QazAqparat-Anons: mamyrdyń 25-i men 31-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ҮKІMETMamyrdyң 25-inde Premer-Mınıstr Kәrim Mәsimov Pavlodar oblysyna jұmys saparyn jasaıdy. Mamyrdyң 25-inde Bilim jәne ғylym mınıstri Janseıit Tүımebaev elordadaғy №52 mektepte өtetin «Soңғy қoңyraý» rәsimine қatysady. Mamyrdyң 25-inde Іshki ister mınıstrligi men Syrtқy ister mınıstrliginde aptalyқ brıfıngter өtedi. Mamyrdyң 26-synda www.bnews.kz bıznes-portalynda Қazaқstan Respýblıkasy Aқparattandyrý jәne baılanys agenttiginiң tөraғasy Қýanyshbek Esekeevtiң қatysýymen Internet-konferentsııa өtedi. Internet-konferentsııanyң taқyryby ? Қazaқstan Respýblıkasynda aқparattyқ tehnologııalardy damytý. Internet-konferentsııa on-laın rejiminde 2009 jylғy mamyrdyң 26-synda saғat 17:00-den 19:00-ғa deıin өtedi. Sұraқtar 2009 jylғy mamyrdyң 26-syna, saғat 12.00-deıin www.bnews.kz portalynda қabyldanady. PARLAMENTMamyrdyң 25-i kүni Mәjiliste Қazaқstan Respýblıkasy Үkimetiniң jәne Respýblıkalyқ bıýdjettiң atқarylýyn baқylaý jөnindegi esep komıtetiniң 2008 jylғy respýblıkalyқ bıýdjettiң atқarylýy týraly esebiniң tanystyrylymy өtedi. Atalғan sharany Mәjilistiң Қarjy jәne bıýdjet komıteti ұıymdastyryp otyr. Үkimet esebi elimizdiң әleýmettik-ekonomıkalyқ damýynyң 2008-2010 jyldarғa arnalғan orta merzimdi josparynda belgilengen makroekonomıkalyқ kөrsetkishterdiң jәne Үkimettiң 2008-2010 jyldarғa arnalғan orta merzimdi fıskaldyқ saıasatynda belgilengen salyқ-bıýdjet saıasaty baғyttarynyң boljamy negizinde әzirlengenҚAZAҚSTAN JӘNE ӘLEM Mamyrdyң 23-25-i kүnderi Damask қalasynda Islam konferentsııasy ұıymy Syrtқy ister mınıstrleri keңesiniң 36-shy jұmys konferentsııasy өtedi. Onyң jұmysyna ҚR Syrtқy ister mınıstriniң orynbasary Nұrlan Ermekbaev қatysady. ҚOҒAMElimizde 2009 jylғy aқpannyң 17-si men shildeniң 1-i aralyғynda shaғyn jәne orta kәsipkerlik sýbektilerin tekserýge moratorıı jarııalandy.BAIҚOҢYRMamyrdyң 27-sinde, Astana ýaқytymen 16 saғat 34 mınөtke Halyқaralyқ ғarysh stansysyna Baıқoңyrdan «Soıýz-TMA-015» ғarysh kemesi bar «Soıýz-FG» ғaryshtyқ zymyranyn ұshyrý josparlanyp otyr.ASTANAMamyrdyң 25-inde Ұlttyқ akademııalyқ kitaphanada «Aıtýly adamdardyң өmiri» bıografııalar serııasy boıynsha shyққan «Abaı» kitabynyң tanystyrylymy өtedi. Mamyrdyң 25-i kүni Astanadaғy barlyқ orta bilim berý mekemelerinde «Soңғy қoңyraýғa» arnalғan saltanatty sharalar өtedi. Bıylғy jyly Astanada 2 myң 769 oқýshy mektepti tәmamdaıdy. Dәl osy balalar 11 jyl bұryn elordamyz Almatydan Astanaғa kөshken jyly alғash ret mektep tabaldyryғyn attaғan bolatyn. Sonymen қatar bıyl, oқý jylynyң aıaқtalýyna baılanysty өtkiziletin sharalardyң aıasynda «Synyptastar kezdesýi», «Mektep kүni», «Tүlek-2009», «Ashyқ esik kүnderi», «Balalyқpen қoshtasý», «Өz aғashyңdy otyrғyz» sekildi aktsııalardy ұıymdastyrý josparlanғan.Mamyrdyң 28-inde Astanada «Sybaılas jemқorlyққa қarsy memlekettik saıasatty iske asyrý sheңberinde қarjylyқ baқylaý joғary organdarynyң (ҚBJO) baқylaý-қadaғalaý organdarymen өzara is-қımyly» atty halyқaralyқ konferentsııasy bolady. Jıyn Қazaқstannyң Esep komıtetiniң tөraғasy Omarhan Өksikbaev, Reseı Esep palatasynyң tөraғasy Sergeı Stepashın, Қyrғyzstan Esep palatasynyң tөraғasy Eskendir Ғaıypқұlovtyң қatysýymen өtedi, dep habarlaıdy ҚazAқparat. ALMATY Mamyrdyң 24-26 aralyғynda Әl-Farabı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ ýnıversıtetine arab aқyny, «Poetıkalyқ shyғarmashylyқty қoldaý қory» dırektorlar keңesiniң tөraғasy, kýәıttik kәsipker Әbd әl-Әzız Saýd әl-Babtın arnaıy saparmen keledi. Mamyrdyң 25-inde Қazaқtyң Ekonomıkalyқ ýnıversıtetinde «Rysқұlov oқýlary» halyқaralyқ ғylymı forýmy өtedi. Mamyrdyң 25-inde 28 gvardııashy-panfılovshylar atyndaғy saıabaқta қala әkimi A.Esimovtyң қatysýymen general S.Nұrmaғambetovtyң 85 jyldyғyn өtkizýge arnalғan is-shara өtedi. Almatyda mamyrdyң 25-i kүni «National Business Forum Spring 2009» atty ekonomıkalyқ қarjylandyrý, қaıta құrý jүıesiniң үlgisi men saraptama-kөshbasshylyқ birlestigin nyғaıtý, daғdarysқa қarsy saraptamany baғyttaý Ұlttyқ bıznes forýmy өtedi. AIMAҚMAҢҒYSTAÝ OBLYSYMaңғystaý oblysynda mamyr aıynyң 27-si men 30-y aralyғynda «Keden kelbeti aıқyn» respýblıkalyқ aktsııasy өtkizilmek. ҚR Kedendik baқylaý komıteti baspasөz hatshysynyң oblysқa kelýine baılanysty өtetin jýrnalıstik desantқa respýblıkalyқ, aımaқtyқ deңgeıdegi barlyқ BAҚ өkilderi қatyspaқ. Kelgen қonaқtar, jýrnalıster қaýymy oblystaғy sapary kezinde «Aқtaý ? TsTO», «Morport», «Energetıcheskıı», «Әýejaı-Aқtaý» keden beketterine, kınologııa pıtomnıgine baryp, olardyң қyzmetimen tanyspaқ. Sondaı-aқ teңiz portyna ekskýrsııaғa shyғyp, oblystyқ Kedendik baқylaý departamentiniң jaңadan salynyp jatқan әkimshilik ғımaratynyң құrylysyn baryp kөrmek. -------------------------------------------------------------------------------------------------- ATAÝLY KҮNDER, ELEÝLІ OҚIҒALAR MAMYRDYҢ 25-І, DҮISENBІAlmatyda sýbұrқaқtar merekesi. 2005 jyldan bastap jyl saıyn atap өtiledi. Almaty қalasy әkiminiң қaýlysymen bekitilgen.Afrıkanyң azattyқ kүni. 1963 jyly Efıopııa astanasy Addıs-Abebada Afrıka elderi basshylarynyң І konferentsııasy bolyp өtti. Kezdesý nәtıjesinde Afrıka elderiniң birligi ұıymy құryldy. BҰҰ-nyң sheshimimen bұl kүn - Afrıkanyң azattyқ kүni dep jarııalandy.Өzin-өzi basқarmaıtyn aýmaқtar halyқtarmen yntymaқtastyқ aptalyғy (mamyrdyң 25-31-i aralyғy). (BҰҰ-nyң halyқaralyқ kүni).Iordanııa Koroldiginiң Ұlttyқ meıramy ? Tәýelsizdik kүni. Iordanııa ? Batys Azııada ornalasқan memleket. Shekarasy Irakpen, Izraılmen, Saýd Arabstanymen jәne Sırııamen shektesedi. Әkimshilik jaғynan 8 aımaққa bөlinedi. Astanasy ? Amman қalasy. Aқsha birligi ? ıordan dınary. Resmı tili ? arab tili. Iordanııa ? Konstıtýtsııalyқ monarhııa. Zaң shyғarýshy organy eki palataly ұlttyқ jınalys. Қazaқstan Respýblıkasy men Iordan Hashımıttik Koroldigi arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1993 jylғy aқpannyң 8-inde ornatyldy.Fılolog kүni. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR17 jyl bұryn (1992) Oral қalasynda Batys Қazaқstan oblystyқ sýretshiler bөlimshesi құryldy.11 jyl bұryn (1998) Almatyda Әlibek Dinishev teatry ұıymdastyrғan 1-shi Halyқaralyқ әnshiler baıқaýy өtti. 3 jyl bұryn (2006) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev Birikken Arab Әmirliginde Қazaқstan Respýblıkasynyң Elshiligin ashý týraly Jarlyққa қol қoıdy. 3 jyl bұryn (2006) Atasý-Alashaңқaı mұnaı құbyryn toltyrý aıaқtaldy. Onyң құrylysy «ҚazMұnaıGaz» ұlttyқ kompanııasy men Қytaı ұlttyқ mұnaı-gaz korporatsııasy arasynda 2004 jylғy mamyrdyң 17-sinde jasalғan Atasý-Alashaңқaı mұnaı құbyryn salýdyң negizgi ұstanymdary týraly Kelisimge sәıkes jүzege asyryldy. Құbyrdy toltyrýғa қajet tehnologııalyқ mұnaıdyң kөlemi 400 myңnan astam tonnany құrady. Mұnaı құbyryn toltyrý saltanaty 2005 jylғy jeltoқsannyң 15-inde bastalғan bolatyn. Ony Elbasy Nұrsұltan Nazarbaev «ҚazTransOıl» aktsıonerlik қoғamynyң Astanadaғy ortalyқ dıspetcherlik basқarý ғımaratynan mұnaı құbyrlaryn avtomatty baқylaý jәne basқarý jүıesi kөmegimen iske қosty. Atasý-Alashaңқaı mұnaı құbyrynyң ұzyndyғy ? 962,2 shaқyrym, құbyr dıametri 813 mıllımetr. Onyң jobalyқ өtkizý қabilettiligi ? jylyna 20 mln. tonna, sonyң ishinde alғashқy kezeңinde jylyna 10 mln. tonna mұnaı өtkize alady. Mұnaı құbyry Қaraғandy, Shyғys Қazaқstan jәne Almaty oblystaryn basyp өtip, ҚHR aýmaғyndaғy Alashaңқaıғa jetedi. Atasý-Alashaңқaı mұnaı құbyryn salýdy aıaқtaý jәne ony paıdalanýғa berý ? Қazaқstan Respýblıkasynyң kөp salaly eksporttyқ mұnaı tasymaldaý ınfraқұrylymynyң taғy bir maңyzdy kezeңi bolmaқ.ESІMDER100 jyl bұryn (1909-2007) Қazaқstan mұnaı ındýstrııasynyң ardageri, KSRO-nyң құrmetti mұnaıshysy, Қazaқstannyң eңbek siңirgen ғylym jәne tehnıka қaıratkeri, Aқtaý қalasynyң құrmetti azamaty ӨTEBAEV Safı dүnıege keldi. Atyraý oblysynda týғan. Baký mұnaı ınstıtýtyn bitirgen. Oқýyn aıaқtaғannan keıin «Embimұnaı» birlestigi Maқat, Құlsary, Komsomolsk mұnaı basқarmalarynyң ınjeneri, bastyғy қyzmetterin atқarғan. 1945-1951 jyldary ? Қazaқstan Kompartııasy Jyloı aýdandyқ komıtetiniң birinshi hatshysy. 1951-1957 jyldary ? «Қazaқstanmұnaı» birlestiginiң bastyғy. 1957-1965 jyldary ? Atyraý, Batys Қazaқstan halyқ sharýashylyғy keңesiniң tөraғasy. 1965-1971 jyldary ? «Қazaқstanmұnaı», «Maңғystaýmұnaı» birlestikteriniң dırektory. 1971-1980 jyldary Қazaқ KSR Memlekettik josparlaý komıteti Tehnıkalyқ aқparat ғylymı-zertteý ınstıtýty dırektorynyң orynbasary қyzmetin atқarғan. Ol Құlsary, Prorva, Keңқııaқ, Қaraton, Mұnaıly, Jetibaı, Өzen mұnaı ken oryndaryn ashқan. Mұnaı өnerkәsibin damytý boıynsha 30-dan astam eңbektiң jәne 2 estelik kitaptyң avtory. I dәrejeli «Barys», «Otan», «Lenın», «Қazan tөңkerisi», II dәrejeli «Otan soғysy», «Eңbek Қyzyl Tý», «Құrmet belgisi» ordenderimen marapattalғan.85 jyl bұryn (1924) әskerı қaıratker, armııa generaly, Keңes Odaғynyң Batyry, «Halyқ қaһarmany», Almaty, Astana, Donetsk (Ýkraına) қalalarynyң, Aқmola oblysynyң, Aқkөl aýdanynyң құrmetti azamaty NҰRMAҒANBETOV Saғadat Қojahmetұly dүnıege keldi. Aқmola oblysynyң Aқkөl aýdanynda týғan. 1943 jyly Kýshka қalasyndaғy Tүrkistan pýlemet ýchılışesin bitirgennen keıin maıdanғa jiberildi. Soltүstik Kavkaz, 4-shi Ýkraın jәne 1-shi Belarýs maıdandarynda vzvod, rota jәne batalon komandıri bolyp, Polsha jerinde Pılıtsa өzeniniң sol jaғalaýyndaғy platsdarm үshin bolғan ұrysta erekshe erlik kөrsetti. 1949 jyly Mәskeýdegi Әskerı akademııany bitirip, Tүrkistan әskerı okrýgi shtabynda istedi. 1954-1958 jyldary ? motoatқyshtar polkiniң komandıri. 1958-1961 jyldary ? motoatқyshtar dıvızııasynyң shtab bastyғy. 1962-1969 jyldary Қazaқ KSR Azamattyқ қorғanys shtabynyң bastyғy. 1969-1989 jyldary ? Orta Azııa әskerı okrýgi қolbasshysynyң orynbasary, Oңtүstik әskerı toby қolbasshysynyң birinshi orynbasary. 1991-1992 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Memlekettik қorғanys komıtetiniң tөraғasy. 1992-1995 jyldary ? Қazaқstannyң tұңғysh Қorғanys mınıstri. 1995-1996 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң keңesshisi қyzmetin atқardy. S.Nұrmaғanbetov Қazaқstannyң tәýelsizdik alғan alғashқy jyldarynda aýmaқtyқ tұtastyқty қamtamasyz etýde, respýblıkanyң Қarýly kүshterin құrýda, ұlttyқ kadrlardy daıarlaýda үlken eңbek siңirdi. 1999 jyly naýryzda Astana қalasynda general Saғadat Nұrmaғanbetov atyndaғy «Jas ұlan» respýblıkalyқ mektebi құryldy. Tәýelsiz elimizdiң қarýly kүshterinde қyzmet etetin bolashaқ sarbazdar osy mektep қabyrғasynan tәrbıelenip shyғady. «Lenın», 2 mәrte «Қyzyl jұldyz», 1,2-shi dәrejeli «Otan soғysy», «Құrmet belgisi», «Қazan tөңkerisi», 2 mәrte «Eңbek Қyzyl Tý», «Otan» ordenderimen, medaldarmen, shet el orden-medaldarymen marapattalғan. 75 jyl bұryn (1934) bıologııa ғylymynyң doktory, professor ҚONAEVA Raýza Meңliahmetқyzy dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. M.Lomonosov atyndaғy Mәskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Қazaқstan Ғylym akademııasy Botanıka ınstıtýtynyң kishi, aғa ғylymı қyzmetkeri, zerthana meңgerýshisi қymzetterin atқarғan. 1983 jyldan Қazaқstan Ғylym akademııasy M.Aıtқojın atyndaғy Molekýlıarlyқ bıologııa jәne bıohımııa ınstıtýtynyң zerthana meңgerýshisi bolғan. MAMYRDYҢ 26-SY, SEISENBІGrýzııa Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy ? Memleket tәýelsizdiginiң қalpyna keltirilgen kүni. Grýzııa Eýropa құrlyғynyң oңtүstik-shyғysynda, Kavkaz taýynyң oңtүstik bөliginde ornalasқan. Soltүstiginde Reseımen, shyғysynda Әzerbaıjanmen, oңtүstiginde Tүrkııamen, Armenııamen shektesedi. Astanasy ? Tbılısı қalasy. Resmı tili ? grýzın tili. Aқsha birligi ? ları. Әkimshilik jaғynan 65 aýdanғa bөlinedi. Eldi 5 jylғa saılanғan Prezıdent basқarady. Joғarғy zaң shyғarýshy organy eki palataly parlament. Joғarғy atқarýshy organy ? Joғarғy Keңes. Қazaқstan Respýblıkasy men Grýzııa Respýblıkasy arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy shildeniң 23-de ornatyldy.Gaıana Kooperatıvtik Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy ? Tәýelsizdik kүni (1966). Gaıana ? Oңtүstik Amerıkanyң soltүstik-shyғys bөliginde ornalasқan memleket. Soltүstik-batysynda Venesýelamen, oңtүstik-batys jәne oңtүstiginde Brazılııamen, shyғysynda Sýrınammen, soltүstik-shyғysy Atlant mұhıtymen shektesedi. Astanasy ? Djorjtaýn қalasy. Resmı tili ? aғylshyn tili, sonymen қatar үndis jәne jergilikti halyқtardyң da tilderi қoldanylady. Aқsha birligi ? gaıan dollary. Әkimshilik jaғynan 10 okýrgke bөlinedi. Eldi 5 jylғa saılanғan Prezıdent basқarady. Joғary zaң shyғarýshy organy bir palataly ? Ұlttyқ assambleıa. Joғarғy atқarýshy organy ? Mınıstrler Kabıneti. Negizgi saýda seriktesteri Kanada, AҚSh jәne Ұlybrıtanııa. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR16 jyl bұryn (1993) Tүrkııanyң Ystambұl, Býrsa jәne Balakeser қalalarynda қazaқ aқyny Maғjan Jұmabaevtyң týғanyna 100 jyl tolýyna oraı poezııa kүnderi өtti. 14 jyl bұryn (1995) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Ә.Nazarbaevtyң қazaқ jerindegi atom қarýynyң joıylғany jөnindegi үndeýi baspasөz betinde jaryқ kөrdi. Semeı polıgonynyң aýmaғynda soңғy ıadrolyқ zarıad joıyldy. Ұzaқ jyldar boıy kөp қasiret shekken Қazaқstan halқy halyқaralyқ atom zardabynyң bүkil aýyrtpalyғyn kөterip keldi. 45 jyl boıyna derlik Semeı dalasynda 459 ıadrolyқ jarylys, sonyң ishinde aýada 113 jarylys jasaldy. Radıoaktıvtik sәýle alғan jarty mıllıonnan astam қazaқstandyқtardyң densaýlyғy ıadrolyқ jantalasa қarýlanýdyң құrbandyғyna shalyndy. 9 jyl bұryn (2000) Shymkentegi Oңtүstik Қazaқstan memlekettik ýnıversıtetiniң ғımaraty aldyna Mұhtar Әýezovtyң eskertkishi ornatyldy.ESІMDER115 jyl bұryn (1894-1933) қazaқ aқyny, қalamger, қoғam қaıratkeri DӨNENTAEV Sәbıt dүnıege keldi. Pavlodar oblysynda týғan. Jas kezinde aýylda eskishe hat tanyp, Pavlodar қalasy janyndaғy Қasym қajy Ertisbaevtiң medresesin bitirgen. Ol Abaı men tatar aқyny Ғabdolla Toқaıdyң shyғarmalarymen tanysyp, «Aıқap», «Shora» jýrnaldary men «Қazaқ», «Ýaқyt» gazetterin alyp oқyp tұrғan. 1913 jyly «Aıқap» jýrnalynda «Қııalym» atty өleңi tұңғysh ret jaryқ kөrgen. S.Dөnentaevtyң alғashқy өleңder jınaғy «Ýaқ-tүıek» degen atpen Ýfa қalasynda basylyp shyқty. Aқynnyң alғashқy jınaғyna engen өleңderinde sol kezdegi aýyl tұrmysy shynaıy beınelenedi. S.Dөnentaev sol kezeңde A.Baıtұrsynov, M.Jұmabaev, J.Aımaýytov, t.b. қalamgerlerdiң shyғarmalarymen tanysady. Olarғa eliktep, halқyn өner-bilimge shaқyrғan өleңder jazdy. 1916 jyly maıdanғa shaқyrylyp, Ekibastұzdyң kөmir keninde, keıinen Rıga қalasynyң өңirinde boldy. 1917 jyly Aқpan tөңkerisinen keıin týғan jerine қaıtyp oralady. Semeıde mұғalimder kýrsynda oқıdy. Keңes үkimeti ornaғan soң, S.Dөnentaev jaңa үkimetti қoldaıdy. Ol keңes үkimeti қazaқ halқyna basқa halyқtarmen teң құқyқtar beredi, қarapaıym sharýanyң өmirin өzgeredi, jesir-jetimderdiң қamyn oılaıdy dep senedi. 1931-1933 jyldary Semeıdiң «Қazaқ tili» gazetinde jұmys isteıdi. Aқynnyң «Өgeı ұl», «Kөrkemtaı» atty әңgimeleri, «Қazaқ tiline», «Alty jylda», «Erikti Aısha» atty өleңderi men «Boztorғaı», «Kөk tөbetke», «Ý jegen қasқyrғa», «Eki teke» atty mysaldary bar. Toқaıdyң, I. Krylovtyң өleңderin қazaқ tiline aýdarғan. S.Dөnentaev shyғarmashylyғy týraly E.Ysmaıylov, B.Kenjebaev, taғy basқa ғalymdar zertteý eңbekterin jazғan. 60 jyl bұryn (1949) jazýshy, Қazaқstan Jýrnalıster odaғynyң mүshesi ӘLІMGEREEV Өtepbergen dүnıege keldi. Atyraý oblysynda týғan. Abaı atyndaғy Қazaқ pedagogıkalyқ ınstıtýtyn, Almaty joғary partııa mektebin bitirgen. Eңbek jolyn orta mekteptiң mұғalimi bolyp bastaғan. Biraz ýaқyt Atyraý oblystyқ gazetinde қyzmet istegen. 1990 jyldan Atyraý teleradıo kompanııasynyң bas redaktory bolyp isteıdi. Қalamgerdiң týyndylary 1966 jyldan beri tүrli gazet-jýrnaldarda jaryқ kөrip keledi. Onyң 6 әdebı-pýblıtsıstıkalyқ kitaby jәne Mahambet, Asan қaıғy, Jırenshe sheshen, Mұrat, bala Oraz, Maқash әkim týraly zertteýleri bar. Ol Қazaқstan Jýrnalıster odaғynyң, osy odaқ pen Oratlyқ tabıғat қorғaý қoғamynyң үsh dүrkin, Atyraý oblysy әkimi belgilegen Mahambet atydaғy respýblıkalyқ syılyқtyң laýreaty atanyp, «Egemen Қazaқstan» gazeti men «Ara» jýrnaly konkýrstarynyң jүldegeri bolғan. MAMYRDYҢ 27-SІ, SӘRSENBІJalpyreseılik kitaphana kүni. 1995 jyldan bastap jyl saıyp atap өtiledi. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR17 jyl bұryn (1992) Jambyl oblysynyң Shý aýdanyndaғy Balýan Sholaқ atyndaғy aýylda aқyn, kompozıtor Balýan Sholaқtyң eskertkishi ashyldy.10 jyl bұryn (1999) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaev «Қazaқstan Respýblıkasy men Өzbekstan Respýblıkasy arasyndaғy mәңgilik dostyқ týraly kelisimdi bekitý týraly» Zaңғa қol қoıdy.32 jyl bұryn (1977) KSRO Joғarғy Keңesi Tөralқasynyң Jarlyғymen 1991 jyly KSRO taraғanғa deıin қoldanylғan Keңes odaғynyң memlekettik әnұrany bekitildi. ESІMDER75 jyl bұryn (1934) әnshi, Қazaқstannyң halyқ әrtisi, Қazaқ ұlttyқ konservatorııasynyң dotsenti ҚARAJІGІTOV Narıman dүnıege keldi. Batys Қazaқstan oblysynyң Shyңғyrlaý aýdanynda týғan. Almaty mal dәrigerlik ınstıtýtyn, Almaty konservatorııasyn bitirgen. Өner jolyn kөrkem өnerpazdar үıirmesinen bastady. 1963-1968 jyldary Қazaқ akademııalyқ opera jәne balet teatrynyң әnshisi boldy. Ol Aıdar (A.Jұbanov, L.Hamıdı «Abaı»), Aқan (S.Mұhamedjanov «Aқan seri - Aқtoty»), Birjan (M.Tөlebaev «Birjan ? Sara»), Jek (N.Jıganov «Altynshash»), Vladımır Igorevıch (A.Borodın «Knıaz Igor»), Don Ottavıo (V.Motsart «Don Jýan») taғy basқa partııalardy oryndaғan. Gastroldik saparmen Kanada, Үndistan, Fınlıandııa, Polsha, Sırııa, Kýba, taғy basқa elderde bolғan. Әnshiniң repertýarynda қazaқ halyқ әnderi, orys romanstary, қazaқ, orys jәne shet el kompozıtorlarynyң әnderi bar. 1968 jyldan Қazaқ ұlttyқ konservatorııasynda pedagogıkalyқ қyzmetpen aınalysady. MAMYRDYҢ 28-І, BEISENBІӘzirbaıjan Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy ? Respýblıka kүni. Reseıde shekarashylar kүni. KSRO shekarashylar kүni 1958 jyly bekitilgen. 1918 jyly mamyrdyң 28-inde Keңes halyқ komıssarıatynyң dekretimen RKFSR Shekara kүzeti құryldy. 1994 jyly mamyrdyң 23-inde RF Prezıdentiniң № 1011 «Shekarashylar kүnin bekitý týraly» Jarlyғy negizinde bekitilgen.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR16 jyl bұryn (1993) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Ә.Nazarbaevtyң «Ordabasy ұlttyқ tarıhı-mәdenı jәne tabıғı қoryғyn құrý týraly» қaýlysy shyқty.10 jyl bұryn (1999) Almatyda қazaқstandyқ қarjygerlerdiң birinshi kongresi boldy.ESІMDER230 jyl bұryn (1779-1852) aғylshyn aқyny MÝR Tomas dүnıege keldi. MAMYRDYҢ 29-Y, JҰMABҰҰ-nyң Halyқaralyқ bitimgershiler kүni. 2003 jyldan bastap jyl saıyn atap өtiledi. 2002 jyly BҰҰ Bas Assambleıasynyң arnaıy қararymen bekitilgen. Қararda BҰҰ-ғa mүshe memleketterge, үkimettik emes ұıymdarғa jәne jekelegen azamattarғa BҰҰ-nyң beıbitshilikti қoldaý maқsatyndaғy operatsııalarynyң құramynda қyzmet istegen adamdarғa құrmet, sonymen қatar қaza bolғandardy este saқtaý kүni retinde atap өtý ұsynylғan ESTE ҚALAR OҚIҒALAR11 jyl bұryn (1998) «Jas Astana ? jastardyң kөzimen» atty respýblıkalyқ festıval өtti. Alғashқy jyldary Astana kүnine oraılastyrylғan bұl baı¬қaý¬ғa elimizdiң jer-jerinen kel¬gen jas tilshiler bas қosyp, bel¬gili bir ýaқyt ishinde daıyndaғan өzderiniң eңbekterin әkelip, pikir almasýғa mүmkindik aldy. Keıin kele, atalғan festıval өziniң aýқymyn keңeıtip, jalpy mazmұnyn, baғytyn өzgertti. Shaғyn baıқaý 2002 jyly «Eýrazııa saқınasy» degen jastar aқparattyқ forýmyna aınaldy. Atalmysh festıvaldi ұıymdastyrýshy қazaқstandyқtarғa tanymal jýrnalıst ? Galıeva Svetlana Ahmetjanқyzy.ESІMDER70 jyl bұryn (1939) tehnıka ғylymynyң kandıdaty, Қazaқstan Respýblıkasy Mıneraldy resýrstar akademııasynyң, Halyқaralyқ mıneraldy resýrstar akademııasynyң akademıgi, Halyқaralyқ aқparattandyrý akademııasynyң akademıgi ShTOIK Garrı Gvıdovıch dүnıege keldi. Reseıde týғan. 1978-1980 jyldary ? Қazaқ KSR Tүsti metallýrgııa mınıstrligi Қorғasyn-myrysh өnerkәsibi basқarmasynyң bas baıytýshysy. 1980-1986 jyldary ? Zyrıanovsk қorғasyn kombınaty baıytý fabrıkasynyң bastyғy. 1986-1990 jyldary ? Shyғys Қazaқstan mys-hımııa kombınatynyң dırektory. 1992-1993 jyldary ? «KRAMDS-Өskemen» aktsıonerlik қoғamynyң prezıdenti. 1993-1994 jyldary ? «Lenınogor polımetall kombınaty» aktsıonerlik қoғamynyң prezıdenti. 1994-1996 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Өnerkәsip jәne saýda mınıstri, Қazaқstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniң orynbasary. 1996-1998 jyldary ? «Қazmyrysh» jabyқ aktsıonerlik қoғamynyң prezıdenti. 1998-2003 jyldary ? «Қazmyrysh» AҚ Baқylaý keңesiniң tөraғasy, Dırektorlar keңesiniң mүshesi. 2003 jyldan «Қazmyrysh» AҚ prezıdentiniң keңesshisi. Onyң 30-dan astam ғylymı eңbegi jaryқ kөrgen, 17 avtorlyқ kýәligi bar. «Eңbek Қyzyl Tý», «Қazan tөңkerisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan.55 jyl bұryn (1954) «Astana қalasy bas josparynyң ғylymı-zertteý jobalaý ınstıtýty» memlekettik kommýnaldyқ kәsipornynyң dırektory, sәýletshi DOSMAҒAMBETOV Baır Fardenұly dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. Mәskeý sәýlet ınstıtýtyn bitirgen. «Қazқalaқұrylysjoba» ınstıtýtynyң sәýletshisi, aғa sәýletshisi, top jetekshisi, sheberhana bastyғy қyzmetterin atқarғan. 1988-1993 jyldary ? Қazaқstan Memlekettik құrylys komıteti bas basқarmasynyң bastyғy, komıtet tөraғasynyң birinshi orynbasary. 1993-1994 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Құrylys, tұrғyn үı jәne aýmaқtarda құrylys salý mınıstriniң birinshi orynbasary. 1995-1998 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Aқmoladaғy joғary jәne ortalyқ memlekettik organdardy қaıta ornalastyrý memlekettik komıssııasy tөraғasynyң orynbasary ? apparat basshysy. 1998-2000 jyldary ? Astana қalalyқ sәýlet jәne қala құrylysy departamentiniң bas sәýletshisi. Қazirgi қyzmetinde 2000 jyldan bastap isteıdi. Medalmen marapattalғan. MAMYRDYҢ 30-Y, SENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR414 jyl bұryn (1595) Tәýekel han V.Stepanov bastaғan orys elshiligin қabyldady.56 jyl bұryn (1953) «Dýdar-aı» operasy alғash ret Қazaқ akademııalyқ opera jәne balet teatrynda қoıyldy. Lıbrettosyn A.Hangeldın, mýzykasyn E.Brýsılovskıı jazғan, rejıseri ? Қ.Baıseıitov. Orys қyzy Marııam men қazaқ jigiti Dýman arasyndaғy nәzik mahabbat sezimi «Dýdar-aı» әni arқyly beriledi. Kompozıtor қazaқ, orys әn-kүıleriniң yrғaқtary men ıntonatsııalaryn keңinen paıdalana otyryp, eki halyққa tүsinikti, ortaқ mýzykalyқ tildi tabýғa talpynys jasaғan. Leıtomotıv retinde қoldanғan «Dýdar-aı», «O, sen keң dala», «Eh ty dolıa» әnderiniң tөңireginde өrbigen әýez, sazdar shyғarmanyң өn boıyna kөrik berip tұr. Operanyң premerasynda Dýman partııasyn Ә.Үmbetbaev, Marııa partııasyn E.Eponeshnıkova oryndaғan. 12 jyl bұryn (1997) Almatyda Әlibek Dinishev teatry ashyldy.6 jyl bұryn (2003) ҚR Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev Sankt-Peterbor қalasynda қazaқtyң ұly aқyny Jambyl Jabaevtyң eskertkishin ashty. Bұl eskertkish ? Қazaқstan halқynyң Peterborғa jasaғan syıy.3 jyl bұryn (2006) Қazaқstan Respýblıkasy Pre¬zıdentiniң Mұraғatynda «Hasen Өzdenbaev: azamat, aýdarmashy, jýrnalıst. Estelikter jınaғy» kitabynyң tұsaýkeser rәsimi bolyp өtti. Belgili aýdarmashy, jýrnalıst Қazaқ KSR-iniң eңbek siңirgen mәdenıet қyzmetkeri Hasen Өzden¬baev 1937?1938 jyldardaғy stalındik zobalaңdy basynan өtkergen. Estelikter jınaғyna mұra¬ғatқa қabyldanғan қoljazba men қazaқtyң aıaýly ұldary S.Mәýlenovtiң, Ғ.Қaıyrbekovtiң әr jyldary baspasөz betterinde jarııalanғan maқalalary men zamandas inileri ? belgili abaı¬tanýshy ғalym J.Ysmaғұlov pen S. Әsipұlynyң estelikteri engizilgen.3 jyl bұryn (2006) Astanadaғy Pýshkın kөshesindegi 91-үıge, osynda 1998-2004 jyldar aralyғynda tұrғan belgili memleket jәne қoғam қaıratkeri Қarataı Tұrysovty mәңgi eske қaldyrý maқsatynda eskertkish taқta ornatyldy.ESІMDER95 jyl bұryn (1914-1986) aқyn, jyrshy, қazaқ aýyz әdebıetin jınaýshy JҮRGENBAEV Әbdildә dүnıege keldi. Қyzylorda oblysynyң Jalaғash aýdanynda týғan. 1938-1948 jyldary N.Bekejanovtyң kontserttik brıgadasynda өner kөrsetken. Aқyn әr jyldarda өtken respýblıkalyқ aқyndar aıtysyna қatysқan. Ә.Jүrgenbaevtan «Kөreғұly» dastanynyң kөne nұsқasy, «Қobylandy batyr», «Alpamys batyr» epostarynyң keıbir nұsқalary jazylyp alynғan. Ol halyқ mұralaryn jınaýғa қatysyp, Әdebıet jәne өner ınstıtýtyna «Baıbatsha», «Atymtaı Jomart», « Shәkir-Shәkirat», taғy basқa dastandaryn tapsyrғan. Shyғarmalary әr jyldary «Pernedegi termeler», «Aıtys» jınaқtarynda jaryқ kөrgen. Syr өңiriniң 20-dan astam әn-termesi Jүrgenovtyң oryndaýynda kүıtabaққa jazylyp, notaғa tүsirilgen. 70 jyl bұryn (1939-2006) ekonomıka ғylymynyң doktory, professor, Halyқaralyқ aқparattandyrý akademııasynyң akademıgi KENJEҒOZIN Marat Balғojaұly dүnıege keldi. Soltүstik Қazaқstan oblysynda týғan. G.Plehanov atyndaғy Mәskeý halyқ sharýashylyғy ınstıtýtyn jәne aspırantýrasyn bitirgen. Қazaқ KSR Memlekettik josparlaý komıteti janyndaғy Ekonomıka ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң aғa ınjener ekonomısi, aғa ғylymı қyzmetkeri қyzmetterin atқarғan. 1979-1985 jyldary ? KSRO Ortalyқ statıstıka basқarmasynyң Bүkilodaқtyқ esepti mehanızatsııalaý jәne sanaқ jұmystary memlekettik jobalaý tehnologııalyқ ınstıtýty Қazaқ fılıalynyң dırektory. 1994-1995 jyldary ? Қazaқ memlekettik agrarlyқ ýnıversıtetiniң prorektory. 1995-2006 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Bilim jәne ғylym mınıstrligi janyndaғy Ekonomıka ınstıtýtynyң dırektory bolғan. Ғalymnyң 300-den astam ғylymı jұmysy, onyң ishinde 22 monografııasy men kitaptary jaryқ kөrgen. «Құrmet» ordenimen marapattalғan.30 jyl bұryn (1979) Abaı atyndaғy Memlekettik akademııalyқ opera jәne balet teatrynyң dırıjeri, A.Pedrottı, Lovro fon Matachıch, N.Malko atyndaғy konkýrstardyң laýreaty BӨRІBAEV Alan Asқarұly dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. K.Baıseıitova atyndaғy Mýzyka kolledjin, Vena mýzyka jәne sahna өneri ýnıversıtetin, Құrmanғazy atyndaғy Қazaқ ұlttyқ konservatorııasyn bitirgen. MAMYRDYҢ 31-І, JEKSENBІSaıası қýғyn-sүrgin құrbandaryn eske alý kүni. Elbasynyң Jarlyғymen қoғamdyқ kelisim jәne saıası қýғyn-sүrgin құrbandaryn eske alý jyly bolyp atalғan 1997 jyldan bastap atap өtiledi. Қazaқstan aımaғynda Keңes bıliginiң 11 lageri bolғan. Osy kүni 1931-33 jyldarda 2 mıllıondaı қazaқtyң өmirin қıyp ketken asharshylyқ құrbandaryna da aza tұtylady.Dүnıejүzilik temeki tartýғa қarsylyқ kүni. Dүnıejүzilik densaýlyқ saқtaý ұıymynyң bastamasy boıynsha atap өtiledi.Oңtүstik Afrıka Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy ? Respýblıka kүni. 1961 jyly osy kүni Oңtүstik Afrıka Respýblıkasy tәýelsizdigin aldy.Hımık kүni. Atalғan mereke jyl saıyn mamyr aıynyң soңғy jeksenbisinde Reseı men Belarýs memleketinde atap өtiledi. KSRO Joғarғy Keңesi Tөralқasynyң 1980 jylғy қazannyң 1-indegi «Merekeler jәne ataýly kүnder týraly» jәne 1988 jylғy қarashanyң 1-indegi «KSRO Merekeler jәne ataýly kүnder týraly zaңnamasyna өzgertýler engizý týraly» Jarlyғyna sәıkes toılanady.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR13 jyl bұryn (1996) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Ә.Nazarbaevtyң Jarlyғymen «Қoғamdyқ birlestikter týraly» Zaң қabyldandy.7 jyl bұryn (2002) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev saıası-қýғyn sүrgin құrbandaryna arnalғan eskertkishti ashty. Eskertkish XX ғasyrdyң 30-shy jyldarynda tұtқyndardy jappaı atý orny bolғan Jaңajol eldi-mekeninde ornatylғan. Jalpy 1930-1953 jyldary aralyғynda 40 mıllıonnan astam keңes azamattary repressııaғa ұshyraғan. Әsirese bұl zaңsyz jazalaýғa Keңes Odaғy құramynda bolғan barlyқ halyқtar men ұlttardyң betke ұstar ıntellıgentsııa өkilderi ұshyraғan. Osy kezeңde elimizdegi қazaқtardyң 40 paıyzy қaza tapқan. Al Қazaқstan aýmaғynda ornalasқan lagerlerge koreıler, polıaktar, Edil nemisteri, Қyrym tatarlary, Kavkaz halyқtary jәne basқa da ұlt өkilderi қonys aýdarylyp kelgen.150 jyl bұryn (1859) Londonda Bıg Ben saғaty jүrgizildi. Birikken Koroldik parlamenti mұnarasyndaғy bұl saғattyң dabylyn bүkil әlem estıdi. Bıg Ben - өz ýaқytynyң, eldegi gүldengen dәýiriniң sımvoly.ESІMDER85 jyl bұryn (1924) Қazaқstannyң eңbek siңirgen shahteri, Sotsıalıstik Eңbek Eri, «Shahter daңқy» ordeniniң tolyқ ıegeri, KSRO Memlekettik syılyғynyң laýreaty KÝRJEI Stanıslav Pavlovıch dүnıege keldi. Ýkraınada týғan. Қaraғandy taý-ken tehnıkýmyn, Tomsk polıtehnıkalyқ ınstıtýtyn bitirgen. «Қaraғandy kөmir telimi» tresiniң telim bastyғy, shahtanyң taý-ken sheberi, «Severnyı» telimi bas ınjeneriniң orynbasary, Ertis kөmir telimi dırektsııasynyң bastyғy, «Bogatyr» teliminiң bastyғy қyzmetterin atқarғan. 1988 jyly zeınet demalysyna shyққan. Қazaқ KSR Joғarғy Keңesiniң 11-shi shaқyrylmyna depýtat bolyp saılanғan. 2 mәrte «Lenın», «Eңbek Қyzyl Tý», 2-shi dәrejeli «Dostyқ» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan.