ, senimdilik, үmit sııaқty adamgershilik қasıetterge saı keledi. Ejelgi tүrki tilinde «kөk» sөzi aspan degen ұғymdy bildiredi. Kөk tүs tүrki halyқtary үshin қasıetti ұғym. Tүrki jәne әlemniң өzge de halyқtaryndaғy kөk tүstiң mәdenı-semıotıkalyқ tarıhyna sүıene otyryp, memlekettik týdaғy kөgildir tүs Қazaқstan halқynyң jaңa memlekettilikke ұmtylғan nıet-tileginiң tazalyғyn, asқaқtyғyn kөrsetedi dep қorytýғa bolady. Nұrғa malynғan altyn kүn tynyshtyқ pen baılyқty beıneleıdi. Kүn ? қozғalys, damý, өsip-өrkendeýdiң jәne өmirdiң belgisi. Kүn ? ýaқyt, zamana beınesi. Қanatyn jaıғan қyran құs ? bar nәrseniң bastaýyndaı, bılik, aıbyndylyқ beınesi. Ұlan-baıtaқ keңistikte қalyқtaғan қyran ҚR-nyң erkindik sүıgish asқaқ rýhyn, қazaқ halқynyң jan-dүnıesiniң keңdigin pash etedi.
Қazaқstan Respýblıkasynyң negizgi memlekettik rәmizderiniң biri ? eltaңba. Қazaқstan Respýblıkasynyң memlekettik eltaңbasynyң avtorlary ? J.Mәlibekov pen Sh.Ýәlıhanov. Rәmizdik tұrғydan ҚR memlekettik gerbiniң negizi ? shaңyraқ. Ol ? gerbtiң jүregi. Shaңyraқ ? memlekettiң tүp-negizi ? otbasynyң beınesi. Shaңyraқ ? Kүn sheңberi. Aınalғan Kүn sheңberiniң қozғalystaғy sýreti ispetti, Shaңyraқ ? kıiz үıdiң kүmbezi kөshpeli tүrkiler үshin үıdiң, oshaқtyң, otbasynyң beınesi. Tұlpar ? dala dүldili, er-azamattyң sәıgүligi, jeldeı esken jүırik aty, jeңiske degen jasymas jigerdiң, қajymas қaırattyң, mұқalmas қajyrdyң, tәýelsizdikke, bostandyққa ұmtylғan құlshynystyң beınesi. Қanatty tұlpar ? қazaқ poezııasyndaғy keң taraғan beıne. Ol ұshқyr armannyң, samғaғan taңғajaıyp jasampazdyқ қııaldyң, talmas talaptyң, asyl mұrattyң, jaқsylyққa құshtarlyқtyң keıpi. Қanatty tұlpar Ýaқyt pen Keңistikti biriktiredi. Ol өlmes өmirdiң beınesi. Bir shaңyraқtyң astynda tatý-tәtti өmir sүretin Қazaқstan halқynyң өsip-өrkendeýin, rýhanı baılyғyn, san syrly, alýan қyrly bet-beınesin pash etedi. Bes bұryshty jұldyz eltaңbanyң tәji ispetti. Әrbir adamnyң jol nұsқaıtyn jaryқ jұldyzy bar.
Қazaқstan Respýblıkasynyң negizgi memlekettik rәmizderiniң biri - әnұran. 2006 jylғy қaңtardyң 6-da Jұmeken Nәjimedenov pen Nұrsұltan Nazarbaevtyң sөzine jazylғan Shәmshi Қaldaıaқovtyң «Meniң Қazaқstanym» әni Қazaқstan Respýblıkasynyң әnұrany bolyp bekitildi. 17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaғy Kәsipkerler odaғy құryldy.345 jyl bұryn (1664) Jaңa Amsterdam қalasynyң aty ? Nıý-Iork bolyp өzgertildi.ESІMDER80 jyl bұryn (1929) aқyn, jazýshy, Shyңjaң Jazýshylar odaғynyң mүshesi BAIBOLATOV Әbdirәshıt Nәbıұly dүnıege keldi.
Қytaı Halyқ Respýblıkasynda týғan. 1975 jyldan «Shұғyla», «Mұra» jýrnaldarynyң bas redaktory bolғan.
Aқynnyң alғashқy өleңi 1948 jyly jarııalanғan. Onyң «Өmir қaıyғynda» өleңder jınaғy, «Қos emen» povester jınaғy, «Taý қyrany» romany jaryқ kөrgen. Ol қazaқ aýyz әdebıeti үlgilerin jınaý, jүıeleý, baspadan shyғarý jұmystaryna basshylyқ jasap, «Қazaқtyң ғashyқtyқ jyrlary», «Қazaқ sheshenderi men sheshendik sөzderi», «Қazaқ қıssalary», «Қazaқ shejiresi», «Baıyrғy қazaқ aıtystary», t.b. kitaptardy jaryққa shyғardy. 55 jyl bұryn (1954) Қazaқstan Respýblıkasy Ұlttyқ ғarysh agenttiginiң jaýapty hatshysy NҰRҒALIEV Erғazy Meıirғalıұly dүnıege keldi.
Shyғys Қazaқstan oblysynda týғan. Өskemen құrylys-jol ınstıtýtyn bitirgen. Eңbek jolyn polıgon әskerı-құrylys әskeriniң leıtenanty қyzmetinen bastaғan ol, keıinnen Lenın қalalyқ atқarý komıteti tөraғasynyң birinshi orynbasary, Baıқoңyrdyң bas sәýletshisi, memlekettik mүlik jәne jekeshelendirý aýmaқtyқ komıtetiniң tөraғasy, Қala әkimshiligi bastyғynyң orynbasary, 1995-2004 jyldary Қazaқstan Prezıdentiniң Baıқoңyr ғarysh aılaғyndaғy birinshi arnaıy өkili қyzmetterin atқarғan. 2005-2007 jyldary «Bәıterek» AҚ-y bas dırektorynyң Baıқoңyr aılaғy boıynsha orynbasary bolғan. Қazirgi қyzmetinde 2007 jyldan bastap isteıdi.
2-shi dәrejeli «Dostyқ» ordenimen, medaldarmen marapattalғan. 410 jyl bұryn (1599-1660) Ispanııanyң ұly sýretshisi VELASKES Dıego Rodrıges de Sılva dүnıege keldi.
Velaskes shyғarmashylyғy ? 17 ғasyrdaғy ıspandyқ sýret өneriniң bıik shyңy. Sýretshi өnerine ıtalıan beıneleý өneriniң әseri mol bolғan. Onyң sýretterinde kөңil-kүı men sezim bұlқynysy seziledi. Kөpshilikke belgili shyғarmalary ? «Las Menınas», «Aına aldyndaғy Sholpan», «Toқymashylar» atty týyndylary.
MAÝSYMNYҢ 5-І, JҰMABүkilәlemdik қorshaғan ortany қorғaý kүni. BҰҰ Bas Assambleıasynyң sheshimimen 1972 jyly bekitilgen. BҰҰ-nyң қorshaғan ortany қorғaý jөnindegi baғdarlamasyn basshylyққa ala otyryp өtkiziledi.Danııa Koroldiginiң Ұlttyқ meıramy ? Konstıtýtsııa kүni. Danııa Eýropanyң soltүstik-batysynda ornalasқan eң kishkentaı memleket. ıÝtland tүbeginiң biraz bөligin, Zelandııa, Fıýn, Lollann, Falster, Men, Bornhlm, t.b. araldardy alyp jatyr. Bұғan қosa eldiң құramyna kiretin Grenlandııa men Farer araldarynyң derbes avtonomııalyқ құқyқtary bar. Oңtүstiginde Germanııamen shektesedi. Shyғysynda Baltyқ, batysy men soltүstigi Soltүstik teңizimen shaıylady. Әkimshilik jaғynan 14 oblysқa bөlinedi. Astanasy ? Kopengagen. Memlekettik tili ? dat tili. Aқsha birligi ? dat kronasy. Danııa ? Konstıtýtsııalyқ monarhııa. Memleket basshysy ? Koroleva. Joғarғy atқarýshy organy ? Үkimet. Joғarғy zaң shyғarýshy organy bir palataly parlament ? Folketıng.
Қazaқstan Respýblıkasy men Danııa Koroldigi arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy mamyrdyң 6-da ornatyldy. Seıshel araldary Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy ? Azattyқ kүni (1977). Seıshel araldary memleketi Madagaskar aralynyң soltүstik-shyғysynda, Үndi mұhıtyndaғy araldarda ornalasқan. Әkimshilik-aýmaқtyқ jaғynan 23 okrýgke bөlinedi. Astanasy ? Vıktorııa қalasy. Resmı tili ? kreol, aғylshyn jәne frantsýz tilderi. Ұlttyқ aқsha birligi ? seıshel rýpııi. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR71 jyl bұryn (1938) Әýlıeata қalasyna ұly aқyn Jambyl Jabaevtyң esimi berildi. Jambyl ? Қazaқstandaғy kөne қalalardyң biri. Ol әr jyldary Talas, Taraz, Әýlıeata, Mırzoıan dep atalғan bolatyn. 1997 jyly Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң Jarlyғymen қalaғa onyң kөne ataýy Taraz қaıta berildi.17 jyl bұryn (1992) Taldyқorғan oblysy Қapal aýdanynyң Қarashoқy mekeninde aқyn Sara Tastanbekқyzyna eskertkish ashyldy.17 jyl bұryn (1992) «Қazaқstan Respýblıkasynyң Konstıtýtsııalyқ soty týraly» Zaң қabyldandy.16 jyl bұryn (1993) Respýblıkalyқ kөrkemөner kolledji men Almaty memlekettik teatr-kөrkemsýret ınstıtýtynyң osy saladaғy fakýltetteri bazasynda Қazaқ memlekettik kөrkemөner akademııasy jәne T.Jүrgenov atyndaғy teatr jәne kıno ınstıtýty құryldy. Jeti jyldan keıin joғarydaғy eki ınstıtýt қosylyp, T.Jүrgenov atyndaғy Қazaқ memlekettik өner akademııasy boldy. 2001 jylғy shildeniң 5-de Prezıdent jarlyғymen akademııaғa ұlttyқ mәrtebe berildi. 11 jyl bұryn (1998) Astanada Қajymұқan atyndaғy Ortalyқ stadıonnyң ashylý rәsimi boldy.10 jyl bұryn (1999) Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Bәıdibek aýdanynda Bәıdibek baba men Domalaқ ana, қasıetti Bes ana kesenesiniң ashylý rәsimi өtti.9 jyl bұryn (2000) Almatyda jazýshy Tahaýı Ahtanov tұrғan үıge eskertkish taқta ornatyldy.3 jyl bұryn (2006) Memleket basshysy Nұrsұltan Nazarbaev «Almaty қalasynyң өңirlik қarjy ortalyғy týraly» jәne «Almaty қalasynyң өңirlik қarjy ortalyғyn құrý mәseleleri jөnindegi Қazaқstan Respýblıkasynyң zaңnamalyқ aktilerine өzgerister men tolyқtyrýlar engizý týraly» Zaңdarғa қol қoıdy.ESІMDER80 jyl bұryn (1929) bıologııa ғylymynyң doktory, professor ALEShIN Ivan Alekseevıch dүnıege keldi.
Ol 1953 jyldan Tүrikmen memlekettik medıtsına ınstıtýty fızıologııa kafedrasynyң assıstenti, dotsenti, professory bolғan. 1980 jyldan Aқtөbe memlekettik medıtsına ınstıtýty dәrigerlik baқylaý, emdik dene shynyқtyrý jәne fızıoterapııa kafedrasynyң meңgerýshisi қyzmetin atқarғan.
Ғalymnyң negizgi ғylymı eңbekteri sportshylar fızıologııasyna arnalғan. I.Aleshın elektr-fızıologııalyқ әdistermen asқazannyң (қarynnyң) sөl bөlý, jıyrylý қabiletin, jүıke jүıesin zerttegen. 50 jyl bұryn (1959) Atyraý oblysy әkimi apparatynyң bөlim meңgerýshisi LҰҚPANOV Sәden Sәkenұly dүnıege keldi.
Atyraý oblysynda týғan. Atyraý aýyl sharýashylyғy tehnıkýmyn, Almaty mal dәrigerlik ınstıtýtyn bitirgen. Eңbek jolyn keңshardyң mal dәrigeri bolyp bastaғan. 1995-2000 jyldary ? Mahambet aýdandyқ әkimdigi basshysynyң orynbasary ? aýdandyқ aýyl sharýashylyғy basқarmasynyң bastyғy. 2000-2002 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyғy mınıstrligi Atyraý oblystyқ aýmaқtyқ basқarmasynyң bastyғy. 2002-2006 jyldary Atyraý oblysy Inder aýdanynyң әkimi қyzmetin atқarғan.
Medalmen marapattalғan.
MAÝSYMNYҢ 6-SY, SENBІShvetsııanyң jәne Shvetsııa Baıraғynyң ұlttyқ kүni. Shvetsııa Batys Eýropada ornalasқan memleket. Skandınavııa tүbeginde oңtүstik, oңtүstik-batystan soltүstik, soltүstik-shyғysқa қaraı 1600 shaқyrymғa, shyғystan batysқa 400 shaқyrymғa sozyla ornalasқan. Batysynda Norvegııamen, soltүstik-shyғysynda Fınlıandııamen shektesedi. Oңtүstigi men shyғysy Baltyқ teңizi men Botnııa shyғanaғymen shaıylady. Oңtүstik-batys jaғalaýy Skagerrak, Kattegat, Eresýnn bұғazdary arқyly Danııamen ұlasady. Sonymen қatar Baltyқ teңizindegi Gotland jәne Eland araldary da osy memleketke қaraıdy. Әkimshilik jaғynan 24 lenge bөlinedi. Astanasy ? Stokgolm қalasy. Memlekettik tili ? shved tili. Aқsha birligi ? shved kronasy. Shvetsııa ? Konstıtýtsııalyқ monarhııa. Memleket basshysy ? Korol. Joғarғy atқarýshy organy ? Үkimet. Zaң shyғarýshy joғary organy bir palataly parlament ? Rıksdag.
Қazaқstan Respýblıkasy men Shvetsııa Koroldigi arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy sәýirdiң 7-inde ornatyldy.Pýshkın kүni. Reseı Federatsııasy Prezıdentiniң 1997 jylғy mamyrdyң 27-degi Jarlyғymen ұly aқynnyң týylғan kүni saltanatyna oraı jyl saıyn atap өtiledi. A.Pýshkın shyғarmashylyғyn joғary baғalaıtyn қazaқstandyқtar da jer-jerde aқyn eskertkishiniң aldyna baryp, rýhyna taғzym etip, өleңder oқıdy. A.Pýshkın 1833 jyly Orynbor jәne Oral қalalaryna kelgen. «Pýgachev tarıhyna» қatysty maғlұmattar jınap, «Қozy Kөrpesh ? Baıan sұlý» eposyn jazyp alғan. Onyң shyғarmalary 19 ғasyrdyң 2-shi jartysynda Abaıdyң aýdarýymen elimizde keңinen taraldy. Abaı «Evgenıı Onegınnen» birneshe үzindi-nұsқalardy taңdap alyp, «Tatıananyң haty», «Lenskııdiң sөzi» atty өleңder shyғardy. Aқyn І.Jansүgirov «Evgenıı Onegın» romanyn birinshi bolyp tolyқ aýdardy. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR64 jyl bұryn (1945) Қaraғandyda әlemde tұңғysh kөmir kombaıny synaқtan өtti. 1932 jyly keңes өnertapқyshy Bahtýmskıı Alekseı Ivanovıch osy kөmir kombaınynyң eң alғashқy үlgisin jasady. 22 jyl bұryn (1987) Almaty oblysynyң bұrynғy Kegen aýdanynda Oraz Jandosov tұrғan jәne қyzmet istegen үıde mұrajaı ұıymdastyryldy.17 jyl bұryn (1992) kınorejısser Abdolla Қarsaқbaev tұrғan үıdiң қabyrғasyna eskertkish taқta ornatyldy.9 jyl bұryn (2000) Almatydaғy «Er Tөstik» ұl balalar hory (jetekshisi Қymbat Nұralıeva) Avstrııanyң Lınts қalasynda өtken halyқaralyқ «Hor olımpıadasy - 2000» baıқaýyna қatysyp, қola jүldege ıe boldy. 8 jyl bұryn (2001) Jambyl oblysynyң Jambyl aýdany ortalyғynda aқyn Jambyl Jabaevқa eskertkish ornatyldy. 8 jyl bұryn (2001 maýsymnyң 6-14-i) Astanada Mәskeýdiң mәdenı kүnderi өtti.
ESІMDER60 jyl bұryn (1949) medıtsına ғylymynyң doktory, professor, Қazaқstan Respýblıkasy Ftızıatrlar қoғamynyң prezıdenti, TMD elderi Ftızıatrlar қoғamy basқarmasynyң mүshesi JANGEREEV Amangeldi Әbdirahmanұly dүnıege keldi.
Eңbek jolyn Aқtөbe medıtsına ınstıtýtynyң assıstenti bolyp bastady. Sodan keıin KSRO Densaýlyқ saқtaý mınıstrligi Týberkýlez ortalyқ ғylymı-zertteý ınstıtýtynda jұmys istedi. Birneshe jyl Қazaқstan Respýblıkasy Өkpe aýrýlary problemalary jөnindegi ұlttyқ ortalyғynyң dırektory boldy. 2000 jyldan beri Almaty memlekettik dәrigerlerdiң biliktiligin arttyrý ınstıtýtynyң kafedra meңgerýshisi bolyp isteıdi.
Ғalymnyң 70-ke jýyқ ғylymı eңbegi, onyң ishinde 1 monografııasy jaryқ kөrgen.55 jyl bұryn (1954) Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң mүshesi, jazýshy, syқaқshy, Halyқaralyқ «Alash» syılyғynyң laýreaty JAPPASҰLY Erkin dүnıege keldi.
Shyғys Tүrkistanda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1971-1973 jyldary Aқsýat aýdandyқ Pıonerler үıiniң dırektory қyzmetin atқarғan. 1975 jyly Otan aldyndaғy boryshyn өtep oralғannan keıin, aýdandyқ mýzyka mektebinde bir jyl ұstazdyқ etken. «Қazaқstan pıoneri» («Ұlan») gazetinde, «Қazaқkitap» kitap saýdasy birlestiginiң nasıhat redaktsııasynda қyzmet atқarғan. Қazir «Қazaқ әdebıeti» gazetiniң jaýapty hatshysy қyzmetin atқarady.
Қalamgerdiң «Kimge kүlki, kimge tүrpi?», «Oı, қytyғym keledi...» atty satıralyқ kitaptary jaryқ kөrgen. Shyғarmalary orys, қytaı tilderine aýdarylғan. 50 jyl bұryn (1959) Қyzylorda oblysy әkiminiң keңesshisi, ekonomıka ғylymynyң kandıdaty SӘRSENBAI Nұrlan Aldabergenұly dүnıege keldi.
Jambyl oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1992-1995 jyldary - әl-Farabı atyndaғy jas talanttardy қoldaý respýblıkalyқ қorynyң vıtse-prezıdenti. 1995-1996 jyldary ? «Farabı-konsaltıng» konsaltıngtik fırmasynyң bas dırektory, Қazaқstan kәsipkerleri kongresiniң vıtse-prezıdenti, Respýblıkalyқ tөlem қabileti joқ kәsiporyndarғa konsýltatsııa berý ortalyғynyң dırektory. 1996-1997 jyldary ? Қazaқ әleýmettik damýdy nesıeleý aktsıonerlik banki basқarmasy tөraғasynyң orynbasary, «Tұrғynүıқұrylysbanki» jabyқ aktsıonerlik қoғamynyң vıtse-prezıdenti. 1997-1999 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Strategııalyқ josparlaý jәne reforma agenttigi tөraғasynyң orynbasary, departament dırektory, tөraғanyң orynbasary. 2000-2002 jyldary ? «Tsentrkredıtbanki» ashyқ aktsıonerlik қoғamynyң Dırektorlar keңesi tөraғasy keңsesiniң jetekshisi. 2001-2002 jyldary ? Қarjy polıtsııasy akademııasynyң professory, Қazaқstan Respýblıkasy Memlekettik қyzmet isteri agenttigi ortalyғynyң jetekshisi. 2002-2006 jyldary ? Қazaқ-japon adamı resýrstardy damytý jөnindegi ortalyғynyң arnaýly keңesshisi. 2006-2008 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiligi memlekettik baқylaý jәne ұıymdastyrý jұmystary bөliminiң memlekettik ınspektory. Қazirgi қyzmetinde 2008 jyldan bastap isteıdi.
MAÝSYMNYҢ 7-SІ, JEKSENBІIspanııa Koroldiginiң Ұlttyқ meıramy ? Respýblıka kүni. Қazaқstan Respýblıkasy men Ispanııa arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy aқpannyң 11-inde ornatyldy.Norvegııa koroldiginiң Ұlttyқ meıramy ? Tәýelsizdigin jarııalaғan kүni. 1905 jylғy maýsymnyң 7-inde Norvegııanyң joғarғy өkiletti organy ? Stortıngtiң sheshimimen shved-norvegııa ýnııasy bұzyldy. Өtkizilgen referendým nәtıjesinde Norvegııa konstıtýtsııalyқ monarhııa bolyp jarııalandy. Қazaқstan Respýblıkasy men Norvegııa arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy maýsymnyң 6-ynda ornatyldy.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR15 jyl bұryn (1994) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Ә.Nazarbaevtyң «Eýrazııa memleketter odaғyn құrý týraly» jobasy baspasөzde jarııalandy.12 jyl bұryn (1997) Pavlodarda «Taza alıýmınıı» dep atalatyn iri өndiris ornynyң alғashқy қazyғyn қaғý rәsimi өtti.6 jyl bұryn (2003 maýsymnyң 7-10-y) Astanada Penza oblysynyң mәdenı kүnderi өtip, atalғan oblystyң Elordadaғy өkildigi ashyldy.90 jyl bұryn (1919) Nıý-Iorkte alғash ret jүrgizýshi kýәligin alý үshin jazbasha test tapsyryldy.ESІMDER110 jyl bұryn (1899-1952) Қazaқstannyң eңbek siңirgen әrtisi, rejısser NASONOV Mıhaıl Grıgorevıch dүnıege keldi.
Mәskeý қalasynda týғan. Mәskeýdegi Proletkýlt teatr stýdııasyn bitirgen. 1932-1941 jyldary Қazaқ akademııalyқ drama teatrynyң kөrkemdik jaғyn basқarýmen қatar rejısseri bolғan.
M.Nasonov M.Әýezovtyң «Eңlik-Kebek», «Tas tүlekter», «Shekarada», B.Maılınniң «Taltaңbaıdyң tәrtibi», J.Shanınniң «Arқalyқ batyr», S.Seıfýllınniң «Қyzyl sұңқarlar», M.Әýezov pen Ә.Tәjibaevtiң «Aқ қaıyң», Ғ.Mүsirepovtyң «Қozy Kөrpesh - Baıan Sұlý» jәne Ә.Әbishevtiң «Otan үshin» pesalaryn sahnaғa shyғardy. Қazaқ akademııalyқ drama teatrynyң damýyna eleýli үles қosty. 1941-1944 jyldary Shymkent oblystyқ drama teatrynda rejısser bolyp, M.Әýezovtiң «Syn saғatta», S.Mұқanovtyң «Jeңis jyry» jәne A.Ostrovskııdiң «Mysyққa kүnde toı bola bermes» spektaklderin қoıғan. 50 jyl bұryn (1959) «Panorama» respýblıkalyқ gazetiniң bas redaktory, Қazaқstan Respýblıkasy Jýrnalıstıka akademııasynyң akademıgi TsOI Lera Vladımırovna dүnıege keldi.
Өzbekstan Respýblıkasynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. «Kore Ilbo», «Jezkazganskaıa pravda», «Agıtator Kazahstana», «Izbıratel» gazetteriniң tilshisi bolyp istegen. 1992-1993 jyldary ? «Panorama» gazetiniң tilshisi, bas redaktordyң orynbasary. Қazirgi қyzmetinde 1993 jyldan bastap isteıdi.
