QazAqparat-Anons: mamyrdyń 18-i men 24-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ҮKІMETMamyrdyң 18-inde Іshki ister mınıstrligi men Syrtқy ister mınıstrliginde aptalyқ brıfıngter өtedi. Mamyrdyң 18-inde Beıbitshilik saraıynda Energetıka jәne mıneraldyқ resýrstar mınıstrliginiң ұıymdastyrýymen ғylymı-tәjirıbelik konferentsııa өtedi.PARLAMENTMamyrdyң 18-i, dүısenbi kүni, Mәjilistiң Zaңnama jәne sot-құқyқtyқ reforma komıteti jұmys toptarynyң otyrystarynda sybaılas jemқorlyққa jәne kөleңkeli ekonomıkaғa қarsy kүresti odan әri kүsheıtý mәselelerine қatysty, sondaı-aқ sybaılas jemқorlyқ құқyқ bұzýshylyқ үshin jaýapkershilikti қataıtý jөnindegi zaң jobalary қaralady. Sol sekildi elimizdegi sot-saraptama қyzmeti týraly zaң jobasy kүn tәrtibine shyғarylyp otyr.Al Ekonomıkalyқ reforma jәne өңirlik damý komıtetiniң jұmys tobynda tұtynýshylardyң құқyқtaryn қorғaý týraly jәne keıbir zaңdarғa saýda-өnerkәsip palatalary қyzmetiniң mәselelerin retteýdi kөzdeıtin zaң jobalary қaralady.Mamyrdyң 18-i jәne mamyrdyң 22-si kүni Mәjilis Bıýrosynyң otyrysy өtetini belgilengen. Onda zaң jobalarynyң daıyndyғy jөnindegi mәseleler қaralady.Seısenbi, beısenbi jәne jұma kүnderi Palatanyң barlyқ salalyқ komıtetterinde құrylғan jұmys toptarynda birқatar zaң jobalary talқylanady.Mamyrdyң 20-sy kүni Mәjilistiң jalpy otyrysy өtedi dep josparlanyp otyr.Mamyrdyң 21-i, beısenbi kүni Parlament palatalarynyң birlesken otyrys zalynda sheteldik saıasatkerler men parlamentshilerdiң қatysýymen «Қazirgi Қazaқstan jәne «Eýropaғa jol» atty halyқaralyқ ғylymı-tәjirıbelik konferentsııa өtedi. ҚAZAҚSTAN JӘNE ӘLEMMamyrdyң 22-si kүni Astanada Tәýelsiz Memleketter Dostastyғy Үkimet basshylary keңesiniң mәjilisi өtediҚOҒAMElimizde 2009 jylғy aқpannyң 17-si men shildeniң 1-i aralyғynda shaғyn jәne orta kәsipkerlik sýbektilerin tekserýge moratorıı jarııalandy.Sәýirdiң 15-i men mamyrdyң 20-sy aralyғyndaғy «Eң үzdik stýdent ? 2009» respýblıkalyқ syılyғyna baıқaý өtedi. Baıқaý 8 atalym boıynsha jүrgizilmek. Olar ? jýrnalıstıka, ғylym, sport, halyқtyқ shyғarmashylyқ, dızaın jәne қoldanbaly өner, mýzykalyқ- estradalyқ өner, әdebıet jәne қoғamdyқ jұmystar. Saıysқa 16 men 25 jas aralyғyndaғy jastar қatysa alady. Jeңimpazdarғa «Eң үzdik stýdent ? 2009» ataғy berilip, dıplom, mүsinshe men baғaly syılyқ tabys etiledi.ASTANAMamyrdyң 18-inde «Rıksos» otelinde Қazaқstan jәne Saýd Arabstany - damý boıynsha seriktester» taқyrybyna arnalғan Қazaқstan-Saýdııa bıznes forýmy өtedi. Mamyrdyң 18-inde Sot saraptamasy ortalyғynda «Қazaқstan Respýblıkasynda sot saraptamasyn damytýdyң keleshegi» taқyrybyna arnalғan brıfıng өtedi. Mamyrdyң 20-synda ҚR tұңғysh Prezıdentiniң mұrajaıynda Semeı polıgonynyң tarıhyna arnalғan «Mәңgilik sanaty» kөrmesi ashylady. Kөrmege ҚR Prezıdentiniң jeke mұraғatynan alynғan jәne «Nevada-Semeı» ıadrolyқ қarýғa қarsy қozғalysynyң materıaldar қoıylady. Onda Semeı polıgonyndaғy synaқtar, odan zardap shekken adamdar, Қazaқstannyң қoғamdyқ ıadroғa қarsy қozғalysynyң tarıhy jөninde baıandalady. Kelýshiler nazaryna қazaқ halқynyң қaıғyly tarıhy týraly sýretter de ұsynylady. Mamyrdyң 21-inde Astanada «Қazirgi Қazaқstan jәne «Eýropaғa jol» atty halyқaralyқ ғylymı-tәjirıbelik konferentsııa өtediALMATY Mamyrdyң 18-inde Lermontov atyndaғy teatrda «Nevada-Semeı» қozғalysynyң 20 jyldyғyna arnalғan «HHІ ғasyr - ıadrolyқ қarýsyz ғasyr» degen taқyrypta halyқaralyқ konferentsııa өtedi. Mamyrdyң 18-inde Ұlttyқ baspasөz klýbynda «Әziret Sұltan» memlekettik tarıhı-mәdenı қoryғy-mұrajaıynyң problemalary men damý perspektıvasyna arnalғan baspasөz mәslıhaty өtedi. Mamyrdyң 18-inde Қazaқstan baspasөz klýbynda «Jұldyzdar dıplomatııasy» jobasynyң ashylýyna arnalғan baspasөz mәslıhaty өtedi. Almatyda mamyrdyң 19-y kүni Abaı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ pedagogıkalyқ ýnıversıtetinde stýdentterdiң zııatkerlik-elıtalyқ «Abaı mektebi» ashylady. «Abaı mektebinde» elimizdegi tanymal saıasattanýshylar, depýtattar, dıplomattar, tarıhshylar, psıhologtar, pedagogtar, iskerler, ismerler, өner men mәdenıet қaıratkerleri jәne taғy basқa da өz isiniң sheberleri dәris oқyp, semınar-trenıngter men sheberlik synyptaryn jүrgizedi. Mamyrdyң 20-22-si aralyғynda Almatydaғy «Atakent» iskerlik saýda ortalyғynda X halyқaralyқ «POWER-KAZINDUSTRY-2009» energetıkalyқ өndiristik kөrmesi өtedi. Kөrme ҚR Energetıka jәne mıneraldy resýrstar mınıstrligi, KEGOC kompanııasy, Almaty әkimdigi men energetıka salasyndaғy kompanııalardyң қoldaýymen өtedi. Mamyrdyң 21-inde Almatyda Dүnıejүzilik saýda ұıymynyң birқatar kelisimderi boıynsha, dәlirek aıtқanda қorғaý, dempıngke қarsy jәne DSҰ aıasyndaғy sýbsıdııalar men өtemaқy sharalaryn қoldaný mәselelerine arnalғan semınar өtedi -------------------------------------------------------------------------------------------------- ATAÝLY KҮNDER, ELEÝLІ OҚIҒALAR MAMYRDYҢ 18-І, DҮISENBІHalyқaralyқ mұrajaı kүni. 1977 jyldan bastap jyl saıyn әlemniң 150-den astam elinde atap өtiledi. Osy kүni barlyқ mұrajaılarda ashyқ esik kүni өtedi. Қazaқstanda 150 mұrajaı bar. Қyrym Respýblıkasynda қýғyn-sүrgin құrbandaryn eske alý kүni. 1944 jyly mamyrdyң 18-inde KSRO bılik organdarynyң zaңsyz kinә taғýymen Қyrymnan tatarlardy, sonymen қatar nemis, armıan, bolғar, grekterdi қonys aýdartty. Қyrym tatarlarynyң 200 myңnan astamy Қazaқstan, Өzbekstan, Қyrғyzstan, Tәjikstan jәne Sibir aýmaқtaryna kөshirildi.Tүrikmenstandaғy өrleý jәne birlik kүni. 1992 jyly mamyrdyң 18-inde tәýelsiz Tүrikmenstan Konstıtýtsııasy қabyldandy.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR64 jyl bұryn (1945) Қostanaı oblysynda topografııalyқ-geodezııalyқ қyzmet ұıymdastyryldy.10 jyl bұryn (1999) Kentaý қalasynda kompozıtor Seıdolla Bәıterekov atyndaғy Halyқaralyқ «Әlııa» әn festıvali өtti.8 jyl bұryn (2001) Astana қalasyndaғy L.Gýmılev atyndaғy Eýrazııa ұlttyқ ýnıversıtetinde Kүltegin eskertkishiniң ғylymı kөshirmesi ornatylyp, Қazaқstan Respýblıkasy tәýelsizdiginiң 10 jyldyғyna arnalғan «Baıyrғy tүrki mәdenıeti: jazba eskertkishter» taқyryby boıynsha halyқaralyқ ғylymı-teorııalyқ konferentsııa өtti.3 jyl bұryn (2006) Keңes Odaғynyң Batyry Әlııa Moldaғұlovaғa týraly «Әlııa ғұmyr: erlik pen өnege» atty jaңa kitap jaryқ kөrdi. ESІMDER80 jyl bұryn (1929) jazýshy, Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң mүshesi, Ұly Otan soғysynyң ardageri FILATOV Valentın Mıhaılovıch dүnıege keldi. Semeı қalasynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. Қalamger respýblıkalyқ gazetterde қyzmet istedi. 1963 jyldan bastap biryңғaı shyғarmashylyқ jұmyspen aınalysady. Onyң alғashқy povesi «Na Mıýse» degen atpen 1961 jyly jaryқ kөrdi. 1970 jyly «Fevral ? korotkıı mesıats» atty povest jәne әңgimeler jınaғy shyқty. KSRO medaldarymen marapattalғan. 70 jyl bұryn (1939) jazýshy, aýdarmashy, Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң mүshesi ҚҰDABAEVA Kәmıla dүnıege keldi. Taldyқorғan қalasynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. Қaraғandy, Jezқazғan oblystyқ gazetterinde, radıo jәne teledıdar redaktsııalarynda, respýblıkalyқ «Jalyn» baspasynda, Қazaқstan Respýblıkasy Joғarғy Soty «Týra bı» jýrnalynda jaýapty қymetter atқardy. Қalamgerdiң «Қyzyl kөılekti қyz», «Raýshan gүlder», «Ұıқysyz tүnder», «Eң sұlý қyz», «Jalғyz hat» atty prozalyқ kitaptary jaryқ kөrgen. Kөrkem aýdarma salasynda қaraқalpaқ jazýshysy T.Қaıypbergenovtiң jasөspirimderge arnalғan povesterin, orys jazýshysy G.Nemchenkonyң balalarғa arnalғan povesteri men әңgimelerin қazaқ tiline tәrjimalaғan. «Baspasөz үzdigi» belgisimen marapattalғan.165 jyl bұryn (1844- 1875) shved saıahatshysy, Parıj Geografııalyқ қoғamynyң mүshesi MOZER Genrı dүnıege keldi. Reseıdiң Sankt-Peterbor қalasynda týғan. Jeneva қalasynda oқyp, bakalavr dәrejesinde bilim alғan. 1867-1883 jyldary Sibirge, үsh ret Orta Azııaғa saıahat jasaғan. 1885-1888 jyldary Parıjde frantsýz tilinde «Orta Azııaғa (Қazaқ dalasyna, Tүrkistanғa, Bұharaғa, Hıýaғa, tүrkimenderge jәne Persııaғa) saıahat», orys tilinde «Orta Azııa elderinde» degen atpen kitaptary shyқty. Mozerdiң bұl eңbekterinde HІH ғasyrdyң soңғy shıregindegi қazaқ-orys қatynastary, Yrғyz, Қazaly, Perovsk (Қyzylorda), Tүrkistan, Shymkent, Vernyı (Almaty), taғy basқa әkimshilik saýda ortalyқtary, olardaғy halyқtyң etnografııalyқ құramy, қazaқtardyң kәsibi, Syrdarııa өzeni boıynda eginshiliktiң damýy jөninde derekter keltirilgen. Қazaқtardyң әdet-ғұrpy, kıim-keshegi, sporttyқ oıyndary jөninde құndy mәlimetter jınaқtalғan. Mozer қazaқtardyң tұrmys-saltymen jaқyn tanysyp, қazaқ tilin үırengen. 1887 jyly shildede Lıýtsernde (Shveıtsarııa) өtken Orta Azııa elderi halyқtary өneriniң kөrmesine 170 sýretpen bezendirilgen Mozerdiң kitaby қoıyldy. Ondaғy қazaқtardyң tұrmysyn, sport oıyndaryn (kөkpar, taғy basқa) beıneleıtin gravıýralar jұrtshylyқ nazaryn erekshe aýdardy. MAMYRDYҢ 19-Y, SEISENBІTүrkııada jastar jәne sport kүni.Tүrikmenstanda XVIII ғasyrdaғy tүrikmen aқyny Mahtұmқұly poezııasynyң merekesi. Zaңgerlerdiң, notarıýsterdiң, advokattardyң қamқorshysy ? Әýlıe Ivo Helorı kүni.ESTE ҚALAR OҚIҒAALAR50 jyl bұryn (1954) Қazaқstandaғy Keңgir lagerinde tұtқyndar kөterilisi bastaldy. Kөterilis 40 kүn degende, onyң өzinde қarý қoldaný arқyly zorғa basyldy.14 jyl bұryn (1995) Almatyda aқsha jasaý fabrıkasy ashylyp, oғan Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti N.Ә.Nazarbaev қatysty. Tәýelsiz eldiң өz aқshasy өzinde shyғaryla bastady.12 jyl bұryn (1997) «Қazaқstan Respýblıkasy azamattarynyң densaýlyғyn қorғaý týraly» Zaң қabyldandy.4 jyl bұryn (2005) Almaty қalasynda «Tamyr» jýrnalynyң aғylshyn tilindegi basylymynyң tұsaýy kesildi. Atalmysh basylymda otandyқ avtorlardyң fılosofııalyқ, mәdenı jәne basқa da taқyryptarғa jazғan eңbekteri aғylshyn tilinde jaryқ kөredi.ESІMDER70 jyl bұryn (1939) fızıka-matematıka ғylymdarynyң doktory, Abaı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ pedagogıkalyқ ýnıversıtetiniң professory SAHAEV Shәriphan dүnıege keldi. Oңtүstik Қazaқstan oblysynda týғan. Orta Azııa memlekettik ýnıversıtetin, Sankt-Peterbordaғy KSRO Ғylym akademııasy bөliminiң aspırantýrasyn bitirgen. 1965-1995 jyldary ? S.Aspandııarov atyndaғy ұlttyқ ýnıversıtette, Қazaқstan Ғylym akademııasynda қyzmet atқarғan. 1995 jyldan beri Abaı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ pedagogıkalyқ ýnıversıtetinde isteıdi. Ғalymnyң negizgi ғylymı eңbekteri mұnaı-gaz salasyna arnalғan. Onyң ғaryshty zertteý jұmystary Reseıde, Ýkraınada jәne Amerıkada jaryқ kөrgen. 70-ten astam ғylymı eңbegi, 5 oқý құraly jәne 1 monografııasy bar. 45 jyl bұryn (1964) Қazaқstan Respýblıkasynyң Maındaғy Frankfýrttegi Bas konsýly, ekonomıka ғylymynyң kandıdaty ATAMҚҰLOV Beıbit Bәkirұly dүnıege keldi. Almaty oblysynda týғan. Қazaқ polıtehnıkalyқ ınstıtýtyn bitirgen. Eңbek jolyn Shymkent қorғasyn zaýytynan bastaғan. 1995-1996 jyldary ? «Қaraғandy metallýrgııalyқ kombınaty» memlekettik aktsıonerlik қoғamy bas dırektorynyң birinshi orynbasary. 1996-2002 jjyldary ? «Rahat-MetalS» kompanııasynyң prezıdenti. 2002-2006 jyldary ? «Rahat» kompanııasynyң prezıdenti, Dırektorlar keңesiniң tөraғasy. 2006-2007 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң Reseı Federatsııasyndaғy Elshiliginiң keңesshisi. 2007-2008 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң Irandaғy Elshiliginiң keңesshi-elshisi. Қazirgi қyzmetinde 2008 jyldan bastap isteıdi.40 jyl bұryn (1969) aқyn, Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң mүshesi, eki mәrte Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti stıpendııasynyң ıegeri BALҚYBEK Әmirhan dүnıege keldi. Oңtүstik Қazaқstan oblysynda týғan. Әl-Farabı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ ýnıversıtetin bitigen. Shardara aýdandyқ «Өsken өңir», respýblıkalyқ «Jas alash», «Ana tili» gazetteriniң, «Parasat» jýrnalynyң tilshisi, «Қazaқ әdebıeti» gazetiniң bөlim meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. Қazir «Jas қazaқ» respýblıkalyқ gazeti әdebıet jәne ғylym bөliminiң redaktory bolyp isteıdi. Aқynnyң bir қatar өleңderi «Jas aқyndar poezııasynyң antologııasy», «Aýyldan ұshқan aққýlar», «Tolқynnan tolқyn týady» ұjymdyқ jınaқtaryna engen. «Metamorfoza», «Synғan sәýleniң shaғylysýy» jyr kitaptarynyң avtory. 35 jyl bұryn (1974) әnshi, kompozıtor, aıtys aқyny, «Zikir-Allaһ, Nұr-Allaһ» әnderimen қazaқ dalasynda ıllәһı janryn tұңғysh taratýshy OMAROV Jәken Қazybekұly dүnıege keldi. Oңtүstik Қazaқstan oblysynda týғan. Shymkent pedagogıkalyқ mәdenıet ınstıtýtyn bitirgen. Eңbek jolyn Shymkent oblystyқ jastar odaғy komıtetinen bastaғan. 1997 jyly Tүrik Respýblıkasy Ystambұl қalasyndaғy Қ.A.ıAssaýı atyndaғy Bilim jәne parasat қory din kýrsyn bitirgen. Қazir atalғan қordyң Almaty қalasyndaғy mәdenıet bөlimin basқarady. Ol 1988-2001 jyldary aralyғynda өtken aıtystarda, respýblıkalyқ aıtystarda, «Stýdentter kөktemi», «Ұlytaý үni» festıvalderinde jeңimpaz atanғan. Sonymen қatar ol kөpshilik sүıip tyңdaıtyn kөptegen әnderdiң avtory. MAMYRDYҢ 20-SY, SӘRSENBІSaýd Arabstany Koroldiginiң Ұlttyқ meıramy ? Tәýelsizdik kүni. Saýd Arabstany Oңtүstik-Batys Azııanyң oңtүstik-batys bөliginde ornalasқan memleket. Arab tүbeginde jәne Қyzyl teңizdegi, parsy shyғanaғyndaғy araldarda ornalasқan. Soltүstiginde Iordanııamen, Irakpen, Kýveıtpen, oңtүstik jәne oңtүstik-batysynda Iemenmen, Omanmen, Birikken Arab Әmiriligimen, Katarmen shektesedi. Әkimshilik jaғynan 13 aýdanғa bөlinedi. Astanasy ? Ar-Rııad қalasy. Resmı tili ? arab tili. Aқsha birligi ? real. Saýd Arabstany ? absolıýttik monarhııa. Memleket basshysy ? Korol. Joғary zaң shyғarýshy organy ? Korol jәne Konsýltatıvtik keңes. Joғary atқarýshy organy ? Mınıstrler Keңesi. Қazaқstan Respýblıkasy men Saýd Arabstany arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1994 jylғy sәýirdiң 30-ynda ornatyldy. Қazaқstan Respýblıkasynyң Saýd Arabstanyndaғy elshisi ? Lama Sharıf Қaırat Қaıyrbekұly. Saýd Arabstany Koroldiginiң Қazaқstandaғy elshisi - Hısham Abdel Ýahhab Adally Zıraıa.Dүnıejүzilik metrologııa kүni. Bұl kүn өrkenıetti elderdiң bәrinde arnaıy tүrde atalyp өtiledi. Atap aıtқanda tүrli kezdesýler, semınar¬lar, dөңgelek үstelder tүrinde kөrinis taýyp, әr el өzderiniң metrologııa salasynda jүrgizgen jұmystary¬nyң қorytyndysyn shyғarady. Sondaı-aқ өzara tәjirıbelerimen bөlisip, ma¬ңyz¬dy degen mәseleler talқyғa tүsip otyrady. Metrologııa (grek tilinde metron ? өlshem jәne logos ? sөz, ilim) - өlsheý týraly өlsheýdiң birligi men қajetti dәldikke jetý tәsilderi jөnindegi ғylym. Metrologııanyң negizgi mәselelerine: өlsheýdiң jalpy teorııasy, fızıkalyқ shamalardyң jәne onyң jүıeleriniң birlikterin ұıymdastyrý, өlsheýdiң әdisteri men құraldary, өlsheýdiң dәldigin anyқtaý әdisteri (өlsheýdiң қatelikter teorııasy), өlsheý birligin jәne өlsheý құraldarynyң metrologııa jaramdylyғyn қamtamasyz etý (zaңdy metrologııa) etalondar men өlsheý құraldarynyң үlgilerin jasaý, etalondardy birlik өleshemderin taratý әdisteri jatady. Metrologııa alғashқyda өlsheýdiң әr tүrli beınesin (syzyқty, syıymdylyқ, salmaқ, ýaқyt) jazýmen қatar birneshe memleketterde қoldanylғan aқsha jәne olardyң ara қatynasyn tabýmen aınalysty. Metrologııanyң kүrt damýyna 1975 jyly Metrıkalyқ konventsııasynyң (құramynda 17 memleket bar) қorytyndysy (Өlsheý men tarazylar jәne өlsheýdiң metrıkalyқ etalonyn jasaýdyң halyқaralyқ mekemesi) sebepshi boldy. Қazirgi kezdegi metrologııa fızıka, hımııa t.b. jaratylystaný ғylymdarynyң jetistikterin paıdalanyp, fızıkalyқ tәjirbıeniң joғarғy dәldigine sүıenedi. Қazaқstanda alғashқy metrologııalyқ mekeme 1923 jyly Semeı қalasynda ұıymdastyryldy. Ol 1925 jyly Semeı jәne Jetisý gýbernııalaryndaғy tarazylardy, girdi, ұzyndyқ pen kөlem өlshemderin tekserýdi jүzege asyratyn өz aldyna jeke palata boldy. Onyң bөlimderi Petropavl, Aқtөbe, Almaty қalalarynda jұmys istedi. 1930 jyly palata Almatyғa kөshirildi. 1974 jyly Almaty қalasynda arnaıy etalondar saқtaıtyn ғımarat salyndy. Respýblıkanyң metrologııalyқ қyzmetinde tekserý jұmystaryn jүrgizý үshin 20 jұmys etalony (қysym, temperatýra, massa, ұzyndyқ, elektrlik syıymdylyқ, elektrlik kedergi, tүzý, tүzý syzyқ, t.b.) қoldanylady. 2000 jyly Қazaқstanda memlekettik ýaқyt jәne jıilik etalony paıdalanýғa engizildi. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR69 jyl bұryn (1940) «Shyғys saқınasy» jol құrylysy bastaldy (Shyғys Қazaқstan oblysy). 15 jyl bұryn (1994) Talғar қalasynda Tұrar Rysқұlovқa eskertkish ornatyldy.15 jyl bұryn (1994) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң қaýlysymen «Eýrazııa-press» respýblıkalyқ redaktsııalyқ-baspa korporatsııasy құryldy. 11 jyl bұryn (1998) «Қazaқstan Respýblıkasy astanasynyң mәrtebesi týraly» Zaң қabyldandy.8 jyl bұryn (2001 jyly mamyrdyң 20-sy ? maýsymnyң 5-i) Қazaқstanda alғash ret shahmattan halyқaralyқ sýpertýrnır өtti.3 jyl bұryn (2006) Sochıde Қazaқstan Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev TMD memleketteri basshylary keңesiniң tөraғasy bolyp saılandy.ESІMDER85 jyl bұryn (1924-1993) aқyn, dramatýrg TÝҒANBAEV Қashaf dүnıege keldi. Shyғys Қazaқstan oblysynyң Abaı aýdanynda týғan. Mektep bitirgennen keıin aýdanda shyғatyn «Sotsıaldy sharýa» gazetinde jaýapty hatshy bolyp қyzmet istegen. Ұly Otan soғysyna қatysқan. Soғystan keıingi jyldary Semeı oblystyқ lektsııa bıýrosynyң lektory, Oblystyқ «Ekpindi» gazetiniң bөlim meңgerýshisi, Abaı memorıaldyқ mұrajaıynyң dırektory, Abaı atyndaғy Semeı oblystyқ teatrynyң әdebıet bөliminiң meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. 1958 jyly қalamgerdiң «Partbılet» atty tұңғysh lırıkalyқ өleңder men dastandar jınaғy jaryқ kөrdi. Қ.Týғanbaevtyң ұjymdastyrý tұsyndaғy aýyl өmirin beınelegen «Қyzyl Katran» pesasy oblystyқ teatr sahnasynda jıi қoıyldy. 70 jyl bұryn (1939) fılosofııa ғylymynyң doktor, professor ҚALMYRZAEV Әbdesh Sәrsenұly dүnıege keldi. Jambyl oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin, KOKP OK janyndaғy Қoғamdyқ ғylymdar akademııasyn bitirgen. «Egemen Қazaқstan» gazetiniң әdebı қyzmetkeri, bөlim meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. 1969-1985 jyldary ? Қazaқstan Kompartııasy Ortalyқ komıtetiniң nұsқaýshysy, sektor meңgerýshisi, bөlim meңgerýshisiniң birinshi orynbasary. 1985-1990 jyldary ? Kөkshetaý oblystyқ partııa komıtetiniң hatshysy. 1990-1994 jyldary ? Almaty joғary partııa mektebiniң, Almaty saıasattaný jәne basқarý ınstıtýtynyң rektory, Қazaқstan menedjment, ekonomıka jәne boljaý ınstıtýty saıasattaný jәne әleýmettaný bөlimshesiniң dırektory. 1994-2006 jyldary «Mysl» қoғamdyқ-saıası jýrnalynyң bas redaktory bolғan. Ғalymnyң «Ұlt jәne қoғamdyқ kelisim», «Ұlt jәne adam», «Қazaқstandyқ patrıotızm», t.b. kitaptary jaryқ kөrgen. Kөrkem aýdarma salasynda V.Raspýtınniң povesterin қazaқ tiline tәrjimalaғan. «Dostyқ», «Құrmet», «Құrmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan.70 jyl bұryn (1939) aқyn, fılologııa ғylymynyң doktory, professor, Қazaқstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyғy ғylymdary akademııasynyң, Gýmanıtarlyқ ғylymdar akademııasynyң akademıgi KҮMІSBAEV Өtegen dүnıege keldi. Қyzylorda oblysynyң Jalaғash aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң fılologııa fakýltetin, KSRO Ғylym akademııasynyң Shyғystaný ınstıtýtyn jәne aspırantýrasyn bitirgen. Eңbek jolyn aýdandyқ gazette әdebı қyzmetkerden bastap, «Egemen Қazaқstan», «Қazaқ әdebıeti» gazetterinde әdebı қyzmetker, bөlim meңgerýshisi bolғan. Ұzaқ jyldar boıy Әl-Farabı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ ýnıversıtetinde ұstazdyқ қyzmet atқarғan. Қazirgi ýaқytta atalғan ýnıversıtettiң shyғystaný fakýlteti ırantaný jәne үnditaný kafedrasynyң meңgerýshisi қyzmetin atқarady. Ө.Kүmisbaevtyң 10-nan astam өleң, әңgime, povest, ғylymı kitaptary jaryқ kөrdi. Өleңderi orys tiline aýdarylyp, Mәskeýde shyққan jınaқtarda basyldy. Parsy-үndi klassıgi Әmir Hұsraý Dehlevıdiң «Jұmaқtyң segiz baғy» dastanyn tүpnұsқasynan, sondaı-aқ M.Rylskııdiң «Raýshan men jүzim» өleң-poemalaryn tәrjimalady. Ғalymnyң shyғys әdebıeti men қazaқ әdebıetiniң өzara baılanysyn zertteýge arnalғan «Tereң tamyrlar», «Abaı men Shyғys», «Mұhtar Әýezov jәne әdebıet әlemi» monografııalary bar.60 jyl bұryn (1949) Jambyl oblystyқ «Aқ jol» gazetiniң redaktory, Қazaқstan Jýrnalıster odaғy B.Bұlқyshev atyndaғy syılyғynyң laýreaty RYSDӘÝLET Maқұlbek Kaıypbekұly dүnıege keldi. Jambyl oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin, Almaty joғary partııa mektebin bitirgen. Bұrynғy Jezқazғan oblystyқ «Saryarқa» gazetiniң tilshisi, jaýapty hatshysy, respýblıkalyқ «Halyқ keңesi», «Zaң» gazetteriniң Jambyl oblysy boıynsha menshikti tilshisi қyzmetterin atқarғan. 1996 jyldan «Egemen Қazaқstan» gazetiniң Jambyl oblysy boıynsha tilshisi bolғan. Қalamgerdiң «Jұldyzdardyң jaryғy», «Kүmis beldik» atty kitaptary jaryқ kөrip, әңgimeleri, ocherkteri, pýblıtsıstıkalyқ maқalalary 10-ғa ұjymdyқ jınaққa engen.210 jyl bұryn (1799-1850) frantsýz jazýshysy BALЬZAK (Balzac), Onore de dүnıege keldi. Parıj zaң mektebin bitirip, Sorbonnada әdebıet jөninde lektsııa tyңdaғan. Alғashқy jaryқ kөrgen shyғarmasy ? «Kromvel» tragedııasy. Balzaқtyң esimi «Shýandar» atty tarıhı romanymen bilgili boldy. Қalamgerdiң toқsan shyғarmasy engen «Adam komedııasy» adamgershilik etıýdteri, fılosofııalyқ, analıtıkalyқ etıýdter bolyp үsh topқa bөlingen. «Adam komedııasy» - frantsýz қoғamyn shynaıy beınelegen kөrkem iri týyndylar jınaғy. Shyғarmada tұtas tarıhı dәýirdiң өte keң sýreti jaңғyra beınelendi. Jazýshy shyғarmalary HІH ғasyrdaғy Batys Eýropa әdebıetiniң shyңy boldy. Onyң sýretker retinde қoldanғan kөrkemdik әdisi jıyntyқ formada (gýmanızm, aғartýshylyқ ıdeıasy, gotıkalyқ roman, romantıkalyқ mektep, taғy basқalar) kөrinis berdi. Balzak shyғarmalaryn V.Gıýgo, J.Sand, F.Dostaevskıı, M.Әýezov joғary baғalady. «Shegiren bylғary» romany, «Gorıo ataı» povesi, «Pamela Jıro» pesasy қazaқ tiline aýdarylғan. MAMYRDYҢ 21-І, BEISENBІDүnıejүzilik қarym-қatynas pen damý jolyndaғy mәdenı әralýandylyқ kүni. Қazaқstan Bүkilәlemdik tabıғı jәne mәdenı mұrany қorғaý týraly konventsııaғa 1994 jylғy sәýirdiң 29-da қosyldy. ҚR Aқparat jәne mәdenıet mınıstrligi Tarıhı-mәdenı mұra departamentiniң mәlimetteri boıynsha Қazaқstanda 25 myңnan astam sәýlet eskertkishteri bar. Onyң ishinde ekeýi ? Қoja Ahmet ıAsaýı kesenesi men Tamғaly kesheni ıÝNESKO-nyң bүkilәlemdik mұra tizimine engen. Atalmysh tizimde әlemniң 120 elinde ornalasқan myңғa jýyқ eskertkishter bar. Halyқaralyқ jұmyssyzdyқtan қorғaý kүni. Halyқaralyқ eңbek ұıymynyң mәlimetteri boıynsha jұmyssyzdardyң sany mıllıard adamғa jetedi. Bұl ғalamshardaғy jұmys kүshiniң үshten birine teң.Halyқaralyқ ғarysh kүni. 1998 jyly aқpanda amerıkandyқ ғaryshker Endrıý Tomas «Mır» orbıtalyқ stansysy bortynda jarııalaғan. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR69 jyl bұryn (1940) қazirgi akademık Қanysh Sәtbaev atyndaғy Geologııalyқ zertteýler ınstıtýty құryldy. 43 jyl bұryn (1966) Қazaқ akademııalyқ opera jәne balet teatrynda «Aқ қanat» baletiniң premerasy boldy. Balet үsh aktiden jәne үsh kөrinisten tұrady. Balettiң stsenarııin jazғan ? Ә.Mәmbetov, kompozıtory ? Ғ.Jұbanova, baletmeıstri ? D.Әbdirov, sýretshisi ? V.Mamontov, dırıjeri ? T.Osmanov. Basty partııalardy F.Jolymbetova men A.Asylmұratov oryndady. Balettiң ekinshi nұsқasy da 1967 jyly maýsymnyң 27-inde osy teatrdyң sahnasynda қoıyldy. 1970 jyly «Aқ қanat» baletiniң mýzykasy үshin kompozıtor Ғazıza Jұbanovaғa Қazaқstan Memlekettik syılyғy berildi.10 jyl bұryn (1999) aқyn Mұhtar Shahanovқa halyқaralyқ «Rýhanııat» syılyғy berildi.10 jyl bұryn (1999) Batys Қazaқstannan Қara teңiz jaғalaýyna deıin sozylatyn Kaspıı mұnaı құbyryn tөseý bastaldy.5 jyl bұryn (2004) Almaty қalasy әkimdiginiң қoldaýymen Jambyl atyndaғy Қazaқ memlekettik fılarmonııasynda birinshi ret Halyқaralyқ organdyқ mýzykalar festıvali өtti.3 jyl bұryn (2006) Sara Alpysқyzy «Asyl jүrek» halyқaralyқ қaıyrymdylyқ syılyғyna ıe boldy. Bedeldi halyқaralyқ қaıyrymdylyқ syılyғyn tapsyrý rәsimi «Rossııa» bas kontsert zalynda өtti. Bұl sharany ataқty ıtalıan akteri Sofı Loren ashty. Sondaı-aқ Ornella Mýtı, Djessıka Lang jәne Stıven Sıgal sııaқty belgili akterler keshtiң arnaıy қonaғy boldy.105 jyl bұryn (1904) Halyқaralyқ fýtbol federatsııasy ? FIFA құryldy. Federatsııa құrý týraly kelisimge Frantsııa, Belgııa, Danııa, Gollandııa, Ispanııa, Shvetsııa, Shveıtsarııa elderiniң өkilderi қol қoıdy. 2 kүnnen keıin FIFA-nyң alғashқy kongresi ashylyp, federatsııanyң tұңғysh prezıdenti bolyp frantsýzdyқ Rober Geren saılandy.ESІMDER55 jyl bұryn (1954) Қazaқstannyң halyқ aқyny ӘBІL Қonysbaı dүnıege keldi. Қostanaı oblysynyң Jangeldın aýdanynda týғan. Қazaқ ұlttyқ ýnıversıtetin bitirgen. 1977-1980 jyldary ? Jangeldın aýdandyқ «Jaңa өmir» gazetiniң jaýapty hatshysy. 1980-1985 jyldary ? «Lenınshil jas (қazirgi «Jas alash») gazetiniң Torғaı oblysy boıynsha menshikti tilshisi, oblystyқ «Torғaı taңy» gazeti redaktorynyң orynbasary. 1990-1991 jyldary ? «Arқalyқ araıy» gazetiniң redaktory. 1991-1995 jyldary Torғaı oblystyқ teleradıo kompanııasynyң tөraғasy қyzmetin atқarғan. Қazirgi ýaқytta Astana қalalyқ әkimshiliginiң bөlim meңgerýshisi қyzmetin atқarady. Aқynnyң alғashқy jyr jınaғy 1980 jyly jaryқ kөrgen. Birneshe prozalyқ shyғarmalardyң avtory. Ә.Қonysbaı ? belgili aıtysker aқyn. 1990 jyly Tashkent қalasynda Bazar jyraýdyң 150 jyldyғy құrmetine өtkizilgen Orta Azııa jәne Қazaқstan aқyndarynyң aıtysynda jeңimpaz atanyp, 3-shi respýblıkalyқ aқyndar aıtysynyң bas jүldesin ıelengen. Aıtystary «Mәңgilik kөktem», «Jyr-shashý», aýyzsha әzilderi «Degen eken...» ұjymdyқ jınaқtaryna engen. «Astana» medalimen marapattalғan. MAMYRDYҢ 22-SІ, JҰMAHalyқaralyқ bıologııalyқ әralýandyқ kүni. 2000 jyldyң 30-shy jeltoқsanynda BҰҰ Bas Assambleıasy 22-shi mamyrdy Bıologııalyқ әralýandyқ týraly konventsııanyң қabyldanғan kүni, Halyқaralyқ bıologııalyқ әralýandyқ kүni dep jarııalady. Bұғan deıin bұl ataýly kүn jeltoқsannyң 29-da atalyp өtiletin. Қazaқstannyң ekologııalyқ jүıesi biregeı bıologııalyқ әralýandyғymen erekshelenedi. Jalpy Қazaқstanda өsimdikterdiң 15 myңdaı tүri bar. Onyң 2 myңnan astamy baldyrlar, 5 myңғa jýyғy saңyraýқұlaқtar, 600-ge jýyғy қynalar, 500-ge jýyғy mүk tәrizdiler jәne 6 myңnan astamy joғary satydaғy tүtikti өsimdikter. Joғary satydaғy өsimdikterdiң tүr baılyғy, ıntrodýktsııalanғan, mәdenı daқyldar men kezdeısoқ әkelingen 500-den asa tүrlerin қospaғanda, 161 tұқymdasқa jәne 1120 týysқa jatatyn 6 myңnan astam tүrden tұrady. Onyң ishindegi 730 tүr tek Қazaқstanda өsetin ? endemıkter. Қazaқstan janýarlarғa da өte baı. Sүtқorektiniң 180, құstyң 500, baýyrymen jorғalaýshylardyң 52, қos mekendilerdiң 12, balyқtyң 104-ke jýyқ tүri meken etedi. Al omyrtқasyz jәndikter, shaıan tәrizdiler, ұlýlar, құrttar bұdan da kөp. Tek jәndikter tүrleriniң өzi 30 myңnan asady. Қazaқstannyң «Қyzyl kitabyna» engizilip, қorғaýғa alynғan aңdardyң 40, құstyң 56, baýyrymen jorғalaýshylardyң 10, қosmekendilerdiң 3, balyқtyң 16 tүri bar. Қazaқstannyң bıologııalyқ әralýandyғyn saқtaý maқsatynda 1994 jyly Bıologııalyқ әralýandyқ jөnindegi konventsııa bekitilip, bıologııalyқ әralýandyқ balansyn paıdalaný jәne saқtaý jөnindegi is-әreketter jospary men ұlttyқ strategııasy jasalyndy. Bүgingi taңda osy jұmystar 2003 jylғy jeltoқsanda Elbasy қol қoıғan Қazaқstannyң 2004-2015 jyldardaғy ekologııalyқ қaýipsizdigi konventsııasy sheңberinde atқarylýda.Iemen Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy ? Ұlt kүni. Osydan 19 jyl bұryn (1990) Iemen Arab Respýblıkasy men Iemen Halyқ Demokratııalyқ Respýblıkasy erikti tүrde қosyldy. Iemen Arabııa tүbeginiң oңtүstik jәne oңtүstik-batys bөliginde ornalasқan memleket. Soltүstigi men shyғysynda Saýd Arabstanymen jәne Omanmen, batysy Қyzyl teңizben shektesip jatyr. Әkimshilik jaғynan 16-y provıntsııaғa bөlinedi. Astanasy ? Sana қalasy. Resmı tili ? arab tili. Aқsha birligi ? ıemendik real. 1991 jyly қabyldanғan Konstıtýtsııasy boıynsha memleket basshysy Prezıdent pen Vıtse-prezıdent 5 jyl saıyn jalpyhalyқtyқ saılaýda saılanady. Osy eki laýazymdy basshy Prezıdenttik keңes құrady. Joғary zaң shyғarýshy organy bir palataly parlament (801 depýtattan tұrady). Қazaқstan Respýblıkasy men Iemen Respýblıkasy arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1997 jylғy jeltoқsannyң 29-da ornatyldy. Қyrғyzstan Respýblıkasy Қarýly Kүshteriniң kүni.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy ıÝNESKO-ғa kirdi. 10 jyl bұryn (1999) Aқmola oblysynyң Eңbekshilder aýdanyndaғy Atansor kөliniң maңynan jaңa temir keni kөzderi tabyldy.3 jyl bұryn (2006) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev «ҚR Үkimeti men Reseı Federatsııasy Үkimetiniң arasyndaғy «Baıқoңyr» ғarysh aılaғynan zymyrandardy ұshyrý kezinde apattar bolғan jaғdaıdaғy өzara is-қımyl tәrtibi týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Zaңғa қol қoıdy.3 jyl bұryn (2006) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev «Shanhaı yntymaқtastyқ ұıymy aımaқtyқ laңkestikke қarsy құrylymynyң Mәlimetter bazasy týraly kelisimdi bekitý týraly» Zaңғa қol қoıdy.ESІMDER85 jyl bұryn (1924) etnograf, arheolog, tarıh ғylymynyң doktory, professor, Қazaқstannyң eңbek siңirgen joғary mektep қyzmetkeri, Ұly Otan soғysynyң ardageri ShALEKENOV Ýahıt Hamzaұly dүnıege keldi. Batys Қazaқstan oblysynda týғan. Қaraқalpaқ memlekettik pedagogıkalyқ ınstıtýtyn, KSRO Ғylym akademııasy Etnografııa ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. Өzbek KSR Ғylym akademııasy Қaraқalpaқ bөlimshesiniң sektor meңgerýshisi, Shymkent memlekettik mәdenıet ınstıtýtynyң kafedra meңgerýshisi bolғan. 1973 jyldan Әl-Farabı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ ýnıversıtetinde ғylymı-pedagogıkalyқ қyzmetpen aınalysady. Ý.Shalekenovtiң 200-den astam ғylymı eңbegi, oқý құraldary men tıptik baғdarlamalary jaryқ kөrgen. Ol kezinde Horezm arheologııalyқ-etnografııalyқ ekspedıtsııasynyң jұmystaryna қatysyp, ұzaқ jyldar boıy Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң arheologııalyқ ekspedıtsııasyn basқardy. Ғalymnyң negizgi ғylymı eңbekteri tүrikterdiң ortaғasyrlyқ қalalyқ mәdenıeti men jazba eskertkishteri, қazaқ halқynyң etnologııasyna arnalғan. Ol Shý өzeni boıyndaғy ortaғasyrlyқ Aқtөbe (Balasaғұn) қalasynda arheologııalyқ oқý bazasyn құrdy. «Қyzyl jұldyz», «Otan soғysy» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan.40 jyl bұryn (1969) Қazaқstan Respýblıkasy Jýrnalıster akademııasynyң akademıgi JҰMABAEV Aıdar Әbilmәjinұly dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. A.Gorkıı atyndaғy Әdebıet ınstıtýtyn bitirgen. Қazaқ teledıdarynyң redaktory, Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң oқytýshysy қyzmetterin atқarғan. 1993-1995 jyldary ? «Taң» telekompanııasynyң bas redaktory. 1995-1997 jyldary ? «Akbar» halyқaralyқ jýrnalıstıka ortalyғynyң prezıdenti. 1997-2000 jyldary ? «NTK» telekompanııasynyң bas dırektory. 2000 jyldan ? Қazaқstan teleradıo habarlaryn taratýshylar қaýymdastyғynyң prezıdenti. 2003 jyldan «Mır» halyқaralyқ teleradıo kompanııasynyң Қazaқstandaғy fılıalynyң dırektory yzmetin atқarғan. «Құrmet» ordenimen marapattalғan.150 jyl bұryn (1859-1930) ataқty Sherlok Holms obrazyn somdaғan jazýshy DOIL Konan Artýr dүnıege keldi. MAMYRDYҢ 23-І, SENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR73 jyl bұryn (1936) Mәskeýde өtken қazaқ өneri men әdebıeti onkүndiginiң қorytyndy kontsertinde Құrmanғazy atyndaғy Қazaқ ұlttyқ aspaptar orkestri өner kөrsetti. Orkestr «Adaı», «Serper», «Kөbik shashқan», «Қos alқa», «Қyzyl bıdaı» kүılerin naқyshyna keltire oryndady.15 jyl bұryn (1994) Tashkentte eki el Prezıdentteri N.Nazarbaev pen I.Karımovtyң қatysýymen Қazaқstannyң Өzbekstandaғy kүnderiniң ashylý saltanaty boldy. Osy shara sheңberinde қazaқstandyқtardyң «Ғylym, jaңa tehnologııalar jәne aıyrbas» atty kөrmesi kөrsetildi.13 jyl bұryn (1996) Elbasy N.Ә.Nazarbaevtyң «L.Gýmılev atyndaғy Eýrazııa ýnıversıteti týraly» Jarlyғy shyқty. 9 jyl bұryn (2000) Eýroparlament өkilderi «Қazaқstan Respýblıkasy ? Eýropa Odaғy» baғdarlamasy sheңberinde parlamenttik әriptestik komıtetiniң alғashқy mәjilisin өtkizdi.4 jyl bұryn (2005) ұltymyzdyң birtýar azamaty, aғartýshy-ғalym Ahmet Baıtұrsynұlynyң jetekshilik etýimen 1913 jyldan bastap Orynbor қalasynda shyғyp tұrғan «Қazaқ» gazetiniң elektrondy nұsқasy jasalyndy. Joba ҚR Ұlttyқ kitaphanasy janyndaғy «Құs joly» қaıyrymdylyқ қorynyң ұıytқy bolýymen otandyқ «Қazkommertsbanki» jәne halyқaralyқ «ABM Global Servıs» korporatsııasynyң қarjylaı қoldaýy arқasynda jүzege asty. Memlekettik «Mәdenı mұra» baғdarlamasy aıasynda қolғa alynyp otyrғan bұl joba Ortalyқ Azııa aýmaғyndaғy alғashқy sandyқ құjat bolyp esepteledi. Onda zertteýshiler men ғalymdar elektrondyқ jүıe arқyly tөl gazetimizdiң 247 nөmirimen bir mezette tanysa alady.3 jyl bұryn (2006) Oral қalasynda «Sardar» kemesi sýғa tүsirildi. Bұl ? Қazaқstan shekara қyzmetiniң tapsyrysymen құrastyrylyp jatқan «Barys» tobyndaғy alғashқy kater, әri elde bұryn-soңdy mұndaı үlken keme shyғarylmaғan. Atyraý teңizindegi el shekarasyn kүzetetin keme ekıpajynyң құramynda jıyrma bir adam bar. «Sardar» - bұryn osy «Zenıt» zaýytynda құrastyrylғan «Bүrkit» kemelerinen tөrt ese қýatty. Jaңa kemeniң ұzyndyғy 41 metrge jetse, eni ? 7,5 metr. Sý syıymdylyғy 210 tonnalyқ «Sardardyң» jyldamdyғy da joғary ? 28 ýzel (1 teңiz ýzeli 1,862 shaқyrymғa teң), sonymen birge ol jeti balldyқ daýylғa tөtep bere alady.ESІMDER85 jyl bұryn (1924-2003) қazaқ arheologııa ғylymynyң negizin қalaýshylardyң biri, tarıh ғylymynyң doktory, Қazaқstan Memlekettik syılyғynyң, Қazaқstan Ғylym akademııasy Sh.Ýәlıhanov atyndaғy syılyғynyң laýreaty, Қazaқstannyң eңbek siңirgen ғylym қaıratkeri, German Arheologııa ınstıtýtynyң korrespondent-mүshesi AҚYShEV Kemel dүnıege keldi. Pavlodar oblysynyң Baıanaýyl kentinde týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1950-1955 jyldary ? Қazaқ Ғylym akademııasynyң aspıranty, kishi, aғa ғylymı қyzmetkeri. 1955-1990 jyldary Sh.Ýәlıhanov atyndaғy Tarıh, arheologııa jәne etnografııa ınstıtýty arheologııa bөliminiң meңgerýshisi қyzmetin atқarғan. 1991 jyldan Ә.Marғұlan atyndaғy Tarıh, arheologııa jәne etnografııa ınstıtýtynyң bөlim meңgerýshisi, bas ғylymı қyzmetkeri bolғan. K.Aқyshev 1954 jyldan bastap Soltүstik, Oңtүstik jәne Jetisý arheologııalyқ ekspedıtsııalaryn ұıymdastyrýshysy jәne jetekshisi boldy. Kөne jәne orta ғasyrlardaғy Қazaқstan eskertkishterin, әlemdik maңyzy zor Esik obasynan tabylғan «Altyn adam», Besshatyr, Otyrar jәdigerlerin zerttegen. Қola, erte temir dәýirleriniң mәdenıetin kezeңdeý jәne merzimdeý mәselelerin anyқtady. Ғalym ? kөne Қazaқstan tarıhynyң negizgi tұjyrymdaryn jasaýғa belsene қatysty. Ortalyқ Azııa өrkenıeti jүıesinde ejelgi Қazaқstannyң ornyn aıқyndaýғa eleýli үles қosty. Onyң 220-ғa jýyқ ғylymı eңbegi, sonyң ishinde 14 monografııasy bar. «Parasat» ordenimen marapattalғan. 85 jyl bұryn (1924) keskindemeshi, Қazaқstan Respýblıkasy Sýretshiler odaғynyң mүshesi PLıÝHIN Konstantın Ivanovıch dүnıege keldi. Reseıdiң Қorғan oblysynda týғan. Ұly Otan soғysyna қatysқan. 1952 jyly Almaty kөrkemsýret ýchılışesin bitirgen. Қylқalam sheberiniң «Alғashқy tanap», «Seleýli dala syry», «Kөktem dabyly», «Sokolov-Sarybaı kombınaty», «Kezekti tapsyrma», «Alғashқy balқyma», «Қostanaıdyң astyқty alқaby» atty kartınalary, «K.Dөnenbaeva», taғy basқa portretter beınelengen keskindemelik eңbekteri bar. «Қyzyl jұldyz» ordenimen jәne birneshe medaldarmen marapattalғan. MAMYRDYҢ 24-І, JEKSENBІSlavıan jazýy men mәdenıeti kүni. Eýropalyқ Saıabaқtardyң kүni. Eýropalyқ ұlttyқ jәne tabıғı saıabaқtar federatsııasy jarııalaғan. Atalmysh eýropalyқ ұıym Eýropanyң 36 elindegi қorғalatyn tabıғı aımaқty biriktiredi. Eң alғashқy ret 1999 jyly өtkizilgen bұl kүn endi bүkil Eýropada jyl saıyn mamyrdyң 24-inde merekelenedi. Halyқaralyқ қoryқtar kүni. Halyқaralyқ tabıғatty қorғaý odaғynyң bastamasymen jyl saıyn atap өtiledi.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR76 jyl bұryn (1933) «Қazaқtyң kөrkem әdebıeti» baspasy құryldy. 1964 jyly baspa ataýy «Jazýshy» bolyp өzgerdi.15 jyl bұryn (1994) Eýropalyқ Odaқ Қazaқstan Respýblıkasymen yntymaқtastyқ jәne әriptestik týraly kelisimge қol қoıdy.13 jyl bұryn (1996) Elbasy N.Ә.Nazarbaevtyң Jarlyғymen Қazaқstan Respýblıkasynyң Ұlttyқ akademııalyқ agrarlyқ zertteýler ortalyғy құryldy. 3 jyl bұryn (2006) қazaқstandyқ mұnaıdyң alғashқy үlesi Қazaқstan-Қytaı mұnaı құbyry arқyly қytaılyқ shekara beketine jetti. Mұnaıdyң Shynjaңnyң Dýshantszy қalasyndaғy mұnaı өңdeý zaýytyna jetkizilýi - қazaқstan-қytaı mұnaı құbyrynyң resmı paıdalanýғa berilýiniң bastamasy. Құny 700 mıllıon dollar, өtkizý mүmkindigi 20 mıllıon tonnalyқ 962 shaқyrym құbyrdyң құrylysy 2004 jyldyң қyrkүıek aıynda bastalyp, 2005 jyldyң jeltoқsan aıynda aıaқtalғan bolatyn. Onymen қatar, Қytaı aýmaғynda 252 shaқyrymdyқ Alashaңқaı-Dýshantszy құbyry da tөselip bitken edi. 3 jyl bұryn (2006) Almatyda құrylysy jүrip jatқan «Almaly» metro stansasynda nemistiң tanymal «Herrenkneht» fırmasy jasaғan jer қazýshy mehanızm kesheni iske қosyldy. Aıyna 250-300 metr jer қaza alatyn jaңa құrylғy bұrynғy tehnıkaғa қaraғanda 3 ese өnimdi.2 jyl bұryn (2007) Gradets Kralove қalasyndaғy Kongress-ortalyқta Қazaқstan Respýblıkasynyң Chehııadaғy Құrmetti konsýldyғynyң ashylý rәsimi өtti. Konsýldyқ okrýg Cheh Respýblıkasynyң Kralovogradetsk jәne Pardýbıtssk өlkelerin қamtıdy.190 jyl bұryn (1819) «Savanna» atty býmen jүretin alғashқy keme (Amerıkada jasalғan) 25 kүnniң ishinde Atlant mұhıtyn jүzip өtti.165 jyl bұryn (1844) aқparat tehnıkasynyң damýynda jaңa dәýir bastaldy. Amerıkandyқ өnertapқysh Semıýel Morze өzi jasap shyғarғan apparattyң kөmegimen Vashıngtonnan Baltımorғa alғashқy telegramma jiberdi.ESІMDER85 jyl bұryn (1924) geologııa-mıneralogııa ғylymdarynyң doktory, professor, Қazaқstan Respýblıkasy Memlekettik syılyғynyң laýreaty NIKITIN Igor Fedorovıch dүnıege keldi. Reseıdiң Mәskeý қalasynda týғan. Sankt-Peterbor taý-ken ınstıtýtyn bitirgen. 1946-1976 jyldary Қazaқstan ғylym akademııasy Geologııa ғylymdary ınstıtýtynyң ғylymı қyzmetkeri, zerthana meңgerýshisi bolғan. Ғalymnyң negizgi ғylymı eңbekteri Қazaқstannyң geologııa, stratıgrafııa jәne paleontologııa salalaryn zertteýge arnalғan. Ol Қazaқstannyң birneshe orta masshtabty memlekettik geologııalyқ kartalaryn jasaғan. 100-den astam ғylymı eңbektiң avtory. Medaldarmen marapattalғan.85 jyl bұryn (1924-1974) Daңқ ordeniniң tolyқ ıegeri, Ұly Otan soғysynyң ardageri TASTANDIEV Taıyr Bүrkitbaıұly dүnıege keldi. Jambyl oblysynda týғan. 1942 jyly tamyzda әsker қataryna alynғan. Ol 1-shi jәne 2-shi Baltyқ boıy, 4-shi Ýkraın maıdanynyң құramynda eldi nemis basқynshylarynan azat etý ұrystaryna қatysқan. Donetsk қalasynyң janyndaғy keskilesken ұrysta өziniң bөlimshesimen jaýdyң kүshti bekinisin alyp, asa jaýapty jaýyngerlik tapsyrmany oryndaғany үshin 3-shi dәrejeli, jaý DZOT-yn granatamen jarғany үshin 2-shi dәrejeli, Dnepr jaғalaýyndaғy keskilesken ұrysta kөrsetken erligi үshin 1-shi dәrejeli Daңқ ordenimen marapattalғan. T.Tastandıevtiң maıdandaғy erligi orys jazýshysy K.Sımonovtyң «Shel soldat» derekti fılminde birshama ashylyp kөrsetilgen. Jergilikti қalamger Ә.Aıtoқov ol týraly kitap jazғan. Soғystan keıingi jyrlary T.Tastandıev өz aýylynda halyқ sharýashylyғy salasynda eңbek etip, 1953-1974 jyldary Aқtөbe aýdandyқ keңesiniң tөraғasy boldy.