QazAqparat-Anons: mamyrdyń 12-si men 17-si aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
ELBASYMamyrdyң 12-14-i aralyғynda Elbasy Nұrsұltan Nazarbaevtyң shaқyrýymen Koreıa Respýblıkasynyң Prezıdenti Lı Men Baktyң Қazaқstanғa memlekettik sapary өtedi. Sapar barysynda Koreıa Prezıdenti Қazaқstan basshylyғymen kelissөzder өtkizbek. Kelissөzder қorytyndysy boıynsha әrtүrli salalarda yntymaқtastyқ týraly ekijaқty құjattarғa қol қoıylady dep kүtilýde. Sapar aıasynda Қazaқstan-Oңtүstik Koreıa bıznes-forýmy өtetin bolady.ҮKІMET Mamyrdyң 12-sinde Үkimet үıinde Қazaқstan Respýblıkasy Үkimetiniң mәjilisi өtedi. Mamyrdyң 12-sinde Densaýlyқ saқtaý mınıstrliginde vıtse-mınıstri T.Voşenkovanyң қatysýymen brıfıng өtedi. ҚOҒAMElimizde 2009 jylғy aқpannyң 17-si men shildeniң 1-i aralyғynda shaғyn jәne orta kәsipkerlik sýbektilerin tekserýge moratorıı jarııalandy.Sәýirdiң 15-i men mamyrdyң 20-sy aralyғyndaғy «Eң үzdik stýdent ? 2009» respýblıkalyқ syılyғyna baıқaý өtedi. Baıқaý 8 atalym boıynsha jүrgizilmek. Olar ? jýrnalıstıka, ғylym, sport, halyқtyқ shyғarmashylyқ, dızaın jәne қoldanbaly өner, mýzykalyқ- estradalyқ өner, әdebıet jәne қoғamdyқ jұmystar. Saıysқa 16 men 25 jas aralyғyndaғy jastar қatysa alady. Jeңimpazdarғa «Eң үzdik stýdent ? 2009» ataғy berilip, dıplom, mүsinshe men baғaly syılyқ tabys etiledi.Sәýirdiң 29-y men mamyrdyң 16-sy aralyғynda Қytaıdaғy қazaқtar shoғyrlana қonystanғan 4 қala, 14 aýdanda Қazaқstan men Қytaı қazaқtary aıtys өneriniң saңlaқtary «Jekpe-jek» aıtysyn өtkizbek.ҚAZAҚSTAN JӘNE ӘLEMMamyrdyң 5-i 14-i aralyғynda BҰҰ-nyң azaptaýlarғa jәne basқa da қatygez, adamgershilikke jatpaıtyn jәne ar-namysty қorlaıtyn is-әreketter men jazalaý tүrleri mәseleleri jөnindegi arnaıy baıandamashysy Manfred Novaktyң Қazaқstanғa sapary өtýde. Mamyrdyң 13-14-i kүnderine josparlanғan «Өzbekstannyң mұnaıy men gazy ? OGU 2009» halyқaralyқ kөrmesi aýқymyndaғy sharalarғa қazaқstandyқ jetekshi kompanııalar da қatyspaқ. Kөrme aıasyndaғy «Halyқaralyқ yntymaқtastyқ - Өzbekstan mұnaı-gaz sektoryn serpindi damytýdyң kepili» degen taқyrypta өtetin halyқaralyқ konferentsııaғa әrtүrli elderdiң tanymal mұnaı jәne gaz kompanııalarynyң mamandary қatysady, olardyң arasynda «ҚazTransGaz» AҚ өkilderi de bar. Basқosýda ҚR Energetıka jәne mıneraldyқ resýrstar mınıstrliginiң өkili baıandama jasaıdy dep kүtilýde.Қyrғyz Respýblıkasynyң Үkimetinde Bishkekte 2009 jylғy mamyrdyң 12-si men 14-i aralyғynda ІІ halyқaralyқ balalardy қorғaý forýmy өtedi.
SPORT Mamyr aıynyң 11-15-i aralyғynda Taldyқorғan қalasynda aýyr atletıkadan eresekter arasynda Azııa birinshiligi өtkizilýde. Oғan Қazaқstan atletteri қatysýda. ASTANAMamyrdyң 11-15-i kүnderi Astanada қazaқstandyқ taýar өndirýshiler men қyzmet kөrsetýshilerdiң «Otandyқ өnim» jalpyұlttyқ jәrmeңkesi өtediAstanada Kongress-holl sahnasynda mamyrdyң 15-i men 17-si aralyғynda jas oryndaýshylardyң kezekti, on segizinshi ret «Jas қanat» baıқaýy өtedi. Baıқaýdyң ұıymdastyrýshylary ? Astana қalasynyң әkimdigi, ҚR Mәdenıet jәne aқparat mınıstrligi, «Habar» agenttigi jәne «Azııa daýysy» dırektsııasy.
ALMATY Mamyrdyң 12-sinde Ұlttyқ bank keңsesinde baspasөz mәslıhaty өtedi. Mamyrdyң 12-sinde «Astana» қonaқүıinde Үrimshi syrtқy saýda ekonomıkalyқ jәrmeңkesine arnalғan baspasөz mәslıhaty өtedi. Mamyrdyң 12-sinde Қazaқstan baspasөz klýbynda «Қazaқstan Respýblıkasyndaғy aýyzsý naryғy: қazirgi jaғdaıy, keleshegi, damý үrdisi» taқyrybynda baspasөz mәslıhaty өtedi. Mamyrdyң 12-sinde Қazaқstan baspasөz klýbynda «Astanany birlesip salamyz!» aktsııasyna arnalғan baspasөz mәslıhaty өtedi. Mamyrdyң 12-13-i kүnderi Almatydaғy Oқýshylar Saraıynda Almaty қalasynyң әleýmettik mekemeleri men қosymsha bilimdi ұıymdastyrýshylary arasynda balalar shyғarmashylyғynyң «Meıirim» atty қalalyқ konkýrsy өtedi. Baıқaýdy Almaty қalasynyң Balalar құқyғyn қorғaý departamenti, Almaty қalasy әkimdigi janyndaғy Otbasy jәne genderlik saıasat jөnindegi komıssııa, M. Ospanov atyndaғy қoғamdyқ қor, «IRTs», «Baı- Bol» қoғamdyқ қorlary, «Boztorgaı» DMK birlesip ұıymdastyryp otyr.Mamyrdyң 17-sinde Almatyda Respýblıka saraıynda aқyn Mұhtar Shahanovtyң shyғarmashylyқ keshi өtedi. Keshte Қazaқstan ekstradasynyң tanymal jұldyzdary ?Maқpal Jүnisova, Jeңis Ysқaқova, Maıra Іlııasova, Tamara Asar, Saıat Medeýov, Aқbota Kerimbekova, «Kaspıı», «Jigitter», «Seriler» toptary өner kөrsetedi.
AIMAҚALMATY OBLYSYMamyrdyң 11-i men 15-i aralyғynda Taldyқorғanda aýyr atletıkadan Azııanyң kezekti chempıonaty өtedi. OҢTҮSTІK ҚAZAҚSTAN OBLYSYTүrkistandaғy «Әziret Sұltan» memlekettik tarıhı-mәdenı қoryқ mұrajaıynda mamyrdyң 8-inen bastap BAҚ өkilderi үshin ashyқ esik kүnderi өtip jatyr. Mәdenı is-shara mamyryң 18-indegi Halyқaralyқ mұrajaılar kүnine oraı ұıymdastyrylyp otyr. --------------------------------------------------------------------------------------------------
ATAÝLY KҮNDER, ELEÝLІ OҚIҒALARMAMYRDYҢ 12-SІ, SEISENBІMedıtsına bıkeleriniң yntymaқ kүni. Қyrym soғysy kezinde (1853-1856) sanıtarlar otrıadyn ұıymdastyryp, basshy bolғan aғylshyn medbıkesi - Florens Naıtıngeıldiң týғan kүni құrmetine oraı atap өtiledi. Әr eki jyl saıyn Halyқaralyқ Қyzyl Krest jәne Қyzyl Jarty Aı қozғalysy eң үzdik medbıkelerge Florens Naıtıngeıl atyndaғy 50 medal tapsyrady.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR14 jyl bұryn (1995) Aқtөbe қalasyndaғy bir kөshege aқyn Saғı Jıenbaev esimi berildi.14 jyl bұryn (1995) Koreıa Respýblıkasynda Қazaқstan Respýblıkasynyң elshiligi ashyldy.4 jyl bұryn (2005) Belarýs Respýblıkasynyң astanasy Mınsk қalasynda Ұly Otan soғysyna қatysýshy қazaқstandyқ jaýyngerlerge eskertkish ashyldy. Atalmysh is-shara M.Әýezov atyndaғy orta mekteptiң aýlasynda өtti.
Soғys jyldary Keңes Odaғynyң Batyry atanғan 500 қazaқstandyқtyң 70-i Belarýsty fashıstik basқynshylardan azat etý barysynda ataқ alғan, sondaı-aқ osy elde 14 000 қazaқstandyқ jaýynger қaza tapқan.55 jyl bұryn (1954) Londonda өtken konferentsııada Teңizdiң mұnaımen lastanýynynyң aldyn alý týraly halyқaralyқ konventsııaғa қol қoıyldy.ESІMDER130 jyl bұryn (1879-1938) Alash қozғalysynyң kөrnekti қaıratkeri, tarıhshy-ғalym, қazaқtan shyққan tұңғysh temir jol ınjeneri TYNYShBAEV Mұhamedjan dүnıege keldi.
Almaty oblysynda týғan. Ol 1900 jyly Vernyıdaғy er balalar gımnazııasyn altyn medalmen bitirdi. Gımnazııada oқyp jүrgende Tynyshbaev өziniң izdenimpazdyғymen, jan-jaқtylyғymen erekshelenip, 1899 jyly Vernyı қalasynda өtken A.Pýshkınniң 100 jyldyқ mereıtoıynda baıandama jasady. Gımnazııa dırektory Jetisý oblystyқ әskerı gýbernatoryna joldaғan өtinishinde Tynyshbaevty «tamasha shәkirt қana emes, naғyz talant ıesi» ekendigin mәlimdep, joғary oқý ornynda bilim alýyna arnaıy stıpendııa bөlýdi sұraғan. 1900 jyly Jol қatynasy ınstıtýtyna tүsip, 1906 jyly bitiredi. Stýdent kezinde қoғamdyқ-saıası өmirge belsene aralasyp, baspasөz betterinde otarlyқ bılikti synaıtyn maқalalar jazyp, patsha өkimetiniң jүrgizip otyrғan saıasatyna қarsy үgit-nasıhat jүrgizedi. Patsha өkimetine қarsy opozıtsııadaғy partııalardyң ұıymdastyrғan is-sharalaryna қatysady. 1905 jyly қarashada avtonomııashyldar odaғy ұıymynyң ұıymdastyrýymen өtken sezge қatysyp, sөz sөıleıdi. Ol өz sөzinde patsha өkimetiniң қazaқ jerinde jүrgizip otyrғan otarshyldyқ saıasatyn aıyptaı otyryp, endigi ýaқytta ұlttyқ ezgidegi halyқtarғa avtonomııa berilýin talap etedi.
Instıtýtty bitirgen soң ınjener-maman retinde Orta Azııa temir joly құrylysyna jiberiledi. 1907 jyly ekinshi Memlekettik dýmaғa depýtat bolyp saılanyp, onda agrarlyқ komıssııa құramynda қyzmet etedi. Dýma taratylғan soң Orta Azııa temir joly құrylysyna aıryқsha өkiletti nұsқaýshy-ınjener bolyp taғaıyndalyp, Әmýdarııa өzeni arқyly өtetin kөpirdi salýғa қatysady. 1911 jyly Ýrsatevsk - Әndijan temir joly құrylysynyң bastyғy әri bas ınjeneri, 1914 jyly Arys - Әýlıeata temir joly құrylysynyң bas ınjeneri қyzmetterin atқarady.
Қoғam қaıratkeri 1916 jylғy maýsymynyң 25-indegi patsha jarlyғyna қarsy shyққan halyқ kөterilisiniң saldaryn kүni bұryn boljap, kөterilisshilerdi sabyrlyққa shaқyrady. Patsha өkimetiniң jergilikti bılik oryndarynyң kөteriliske shyққan қazaқtar men қyrғyzdardy jazalaýda jasaғan ozbyrlyғyn әshkereleýde belsendilik tanytady.
1917 jylғy Aқpan tөңkerisinen keıin Tynyshbaev Ýaқytsha үkimettiң Tүrkistan komıteti құramyna mүshe bolyp taғaıyndalady. Ýaқytsha үkimettiң Tүrkistan komıtetiniң mүshesi retinde Jetisý oblysyndaғy 1916 jyly Қytaıғa aýyp ketken қazaқ-қyrғyz bosқyndaryna kөmek kөrsetýdi ұıymdastyrady.
Birinshi jalpyқazaқ sezine қatysyp, onda Bүkilreseılik Құryltaı jınalysyna depýtattyққa kandıdat retinde ұsynylady. Tүrkistan өlkesi mұsylmandarynyң tөrtinshi sezine қatysyp, onda құrylғan Tүrkistan avtonomııasy Ýaқytsha үkimetiniң tөraғasy jәne Іshki ister mınıstri bolyp saılanady. Biraқ kөp ұzamaı bұl қyzmetterinen bas tartady. Ekinshi jalpyқazaқ sezinde Alashorda үkimetiniң құramyna saılanady.
Tynyshbaev Alash қozғalysy қaıratkerlerimen birge қazaқ eliniң derbestigin қalpyna keltirýge, eldiң amandyғyn saқtaýғa kүsh salady. Ol osy maқsatta Ә.Bөkeıhanov, H.Ғabbasov, R.Mәrsekov, Ғ.Tanashev sekildi Alashorda үkimeti mүshelerimen birge Ýaқytsha Sibir үkimetimen, Bүkilreseılik Құryltaı jınalysy mүsheleri komıtetimen jәne Kolchak үkimetimen kelissөzder jүrgizýge қatysady.
1920 jyly қazannyң 1-inde Tashkent қalasynda ashylғan Қazaқ halyқ aғartý ınstıtýtyna қyzmetke ornalasyp, osy oқý ornynyң aıaғynan tik tұryp ketýine kөp eңbek siңiredi. Instıtýt үshin el arasynan қarjylaı kөmek jınaýdy ұıymdastyryp, osy oқý ornynda bilim alý үshin Syrdarııa men Jetisý oblystarynan қazaқ jastaryn jınastyrady. Atalmysh bilim ordasynda matematıka, fızıka, hımııa, tүrki halyқtary tarıhy pәnderinen dәris oқıdy.
Tynyshbaev sonymen birge ғylymı jұmyspen de belsene aınalysty. Ol Orys geografııa қoғamy Tүrkistan bөliminiң, Қazaқstandy zertteý қoғamynyң, «Talap» ұıymynyң mүshesi boldy. «Tүrkistan ұlttyқ birligi» ұıymynyң қyzmetine at salysady. Halқymyzdyң tarıhynyң kүrdeli, bұryn zerttelmegen kezeңderine arnap, derekkөzderi baı, ғylymı tұrғydan negizdelgen irgeli eңbekter jazady. Onyң tarıhty tereң tүsine bilgendigi, zertteýshiligi, қazaқ halқynyң өmirine, keıingi taғdyryna әser etken iri oқıғalardy tүpқazyқ etip alyp, jүıeli tүrde қarastyrýynan baıқalady. Bұl pikirge Tynyshbaev eңbekterindegi «Қyrғyz-қazaқ rýlarynyң shejiresi», «Қyrғyz-қazaқtyң shyғý tegi», «Қazaқ etnonımi týraly», «Altyn ordanyң kүıreýi jәne Қazaқ handyғynyң құrylý tarıhy», «Aқtaban shұbyryndy» sekildi, t.b. taқyryptaғy eңbekteri dәlel bola alady. Қazaқ tarıhynyң kөne dәýiri, orta ғasyrlar kezeңi, jaңa zamany retinde jeke қarastyratyn kүrdeli mәselelerdi keңinen қamtýғa talpynysy tarıhshy-ғalymnyң өzindik қalyptasқan tarıhı kөzқarasy bar ekendigin aңғartady. Sonymen қatar eңbekteri ұlttyқ mүdde tұrғysynda jazylýymen erekshelenedi. Ol қandaı da bir halyқtyң tarıhyn jazý үshin sol ұlttyң tilin, salt-dәstүrin, mәdenıetin jetik meңgerý kerek degen prıtsıpti berik ұstanғan jәne bұl prıtsıpti өzge zertteýshilerdiң de ұstaýyn talap etedi.
Tynyshbaev 1922 jyldan Tүrkistan AKSR-i Sý sharýashylyғy basқarmasynda, Tashkentte jer sýlandyrý bөliminde, Қyzylorda қalasynyң құrylys-jөndeý jұmystarynda, Jetisý gýbernııasy atқarý komıtetiniң jol bөliminde eңbek etip, өzin bilikti ınjener-maman retinde tanyta bildi. 1927 jyldan Tүrkistan ? Sibir temir joly құrylysynda eңbek etti. Tynyshbaevtyң kәsibı sheberligi Tүrksib құrylysyn salý barysynda aıryқsha tanyldy.
Osy eңbekterine қaramastan Tynyshbaev keңestik bıliktiң қýғyn-sүrginine ұshyrap, Tүrksibti salyp jatқan kezinde 1930 jyly tamyzdyң 3-inde tұtқynғa alynady. Oғan «tap jaýy», «býrjýazııashyl-ұltshyl» degen aıyptar taғylady. Keıingi jyldary da үnem baқylaýda bolғan ol, aқyrynda keңestik saıası қýғyn-sүrginniң құrbany boldy.
Almaty қalasyndaғy Қazaқ kөlik jәne kommýnıkatsııa akademııasyna, kөshege, Almaty oblysy Sarқant aýdanynyң bir aýylyna Tynyshbaev esimi berildi.85 jyl bұryn (1924-2000) aқyn, Қazaқstannyң halyқ aқyny ShӘKEEV Kөken dүnıege keldi.
Aқmola oblysynda týғan. Ұly Otan soғysyna қatysқan. Jasynan қıssa-dastandar jattap, dombyramen jyr aıtyp mashyқtanғan ol aқyndyқ өnerimen aýdandyқ, oblystyқ aıtystarғa қatysyp, tanylғan. Kөkshetaýlyқ M.Asaıynovpen, Ә.Syrbaevpen, taғy basқa aıtys aқyndarymen sөz saıysyna tүsken. K.Shәkeevtiң oryndaýynda «Қabanbaı» қıssasy, «Sүıinbaı men Tezek tөre aıtysy» kүıtabaққa jazylғan.65 jyl bұryn (1944) fılosofııa ғylymynyң doktory, professor ҚOSANBAEV Құranbek dүnıege keldi.
Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Қazyғұrt aýdanynda týғan. Tashkent қalasyndaғy Nızamı atyndaғy Memlekettik pedagogıka ýnıversıtetin bitirgen. 1969-1991 jyldary ? Nızamı atyndaғy Memlekettik pedagogıka ýnıversıtetiniң oқytýshysy, kafedra meңgerýshisi, өzbek-қazaқ fılologııasy fakýlteti dekanynyң orynbasary, dekany. 1991-1998 jyldary ? ıAssaýı atyndaғy Halyқaralyқ қazaқ-tүrik ýnıversıtetiniң kafedra meңgerýshisi. 1998-2003 jyldary M.Әýezov atyndaғy Oңtүstik Қazaқstan memlekettik ýnıversıtetiniң Saryaғash aýdanyndaғy bөlimshesiniң dırektory, gýmanıtarlyқ fakýltetiniң dekany қyzmetterin atқarғan.
Negizgi ғylymı baғyty - kөshpeli jәne jartylaı kөshpeli halyқtardyң tұrmys mәdenıetiniң dıalektıkalyқ қaıta tүrlenýin, sondaı-aқ қazaқ halқynyң ұlttyқ mәdenıetindegi tұrmystyң alatyn ornyn fılosofııalyқ tұrғydan zertteý. Ol 7-i ғylym kandıdatyn daıyndaғan. Ғalymnyң 30-ғa jýyқ ғylymı eңbegi, 2-i monografııasy jaryқ kөrgen.
MAMYRDYҢ 13-І, SӘRSENBІReseı Federatsııasyndaғy Қara teңiz floty merekesi.Brazılııadaғy Pretos Velhos festıvali. 1888 jyly Brazılııada құldyқty joıý týraly zaң қabyldandy. ESTE ҚALAR OҚIҒALAR105 jyl bұryn (1904) қazaқtyң ұly ғalymy, aғartýshy, shyғystanýshy, tarıhshy, etnolog, geograf, folklortanýshy Sh.Ýәlıhanovtyң eңbekteri alғash ret jarııalandy.7 jyl bұryn (2002) Қazaқstan ıAdrolyқ jetkizimshiler tobynyң 40-shy mүshesi bolyp қabyldandy. 70 jyl bұryn (1939) Parıjde Beıbitshilikti, demokratııa men adamzattyқ құndylyқtardy қorғaýdyң halyқaralyқ konferentsııasy bastaldy. ESІMDER80 jyl bұryn (1929) metallýrg, tehnıka ғylymynyң doktory, professor, Қazaқstan Ұlttyқ ғylym akademııasynyң akademıgi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen ғylym қaıratkeri OMAROV Әshim Құrambaıұly dүnıege keldi.
Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Tөle bı aýdanynda týғan. Mәskeý bolat jәne қorytpalar ınstıtýtyn, KSRO Ғylym akademııasy Metallýrgııa ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. 1953-1957 jyldary ? Өzbek metallýrgııa zaýytynyң ınjeneri. 1960-1961 jyldary ? Өzbekstan Ғylym akademııasynyң aғa ғylymı қyzmetkeri. 1961-1968 jyldary ? Қazaқ hımııa-tehnologııa ınstıtýtynyң prorektory, kafedra meңgerýshisi. 1968-1984 jyldary ? Қazaқ polıtehnıkalyқ ınstıtýtynyң rektory. 1984-1993 jyldary Shymkent pedagogıkalyқ ınstıtýtynyң rektory қyzmetin atқarғan. 1993 jyldan Қazaқ ұlttyқ tehnıkalyқ ýnıversıtetiniң professory, 1994 jyldan Chýkýrov ýnıversıtetiniң (Adana қalasy, Tүrkııa) professory.
Ғalymnyң negizgi ғylymı eңbekteri komponentti қorytpalardyң fazalyқ құramy men құrylymyn zertteýge, bolat қorytý tehnologııasyn jetildirýdiң teorııalyқ jәne tәjirıbelik mәselelerine arnalғan. 220 ғylymı eңbektiң, onyң ishinde 9 monografııa men oқý құralynyң, 18 avtorlyқ kýәliktiң, 9 patenttiң avtory.
«Құrmet», «Қazan tөңkerisi», «Eңbek Қyzyl Tý» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan.
MAMYRDYҢ 14-І, BEISENBІGrýzııada Tamara hanshaıymdy eske alý? Tamaroba kүni. 1917 jyldan bastap ұlttyқ mereke retinde atap өtiledi.Paragvaı Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy ? Tәýelsizdik kүni (1811). 1811 jyldan bastap atap өtiledi. Halyқtyң қysymymen ıspan gýbernatory өz өkilettiligin toқtatyp, Ispanııanyң Paragvaıғa bıligi jүrmeıtin boldy. Paragvaı ? Oңtүstik Amerıkanyң ortalyқ bөliginde ornalasқan memleket. Soltүstigi jәne soltүstik-batysynda Bolıvııamen, soltүstik-shyғysy jәne shyғysy Brazılııamen, oңtүstik-shyғysy, oңtүstik jәne oңtүstik-batysy Argentınamen shektesedi. Әkimshilik jaғynan 19 departamentke bөlinedi. Astanasy ? Asýnson қalasy. Resmı tili ? ıspan tili. Aқsha birligi ? gvaranı. Eldi Prezıdent basқarady. Ol jalpy halyқtyқ saılaý arқyly 5 jylғa saılanady. Prezıdent ekinshi mәrte қaıta saılaýғa tүse almaıdy. Joғary zaң shyғarýshy organy ? Kongress. Ol eki palataly senat jәne depýtattar palatasynan tұrady.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR140 jyl bұryn (1869) Aқtөbe қalasynyң irgetasy қalandy. Osy jyly Batys Қazaқstanda sharýalar kөterilisi bastalyp, bұl oқıғa orys otarshylaryna osy aımaқtan taғy bir әskerı bekinis salýyna tүrtki boldy. Mamyr aıynda өz әskerimen Aқtөbe aımaғyna kelgen polkovnık Borg bolashaқ bekinistiң ornyn Қarғaly men Elek өzenderiniң birikken tұsynan taңdady. Alғashқy қonystanýshylar 1870 jyldyң kөkteminde kele bastady. 1891 jyly әskerı bekinis қala mәrtebesin alyp, Aқtөbe қalasy dep ataldy.10 jyl bұryn (1999) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Қazaқstan Үkimeti men Ýkraın Үkimeti arasyndaғy taýarlardy eksporttaý jәne ımporttaý kezinde қosymsha salyқ salý қaғıdalary týraly kelisimdi bekitý» Zaңy қabyldandy. 7 jyl bұryn (2002) Mәskeýde Astananyң mәdenı kүnderi өtti.50 jyl bұryn (1954) «Қarýly қaқtyғys bolғan jaғdaıda mәdenıettiң құndy jәdigerlerin қorғaý týraly» Gaaga konventsııasyna қol қoıyldy.ESІMDER115 jyl bұryn (1894-1938) қazaқtyң kөrnekti jazýshysy, қazaқ әdebıetin negizin қalaýshylardyң biri JANSҮGІROV Іlııas dүnıege keldi.
Almaty oblysynyң Aқsý aýdanynda týғan. Tashkenttegi eki jyldyқ mұғalimdik kýrsty bitirip, өz aýylynda mұғalim bolғan. Odan keıin az ýaқyt «Tilshi» gazetinde istep, Vernyı қalasyndaғy Қazaқ aғartý ınstıtýtynyң meңgerýshiligine taғaıyndaldy. Mәskeýdegi Kommýnıstik jýrnalıstıka ınstıtýtyn bitirgen soң «Eңbekshi қazaқ» gazetinde қyzmet atқardy. 1932-1934 jyldary ? Қazaқstan Jazýshylar odaғy ұıymdastyrý komıssııasynyң tөraғasy. 1933-1936 jyldary Қazaқ KSR Ortalyқ atқarý komıtetiniң mүshesi boldy. 1938 jyly saıası қýғyn-sүrgin naýқanynyң құrbany boldy.
І.Jansүgirovtyң shyғarmashylyғy kөp қyrly, alýan syrly. Ol poezııa, proza, drama salasynda өnimdi eңbektenip, өzindik қoltaңbasy aıқyn kөrkem shyғarmalardyң marjan shoғyryn dүnıege keltirgen құnarly da tegeýrindi қalamger. Onyң shyғarmalaryna arқaý bolғan taқyryp өristeri de alýan tүrli. Poezııa, proza, drama salalaryndaғy shyғarmalaryna өzi ғұmyr keshken ortadaғy naқtyly өmir kөrinisterinen bastap, tarıhı taқyrypқa deıin arқaý bolyp otyrady. Қandaı taқyrypқa қalam terbese de el қamy, halyқ taғdyry, ұlttyң bolmys қasıeti onyң shyғarmalarynyң altyn arқaýy. Onyң қalamynan týғan «Kүı», «Dala», «Kүıshi», «Құlager» sııaқty on beske jýyқ kөlemdi poema қazaқ poezııasynyң injý marjany bolyp tabylady. І.Jansүgirovtyң prozalyқ shyғarmalarynyң ishindegi kөlemdisi ? «Joldastar» romany. Mұnda қazaқ saharasyndaғy eңbek adamdarynyң tұrmys tirshiligin, azattyқty kөksegen arman aңsaryn, 1916 jylғy ұlt-azattyқ kөterilisiniң dүmpýin sýretkerlikpen ashyp kөrsetedi. Қalamger әdebıet syny men aýdarma salasynda da өnimdi eңbektendi. A.Pýshkınniң kөptegen өleңderine қosa, «Evgenıı Onegın» romanyn қazaқ tiline alғash ret tolyқ aýdardy. Sondaı-aқ, M.Lermontovtyң, A.Gorkııdiң, N.Nekrasovtyң, V.Maıakovskııdiң kөptegen shyғarmalaryn қazaқ tiline tәrjimalady.
Elimizde birneshe mektepke, kөshege, aýdanғa, eldi-mekenge, Taldyқorғan қalasyndaғy Jetisý memlekettik ýnıversıtetine І.Jansүgirovtyң esimi berildi. 1994 jyly ýnıversıtettiң қarsy aldyndaғy alaңғa aқynnyң қoladan құıylғan eskertkishi ornatyldy. Taldyқorғanda aқynnyң өmiri men shyғarmalaryna arnalғan әdebı-memorıaldyқ mұrajaı jұmys isteıdi.
MAMYRDYҢ 15-І, JҰMAHalyқaralyқ otbasy kүni. 1993 jyldan bastap, BҰҰ Bas Assambleıasynyң қararyna sәıkes jyl saıyn atap өtiledi.Koreıada mұғalim kүni.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR20 jyl bұryn (1989) Almatyda қazaқtyң ұly ғalymy, aғartýshy, shyғystanýshy, tarıhshy, etnolog, geograf, folklortanýshy Sh.Ýәlıhanovtyң eskertkishi ashyldy. Eskertkish avtorlary ? mүsinshi Hakimjan Naýryzbaev pen sәýletshi Shota Ýәlıhanov.17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Ә.Nazarbaevtyң Jarlyғymen Ұlttyқ ıadrolyқ ortalyғy men Atom қýaty jөnindegi agenttigi құryldy.17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan, Armenııa, Қyrғyzstan, Reseı jәne Өzbekstan memleketteri arasynda ұjymdyқ қaýipsizdik týraly kelisimge қol қoıyldy.3 jyl bұryn (2006) Almatydaғy Қysh zaýytynyң aýmaғynda І-қazaқstandyқ «Қala jәne sýretshi: 1/06» atty sımpozıým bastaldy.145 jyl bұryn (1864) «Novaıa zarıa» parfıýmerııa fabrıkasynyң negizi қalandy. Iis sý jasaýdyң әdisin oılap tapқan frantsýz kәsipkeri Genrıh Brokar Mәskeýde өz sheberhanasyn ashty. Ol kәsiporynnyң alғashқy өnimderi ? «Detskoe», «Medovoe», «ıAntarnoe» sabyndary. Sodan keıin neshe tүrli ıis sýlar shyғara bastady. Olardyң eң tanymaly II Nıkolaı patshanyң zaıyby Aleksandra Fedorovanyң tapsyrysy boıynsha daıyndalғan «Imperatrıtsanyң sүıikti ıis sýy». Ol keıinnen «Krasnaıa Moskva» degen atpen belgili boldy.ESІMDER80 jyl bұryn (1929) қoғam қaıratkeri, aýyl sharýashylyғy ғylymynyң doktory, professor, Қazaқstan Respýblıkasy Ұlttyқ ғylym akademııasynyң akademıgi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen ғylym jәne tehnıka қaıratkeri, Қazaқstan Memlekettik syılyғynyң laýreaty MEDEÝBEKOV Қılybaı Үsenұly dүnıege keldi.
Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Қazyғұrt aýdanynda týғan. Mәskeý aýyl sharýashylyғy akademııasyn bitirgen. Ol respýblıkanyң ғylymı-zertteý mekemelerinde ғylymı jұmystarmen aınalysyp, basshylyқ қyzmetter atқarғan. 1997 jyldan Mal sharýashylyғy jәne veterınarııa ғylymı-өndiristik ortalyғynda қyzmet atқarady. Қ.Medeýbekovtiң akademık Ә.Elamanovpen birge jүrgizgen ғylymı-zertteý jұmystary nәtıjesinde respýblıkadaғy bııazy jүndi, joғary өnimdi қoı tұқymy ? soltүstik қazaқ merınosy shyғaryldy. Ol akademık V.Bolmonttyң bastamasymen қolғa alynғan aғylshynnyң bııazylaý krossbred jүndi қoılaryn jersindirý, sondaı-aқ lınkoln, romnı-marsh, border-leıster bitimdes қoılardyң otandyқ reprodýktorlaryn құrý jұmystaryn jalғastyrdy. Onyң negizgi ғylymı izdenisteri baғaly қoı tұқymdarynyң gendik қoryn saқtaýғa, jetildirý jәne kөbeıtýge, taza tұқymdy avstralııa merınostarynyң reprodýktoryn құrýғa, soltүstik қazaқ merınosyn asyldandyrýғa jәne bııazylaý jүndi, tөldi kөp beretin қoı tұқymyn shyғarýғa baғyttalғan. Ғalymnyң 500-den astam ғylymı eңbegi jaryқ kөrgen.
«Қazan tөңkerisi», «Halyқtar dostyғy» jәne eki mәrte «Eңbek Қyzyl Tý» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan. 75 jyl bұryn (1934-1994) aқyn JIENBAEV Saғı dүnıege kelgen.
Aқtөbe oblysynyң Baıғanın aýdanynda týғan. Қyzylorda pedagogıkalyқ ınstıtýtyn bitirgen. «Қazaқ әdebıeti», «Қazaқstan pıoneri» gazetterinde, «Mәdenıet jәne tұrmys», «Jұldyz» jýrnaldarynda bөlim meңgerýshisi, «Jazýshy» baspasynda aғa redaktor, poezııa redaktsııasynyң meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan.
Aқynnyң 20-dan asa jyr jınaғy jaryқ kөrgen. Onyң өleңderi týysқan halyқtar tilderine aýdarylyp, shet el tilderinde basylғan. Kөrkem aýdarma salasynda A.Pýshkın, M.Lermontov, O.Týmanov, V.Brıýsov, ıA.Smelıakov, R.Gamzatov, D.Kýgýltınov, M.Қanoatovtyң өleңderin қazaқ tiline tәrjimalap, jeke kitap etip shyғarғan. 75 jyl bұryn (1934-2001) aқyn ҚҰTTYҚOV Meshitbaı dүnıege keldi.
Қyzylorda oblysynyң Қazaly aýdanynda týғan. Қyzylorda pedagogıkalyқ ınstıtýtyn bitirgen. 1958-1987 jyldary ishki ister salasynda қyzmet etip, ұzaқ jyldar boıy Қazaly, Aral aýdandyқ memlekettik avtoınspektsııasynyң bastyғy қyzmetin atқarғan. 1987 jyldan «Қazaқ tili» қoғamynyң Aral aýdandyқ bөlimshesi tөraғasynyң orynbasary bolyp istegen.
Onyң tұңғysh өleңderi baspasөz betinde 1948 jyly jarııalana bastady. M.Құttyқovtyң «Құs joly», «Ar-namys», «Mazasyz tүnder» jyr kitaptary men «Aıaқtalmaғan әn» atty povester, әңgimeler jınaғy jaryқ kөrgen. Aқynnyң «Aıқas» poemasy 1971 jyly respýblıkalyқ әdebı baıқaýda birinshi oryn alғan.65 jyl bұryn (1944) aқyn, Halyқaralyқ «Alash» әdebı syılyғynyң ıegeri BӨDEShҰLY Jarken dүnıege keldi.
Қytaı Halyқ Respýblıkasynyң Tarbaғataı aımaғynda týғan. Shyңjaң ýnıversıtetin, Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. 1969 jyly Қazaқstanғa қonys aýdarғan. Merzimdik basylymdarda jәne Memlekettik kitap palatasynda jaýapty қyzmetter atқarғan. Қazir Dүnıejүzi қazaқtary қaýymdastyғynda bөlim meңgerýshisi қyzmetin atқarady.
Tұңғysh jyr jınaғy «Oraқ pen balғa» 1978 jyly jaryқ kөrdi. Әr alýan basylymdarda aқynnyң «Aңyraқaı beketindegi oı», «Қaraýyl tөbe», «General Jaһar Dýdaev», «Ot pen sý», «Tas besik», «Bostandyқ basy» atty dastandary jarııalandy. Ol Tүrki tildes elder poezııasy ІІ festıvaliniң laýreaty atanyp, Қ.Sәtbaevtyң 150 jyldyқ mereıtoıyna arnalғan halyқaralyқ mүshaıranyң bas jүldesin jeңip aldy.
«Parasat» ordenimen marapattalғan. 25 jyl bұryn (1984) gımnastshy, kөrkem gımnastıkadan halyқaralyқ dәrejedegi sport sheberi, Қazaқstannyң bes dүrkin chempıony, Azııanyң absolıýtti chempıony, әlem birinshilikteriniң birneshe dүrkin jeңimpazy, Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Құrmetti azamaty JҮSІPOVA Әlııa Maқsұtқyzy dүnıege keldi.
Shymkent қalasynda týғan. 2000-2005 jyldary halyқaralyқ jarystardyң jeңimpazy, әlem kýbogy kezeңderiniң birneshe mәrte jүldegeri, komandalyқ jәne jekelegen esepte Pýsanda өtken Azııa oıyndarynyң kүmis jүldegeri, Dohada alaýy tұtanғan Azııa oıyndarynyң jeңimpazy atanyp, Azııa chempıonatynyң 5 birdeı altyn medalin jeңip alғan. Ә.Jүsipova kөpsaıys tүrinen әlemdegi eң үzdik ondyқtar қataryna engen alғashқy қazaқ қyzy. 2004-2008 jyldary Afına jәne Beıjiңde өtken Olımpıada oıyndaryna қatysқan. 2001 jyldan beri Әlııa Jүsipova Mәskeýdegi kөrkem gımnastıkadan olımpıadashylar daıyndaıtyn ortalyқtyң bas tөreshisi ataқty Irına Vınerdiң tәliminde jattyғady.
«Eren eңbegi үshin» medalimen marapattalғan. 150 jyl bұryn (1859-1906) frantsýz fızıgi, Frantsııa Ғylym akademııasynyң mүshesi, Nobel syılyғynyң laýreaty KıÝRI Per dүnıege keldi.
Ғalymnyң negizgi ғylymı eңbekteri krıstaldar fızıkasyna, magnetızmge jәne radıoaktıvtilikke arnalғan. Ol magnıttik құbylystardy zertteı otyryp, paramagnıttik denelerdiң magnıttik alғyrlyғynyң absolıýt temperatýraғa baılanysyn (қazirgi Kıýrı zaңy), sondaı-aқ ferromagnıttik materıaldardyң paramagnıttik materıaldarғa aınalatyn erekshe temperatýrasynyң (Kıýrı nүktesi) bolatyndyғyn anyқtady. Әıeli M.Sklodovskaıa-Kıýrımen birge radıoaktıvtilikti zertteýmen aınalysyp, 1898 jyly polonıı men radııdi ashty. 1903 jyly radıı tұzdarynyң өzdiginen jylý bөlip shyaratynyn baıқady.
MAMYRDYҢ 16-SY, SENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR9 bұryn (2000) akademık Ө.Joldasbekov (1931-1999) tұrғan Astana қalasyndaғy Abaı kөshesi 1/1 үıge eskertkish taқta ornatyldy. Ө.Joldasbekov ? kөrnekti memleket қaıratkeri, Қazaқstan Respýblıkasynyң jәne halyқaralyқ syılyқtardyң laýreaty, әldeneshe ret Parlament depýtaty bolyp saılanғan. Қazaқstan joғary tehnıkalyқ oқý oryndarynyң baғdarlamasy men oқytý jүıesin jasaýshylardyң biri.3 jyl bұryn (2006) Almatydaғy Қazaқ ұlttyқ agrarlyқ ýnıversıtetinde әlemge tanylғan қazaқ aқyny Oljas Sүleımenovtyң mereıtoıyna oraı, aқyn atyndaғy әleýmettik-gýmanıtarlyқ bilim men tәrbıe berý ortalyғy ashyldy.2 jyl bұryn (2007) Shymkenttegi balalar men jasөspirimder ortalyғynda Halyқtar dostyғy mұrajaıy ashyldy.2 jyl bұryn (2007) Almatydaғy Kөktөbede ataқty brıtandyқ «Bıtlz» tobyna eskertkish ornatyldy.115 jyl bұryn (1894) Tretıakov galereıasynyң ashylý saltanaty boldy.85 jyl bұryn (1924) balalarғa arnalғan «Mýrzılka» әdebı kөrkemsýret jýrnalynyң alғashқy sany jaryқ kөrdi. 80 jyl bұryn (1929) AҚSh-ta Amerıkandyқ kınoөneri akademııasynyң «Oskar» syılyғy tabys etildi. Alғashқy syılyқ tabys etý rәsiminen bastap radıodan tikeleı habar taratsa, al 1953 jyldan teledıdardan tikeleı efırden kөrsete bastady. Қazirgi taңda atalғan syılyқty tabys etý rәsimi әlemniң 10-daғan elinde tikeleı efırden kөretiledi. ESІMDER60 jyl bұryn (1949) Қazaқstan Respýblıkasynyң Tөtenshe jaғdaılar mınıstri, zaң ғylymynyң kandıdaty BOJKO Vladımır Karpovıch dүnıege keldi.
Almaty қalasynda týғan. Қazaқ polıtehnıkalyқ ınstıtýtyn, Mınsk қalasyndaғy KSRO Memlkettik қaýipsizdik komıteti Joғary kýrsyn bitirgen. 1976-1989 jyldary ? Қazaқ KSR Memlekettik қaýipsizdik komıtetiniң jedel ýәkili, aғa jedel ýәkili, 2-shi basқarma bөlimshesiniң bastyғy, 3-shi basқarma bastyғy. 1989-1991 jyldary ? Қazaқ KSR Memlekettik қaýipsizdik komıtetiniң Tselınograd oblysy boıynsha basқarma bastyғynyң orynbasary. 1991-1994 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Ұlttyқ қaýipsizdik komıtetiniң Kөkshetaý, Shyғys Қazaқstan oblystary boıynsha basқarmasynyң bastyғy. 1994-1997 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Ұlttyқ қaýipsizdik komıteti Bas ekonomıkalyқ қaýipsizdik basқarmasynyң bastyғy. 1999-2001 jyldary ? «Jetson Trading LTD» fırmasynyң vıtse-prezıdenti jәne Қazaқstan Respýblıkasyndaғy өkildiginiң dırektory. 2001-2007 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Ұlttyқ қaýipsizdik komıteteti tөraғasynyң birinshi orynbasary, orynbasary. Қazirgi қyzmetinde 2007 jyldan bastap isteıdi.
2-shi dәrejeli «Aıbyn» ordenimen, medaldarmen marapattalғan. 50 jyl bұryn (1959) Қazaқstan Respýblıkasy Syrtқy ister mınıstriniң orynbasary ? Eýroodaқpen өzara is-қımyl mәseleleri boıynsha ҚR ұlttyқ үılestirýshisi, tarıh ғylymynyң kandıdaty JIGALOV Konstantın Vasılevıch dүnıege keldi.
Semeı қalasynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin, Қazaқ pedagogıkalyқ ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. 1991-1993 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң kөmekshisi. 1993-1994 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Syrtқy ister mınıstriniң orynbasary. 1994-1995 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiliginiң bөlim meңgerýshisi. 1996-2000 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң Ұlybrıtanııa Birikken Koroldigindegi jәne Soltүstik Irlandııadaғy Elshiliginiң keңesshi-elshisi. 2000-2003 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң Polsha Respýblıkasyndaғy Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi. 2003-2009 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң Belgııa Koroldigindegi Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi, Қazaқstan Respýblıkasynyң Lıýksembýrg Ұly Gertsogtigindegi Tөtenshe jәne Өkiletti Elshisi mindetin, Eýropa Odaғynyң janyndaғy jәne Soltүstik Atlant Sharty ұıymyndaғy (NATO) Қazaқstan Respýblıkasy Өkildiginiң Basshysy mindetin қosa atқarýshy. Қazirgi қyzmetinde 2009 jyldan bastap isteıdi.
2-shi dәrejeli «Dostyқ» ordenimen jәne shet el ordenderimen, medaldarmen marapattalғan.
MAMYRDYҢ 17-SІ, JEKSENBІBүkildүnıejүzilik JҚTB (SPID) құrbandaryn eske alý kүni. 1983 jyldan bastap, mamyrdyң үshinshi jeksenbisinde atap өtiledi.Halyқaralyқ elektr baılanysy kүni (Halyқaralyқ telekommýnıkatsııa kүni). 1865 jyly negizi қalanғan Halyқaralyқ elektr baılanysy odaғynyң әkimshilik keңesi sessııasynyң sheshimimen 1969 jyldan bastap atap өtiledi. Bүginde Bүkilәlemdik telekommýnıkatsııa қaýymdastyғyna 180 el kiredi. Olardyң қatarynda Қazaқstanda bar.
Bұl үkimetaralyқ ұıym 1865 jyly mamyrdyң 17-inde Parıjde құrylғan bolatyn. Maқsaty: barlyқ elder өzara birige otyryp elektr baılanysy salalaryn tıimdi paıdalanýғa kүsh salý. Baılanys aldymen aқparat almasý ekeni belgili. Alaıda aқparat құraldaryn paıdalaný adamnyң bilimdiligine, jasyna, meken jaıyna, tұrmysyna baılanysty. Halyқaralyқ elektr baılanysy odaғynyң pikirinshe bұl kүn bүkil jer shary halқynyң aқparat құraldaryna teң құқyқta қol jetkizýi jolynda қoғamdyқ bastamalar kөterýge mүmkindik beretin kүn.Norvegııa Koroldiginiң Ұlttyқ meıramy ? Konstıtýtsııa kүni (1814). Eıdsvollda өtken құryltaı jınalysynda Dat bıliginen azattyқ alғan Norvegııa Konstıtýtsııasy қabyldandy. 2-i ғasyrғa jýyқ bұryn қabyldanғan Konstıtýtsııa kүni bүginge deıin өz kүshin joıғan joқ. Norvegııa Eýropanyң soltүstiginde ornalasқan. Batysyn jәne қıyr soltүstigin Skandınavııa tүbegi alyp jatyr. Soltүstigi Barents teңizimen, batysy Norvegııa, Soltүstik teңizderimen, oңtүstigi Skagerrak bұғazymen, al құrlyқta Shvetsııamen, қıyr shyғysynda Fınlıandııamen, Reseımen shektesedi. Norvegııaғa Shpıtsbergen arhıpelagy, Medvejıı araly, Atlant mұhıtynyң soltүstik bөligindegi ıAn-Maıen, Býve araldary қaraıdy. Әkimshilik jaғynan 18 fıýlkege (oblys) bөlinedi. Astanasy ? Oslo қalasy. Memlekettik tili ? norveg tili. Aқsha birligi ? krona. Memleket basshysy ? Korol. Joғary zaң shyғarýshy organy bir palataly parlament ? Stortıng.
Қazaқstan Respýblıkasy men Norvegııa Koroldigi arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy maýsymnyң 6-synda ornatyldy.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabıneti janyndaғy ҚR Joғary attestatsııalyқ komıssııasy құryldy.17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң Tүrik Respýblıkasynda Қazaқstannyң Elshiligin ashý týraly Jarlyғy jaryқ kөrdi.ESІMDER90 jyl bұryn (1919-1942) Keңes Odaғynyң Batyry, әskerı ұshқysh ӘBDІROV Nүrken dүnıege keldi.
Қaraғandy oblysynyң Қarқaraly aýdanynda týғan. Jeti jyldyқ mektepti bitirgennen keıin Қaraғandydaғy №1 shahtada jұmys isteı jүrip, aeroklýbta oқyғan. Orynbor әskerı avıatsııalyқ ýchılışesin, Tashkenttegi әýe atқyshtary mektebin, Sibir қalalarynyң birindegi ұshқyshtar ýchılışesin bitirgen. N.Әbdirov 1942 jyly Oңtүstik-batys maıdannyң 17-shi armııasy құramyndaғy 167-shi avıatsııalyқ dıvızııanyң 808-shi polkine қabyldandy. Alғashқy әýe shaıқasyna қazannyң 23-inde қatysyp, eki aıғa jeter jetpes ýaқyt ishinde 16 ret jaýyngerlik әýe joryғyna aralasty. Osy ýaқyt aralyғynda jaýdyң 16 tankisin, 28 avtomashınasyn jәne tehnıkasyn, 50-ge tarta soldaty men ofıtserin joıdy. 1942 jyly jeltoқsannyң 16-ynda 17-shi ret jaýyngerlik tapsyrmany oryndaýғa ұshyp shyқty. N.Әbdirov jaýdyң birneshe dzotyn, zenıtti artıllerııasynyң 2 ұıasyn, 6 tankisin joıdy. Biraқ gıtlerlik zenıtshiler Nүrkenniң ұshaғyna oқ darytyp, ұshaқ jana bastady. Ұshaқtan sekirýge bolatyn edi, biraқ N.Әbdirov bұl oıdan aýlaқ boldy. Ol kapıtan Gastello sııaқty өziniң janғan ұshaғan nemis tehnıkasynyң shoғyrlanғan jerine қaraı baғyttady. Nүrken lapyldaғan jalyn құshaғyna engen ұshaғymen jaý tankileriniң қalyң ortasyna sүңgip ketti. Kүli kөkke ұshқan nemis tehnıkasymen birge ondaғan fashıst soldattary men ofıtserleri de joıyldy. Ol osylaı erlikpen қaza tapty.
N.Әbdirovke әskerı mindetin atқarý kezinde kөrsetken eren erligi үshin 1943 jyly naýryzdyң 31-inde Keңes Odaғynyң Batyry ataғy berildi. 1944 jyly Қaraғandy shahterleriniң өz erikterimen jıғan қarjysyna jasalғan N.Әbdirov atyndaғy ұshaқ jaýғa қarsy ұrysқa kirdi. Қaraғandy қalasynda, batyrdyң týғan jeri ? Қarқaraly aýdanynyң Nүrken Әbdirov atyndaғy aýylynda eskertkish ornatyldy. Sondaı-aқ Қazaқstan қalalarynda Әbdirov atyndaғy mektepter, kөsheler jәne eskertkishter bar. 75 jyl bұryn (1934) aýyl sharýashylyғy ғylymnyң doktory, Әl-Farabı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ ýnıversıteti men Қazaқstan Ұlttyқ ғylym akademııasynyң Geografııa ınstıtýty janyndaғy biriktirilgen doktorlyқ dıssertatsııa қorғaý keңesiniң mүshesi JAMALBEK Esbol dүnıege keldi.
Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Tүlkibas aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin, Қazaқstan Ғylym akademııasy Topyraқtaný ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. Negizgi ғylymı jұmysy oңtүstiktegi shөl dalada alғashқy bolyp ұıymdastyrylғan Maқtaaral aýdanynyң topyraқ-melıoratıvtik jaғdaıyn zerttep, ony ekinshi sorlandyrýdan құtқarý joldaryn қarastyrýғa arnalғan. Topyraқtaný ınstıtýtyna tүsken өndiristik tapsyrys boıynsha E.Jamalbek Maңғystaý tүbeginiң topyraқ-melıoratıvtik jaғdaılaryn zerttep, halyққa қajet azyқ-tүlikpen қamtamasyz etý jәne eldi mekenderdi kөgaldandyrý mәselelerimen aınalysty. 1973 jyldan bastap ғylymı-zertteý jұmystaryn Almaty, Oңtүstik Қazaқstan, Batys Қazaқstan, Shyғys Қazaқstan oblystarynda jүrgizdi. Ғalym «Jalpy topyraқtaný jәne topyraқ geografııasy», «Bıogeografııa jәne ekologııa negizderi», «Melıoratıvtik geografııa», «Jer kadastry», «Jer resýrstaryn ekologııalyқ-ekonomıkalyқ tұrғydan baқylaý» pәnderinen sabaқ berdi.
«Topyraқtaný jәne topyraқ geografııasy men ekologııasy» atty oқý құralyn shyғardy. Osy oқý құraly 2003 jyly elektrondyқ oқý jүıesine engizildi. 2001-2003 jyldary «Jer kadastry» oқý құraly қazaқ jәne orys tilderinde basylyp shyқty. Onyң 10 monografııasy, 8 oқý құraly, 8 kitapshasy jәne kөptegen ғylymı eңbekter jaryқ kөrgen.
«Eren eңbegi үshin», KSRO-nyң Halyқ sharýashylyғy jetistikteri kөrmesiniң қola jәne «Eңbek ardageri» medaldarymen marapattalғan.70 jyl bұryn (1939) aýyl sharýashylyғy ғylymynyң doktory MAMYShEV Marat dүnıege keldi.
Almaty oblysynyң Balқash aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik aýyl sharýashylyғy ınstıtýtyn jәne aspırantýrasyn bitirgen. Balқash aýdanynda, Қazaқ memlekettik aýyl sharýashylyғy ınstıtýtynda, Қazaқ kartop jәne kөkөnis ғylymı-zertteý ınstıtýtynda, Bүkilodaқtyқ agrohımııalyқ қyzmet kөrsetý ınstıtýtynda jaýapty қyzmetter atқardy. 1991-1995 jyldary Қazaқ memlekettik aýyl sharýashylyғy ınstıtýtynyң kafedra meңgerýshisi, professory boldy.
Ғalym tұңғysh ret elimizde agroekologııa mamandyғynyң negizin қalap, arnaýly oқýlyқtar jazdy. Ғylymı zerteý jұmystary topyraқtyң құnarlyғyn anyқtap, ony agrohımııalyқ tәsildermen kөterý, kartop, kөkөnis, taғy basқa aýyl sharýashylyғy daқyldarynyң sapasyn arttyrý mәselelerine arnalғan. 140-tan asa ғylymı jarııalanymnyң, sonyң ishinde bir monografııanyң avtory.60 jyl bұryn (1949-1990) kınoakter, Қazaқ KSR-niң eңbek siңirgen әrtisi ҚҰDAIBERGENOV Jambyl Tөlekұly dүnıege keldi.
Taraz қalasynda týғan. Mәskeý memlekettik kınematografııa ınstıtýtynyң akterlik fakýltetin bitirgen. 1974 jyldan «Қazaқfılm» stýdııasynda kınoakter retinde қyzmet atқarғan. Ol Temir («Mahabbat tәmsili»), Erkebұlan («Kezdespeı ketken bir beıne»), Poıgın («Aқ baқsy»), Jaýynger («Құs joly»), Egıpet sұltanynyң sybaılasy («Beıbarys sұltan»), Sofı-zade («Otқa oranғan Tүrkistan»), Kenje batyr («Jaýshy batyr»), taғy basқa kөptegen rөlderdi oınaғan.
