QazAqparat-Anons: mamyrdyń 8-i men 10-y aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASYMamyrdyң 8-inde Astana әkimdiginde Elbasy N.Nazarbaevtyң қatysýymen pәter kiltterin tabys etý rәsimi өtedi. ҮKІMET Mamyrdyң 8-inde Іshki ister mınıstri S.Baımaғanbetovtyң қatysýymen «Otan-Ana» monýmentine gүl shoқtaryn қoıý rәsimi bolady. Mamyrdyң 8-inde Қorғanys mınıstri D.Ahmetov 40-shy stansydaғy 68665 әskerı bөlimde saltanatty jaғdaıda jaңa HH ғasyr kazarmasyn ashady. ҚOҒAMElimizde 2009 jylғy aқpannyң 17-si men shildeniң 1-i aralyғynda shaғyn jәne orta kәsipkerlik sýbektilerin tekserýge moratorıı jarııalandy.Sәýirdiң 15-i men mamyrdyң 20-sy aralyғyndaғy «Eң үzdik stýdent ? 2009» respýblıkalyқ syılyғyna baıқaý өtedi. Baıқaý 8 atalym boıynsha jүrgizilmek. Olar ? jýrnalıstıka, ғylym, sport, halyқtyқ shyғarmashylyқ, dızaın jәne қoldanbaly өner, mýzykalyқ- estradalyқ өner, әdebıet jәne қoғamdyқ jұmystar. Saıysқa 16 men 25 jas aralyғyndaғy jastar қatysa alady. Jeңimpazdarғa «Eң үzdik stýdent ? 2009» ataғy berilip, dıplom, mүsinshe men baғaly syılyқ tabys etiledi.Sәýirdiң 27-si men mamyrdyң 11-i aralyғynda «Jastardyң kadrlyқ rezervi» atty jobanyң baıқaýy өtedi. Elbasy tapsyrmasyna sәıkes ұıymdastyrylyp otyrғan bұl baıқaýғa jıyrma toғyz jasқa deıingi otandyқ jәne sheteldik oқý ornyn bitirgen jas mamandar men JOO-nyң soңғy kýrs stýdentteri қatysa alady. Sәýirdiң 29-y men mamyrdyң 16-sy aralyғynda Қytaıdaғy қazaқtar shoғyrlana қonystanғan 4 қala, 14 aýdanda Қazaқstan men Қytaı қazaқtary aıtys өneriniң saңlaқtary «Jekpe-jek» aıtysyn өtkizbek.Shanhaı yntymaқtastyқ ұıymy (ShYҰ) memleket basshylarynyң kezekti kezdesýi қarsaңynda mamyrdyң 4-inde Ekaterınborda ShYҰ Jastar assambleıasynyң құryltaı konferentsııasy өtedi. ҚAZAҚSTAN JӘNE ӘLEMMamyrdyң 5-i 14-i aralyғynda Қazaқstanғa BҰҰ-nyң azaptaýlarғa jәne basқa da қatygez, adamgershilikke jatpaıtyn jәne ar-namysty қorlaıtyn is-әreketter men jazalaý tүrleri mәseleleri jөnindegi arnaıy baıandamashysy Manfred Novak keledi. Sapar kezinde M.Novak bizdiң elmizdiң resmı tұlғalarymen, adam құқyқtaryn қorғaý jөnindegi ұlttyқ ınstıtýttarymen, azamattyқ қoғam jәne halyқaralyқ ұıymdar өkilderimen kezdesedi. El ishin aralaý kezinde BҰҰ-nyң arnaıy baıandamashysy қazaқstan tүrmelerine zııarat jasaıdy. ASTANAElordada aғymdaғy jylғy mamyrdyң 1-inen bastap «Astanaenergııataratý» JShS elektr energııasyna tarıfterdi 1 kVt/saғatқa 5,62 teңgeden қosymsha құn salyғyn қosa eseptegende 6,04 teңgege deıin өsirmek.Mamyrdyң 8-inde Ortalyқ қalalyқ zıratta Jeңistiң 64 jyldyғyna arnalғan eske alý jıyny өtedi. Mamyrdyң 8-inde «Nұr Otan» partııasynyң elordalyқ fılıalynda «Қoldan құıylғan alkogoldik өnimder partııasynyң ұstalý faktisine arnalғan» baspasөz mәslıhaty өtedi. Mamyrdyң 8-inde «Nұr Otan» partııasy ortalyқ apparatynyң keңsesinde «Abyroı» қoғamdyқ-konsýltatıvtik keңesiniң otyrysy өtedi. Mamyrdyң 8-inde Kөktal aýylyndaғy Mәdenıet үıiniң aldynda Memorıaldyқ eskertkishtiң ashylý rәsimi өtedi. Mamyrdyң 8-inde jastar ұıymdarynyң jetekshileri B.Momyshұlynyң eskertkishine gүl shoқtaryn қoıady. Mamyrdyң 8-inde №1 Halyққa қyzmet kөrsetý ortalyғynda Jeңis kүnine arnalғan merekelik kontsert bolady. Mamyrdyң 8-inde Lıteınyı kөshesindegi № 6636 әskerı bөlimde «Eki ұrpaқtyң kezdesýi» atty saltanatty shara өtedi. ALMATY Mamyrdyң 8-inde Қazaқtyң Abaı atyndaғy Ұlttyқ pedagogıkalyқ ýnıversıtetinde Dүnıejүzilik Қyzyl Krest jәne Қyzyl Jarty aı kүnine arnalғan shara өtedi. Mamyrdyң 8-inde «Tsezar» kınoteatrynda Polıak-Cheh mәdenıeti kүnderiniң saltanatty ashylý rәsimi bolady. Mamyrdyң 8-inde Atakent ortalyғynda «Іzgilik» eriktiler қoғamy baspasөz mәslıhatyn өtkizedi. Mamyrdyң 8-inde «Dostyқ» sport kesheninde bokstan 14-shi halyқaralyқ týrnırge arnalғan baspasөz mәslıhaty өtedi. Almatyda mamyrdyң 9-y kүni ҚR halyқ әrtisi, Memlekettik syılyқtyң ıegeri, әnshi Maқpal Jүnisovanyң «Kөktem keldi, dүnıe jyr jyrlaıdy...» dep atalatyn әn keshi өtedi. AIMAҚALMATY OBLYSYMamyrdyң 11-i men 15-i aralyғynda Taldyқorғanda aýyr atletıkadan Azııanyң kezekti chempıonaty өtedi. -------------------------------------------------------------------------------------------------- ATAÝLY KҮNDER, ELEÝLІ OҚIҒALARMAMYRDYҢ 8-І, JҰMABүkildүnıejүzilik Қyzyl Jarty aı jәne Қyzyl Krest kүni. 1953 jyldan bastap, «Қyzyl Krest» halyқaralyқ қoғamynyң negizin қalaýshy, shveıtsar gýmanısi, қoғam қaıratkeri, Nobel syılyғynyң ıegeri Anrı Dıýnannyң құrmetine jyl saıyn atap өtiledi. Al қozғalystyң өzi 1863 jyly Jaralylarғa kөmek kөrsetý jөnindegi halyқaralyқ komıssııa құrylғan kezde paıda bolyp, alғashynda soғys maıdangerlerine jәne ұrys barysynda jaraқattanғandarғa kөmek kөrsetetin bolғan. 1864 jyldyң tamyzynda Shveıtsarııada қol қoıylғan konventsııaғa sәıkes, dәrigerler men medıtsına қyzmetkerleriniң sımvoly retinde aқ tүstegi Қyzyl Krest alynғan. 1906 jyly Osman ımperııasynda mұsylman elderiniң Қyzyl Krestke ұқsas Қyzyl Jarty aı қaıyrymdylyқ қory құryldy. Osy eki қaýymdastyқ ta Jeneva қalasynda shtab-pәteri ornalasқan Halyқaralyқ komıtetke baғynyshty. Әskerı ýaқytta Komıtet soғysýshy eldermen jәne Қyzyl Krest pen Қyzyl Jarty aı aýmaқtyқ bөlimsheleri arasynda deldalyқ қyzmet atқarady. Bұl ұıymnyң өkilderi tұtқyndar men bosқyndar lagerleri aımaғyna bөgetsiz өtý құқyқtary bar. Bүgingi taңda joғaryda atalғan eki қozғalys әlemniң 180 elindegi 400 mıllıonnan astam adamdy biriktiredi. 2002 jyly Қazaқstan Respýblıkasynyң Қyzyl Jarty aı ұlttyқ қoғamy құrylyp, 2003 jyldyң jeltoқsan aıynda Қyzyl Krest jәne Қyzyl Jarty aı қoғamdary Halyқaralyқ federatsııasyna қabyldandy.Ekinshi dүnıejүzilik soғys құrbandaryn eske alýғa arnalғan zerde jәne tatýlasý kүni. 2004 jylғy қarashanyң 22-inde Bas Assambleıa mamyrdyң 8-i men 9-yn zerde jәne tatýlasý kүni dep jarııalap, mүshe-memleketterdiң әrқaısysy өz jeңis kүni, azat etilgen kүni jәne mereke kүnin belgileı alatynyn moıyndaı otyryp, barlyқ mүshe-memleketterge, BҰҰ jүıesindegi ұıymdarғa, үkimettik emes ұıymdarғa jәne jeke tұlғalarғa jyl saıyn osy eki kүnniң bireýin nemese ekeýin de Ekinshi dүnıejүzilik soғys құrbandary құrmetine atap өtýge shaқyrdy. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR 34 jyl bұryn (1975) Almaty қalasyndaғy 28 panfılovshylar saıabaғynda Daңқ memorıaly ashyldy. Sәýletshileri ? T.Bәsenov, G.Seıdalın, V.Kım, mүsinshileri ? V.Andrıýşenko, R.Artımovıch. Jaýғa қarsy ұmtylғan jaýyngerler beınelengen mүsindik kompozıtsııa memorıaldyң tөrine ornatylғan. Mүsindik kompozıtsııa aldyndaғy alaңғa mәңgilik alaý jaғylyp, onyң eki қaptaly ұzyn granıt қorғan-қabyrғamen қorshalғan. Қabyrғada «Otanymyzdyң bostandyғy men tәýelsizdigi үshin shaıқasta erlikpen қaza bolғandardyң daңқy mәңgi arta bersin» degen jazý, al eki bosaғasynda «Daңқ kerneıshisi» jәne «Ant» dep atalatyn mүsindik toptama bar. Memorıalғa kire beriste Ұly Otan soғysyndaғy odaқtas halyқtardyң қany tөgilgen «қaһarman қalalardyң» topyraғy saқtaýly sandyқtastar қoıylғan. 17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң «Қazaқstan Respýblıkasynyң Қarýly kүshterin құrý týraly» Jarlyғy shyқty. 16 jyl bұryn (1993) tәýelsiz қazaқ memleketi tarıhynda alғash ret Almaty қalasyndaғy Respýblıka alaңynda әskerı sherý өtti.ESІMDER100 jyl bұryn (1909-1983) fılologııa ғylymynyң doktory, professor MAHMÝDOV Haırýlla Habıbollaұly dүnıege keldi. A.Jdanov atyndaғy Lenıngrad ýnıversıtetin bitirgen. 1942-1943 jyldary Keңes әskeri қatarynda bolғan. Ұzaқ jyldar boıyna Әl-Farabı atyndaғy Қazaқ memlekettik ýnıversıtetinde orys fılologııasy kafedrasynyң meңgerýshisi bolyp қyzmet atқardy. Ғalymnyң 30-dan astam ғylymı eңbegi jaryқ kөrgen.55 jyl bұryn (1954) aқyn, aýdarmashy, Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң mүshesi SERІKBAEV Baıbota (Қoshym-Noғaı Baıbota Serikbaıұly) dүnıege keldi. Қyzylorda oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1978-1988 jyldary «Jalyn» baspasynda redaktor, aғa redaktor, «Mәdenıet jәne tұrmys» (қazirgi «Parasat») jýrnalynda, «Ana tili» men «Қazaқ eli» gazetterinde bөlim redaktory, bөlim meңgerýshisi, bas redaktordyң orynbasary қyzmetterin atқardy. Қazir «Jazýshy» baspasynyң jetekshi redaktory bolyp isteıdi. Aқynnyң alғashқy өleңder jınaғy «Tұңғysh kitap» («Taң shapaғy» serııasymen) degen atpen jaryқ kөrdi. Өleңderi, pýblıtsıstıkalyқ týyndylary, ғylymı-tanymdyқ maқalalary respýblıkalyқ merzimdi baspasөz betterinde jarııalanyp, kөptegen ұjymdyқ jınaқtarғa endi. 1988 jyly «Tirshilik ұıasy» atty kitaby үshin Қazaқstan Jastar odaғy syılyғynyң laýreaty atandy. Shet el aқyndarynyң өleңderi men ejelgi tүrki poezııasyn tәrjimalaýғa at salysty. Kөrkem aýdarma salasynda balalar әdebıetinen armıan aқyny S.Kapýtıkıannyң «Masha sýret salady» jәne orys aқyny E.Blagınanyң «Shıneldi nege saқtap jүrsiң?» atty kitaptaryn қazaқ tiline tәrjimalaғan. MAMYRDYҢ 9-Y, SENBІKeңester Odaғy halқynyң 1941-1945 jyldardaғy Ұly Otan soғysynda jeңiske jetken kүni. 600 myңnan astam қazaқstandyқ bұl soғystan oralmady. Soғys kezinde kөptegen ғylymı-zertteý ortalyқtary men Mәskeý, Lenıngrad, Kıev jәne basқa da қalalardyң oқý oryndary Қazaқstanғa қonys aýdardy. Olardyң ishinde fızıologııa, mıkrobıologııa, bıohımııa, shyғystaný ınstıtýttary boldy. Bүkil soғysty basynan өtkergen қazaқstandyқ 12 dıvızııa құrmetti ataқtar aldy. Olardyң beseýi ? bir, tөrteýi ? eki, ekeýi ? үsh ordenmen marapattaldy. Bes dıvızııa gvardııalyқ ataldy, olardyң ishinde Keңes Odaғynyң Batyry I.V.Panfılov atyndaғy ataқty 8-gvardııalyқ dıvızııa bar. Jalpy Ұly Otan soғysynda 497 қazaқstandyқ Keңes Odaғynyң Batyry ataғyn aldy. 1990 jyly jeltoқsannyң 11-inde soңғy Keңes Odaғynyң Batyry ataғy қolbasshy Baýyrjan Momyshұlyna berildi. 1941 jyly aғa leıtenant B.Momyshұly basқarғan atқyshtar batalony men I.V.Karpov basқarғan 1075-atқyshtar polki Mәskeý tүbinde aı boıy үzdiksiz ұrystar jүrgize otyryp, өz pozıtsııalaryn saқtap қana қoımaı, sonymen қatar dұshpanғa қarsy pәrmendi shabýylғa shyғyp otyrdy. Tөrt қazaқstandyқ T.J.Bıgeldınov, L.I.Beda, I.F.Pavlov jәne S.D.Lýganskıı 2 mәrte Keңes Odaғynyң Batyry atandy. Ұrys kezinde қaza tapқan pýlemetshi M.Mәmetova jәne mergen Ә.Moldaғұlova Batyr ataғyn aldy. Batyr ataғyn alғandar қatarynda atқyshtar T.Toқtarov, S.Baımaғambetov, S.Lýtfıllın, Mın Sen ıÝr, artıllerıster S.Mүtkenov, I.K.Novıkov, ұshқysh N.Әbdirov, mınometshi Қ.Sypataev, atty әsker M.M.Қarataev, saper P.I.Goncharov, polıtrýk M.Ғabdýlın, torpedalyқ kater komandıri B.P.Ýşev jәne basқalar bar. 110 қazaқstandyқ Daңқ ordeniniң tolyқ ıegeri boldy. Reıhstagқa sheshýshi shabýylғa shyққan jәne Jeңis týyn tikkenderdiң ishinde қazaқstandyқ R.Қoshқarbaev, kapıtan B.V.Chýpreta, mınometshi A.Baқtygereev, pýlemetshi P.E.Vıtsko, baılanysshy K.M.Volochaevtar boldy.Eýropa kүni. 1950 jyly mamyrdyң 9-ynda Parıjde Frantsııa syrtқy ister mınıstri Rober Shýman Frantsııa, Germanııa jәne basқa Eýropa elderiniң kөmir jәne bolat құıatyn өnerkәsip salalaryn (әskerı tehnıka өndirý negizderin) biriktirip, ony jaңa ұlttyқ құrylym basқarmasyna berýge shaқyrdy. 1985 jyly Mılan sammıtinde Eýroodaқ kөshbasshylary Shýman Deklaratsııasyn mәңgi este saқtaýғa sheshim shyғaryp, jyl saıyn mamyrdyң 9-yn «Eýropa kүni» dep bekitti.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR169 jyl bұryn (1840) Aıagөz өңirine meteorıt құlady. Tүsken jerine baılanysty «Қaraқol» atalғan ol meteorıttiң synyғy aldymen Semeıge, artynsha Peterborғa jetkizildi.17 jyl bұryn (1992) Petropavl қalasyndaғy Kommýnıstik kөshesine Maғjan Jұmabaevtyң esimi berildi.13 jyl bұryn (1996) Aқtaý қalasynda «Lada TV plıýs» aptalyғynyң alғashқy sany 5 myң danamen jaryқ kөrdi.10 jyl bұryn (1999) Astanada Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev saltanatty jaғdaıda Қazaқstan Қorғanys mınıstrliginiң jaңa keshenin ashty. 8 jyl bұryn (2001) Astana қalasynda «Otan ana» Otan қorғaýshylar monýmenti ashyldy. 35 jyl bұryn (1974) AҚSh-ta Ýotergeıt janjalyna baılanysty prezıdent Rıchard Nıksondy laýazymynan ketirý isi týraly mәjilis bastaldy.ESІMDER100 jyl bұryn (1909-1995) қazaқtan shyққan tұңғysh kәsibı kınooperator, Қazaқstannyң halyқ әrtisi, ҚR jәne KSRO Kınomatografıster odaғynyң mүshesi, derekti kıno sheberi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen өner қaıratkeri, Қazaқstannyң halyқ әrtisi TYNYShBAEV Eskendir Mұhamedjanұly dүnıege keldi. E.Tynyshbaev үlken ғalym, қoғam қaıratkeri, қazaқtyң tұңғysh temirjolshy-ınjeneri Mұhamedjan Tynyshbaevtyң otbasynda dүnıege kelgen. Bүkilodaқtyқ memlekettik kınematografııa ınstıtýtyn bitirgen. Kınodaғy eңbek jolyn 1928 jyldan bastaғan. «Vostokkıno» stýdııasynyң қazaқ bөlimshesin jәne «Poslednıe ızvestııa» қazaқ kınojýrnalynyn құrýғa қatysқan. E.Tynyshbaevtyң shyғarmashylyғynda Қazaқstan týraly birқatar kөrkemdik oıyn jәne derekti fılmder, myңdaғan fotojәdigerler bar. Ol kınooperatordan bastap avtorlyқ fılmderdiң rejısserine deıingi joldy jүrip өtti, қazaқ kınosynda birinshi bolyp trıýkti tүsirilimder jasady. Ony қazaқ kınosy men televıdenıesiniң aқsaқaly dep ataıdy, sebebi ol Shәken Aımanov, Mәjıt Begalın, Kenenbaı Қojabekov, Oraz Әbishev syndy қazaқ kınosynyң basқa da maıtalmandarymen birge ұlttyқ kınematografty қalyptastyrýғa jәne damytýғa belsendi atsalysқan. Ol sondaı-aқ өzi ұzaқ jyl boıy bas operator bolғan «Қazaқtelefılm» stýdııasyn құrýdyң basynda tұrdy. «Sovetskıı Kazahstan» kınojýrnaly үshin 10 myңnan astam sıýjetter tүsirdi. Onyң үzdik jұmystary ? «Biz Jetisýdanbyz», «Onyң ýaқyty keledi» fılmderi - Қazaқstan kınoөneriniң Altyn қoryna engen. Pedagog jәne tәlimger retinde kınotүsirýshilerdiң aıtýly shoқjұldyzyn tәrbıeledi, olardyң қatarynda V. Belıalov, ıÝ.Lıtvıakov, E.Ahmetov, Ғ.Shalabaev, M.Ibraev, A.Shorabaev, B.Nүsipbekov jәne t.b. bar. 100 jyl bұryn (1909-1993) kınorejısser, Қazaқstannyң eңbek siңirgen өner қaıratkeri, KSRO Kınematografıster odaғynyң mүshesi FAIK Emır Ibragımovıch dүnıege keldi. Shyғarmashylyқ jolyn «Vostokkıno» stýdııasynan bastaғan. 1946 jyldan «Қazaқfılm» stýdııasynyң kınorejısseri bolғan. Ol «Jigitter», «Қazaқstannyң egis alқabynda», «Ybyraı Altynsarın», «Bıbigүl әn salғanda», «Aқmaral» sııaқty 200-deı kınojýrnal, derekti fılm jasady. «Қanatty syı», «Ұlym meniң», «Bir tүnniң oқıғasy» atty kөrkem fılmder tүsirgen. Olardyң kөpshiligi әrtүrli kınofestıvaldar men қoғakmdyқ kөrsetilimderdiң laýreaty atanғan.55 jyl bұryn (1954) Қazaқstan Respýblıkasynyң bas prokýrory, zaң ғylymynyң kandıdaty, professor MӘMI Қaırat Әbdirazaқұly dүnıege keldi. Almaty oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1981-1990 jyldary ? Atyraý oblystyқ sotynyң sýdıasy, tөraғanyң orynbasary, tөraғasy. 1990-1993 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Joғarғy Sotynyң sýdıasy. 1993-1995 jyldary ? Almaty қalalyқ sotynyң tөraғasy. 1995-1996 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Joғarғy Soty Қylmystyқ ister jөnindegi sot alқasynyң tөraғasy, Қazaқstan Respýblıkasy Joғarғy Soty tөraғasynyң mindetin atқarýshy. 1996-2000 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Joғarғy Soty Қylmystyқ ister jөnindegi sot alқasynyң tөraғasy, Қazaқstan Respýblıkasynyң Әdilet vıtse-mınıstri. 1999-2000 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiligi jetekshisiniң orynbasary. 2000-2009 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Joғarғy Sotynyң tөraғasy bolғan. Қazirgi қyzmetine 2009 jyly sәýirde taғaıyndalғan. «Parasat» ordenimen marapattalғan.40 jyl bұryn (1969) әnshi, Қazaқstannyң halyқ әrtisi, Tarlan syılyғynyң ıegeri, halyқaralyқ baıқaýlardyң birneshe dүrkin jүldegeri Қazaқstan Memlekettik syılyғynyң ıegeri MҰHAMEDҚYZY Maıra dүnıege keldi. Қytaı Halyқ Respýblıkasynyң Құlja қalasynda týғan. Alғashқy mýzykalyқ tәrbıeni әkesi M.Әbdiқadirұly men anasy Қ.Қýanyshқyzynan alғan. Pekındegi Қytaı halyқtarynyң ortalyқ ұlttyқ ýnıversıtetiniң mýzyka bөlimin bitirgen. 1994 jyly Қazaқstanғa қonys aýdardy. 1994-1996 jyldary Almaty konservatorııasynda (қazirgi Қazaқ ұlttyқ konservatorııasy) N.Shәripovanyң jetekshiligimen kәsibı sheberligin shyңdady. 1996 jyldan Қazaқ akademııalyқ opera jәne balet teatrynyң jetekshi әnshisi. M.Mұhamedқyzynyң repertýarynda: Dj. Verdıdiң «Travıatasyndaғy» ? Vıoletta, J.Bı¬zeniң «Karmen» operasyndaғy ? Mıkaela, G.Donıtsettıdiң «Lıýchııa dı Lammermýr» opera¬syndaғy ? Lıýchııa, Ahmet Jұbanov pen L.Hamıdıdiң «Abaı» operasyndaғy ? Ajar, E.Brýsılovskııdiң «Қyz Jibek» operasyndaғy Jibek jәne taғy basқa partııalar bar. M.Mұhamedқyzy ? tөrtkүl dүnıe moıyndaғan, bүkil opera әnshileri armandaıtyn ıtalıandyқ has sheberler, osy salanyң bүgingi tiri aңyzyna aınalғan Mırella Frennı men Plachıdo Domıngomen birge jұmys isteý baқytyna ıe bolғan tұңғysh қazaқ әnshisi. Alғash 1996 jyly N.A.Rımskıı-Korsakov atyndaғy halyқaralyқ syılyқty alғan. 1997 jyly Portýgalııada әlemniң 250 opera әnshileri dodaғa tүsken Tomas Alkaıde atyndaғy halyқaralyқ baıқaýda birinshi oryndy ıelenip, Chaıkovskıı atyndaғy halyқaralyқ baıқaýda үshinshi oryndy jәne M.Davydov atyndaғy arnaıy dıplomdy jeңip alғan. Әnshiniң әlemdik klassıkalyқ, operalyқ, kameralyқ vokaldyқ shyғarma, halyқ әnderinen baı repertýary үnemi tolyғý үstinde. Ol gastroldik saparlarmen: Pekın, Gonkong, Stambýl, Delı, Seýl, Mәskeý, Sankt-Peterbor, Býdapesht қalalarynda bolyp jәne Ýkraına, Slovakııa, AҚSh, Қytaıda jeke kontsertterin өtkizdi. 2001 jyly Ә.Қaraқұlovtyң «Jylama» kөrkem fılminde basty rөldi oryndady. Opera әnshisi 2002-2004 jyldary Frantsııanyң Grand opera teatry sahnasynda jıyrmadan asa klassıkalyқ shyғarmalardy oryndaғan. «Otan» ordenimen marapattalғan. MAMYRDYҢ 10-Y, JEKSENBІMıkronezııa Federatıvtik Shtattarynyң Ұlttyқ meıramy ? Tәýelsizdik kүni (1979). Mıkronezııa ? Tynyқ mұhıtynyң batys bөliginde, Karolın araldarynda ornalasқan memleket. Әkimshilik jaғynan Trýk, Kostrae, Ponape, Iap shtattaryna bөlinedi. Astanasy ? Palıkır қalasy. Resmı tili ? aғylshyn tili, sondaı-aқ jergilikti halyқtardyң tilderi de қoldanylady. Aқsha birligi ? AҚSh dollary. Memleket jәne үkimet basshysy ? prezıdent. Joғary zaң shyғarýshy bılik bir palataly parlament ? Ұlttyқ kongress. Ekonomıkasynyң negizgi salasy ? balyқ aýlaý. Eksportқa kopra, bұrysh, balyқ jәne kokos maıyn shyғarady. Negizgi saýda seriktesteri ? AҚSh, Japonııa, Avstralııa, Oңtүstik Koreıa memleketteri.Belarýs Respýblıkasynyң Memlekettik eltaңba jәne Memlekettik týy kүni. 1995 jyldan bastap mamyr aıynyң ekinshi jeksenbisinde atap өtiledi.Germanııada kitap kүni. 1947 jyldan bastap jyl saıyn 1933 jyly gýmanıst-jazýshylardyң kitaptary өrtelgen kүnine oraı өtedi.Frantsııada Janna D?Arkti eske alý kүni. Mamyr aıynyң ekinshi jeksenbisinde atap өtiledi.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR60 jyl bұryn (1949) Mәskeýde Қazaқ әdebıeti men өneriniң kүnderi bastaldy.15 jyl bұryn (1994) «Sabın metall korporeıshn» (AҚSh) korporatsııasy zaýytynda respýblıkadaғy tұңғysh platına құımasy alyndy. Tazalyғy 99,95, jalpy salmaғy 14 kılogramm bolatyn alғashқy өnim Қazaқstan Respýblıkasynyң Memlekettik қoımasyna өtkizildi.8 jyl bұryn (2001) Astanada қazaқtyң soңғy hany, Abylaı hannyң nemeresi Kenesary Қasymұlynyң eskertkishi ashyldy. Eskertkishti salý barysynda mүsinshi Nұrlan Dalbaı, sәýletshi Shota Ýәlıhanov, ınjener Әbdisaғıt Tatyғұlov jәne kөrkemdep құıý sheberi Valerıı Konıýhov eңbek etti. Monýmenttiң bıiktigi 7 metr, salmaғy ? 10 tonna. Kenesary Қasymұly el tәýelsizdigi үshin Reseı, Қoқan, Hıýa handyқtarymen kүres jүrgizgen. Ol 1847 jyly Kekilik taýynyң tұsynda қyrғyzdarmen bolғan shaıқasta қaza tapқan. 140 jyl bұryn (1869) ұzyndyғy 2900 shaқyrymdy құraғan alғashқy amerıkandyқ transkontınentaldyқ temir joldyң құrylysy aıaқtaldy.ESІMDER105 jyl bұryn (1904-1967) opera әnshisi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen әrtisi TOLYBAEV Mұrat Maғazұly dүnıege keldi. Қaraғandy oblysynyң Қarқaraly aýdanynda týғan. Alғash әnshilik өnerge үlken әkesi Mұhametәli baýlyp, keıin әnshi Қ.Baıjanovtan dәris aldy. 1934 jyldan Қazaқ mýzykalyқ drama teatrynda (қazirgi Қazaқ akademııalyқ opera jәne drama teatry) қyzmet etti. Alғash oınaғan rөli ? Mamanbaı (M.Әýezov, I.Kotsyktyң «Aıman ? Sholpan» mýzykalyқ dramasy). M.Tolybaev қazaқ operalaryndaғy basty partııalardy oryndap, tүrli minezdi obrazdar jasady. Sondaı-aқ halyқ әnderin de ( «Ardaқ», «Shama», taғy basқalar) halyқ arasynda keңinen nasıhattady. «Құrmet belgisi» ordenimen marapattalғan.80 jyl bұryn (1929-1989) jazýshy, Қazaқstannyң eңbek siңirgen mәdenıet қaıratkeri ҚAZYBAEV Kәkimjan dүnıege keldi. Almaty oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. «Jas alash» gazetiniң әdebı қyzmetkeri, bөlim meңgerýshisi, jaýapty hatshysy, Almaty oblystyқ «Jetisý» gazeti redaktorynyң orynbasary, Қazaқstan Baspa, polıgrafııa jәne kitap saýdasy isteri jөnindegi memlekettik komıteti tөraғasynyң orynbasary, Қazaқstan Kompartııasy Ortalyқ komıtetiniң hatshysy, ҚazTAG-tyң (қazirgi «ҚazAқparat» ҰK» AҚ) dırektory қyzmetterin atқardy. 1985 jyldan өmiriniң soңyna deıin «Қazaқstan kommýnısi» jýrnalynyң bas redaktory boldy. Қalamgerdiң «Kernegen kek» povesi, «Oktıabr өrenderi» ocherkter jınaғy, «Yzғar», «Amanat» romandary jaryқ kөrdi. Ol kөrkem aýdarma salasynda S.Shtemenkonyң «Bas shtab soғys jyldarynda» atty memýarlyқ kitabyn, B.Momyshұlynyң «Ofıtser kүndeligin» қazaқ tiline tәrjimalaғan. 80 jyl bұryn (1929-1970) jazýshy, aýdarmashy TOҚTAROV Baımұhambet dүnıege keldi. Almaty oblysynda týғan. Mәskeýdegi Әdebıet ınstıtýtyn bitirgen. Eңbek jolyn Almaty oblystyқ komsomol komıtetinen bastaғan. 1955 jyldan jýrnalıstik қyzmetpen aınalysyp, «Jұldyz» jýrnalynda ұzaқ jyl eңbek etken. Қalamgerdiң «Baқyt joly», «Sýretshi», «Өmir joly» povester jınaғy, «Қyrandar қanaty» ocherkteri, «Jetisý jotasynda», «Taýdaғy әn» romandary jaryқ kөrgen. Ol kөrkem aýdarma salasynda orys aқyndary A.Pýshkınniң, A.Gaıdardyң shyғarmalaryn қazaқ tiline tәrjimalaғan. Medaldarmen marapattalғan.70 jyl bұryn (1939) «Қazaқstan temir joly» ұlttyқ kompanııasy» aktsıonerlik қoғamynyң basқarýshy dırektory, Қazaқstan Respýblıkasy eңbek siңirgen kөlik қyzmetkeri SӘMBETOV Қaltaı Sәmbetұly dүnıege keldi. Jambyl oblysynda týғan. Tashkent temir jol kөligi ınstıtýtyn bitirgen. Eңbek jolyn Aıagөz belgi berý jәne baılanys dıstanstsııasynda monter bolyp bastady. 1960-1970 jyldary ? Jambyl belgi berý jәne baılanys dıstantsııasynyң elektromehanıgi, aғa ınjeneri, bas ınjeneri, Shý belgi berý jәne baılanys dıstansııasynyң bastyғy. 1970-1982 jyldary ? Қazaқ temir joly Belgi berý jәne baılanys basқarmasynyң bas ınjeneri, Halyқtyқ baқylaý komıteti kөlik jәne baılanys bөliminiң meңgerýshisi, Қazaқstan Kompartııasy Ortalyқ komıtetiniң kөlik jәne baılanys bөlimi meңgerýshisiniң orynbasary. 1982-1995 jyldary ? Almaty temir joly kadr bөliminiң bastyғy - jol bөlimshesi bastyғynyң orynbasary, birinshi orynbasary, bas ınjeneri, bas ekonomısi. 1995-2006 jyldary ? Almaty temir joly basқarmasy bastyғynyң birinshi orynbasary, bas dırektordyң orynbasary, «Қazaқstan temir joly» respýblıkalyқ memlekettik kәsiporny bas dırektorynyң birinshi orynbasary, «Қazaқstan temir joly» ұlttyқ kompanııasy» aktsıonerlik қoғamynyң birinshi vıtse-prezıdenti. Қazirgi қyzmetinde 2006 jyldan bastap isteıdi.55 jyl bұryn (1954) Қazaқstan Respýblıkasy Parlamenti Mәjilisiniң depýtaty, Agrarlyқ mәseleler jөnindegi komıtetiniң mүshesi SӘRSENOV Nұrdәýlet Jұmaғұlұly dүnıege keldi. Өzbekstan Respýblıkasynda týғan. Қazaқ hımııa-tehnologııa ınstıtýtyn, KOKP OK janyndaғy Қoғamdyқ ғylymdar akademııasyn bitirgen. Oңtүstik Қazaқstan oblysy әkimdigi basshysynyң orynbasary, әkim apparatynyң jetekshisi қyzmetterin atқarғan. Қazaқstan Respýblıkasy Parlamentine depýtat bolyp saılanғanғa deıin «Tұran» қarjy-өndiriktik toby» aktsıonerlik қoғamy Dırektorlar keңesiniң tөraғasy қyzmetin atқarғan. 1999-2007 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Parlamenti Mәjilisiniң depýtaty, Halyқaralyқ is, қorғanys jәne қaýipsizdik komıtetiniң mүshesi bolғan. 2007 jyly қyrkүıektiң 2-inde 3-shi mәrte depýtattyқ өkilettigi bastaldy. «Құrmet», «Halyқtar dostyғy» ordenderimen marapattalғan.