QazAqparat-Anons: Mamyrdyń 5-i men 9-y aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASY

Mamyrdyń 8-9 kúnderi Elbasy N. Nazarbaev Reseı Prezıdenti Dmıtrıı Medvedevtiń shaqyrýymen Máskeýde ótetin Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan merekelik sharalarǵa qatysady.

PARLAMENT

Mamyrdyń 5-inde Parlament Májilisiniń plenarlyq otyrysy bolady.

ÚKІMET

Mamyrdyń 5-inde saǵat 11-00-de elordalyq polıtseıler «Otan qorǵaýshy» monýmenti alańynda Іshki ister mınıstri Serik Baımaǵanbetovtyń, Uly Otan soǵysy ardagerleriniń qatysýymen saltanatty jıyn ótkizedi. Al saǵat 12.00-de Prezdenttik mádenıet ortalyǵynda Іshki ister mınıstri Serik Baımaǵanbetov ardagerlerge Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan medaldar tabys etedi.

Mamyrdyń 5-inde Іshki ister mınıstrliginde aptalyq brıfıng bolady.

Mamyrdyń 6-synda Astanada, Syrtqy ister mınıstrliginde Uly Otan soǵysy jyldary Avstrııa aýmaǵynda shaıqasqan jáne qaza tapqan qazaqstandyq jaýyngerler týraly estelik kitaptyń tanystyrylymy bolady.

QAZAQSTAN JÁNE ÁLEM

Mamyrdyń 6-synda Berlınde Qazaqstan men Germanııa arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq jónindegi jumys tobynyń 4-shi májilisi ótedi. Oǵan qazaqstandyq delegatsııany Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar birinshi vıtse-mınıstri Albert Raý bastap barady.

Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna múshe 56 memleket, azamattyq qoǵamdastyq pen halyqaralyq qurylym ókilderi osy jylǵy mamyrdyń 6-7-i kúnderi avstrııalyq Hofbýrg saraıynda genderlik teńdikti qamtamasyz etýdiń ózekti máselelerin talqylaıdy

Mamyrdyń 6-synda Grýzııanyń Syrtqy ister mınıstri Grıgol Vashadzeniń Qazaqstanǵa resmı sapary ótedi. Sapar sheńberinde G. Vashadze EQYU-nyń qazirgi tóraǵasy, QR Memlekettik hatshysy - Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaevpen kelissózder ótkizetin bolady. Kelissózderdiń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan men Grýzııanyń Syrtqy ister mınıstrlikteriniń arasyndaǵy yntymaqtastyq jónindegi hattamaǵa qol qoıylady dep josparlanyp otyr.

QOǴAM

Sáýirdiń 15-inen mamyrdyń 15-ine deıin elimizde «Balalar - bizdiń bolashaǵymyz» aktsııasy ótýde.

Sáýirdiń 9-ynan mamyrdyń 9-yna deıin elimizde Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan «Erlik dańqy óshpeıdi» aktsııasy ótýde.

Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrligi sáýirdiń 30-y men mamyrdyń 30-y aralyǵynda «Taza aýa» aktsııasyn ótkizedi. Aktsııanyń maqsaty - avtokólik quraldarynyń tasymaldaýshylary men júrgizýshileriniń ruqsat etilgen avtokólik quraldarynyń shyǵaryndydaǵy lastaýshy zattar quramynyń ekologııalyq talaptary men normalaryn saqtaýy bóliginde Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyn buzýshylyqtyń aldyn alý.

SPORT

Sáýirdiń 15-i men mamyrdyń 15-i aralyǵynda Qazaqstanda «Balalar - bizdiń bolashaǵymyz» atty aktsııa ótýde.

Sáýirdiń 9-y men mamyrdyń 9-y aralyǵynda Qazaqstanda Uly Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan «Erlik dańqy óshpeıdi» atty aktsııa ótýde.

Mamyrdyń 1-i men 9-ynda qazaqstandyqtar úsh kúnnen demalady. «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy merekeler týraly» Zańǵa sáıkes, Qazaqstanda demalys jáne mereke kúnderi sáıkes kelgen jaǵdaıda merekeden keıingi jumys kúni demalys kúni bolady. ıAǵnı, bıyl qazaqstandyqtar mamyrdyń 1-,2-,3- jáne 8-,9-,10-y kúnderi demalatyn bolady.

Mamyrdyń 8-9-ynda Astanada Kurlyqtyq hokkeı lıgasy men Qazaqstan Respýblıkasy chempıonaty klýbtarynyń jankúıerleri arasynda hokkeı týrnıri ótedi.

ASTANA

Mamyrdyń 5-inde elordadaǵy QR Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda «Otan úshin otqa tús - kúımeısiń» atty kórme ashylady.

Sársenbi, mamyrdyń 5-i kúni saǵat 14.00-de astanalyq tsırkte Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan estradalyq-tsırktik baǵdarlama bolady. Dál osy kúni saǵat 17.00-de M.Gorkıı atyndaǵy orys teatrynda Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan S.Lepýstın, L.Krıýchkovtiń «Otan neden bastalady...» atty mýzykalyq-poetıkalyq keshi ótedi. Al saǵat 18.30-da Q.Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq mýzykalyq-drama teatrynda T.Ahtanovtyń «Kúshik kúıeý» komedııasy bolady.

Mamyrdyń 5-inde 19.00-de Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda Keńes Odaǵynyń Batyry, «Halyq qaharmany», daryndy qolbasshy, qazaq halqynyń ór tulǵasy, kórnekti jazýshy Baýyrjan Momyshulynyń týylǵanyna 100 jyl tolýyna arnalǵan «Qaharman» atty ádebı-shyǵarmashylyq kesh ótedi.

Mamyrdyń 5-inde «Nur Otan» partııasynyń ortalyq keńsesinde partııa tóraǵasynyń birinshi orynbasary Nurlan Nyǵmatýllın Uly Otan soǵysy ardagerlerimen kezdesedi.

Mamyrdyń 5-inde 40-shy stansadaǵy №68665 áskerı bólimde Jeńistiń 65 jyldyǵyna jáne Otan qorǵaýshy kúnine arnalǵan salıýttiń bas daıyndyǵy ótedi.

Beısenbi, mamyrdyń 6-sy kúngi baǵdarlamalar tizbegin saǵat 11.00-de «Atameken» Qazaqstan Kartasy» etno-memorıaldyq keshende «Soǵystyń mazasyz boıaýlary» atty balalar sýretiniń baıqaýy ashady. Q.Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq mýzyka-drama teatry saǵat 18.30-da Erkin Jýasbekovtyń «Sen úshin» komedııasyn qoıady. Al bul kúni Kongress-Holl saraıynda ańyzǵa aınalǵan «Mashına vremenı» tobynyń saǵat 19.00-daǵy kontsertimen aıaqtalady.

Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyn merekeleý qarsańynda mamyrdyń 6-sy kúni Astanada QR Syrtqy ister mınıstrliginiń ǵımaratynda Uly Otan soǵysy jyldary Germanııa men Avstrııa aýmaqtarynda qaza tapqan qazaqstandyqtarǵa arnalǵan «Armanda ketken bozdaqtar» atty estelik kitaptyń tanystyrylymy bolady.

Juma, mamyrdyń 7-i kúni, saǵat 11.00-de «Atameken» Qazaqstan Kartasy» etno-memorıaldyq keshende «Sizderdi maqtan tutamyz, ardagerler!» atty soǵys ardagerlerin quttyqtaý ótedi. Merekelik kún saǵat 12.00-de «Otan qorǵaýshylar» alańyndaǵy «Otan qorǵaýshylar» monýmentine «Dańq gúldestesi» men gúl shoqtaryn qoıý rásimimen jalǵasady. Saǵat 17.00-de Táýelsizdik saraıynda ótetin saltanatty jıylys pen merekelik kontsert Otan qorǵaýshylar kúniniń qorytyndy keshi bolmaq. Q.Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq mýzykalyq-drama teatryndaǵy A.Dýdaraevtyń «Kesh» dramasy osy kúngi baǵdarlamalar núktesin qoıady.

Senbi, mamyrdyń 8-i kúngi tańǵy saǵat 10.00 qalalyq beıit basynda 1941-1945 jyldardaǵy soǵysta alǵan jaraqattardan qaza tapqan áskerlerdiń zırattaryna «Dańq gúldestesi» men gúl shoqtaryn qoıý rásimimen ashylady. Saǵat 11.00-de M.Gorkıı atyndaǵy orys teatry eń kishkentaı azamattarǵa arnap V.Tregýbenkonyń «Ań patshasyna arnalǵan úı» atty ertegisin kórsetedi. Kelesi saǵatta qalanyń «Otan qorǵaýshylar» alańy men Jastar saraıynynyń aldyndaǵy jazǵy sahnada, Báıterek monýmenti men astanalyq saıabaqta úrlemeli orkestr men óleń, bı ansamblderiniń kontsertteri bastalady. Saǵat 18.00-de M.Gorkıı atyndaǵy Orys teatrynda astanalyqtar men qala qonaqtaryn B.Brehtnyń «Úshinshi ımperııadaǵy qorqynysh pen ashtyq» atty teatrlyq premerasy kútedi, qoıýshy rejısseri Egısh Gevorkıan (Avstrııa,Vena), qoıýshy sýretshisi Qanat Maqsutov. Osy kúnniń baǵdarlamasyn Q.Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq mýzykalyq-drama teatryndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan «Jeńis ánderi» atty ádebı-sahnalyq kesh jalǵastyrady.

Mamyrdyń 9-y saǵat 09.00-de Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan «Qazaq eli» monýmentinen bastap Táýelsizdik dańǵyly arqyly «Otan qorǵaýshylar» monýmentine deıingi azamattyq sherýmen bastalady. Saǵat 12.00-de «Otan qorǵaýshylar» monýmenti, qalalyq alań, Jastar saraıynyń jazǵy sahnasy, Báıterek monýmenti, astanalyq saıabaqtyń sahnalyq alańdarynda úrlemeli orkestr men óleń, bı ansamblderiniń kontsertteri bolady. Qalalyq alańda saǵat 16.00-de qalalyqtarǵa patrıottyq ánder festıvali usynylady. Saǵat 17.00-de Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda klassıkalyq óner súıgishterge «Máńgilik alaý» baleti oryndalady. Sonymen qatar, osy saǵatta, ıaǵnı 17.00-de Kongress-Holl saraıynda KSRO-nyń halyq ártisi Álibek Dnishev Jeńis kúnine arnalǵan jeke kontserttik keshin usynady. Al túngi saǵat 22.00-de merkelik kúndi aıaqtaıtyn Esil jaǵasynda Astana qalasynyń turǵyndary men qonaqtaryna arnap ot shashý bolady.

Kelesi demalys kúni, mamyrdyń 10-y kúni saǵat 12.00-de «Dýman» oıyn-saýyq ortalyǵynda sol kúni keshke deıin jalǵasatyn «Kóktemgi karnaval» atty shoý-baǵdarlamanyń ashylýy bolady. Saǵat 18.00-de tsırk ǵımaratynda reseılik «Ranetkı» atty jastar tobynyń kontserti bolady. Sondaı-aq mamyrdyń 10-y men 14-i aralyǵynda Astana qalasy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Birikken Arab Ámirlikteriniń mádenı kúnderi ótedi.

ALMATY

Mamyrdyń 5-inde Qazaqtyń Abaı atyndaǵy Ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetinde Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan merekelik kesh bolady.

Mamyrdyń 5-inde Ulttyq banktiń ortalyq keńsesinde baspasóz máslıhaty ótedi.

Mamyrdyń 5-inde Qazaqtyń Qanysh Sátbaev atyndaǵy Ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetinde Uly Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty shara ótedi.

Mamyrdyń 5-inde «Interfaks» baspasóz ortalyǵynda «NurBank» aktsıonerlik qoǵamynyń qarjy jylynyń qorytyndysyna arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.

AIMAQTAR

PAVLODAR OBLYSY

Sáýirdiń 26-sy men mamyrdyń 8-i aralyǵynda Innovatsııalyq Eýrazııalyq ýnıversıtettiń Ǵylymı kitaphanasynda Germanııanyń Qazaqstandaǵy jylynyń aıasynda «Sý jáne energııa: óziń úshin N2O jáne Vatt álemin ash!» atty kórme ótedi.

QARAǴANDY OBLYSY

Sáýirdiń 5-inde saǵat 12.00-de oblystyq ákimdikte oblys basshysy Serik Ahmetov Uly Otan soǵysy ardagerleri men tyl eńbekkerlerin qabyldaıdy. Jeńis kúnine arnalǵan shara aıasynda Uly Otan soǵysynyń 5 ardagerin «Qurmet» ordenimen marapattaıdy.

Mamyrdyń 6-synda oblys ákimi Serik Ahmetov Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine Pıchýgın kóshesindegi 235-shi úıden jańa páterlerdiń kiltterin tabys etedi.

ATAÝLY KÚNDER. ELEÝLІ OQIǴALAR. MEREITOILAR.

2010 JYLDYŃ MAMYR AIY:

MAMYRDYŃ 5-І, SÁRSENBІ

Halyqaralyq múgedekter quqyn qorǵaý kúni. 1992 jyly Bas Assambleıa Birikken Ulttar Uıymynyń Múgedekterdiń onjyldyǵy sońynda (1983-1992 jj.) Halyqaralyq múgedekter kúnin jarııalady.

Halyqaralyq múgedekter kúnin atap ótý olardyń máselelerine kóńil bólýge, qadir-qasıetin, quqyǵy men aman-saýlyǵyn qorǵaýǵa, múgedekterdiń saıası, áleýmettik, ekonomıkalyq jáne mádenı ómirge qatysýynan qoǵamǵa keletin basymdylyqqa nazar aýdarýǵa baǵyttalǵan.

OQIǴALAR

85 jyl buryn (1925) Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń janyndaǵy áıelder bólimi shyǵarǵan «Azat áıel» gazeti negizinde «Teńdik» gazetiniń alǵashqy sany shyqty. 1955 jyldan bastap «Qazaqstan áıelderi» degen atpen jýrnal bolyp shyǵa bastady.

22 jyl buryn (1988) KSRO Joǵarǵy Keńesi Prezıdýmynyń Jarlyǵymen Ekibastuz qalasynda týǵan Kremenısh Nıkolaı Ivanovıch Aýǵanstanda kórsetken erligi úshin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn aldy.

17 jyl buryn (1993) Vashıngtondaǵy Dúnıejúzilik banktiń shtab-páterinde Aral teńizine arnalǵan halyqaralyq semınar ótti. Onda Aral teńiziniń qaıta túleýin qamtamasyz etetin deńgeıde turaqtandyrý jóninde tórt tarmaqtan turatyn baǵdarlama qabyldandy.

15 jyl buryn (1995) Jambyl oblysy Jýaly aýdany Myńbulaq aýylynda Keńes Odaǵynyń Batyry, jazýshy Baýyrjan Momyshulynyń murajaıy ashyldy.

1 jyl buryn (2009) Elordalyq «Jastar» saraıynda «Kóleńke» dep atalatyn Astanada túsirilgen jańa fılmniń premeralyq kórsetilimi ótti.

Krımınaldyq drama taǵdyr tálkegimen túrli jolmen ketken eki dostyń ómirin baıandaıdy. Keıipkerlerdiń biri polıtsııa qyzmetkeri, ekinshisi - mafııalyq toptyń jetekshisi.

Rejısseri - Renat Elýbaev. Fılmge Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi Asylbolat Ysmaǵulov pen «101» tobynyń ánshisi Erbol Jaılaýov túsken.

1 jyl buryn (2009) Almaty oblysynyń Qarasaı aýdanyndaǵy Aqseńgir beketinde «RG Brands» AQ-nyń jańa óndiristik - logıstıkalyq ortalyǵy paıdalanýǵa berildi.

Qazirgi zamanǵy keshen joǵary sapaly azyq-túlik ónimderin halyqaralyq standarttarǵa saı daıyndaýǵa qurylǵan.

1 jyl buryn (2009) «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ardagerler uıymy» qoǵamdyq birlestiginiń Qostanaı oblystyq fılıaly óz ınternet-saıtyn ashty. www.veteran.kostanay.kz saıtynda Uly Otan soǵysyna 1941-1945 jj. qatysqan qostanaılyqtar týraly málimetter, fotosýretter, qujattar ornalastyrylǵan.

ESІMDER

100 jyl buryn (1910-1958) qazaq til bilimi negizin salýshylardyń biri, túrktanýshy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan ǵylymynyń eńbek sińirgen qaıratkeri SAÝRANBAEV Nyǵmet Tináliuly dúnıege keldi.

Jambyl oblysy Qordaı aýdanynda týǵan. Halyq aǵartý ınstıtýtyn, Máskeý pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen.

1932-1934 jyldary respýblıkalyq Halyq-aǵartý komıssarıatynda jumys istedi. 1938-1946 jyldary - Qazaq KSR Halyq-aǵartý komıssarıatynyń mektepter jónindegi ǵylymı-zertteý ınstıtýty dırektorynyń ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary, KSRO Ǵylym Akademııasynyń Qazaq fılıaly Til-ádebıet jáne tarıh ınstıtýtynyń dırektory. 1946-1958 jyldary Qazaq KSR Ǵylym Akademııasy qoǵamdyq ǵylymdar bólimshesiniń hatshysy, Qazaq KSR Ǵylym Akademııasynyń vıtse-prezıdenti, Til bilimi ınstıtýty bólim meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

Saýranbaevtyń til biliminde barynsha nazar aýdarǵan salasy - sıntaksıs, onyń ishinde qurmalas sóılemder júıesi. Morfologııa salasynda ol qazaq tilindegi etistik kategorııasynyń jasalý tásilderi men tarıhı damý joldary, kósemshe tulǵalary, olardyń maǵynalary, sıntaksıstik qyzmeti jaıynda jáne qazaq tili grammatıkasynyń, onyń ishinde morfologııasy, orfografııasy men alfavıti jaıynda ǵylymı eńbekter jarııalady. Ádebı til tarıhy jóninde «Qazaq ádebı tiliniń damýyndaǵy Abaıdyń róli», «Qazaq tiliniń jasalýy týraly», «Qazirgi qazaq tilindegi dıalektiler», «Qazaq ádebı tiliniń tarıhyn zertteý týraly» atty eńbekteri bar.

«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

100 jyl buryn (1910-1982) tarıh ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan ǵylymynyń eńbek sińirgen qaıratkeri KIІKBAEV Nyǵmetolla dúnıege keldi.

Jambyl oblysynda týǵan. Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtet) bitirgen.

Jambyl oblystyq oqý bóliminiń meńgerýshisi, Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń lektory, Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), Qazaqt pedagogıkalyq ınstıtýtynyń (Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtet) dotsenti, dekany, kafedra meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri respýblıkada ónerkásipti qurý men damytý, qazaq ultyn qurý máselelerine arnalǵan. Qazaqstan tarıhy máseleleri boıynsha ǵylymı zerttemelerge zor úlesin qosqan. 100-ge jýyq ǵylymı eńbektiń, kitaptar, teorııalyq maqalalardyń avtory.

90 jyl buryn (1920-1971) qazaq jazýshysy, aqyn UıABAEV Qurmanǵalı dúnıege keldi.

Almaty oblysy Qaskeleń aýdanynda týǵan.

1950-1971 jyldary «Sotsıalıstik Qazaqstan», «Qazaq ádebıeti» gazetterinde, «Qazaqstan», «Qazaq Sovet Entsıklopedııasynyń» redaktsııalarynda qyzmet atqarǵan.

1949 jyly «Shyǵys shyńynda» atty tuńǵysh kitaby jarııalandy. «Saǵat» poemanyń, «Jyrlarym», «Ótedi jyldar», «Kontsert jyrlary», «Taǵdyr týraly sóz», «Darqan dalam» óleń jınaqtary men «Qyrdaǵy qyrandar», «Shaqyrylmaǵan qonaqtar» atty ocherkter jınaqtarynyń avtory.

Uıabaevtyń birqatar óleńderi, áńgime, ocherkteri orys tilinde jaryq kórdi. Ol A.Pýshkın, A.Mıtskevıch, t.b. aqyn-jazýshylardyń shyǵarmalaryn qazaq tiline aýdarǵan.

MAMYRDYŃ 6-Y, BEISENBІ

Matszý Aspan Patshaıymynyń merekesi. Tıan-hoý Matszý (Matszý Aspan patshaıymy) - ejelgi qytaı mıfologııasyndaǵy teńiz qudaıy. Onyń mádenıeti H-HІ ǵǵ. dúnıege keldi. Tıan-hoýdyń tolqynda, bultta nemese taqta otyrǵany beınelengen. Onyń eki kómekshisi bar: birinshisiniń qoly qulaǵyna, al ekinshisiniń qoly kózine qoıylǵan. Ańyzda aıtylǵandaı Matszý 960 jyldary ómir súrgen, Lın degen balyqshylar aýylynyń qyzy bolǵan, toqymamen teńiz arqyly júze bilgen jáne bulttarmen araldardy kesip ótetin bolǵan. Búgingi tańda Matszý eldegi jáne sheteldegi qytaılyqtardy baılanystyrady. Orta eseppen alǵanda, qudaı anaǵa álemniń túpkir-túpkirinen 200 mıllıonnan astam adamdar syıynady.

OQIǴALAR

18 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy men Danııa Koroldigi arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatý týraly Hattamaǵa qol qoıyldy.

17 jyl buryn (1993) Almatydaǵy Respýblıkalyq kıno úıinde 1991-1993 jyldary jasalǵan fılmderdiń baıqaýy ótti. Gran-prı júldesi rejısser Ardaq Ámirqulovtiń «Otyrardyń kúıreýi» jáne rejısser Damır Manabaevtyń «Surjekeı» fılmderine berildi.

15 jyl buryn (1995) 6-8 mamyr aralyǵynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev Londonda, Parıjde jáne Máskeýde ótken Uly Otan soǵysy Jeńisiniń 50-jyldyq mereıtoıyna arnalǵan saltanatty rásimderge qatysty.

Elbasy merekelik sharalarǵa qatysý barysynda Edınbýrg jáne Ýelsskıı hanzadalarymen, Ulybrıtanııanyń Premer-mınıstri Dj.Meıdjormen, Frantsııanyń Prezıdenti J.Shırakpen, Germanııanyń Federaldy kantsleri G.Kolmen, AQSh-tyń Vıtse-prezıdenti A.Gormen, Iordanııa Koroli Hýseınmen jáne basqa da memleketterdiń basshylarymen kezdesýler ótkizdi.

15 jyl buryn (1995) buqaralyq aqparat quraldarynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «Uly Otan soǵysy ardagerleri men múgedekterine jáne olarǵa teń adamdarǵa jeńildik pen áleýmettik kómek kórsetý týraly» Jarlyǵy jarııalandy.

12 jyl buryn (1998) Prezıdent Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń astanasy - Aqmola qalasynyń ataýy Astana qalasy bolyp ózgerip, «Saryarqa» jáne «Almaty» aýdandary quryldy.

1 jyl buryn (2009) Almatyda «Spıra-Berga» JShS-nyń jańa polıetılen turbalar zaýyty iske qosyldy.

«Spıra-Berga» zaýyty - qazirgi zamanǵy sýmen jabdyqtaý, kanalızatsııa jáne kabeldi qorǵaıtyn júıelerge arnalǵan polıetılen turbalarynyń joǵary sapaly óndirisin ońtaılatqan Qazaqstan aýmaǵyndaǵy alǵashqy kásiporyndardyń biri.

Ónim Cincinnati, Corma jáne Jweel dúnıejúzilik óndirýshilerdiń jabdyǵynda shyǵarylady.

ESІMDER

130 jyl buryn (1880-1959) bıolog-ǵalym ChETVERIKOV Sergeı Sergeevıch dúnıege keldi.

Máskeý qalasynda týǵan. Máskeý ýnıversıtetin bitirgen.

Negizgi eńbekteri genetıka, evolıýtsııa teorııasy jáne entomologııa máselelerine arnalǵan. Genetıkalyq protsesterdiń jáne oqshaýlanýdyń paıda bolýy men evolıýtsııasyndaǵy mańyzyn kórsetti. Darvın ilimi men genetıka arasyn baılanystyryp, popýlıatsııalyq genetıka negizin qurdy.

«Qurmet belgisi» ordenimen, Germanııa tabıǵat zertteýshiler akademııasynyń «Darvın plansheti» medalimen jáne basqa medaldarmen marapattalǵan.

100 jyl buryn (1910-1977) ǵalym zoolog-ıhtıolog, KSRO Ǵylym Akademııasynyń koorespondent múshesi, professor, KSRO memlekettik syılyǵynyń laýreaty NIKOLЬSKII Georgıı Vasılevıch dúnıege keldi.

Máskeý qalasynda týǵan. Máskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

«Voprosy ıhtıologıı» jýrnalyn alǵash uıymdastyrýshy jáne bas redaktory bolǵan.

Ol balyqtardyń ekologııasy, bıogeografııasy jáne balyq sharýashylyǵynyń bıologııalyq negizi týraly kóptegen ǵylymı zertteýler júrgizdi. Nıkolskıı KSRO-nyń, onyń ishinde Qazaqstan sý aıdyndarynyń, ásirese Aral teńizi balyqtarynyń bıologııasyn zerttegen.

Lenın ordenimen, úsh ordenmen jáne medaldarmen marapattalǵan.

MAMYRDYŃ 7-І, JUMA

Otan qorǵaýshy kúni. 1992 jylǵy mamyrdyń 7-inde Memlekettik qorǵanys komıteti Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstrligi bolyp qaıta quryldy. Naq osy jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen úsh júıeli - jaıaý áskerler, áýe qorǵanysy kúshteri men áskerı-teńiz kúshteri bas shtabtary bekitilip, Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteri qaıta quryldy. Aeroutqyr kúshterge Joǵarǵy Bas qolbasshynyń rezervi quzyry berildi. 2001 jyldan Qazaqstan 4 áskerı - Ortalyq, Ońtústik, Batys jáne Shyǵys okrýgke bólindi.

Dástúr boıynsha Otan qorǵaýshy kúni Qazaqstan Prezıdenti (Joǵarǵy Bas qolbasshy) kezekti áskerı ataqtar taǵaıyndap, kózge túsken áskerı qyzmetshilerge nagradalar tapsyrady.

OQIǴALAR

35 jyl buryn (1975) Óskemen qalasyndaǵy Ertis ózeniniń jaǵasynda Uly Otan soǵysy jyldarynda mert bolǵan shyǵysqazaqstandyq azamattarǵa eskertkish ornatyldy.

25 jyl buryn (1985) Petropavldaǵy Jeńistiń jańa saıabaǵynda 1941-1945 jj. soǵystaǵy Uly Jeńistiń 40-jyldyǵyna arnalǵan obelısk ashyldy.

Bıiktigi 14 metr, temir-betonnan jasalǵan, mármár taqtaıshamen qaptalǵan, Jeńistiń bir metrlik ordenimen aıaqtalǵan. Obelıskiniń tómengi bóliginiń eki jaǵynda jaýyngerlerdiń stıldengen músinderiniń releftik sýreti bar. Basqa eki jaqta tý jáne Qyzyl tý ordeniniń sýreti oryn alǵan.

Uly Otan soǵysy jyldary Soltústik Qazaqstan oblysynyń aýmaǵynda 314-shi atqyshtar dıvızııasy jáne taǵy basqa da áskerı bólimsheler uıymdastyrylǵan.

18 jyl buryn (1992) Prezıdent Jarlyǵymen Memlekettik qorǵanys komıteti Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstrligi bolyp qaıta quryldy.

1 jyl buryn (2009) Pavlodar oblysynnyń Aqsý qalasynda jaýynger-ınternatsıonalısterge arnalǵan eskertkish ornatyldy.

Jaıaý áskerdiń jaýyngerlik mashınasy baıanaýyl tastarynan qalanǵan bıik tuǵyrda ornatylǵan. Memorıal taqtada Aýǵanstan soǵysynda apatqa ushyraǵan jerlesterdiń esimderi jazylǵan.

ESІMDER

80 jyl buryn (1930-1982) grafık-sýretshi, Qazaq KSR-niń halyq sýretshisi SIDORKIN Evgenıı Matveevıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Kırov oblysynda týǵan. Qazandaǵy kórkemsýret ýchılışesin, Rıgadaǵy kórkemsýret akademııasyn, Sankt-Peterbor qalasyndaǵy Keskindeme, músin jáne sáýlet ınstıtýtyn bitirgen.

1957 jyldan Almatyda qyzmet etken.

Qazaq halyq ertegilerine arnalǵan «Kóńildi aldampazdar», «Qazaq eposy» ıllıýstratsııalardyń, «Qazaqtyń ulttyq oıyndary», «Ǵasyrlar túneginen» atty avtolıtografııalardyń, «Sáken Seıfýllındi oqyǵanda» atty toptamanyń, M.Saltykov-Şedrınniń «Bir qalanyń tarıhy» romanyna salǵan ıllıýstratsııanyń avtory. Qazaq halqynyń tirshilik-bolmysyna, onyń ishki syr-sıpatyna tereń boılaǵan bul toptama sýretteri 1965 jyly Leıptsıgtegi kórmede altyn medal aldy. «Aqsaqaldar» atty avtolıtografııalar toptamasy men M.Áýezovtiń «Abaı joly» romanyna jasaǵan ıllıýstratsııalary úshin Qazaq KSR-i Memlekettik syılyǵy berildi.

Sýretshi monýmentti-sándik óneri salasynda da eńbek etti, ásirese monýmentti formaǵa beıimdilik kórsetti. Almatydaǵy burynǵy «Tselınnyı» kınoteatrynyń foıesine arnap kóp qabatty túrli-tústi grafıtto kompozıtsııasyn jáne sýretshi O.Bogomolovpen birge balalar teatry frontonynyń mozaıkalyq úlken pannosyn jasady.

50 jyl buryn (1960) Aqmola oblysy Atbasar aýdanynyń ákimi ÁÝBÁKІROV Rýslan Shohmetuly dúnıege keldi.

Aqmola oblysy Aqkól qalasynda týǵan. Tselınograd memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtyn, T.Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıtetin bitirgen.

Tselınograd aýdany (Aqmola) Qosshy aýylyndaǵy keńshar-tehnıkýmynyń oqytýshysy, Jaqsy aýdandyq komsomol komıtetiniń hatshysy, Tselınograd oblystyq komsomol komıtetiniń sektor, bólim meńgerýshisi, hatshysy, birinshi hatshysy, Qazaqstan Jastar Odaǵynyń Tselınograd oblystyq komıtetiniń birinshi hatshysy, Almaty qalasyndaǵy «Polıtek» jabyq túrdegi aktsıonerlik qoǵamynyń basshysy, «Agrofırma TNK» JShS basshysy, Aqmola oblysy Jaqsy, Şýche aýdandarynyń ákimi qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2006 jyldyń 6 qarashasynan.

35 jyl buryn (1975) Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrliginiń jaýapty hatshysy QASYMBEK Jeńis Mahmuduly dúnıege keldi.

Jambyl oblysynyń Shý qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik sáýlet-qurylys akademııasyn, L.N.Gýmılev atyndaǵy Evrazııa ulttyq ýnıversıtetin bitirgen.

Eńbek jolyn «Temirbank» AAQ bas bankıri bolyp bastady. Qazaqstan Respýblıkasy Tabıǵı monopolııalardy retteý jáne básekelestikti qorǵaý agenttigi temir jol kóligi men porttar bóliminiń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrligi úılestirý jáne tarıftik saıasat departamenti tarıftik saıasat bóliminiń bastyǵy, Sý kóligi departamentiniń dırektory, «Aqtaý halyqaralyq teńiz porty» RMK dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy kólik jáne kommýnıkatsııa vıtse-mınıstri qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jyldyń 12 naýryzynan.

«Qurmet» ordenimen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10-jyl», «Astananyń 10-jyldyǵy» mereıtoılyq medaldarymen marapattalǵan.

MAMYRDYŃ 8-І, SENBІ

Ekinshi dúnıejúzilik soǵys qurbandaryn eske alýǵa arnalǵan eske alý jáne bitistirý kúnderi (mamyrdyń 8-i men 9-y).

2004 jylǵy qarashanyń 22-inde Bas Assambleıa mamyrdyń 8-in jáne 9-yn Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń qurbandaryna arnalǵan eske alý jáne bitistirý kúnin jarııalaı otyryp, BUU-na múshe-memleketterge, úkimet emes uıymdarǵa, jeke tulǵalarǵa osy kúndi Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń qurbandarynyń qurmetine jyl saıyn laıyqty túrde atap ótýine usynys jasady.

Dúnıejúzilik Qyzyl Jarty aı jáne Qyzyl Krest kúni. 1953 jyldan bastap, «Qyzyl Krest» halyqaralyq qoǵamynyń negizin qalaýshy, shveıtsar gýmanısi, qoǵam qaıratkeri, Nobel syılyǵynyń ıegeri Anrı Dıýnannyń qurmetine jyl saıyn atap ótiledi. Al qozǵalystyń ózi 1863 jyly Jaralylarǵa kómek kórsetý jónindegi halyqaralyq komıssııa qurylǵan kezde paıda bolyp, alǵashynda soǵys maıdangerlerine jáne urys barysynda jaraqattanǵandarǵa kómek kórsetetin bolǵan. 1864 jyldyń tamyzynda Shveıtsarııada qol qoıylǵan konventsııaǵa sáıkes, dárigerler men medıtsına qyzmetkerleriniń sımvoly retinde aq fondaǵy Qyzyl Krest alynǵan. 1906 jyly Osman ımperııasynda musylman elderiniń Qyzyl Krestke uqsas Qyzyl Jarty aı qaıyrymdylyq qory quryldy. Osy eki qaýymdastyq ta Jeneva qalasynda shtab-páteri ornalasqan Halyqaralyq komıtetke baǵynyshty. Áskerı ýaqytta Komıtet soǵysýshy eldermen jáne Qyzyl Krest pen Qyzyl Jarty aı aýmaqtyq bólimsheleri arasynda deldalyq qyzmet atqarady. Bul uıymnyń ókilderi tutqyndar men bosqyndar lagerleri aımaǵyna bógetsiz ótý quqyqtary bar.

Búgingi tańda joǵaryda atalǵan eki qozǵalys álemniń 180 elindegi 400 mıllıonnan astam adamdy biriktiredi. 2002 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Qyzyl Jarty aı ulttyq qoǵamy qurylyp, 2003 jyldyń jeltoqsan aıynda Qyzyl Krest jáne Qyzyl Jarty aı qoǵamdary Halyqaralyq federatsııasyna qabyldandy.

Dúnıejúzilik ádiletti saýda kúni. Jyl saıyn mamyrdyń ekinshi senbisinde atap ótiledi, al mamyr aıy ádiletti saýda aıy dep esepteledi.

Bul kún Dúnıejúzilik ádiletti saýda uıymynyń (World Fair Trade Organization) basqarýymen ótkiziledi, onda 70 memleketten 350 óndirýshi ujymy ádiletti saýda uıymyna qatysqany týraly jarııalaıdy.

Ádiletti saýda - bul tańbasy bar jáne tańbasy joq taýarlarǵa baılanysty halyqaralyq standarttar men qoǵamdyq saıasatty paıdalanýdy jaqtaıtyn qoǵamdyq qozǵalys. Damymaǵan elderden damyǵan elderge eksporttalǵan taýarlarǵa kóp kóńil bólinedi. Ádiletti saýdanyń taýarlary mynalar: sháı, kofe, kakao, banan, jáne de qol-óner týyndylary men kıim-keshek. Eń bastysy olar quldyq pen balalar eńbegin paıdalanbaı óndirilýi kerek.

Eýropa kúni. 1950 jyly mamyrdyń 9-ynda Parıjde Frantsııa syrtqy ister mınıstri Rober Shýman Frantsııa, Germanııa jáne basqa eýropa elderiniń kómir jáne bolat quıatyn ónerkásip salalaryn (áskerı tehnıka óndirý negizderin) biriktirip, ony jańa ulttyq qurylym basqarmasyna berýge shaqyrdy. 1985 jyly Mılan sammıtinde Eýroodaq kóshbasshylary Shýman Deklaratsııasyn máńgi este saqtaýǵa sheshim shyǵaryp, jyl saıyn mamyrdyń 9-yn «Eýropa kúni» dep bekitti.

OQIǴALAR

45 jyl buryn (1965) Baıqońyr ǵarysh aılaǵy Lenın ordenimen marapattaldy.

17 jyl buryn (1993) Almatynyń Respýblıka alańynda táýelsiz Qazaqstan Respýblıkasynyń eń alǵashqy áskerı sherýi bolyp ótti.

3 jyl buryn (2007) Semeıde Joǵarǵy Ertis ózeni parohod sharýashylyǵynyń qyzmeti týraly jáne barlyq tarıhı aıǵaqtar men málimetter jınalǵan erekshe basylym jaryq kórdi. Kitaptyń avtory - Uly Otan Soǵysynyń ardageri, parohod sharýashylyǵynyń qarııa qyzmetkeri Nıkolaı Vereşagın.

Mundaǵy 1930-1990 jyldardaǵy parohod sharýashylyǵynyń qurylýynan bastap jáne onyń qyzmetiniń toqtalýyna deıingi qamtylǵan barlyq derekter muraǵattan alynǵan qujattar men sýretterge negizdelgen.

Kitap shyǵysqazaqstandyq sý joldary kásipornynyń qoldaýymen jaryq kórdi.

1 jyl buryn (2009) Elordalyq «Jastar» saraıynda Pamırdegi 1995 jylǵy 7 sáýirdegi oqıǵa týraly áńgimeleıtin «Qazbat» derekti fılminiń tanystyrylymy boldy.

«Ujymdyq qaýipsizdik týraly» 1992 jylǵy 15 mamyrdaǵy memleketaralyq shartqa sáıkes el basshylyǵy Qalaıqum qalasy aýmaǵyndaǵy tájik-aýǵan ýchaskesindegi TMD-nyń syrtqy shekarasyn nyǵaıtý úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń qosyndy batalonynyń quramynda ІІM Іshki áskerleriniń qosyndy rotasyn jiberý týraly sheshim qabyldanǵan bolatyn. Aýysymdy keste boıynsha osy kezeń ishinde Іshki áskerler jedel quramynyń bólimshelerinen 20 qosyndy rota jasaqtaldy. 1995 jylǵy 7 sáýirde Pshıhavr shatqalynda Іshki áskerler modjahedtermen urysta 17 jaýyngerinen aıyryldy. Bozdaqtar Otannyń jáne TMD elderiniń múddesin qorǵaý jolynda opat boldy.

Derekti fılmniń avtory qoıýshy rejısser Rýstam Odınaev. «Qazbat» fılmi urysqa tikeleı qatysqan jaýyngerlerdiń jáne ár jyldary tájik-aýǵan shekarasynda qyzmet etken áskerı qyzmetshilerdiń estelikteri boıynsha shynaıy oqıǵalardyń negizinde jasalǵan.

Fılmniń tanystyrylymy Jeńis kúni qarsańynda ótti, onyń negizgi maqsaty - jastarǵa otansúıgishtik tárbıe berý. Sharaǵa ardagerler, áskerı qyzmetshiler, qala turǵyndary men qonaqtary, qoǵamdyq uıymdardyń jáne buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi qatysty.

1 jyl buryn (2009) elordadaǵy Kóktal turǵyn kentindegi saıabaqta Uly Otan soǵysynda qaza tapqan jaýyngerlerdiń qurmetine ornatylǵan memorıaldyq bareleftiń saltanatty ashylýy boldy. Eski eskertkishke qashap jazylǵan S.M.Kırov keńsharynan maıdanǵa attanyp, qaza tapqan 74 jaýyngerdiń esimi jańa taqtaǵa tolyǵymen kóshirildi.

1 jyl buryn (2009) «Jazýshy» baspasynan Qazaqstannyń alǵashqy munaıshysy, munaı-gaz óndirisi reformatorynyń 100-jyldyq mereıtoıyna arnalǵan «Safı Ótebaev» atty kitaby jaryq kórdi. Avtory - tanymal jýrnalıst Nurlybek Safın, Baqytjan Jumalıeva orys tiline tárjimalaǵan.

Safı Ótebaev (1909-2007) - Qazaq SSR-niń ǵylym men tehnıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, KSRO-nyń Qurmetti munaıshysy, Qazaq KSR-niń Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty, Aqtaý, Atyraý qalalarynyń jáne Atyraý oblysyndaǵy Jylysoı aýdanynyń qurmetti azamaty. Elimizde Keńqııaq, Kúlsary, Qaraton, Munaıly, Jetibaı, Ózen jáne basqa da mańyzdy munaı oryndarynyń ashylýy jáne onyń óndirisi Safı Ótebaevtyń atymen tyǵyz baılanysty. Lenın, «Qurmet belgisi», 2-shi dárejeli «Otan soǵysy», «Eńbek Qyzyl Tý», «Oktıabr revolıýtsııasy», «Otan», 2-shi dárejeli «Barys» ordenderimen, medaldarmen jáne Qurmet gramotalarymen marapattalǵan.

«Safı Ótebaev» kitaby «Qazaq munaıynyń ardaqtylary» serııasynan basyp shyǵarylǵan.

1 jyl buryn (2009) Reseı Federatsııasynyń Prezıdenti Dmıtrıı Medvedevtiń Jarlyǵymen elimizdiń M.Lermontov atyndaǵy Memlekettik akademııalyq orys teatrynyń ártisi Vladımır Tolokonnıkov Dostyq ordenimen marapattaldy.

Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty, M.Lermontov atyndaǵy Memlekettik akademııalyq orys teatrynyń ártisi Vladımır Alekseevıch Tolokonnıkovtiń teatr jáne kınematografııa ónerin damytýǵa, Qazaqstan Respýblıkasynda orys mádenıeti men orys tilin taratýǵa qosqan zor úlesi atap kórsetilgen.

ESІMDER

70 jyl buryn (1940) jazýshy SÁMITULY Jaqsylyq dúnıege keldi.

Qytaı Halyq Respýblıkasynda týǵan. Shyńjań ýnıversıtetin bitirgen.

1995 jyldan ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń oqytýshysy boldy.

Tuńǵysh óleńi «Altaı halqy» gazetinde jaryq kórdi. «Atameken», «Taý samaly», «Aq tilek», «Aq sáýle» povest, áńgime jınaqtardyń avtory.

«Atameken» kitabyna Qytaı Halyq Respýblıkasynyń memlekettik syılyǵy berilgen. Qazaqstanda jazýshynyń «Sergeldeń» atty trılogııasy men «Qytaıdaǵy qazaqtar» atty monografııasy basylyp shyqty.

MAMYRDYŃ 9-Y, JEKSENBІ

Jeńis kúni - Memlekettik meıram. Keńester Odaǵy halqynyń 1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńis kúni.

Uly Otan soǵysy jeńisiniń 65 jyldyq mereıtoıy Qazaqstan men TMD-da ǵana emes, sonymen qatar odan tysqary jerlerde de keńinen atap ótiledi. Jeńis kúni bizdiń bárimizge ortaq - aqsaqal ardagerler, olardyń balalary, nemereleri men shóbereleri úshin eń basty, eń qymbat, shyndyǵynda halyqtyq mereke. Barlyǵymyz osy kúni Uly Otan soǵysynyń erlik pen sherge toly sátterin, qaza tapqandardy eske alamyz. Eń bastysy, osy jeńisti syılaǵan maıdangerlerge sheksiz alǵysymyzdy bildiremiz.

TMD memleket basshylary keńesiniń otyrysynda Uly Otan soǵysynyń 65 jyldyq mereıtoıyn atap ótý jáne oǵan daıyndyq máselelerine qatysty negizgi is-sharalar josparynyń jobasy qabyldanǵan bolatyn. Baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, atalǵan qujat Dostastyqqa qatysýshy memleketterde josparlanǵan is-sharalar keshenin esepke alady.

Uly Jeńistiń 65-jyldyǵyna arnalǵan Máskeýdegi Qyzyl alańda ótetin saltanatty sherýge qazaqtyń 100-ge tarta jaýyngeri qatyspaq jáne elimizdiń 32 soǵys ardageri arnaıy shaqyrtylyp otyr. Sondaı-aq, Reseıdiń Tver oblysynda áıgili júzdegen eskertkishter mańynda 200 asa ult áskerleri jáne qazaqstandyq sarbazdar sap túzeıtin bolady. Munda 2005 jyldan bastap 140 qazaqstandyq áskerı top qurylǵan bolatyn.

«Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńiske 65 jyl» mereıtoılyq medali bekitildi.

Búkilálemdik jyl qustary kúni (mamyrdyń 9-y men 10-y).

Qustar tirshiligi - búkil ósimdikter men janýarlardyń bıologııalyq ár alýan salasyndaǵy jaǵdaılar men úrdister týraly pikir túıýge múmkindik beretin úlgili kórsetkish. Qorshaǵan ortanyń ózgeristerin saralaý jumystaryn júrgizgende qustardy baqylaý erekshe mańyzdy, óıtkeni olardy is júzinde planetamyzdyń barlyq ekologııalyq júıesinen kezdestire alamyz.

Ózderiniń jyldyq óristeri barysynda qonys aýdarýshy qustar kóptegen elder men qurlyqtardy asyp ótedi, keıbireýleri týndradan tropıkke ushyp ótedi, sóıtip, túrli ekologııalyq júıeler arasynda baılanystyrýshy býyn mindetin atqarady. Jyl qustaryn jáne olardyń tirshilik etý oryndaryn saqtaý arqyly biz bıoalýandyqty keńirek kólemde saqtap qala alamyz.

Búkilálemdik jyl qustary kúni alǵashqy ret tórt jyl buryn Afrıka-eýrazııalyq jyl qustary kelisimi (SAEVP) jáne Kóshi-qon janýarlary konventsııasy (KMJ) hatshylarynyń bastaýymen atap ótkizilgen, olardyń esepteýi boıynsha joǵary aqparat beretin jahandyq kampanııany bastaý kerek, jáne de jyl qustaryn qorǵap saqtaıtyn mindetti adamdardyń is-qımylyn shabyttandyrý qajet.

Eýropa kúni. 1950 jyly mamyrdyń 9-ynda Parıjde Frantsııa syrtqy ister mınıstri Rober Shýman Frantsııa, Germanııa jáne basqa eýropa elderiniń kómir jáne bolat quıatyn ónerkásip salalaryn (áskerı tehnıka óndirý negizderin) biriktirip, ony jańa ulttyq qurylym basqarmasyna berýge shaqyrdy. 1985 jyly Mılan sammıtinde Eýroodaq kóshbasshylary Shýman Deklaratsııasyn máńgi este saqtaýǵa sheshim shyǵaryp, jyl saıyn mamyrdyń 9-yn «Eýropa kúni» dep bekitti.

OQIǴALAR

3 jyl buryn (2007) Jeńis kúni Semeıden 70-kılometrlik jerde ornalasqan Shaǵan stansasynda Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine eskertkish ashyldy.

Monýment eki metrlik taqtadan jasalǵan, onda maıdanǵa atanǵandardyń aty jáne áskerı taqyryptaǵy sýret qashalanyp jazylǵan. Uly Otan soǵysyna osy bekettiń 90 turǵyny qatysqan.

1 jyl buryn (2009) Qazaqstan, Qytaı Halyq Respýblıkasy, Reseı jáne Tájikstannyń eń iri jastar uıymdary Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń (ShYU) Jastar keńesi quryltaıynyń konferentsııasyna qatysty.

Konferentsııanyń qorytyndysy boıynsha ShYU Jastar keńesin qurý týraly deklaratsııaǵa qol qoıyldy jáne 2009-2010 jyldardaǵy jumys josparlary bekitildi.

Shanhaı yntymaqtastyq uıymy Jastar keńesin qurý týraly sheshim qatysýshy-elderdiń jastar uıymdarynyń kezekti kezdesýinde Sankt-Peterborda 2008 jyldyń qazanynda qabyldandy.

Onyń maqsaty Shanhaı yntymaqtastyq uıyma múshe-memleketterdiń jas býyn ókilderi arasyndaǵy jan-jaqty yntymaqtastyqqa qoldaý kórsetý.

1 jyl buryn (2009) Qaraǵandyda jańa Jeńis saıabaǵy ashyldy. Bul saıabaq Uly Otan soǵysy ardagerleriniń usynysy boıynsha quryldy.

ESІMDER

55 jyl buryn (1955) Qazaqstan Respýblıkasynyń Jer resýrstaryn basqarý jónindegi agenttiginiń jaýapty hatshysy IKRANBEKOV Abaı Zubaıyruly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen.

Almaty qalasy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy jer qatynastary jáne jerdi qonystandyratyn memlekettik komıteti tóraǵasynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstri keńsesiniń uıymdastyrý-ınspektorlyq jumys jáne aımaqtyq damý bóliminiń bas ınspektory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzymetinde - 2007 jyldyń 28 qazanynan.

«Eren eńbegi úshin» medalimen jáne mereıtoılyq medaldarmen marapattalǵan.

45 jyl buryn (1965) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri AITJANOVA Janar Seıdahmetqyzy dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), Birikken Vena ınstıtýtyn, Garvard ýnıversıtetiniń Dj.Kennedı atyndaǵy Memlekettik basqarý mektebin (AQSh) bitirgen.

Qazaq memlekettik ýnıversıteti jáne Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde taǵylymdamadan ótken. BUU-nyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Ókildiginde baǵdarlamalar úılestirýshisi, Mońǵolııadaǵy BUU-nyń úılestirýshisi jáne BUU-nyń Damý baǵdarlamasy Ókiliniń kómekshisi, BUU-nyń Damý baǵdarlamasynyń Eýropa jáne TMD óńirlik bıýrosynyń Ortalyq Azııa elderi bóliminiń baǵdarlamalar jetekshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne saýda vıtse-mınıstri, Qazaqstan Respýblıkasynyń Búkilálemdik Saýda Uıymyna kirýi jónindegi kelissózderdegi Qazaqstan Respýblıkasynyń arnaýly ókili qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2010 jyldyń naýryzynan.

«Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵan.