QazAqparat-Anons: Mamyrdyń 1-i men 9-y aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
ÚKІMET
Mamyrdyń 4-inde Syrtqy ister mınıstrliginde vedomstvonyń aptalyq brıfıngi ótedi.
ÁLEM
Sáýirdiń 27-si men mamyrdyń 4-i aralyǵynda Ázirbaıjan astanasy - Bakýde mektep oqýshylarynyń hımııa páninen Mendeleev olımpıadasy ótedi.
Mamyrdyń 1-i men qazannyń 30-y aralyǵynda Shanhaıda «EKSPO-2010» halyqaralyq kórmesi ótedi. Oǵan 50 halyqaralyq uıym qatysady.
QOǴAM
Sáýirdiń 15-inen mamyrdyń 15-ine deıin elimizde «Balalar - bizdiń bolashaǵymyz» aktsııasy ótýde.
Sáýirdiń 9-ynan mamyrdyń 9-yna deıin elimizde Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan «Erlik dańqy óshpeıdi» aktsııasy ótýde.
Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrligi sáýirdiń 30-y men mamyrdyń 30-y aralyǵynda «Taza aýa» aktsııasyn ótkizedi. Aktsııanyń maqsaty - avtokólik quraldarynyń tasymaldaýshylary men júrgizýshileriniń ruqsat etilgen avtokólik quraldarynyń shyǵaryndydaǵy lastaýshy zattar quramynyń ekologııalyq talaptary men normalaryn saqtaýy bóliginde Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyn buzýshylyqtyń aldyn alý.
SPORT
Sáýirdiń 15-i men mamyrdyń 15-i aralyǵynda Qazaqstanda «Balalar - bizdiń bolashaǵymyz» atty aktsııa ótýde.
Sáýirdiń 9-y men mamyrdyń 9-y aralyǵynda Qazaqstanda Uly Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan «Erlik dańqy óshpeıdi» atty aktsııa ótýde.
Mamyrdyń 1-i men 9-ynda qazaqstandyqtar úsh kúnnen demalady. «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy merekeler týraly» Zańǵa sáıkes, Qazaqstanda demalys jáne mereke kúnderi sáıkes kelgen jaǵdaıda merekeden keıingi jumys kúni demalys kúni bolady. ıAǵnı, bıyl qazaqstandyqtar mamyrdyń 1-,2-,3- jáne 8-,9-,10-y kúnderi demalatyn bolady.
Sáýirdiń 25-i men mamyrdyń 2-si aralyǵynda Bakýde jastar arasynda bokstan XVI Álem chempıonaty ótýde.
Sáýirdiń 28-i men mamyrdyń 3-i aralyǵynda Bangkokte jastar men jasóspirimder arasynda dzıýdodan Azııa chempıonaty ótýde.
Mamyrdyń 8-9-ynda Astanada Kurlyqtyq hokkeı lıgasy men Qazaqstan Respýblıkasy chempıonaty klýbtarynyń jankúıerleri arasynda hokkeı týrnıri ótedi.
ASTANA
Mamyrdyń 1-inde Astanada Qazaqstan halqynyń birligi kúnine arnalǵan merekelik sharalar qalalyq ákimdiktiń aldyndaǵy ortalyq alańda, Báıterek janyndaǵy alań men Otan qorǵaýshy monýmentiniń janynda, elordalyq saıabaq pen Qarjy mınıstrligi ǵımaratynyń aldynda ótedi. Ulttyq-mádenı ortalyqtar, kórkemónerpazdar ujymdary daıyndaǵan úlken kontserttik baǵdarlama, halyq serýeni, memlekettik fılarmonııa ártisteriniń, «Jastar» saraıy ujymdarynyń, mektep oqýshylarynyń qatysýymen merekelik is-sharalar ótedi.
Mamyrdyń 1-inde «Azııa Park» ortalyǵynda «Astana jolbarystary» basketbol klýbynyń qatysýymen baspasóz máslıhaty ótedi.
Mamyrdyń 4-inde «Nur Otan» partııasynyń elordalyq fılıalynda «Bir tamshy qan - bir adamnyń ómirin qutqarady» atty aktsııa ótedi.
Mamyrdyń 4-inde Memlekettik muraǵatta «Aqmolalyqtar - maıdan men tylda» atty jınaqtyń tanystyrylymy bolady.
Mamyrdyń 9-ynda, Jeńis kúni Astanada «Qazaq eli» monýmentinen bastapTáýelsizdik dańǵyly boıymen «Otan qorǵaýshylar» monýmentine deıin merekelik sherý ótedi.
ALMATY
Sáýirdiń 26-sy men mamyrdyń 1-i aralyǵynda Almatyda «Jobalardy tájirıbelik basqarý» degen taqyrypta semınar ótýde.
AIMAQTAR
PAVLODAR OBLYSY
Sáýirdiń 26-sy men mamyrdyń 8-i aralyǵynda Innovatsııalyq Eýrazııalyq ýnıversıtettiń Ǵylymı kitaphanasynda Germanııanyń Qazaqstandaǵy jylynyń aıasynda «Sý jáne energııa: óziń úshin N2O jáne Vatt álemin ash!» atty kórme ótedi.
ATAÝLY KÚNDER. ELEÝLІ OQIǴALAR. MEREITOILAR.
2010 JYLDYŃ MAMYR AIY:
MAMYRDYŃ 1-І, SENBІ
Qazaqstan halqynyń birligi kúni - Memlekettik meıram. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Jarlyǵyna sáıkes 1996 jyldan bastap atap ótiledi. 140-tan astam ult ókilderi turatyn Qazaqstan úshin bul mereke dástúrli meıramdardyń birine aınaldy.
Eńbek merekesi - Eńbekshilerdiń halyqaralyq yntymaqtastyq kúni. Álemniń 66 memleketinde atap ótiledi.
1886 jyly amerıkandyq jumysshylar 8 saǵattyq jumys kúnin talap etip, ereýil uıymdastyrdy. Aıaǵy polıtseılermen qaqtyǵysqa ulasyp, úlken qantógis boldy. 1889 jylǵy maýsymda ІІ Internatsıonaldyń Parıj kongresi Chıkagodaǵy jumysshylar ereýilin máńgi este qaldyrý maqsatynda jyl saıyn birinshi mamyrda sherý ótkizý týraly sheshim qabyldady.
OQIǴALAR
80 jyl buryn (1930) Orta Azııa men Sibir aralyǵyn jalǵastyrǵan Túrkistan-Sibir temir jolynyń ashylý saltanaty ótti. Bul temir jol Semeı qalasynan Almaty arqyly Jambyl oblysynyń Lýgovoı beketine deıingi aralyqty jalǵady. Uzyndyǵy 1452 shaqyrym. Temir jol qurylysy 1927 jyly bastalyp, 1931 jyly tolyǵymen aıaqtalǵan. Qurylys ınjeneri Muhamedjan Tynyshbaev boldy. Eń birinshi bolyp E-1441 parovozy qurylys zattarymen júrip ótti.
18 jyl buryn (1992) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev jáne Túrkııanyń Premer-Mınıstri Súleımen Demırel Birlesken mazmundamaǵa qol qoıdy. Al, Úkimet basshylary Ózara járdemdesý jáne ınvestıtsııalardy qorǵaý týraly kelisimge qol qoıdy. Eki jaqtaǵy mınıstrlikter men mekemelerdiń jetekshileri avtomobıl kóligi, avıatsııa qatynasy, mádenıet, radıo jáne teledıdar, kadr daıarlaý, ortasha jáne shaǵyn kásiporyndar, banktik jáne nesıe salalaryn damytý týraly, Qazaqstannyń batys óńirindegi munaıdy óńdeýdegi túrik fırmalarynyń járdemdesýi týraly, Aqtóbedegi gaz elektr stantsııalary ǵımarattary týraly, Mańǵystaýdaǵy munaı óńdeıtin zaýyttyń qurylysy jáne qalpyna keltirý jumystary týraly, Aqtaý portyn qalpyna keltirý, Kaspıı teńizi arqyly Qara jáne Baltyq teńizderine Qazaqstannyń júkterin tasymaldaý tóńiregindegi yntymaqtastyq týraly kelisimderge jáne hattamalarǵa qol qoıyldy.
10 jyl buryn (2000) Almatyda Qazaqstan halyqtary dostyǵynyń I festıvali ótti.
ESІMDER
135 jyl buryn (1875-1960) astronom, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń akademıgi TIHOV Gavrııl Andrıanovıch dúnıege keldi.
Belarýstyń Mınsk oblysynda týǵan. Máskeý ýnıversıtetin bitirgen.
Pýlkovo observatorııasynda, Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń Astrobotanıka sektorynyń basshysy qyzmetin atqarǵan.
Zertteý jumystary negizinen astronomııa men spektrofotometrııaǵa arnalǵan. Onyń Mars beti men Jerdegi ósimdikterdiń spektrometrııalyq qasıetterin qatar zertteýi nátıjesinde astrobotanıkanyń negizi salyndy. Eń birinshi bolyp Satýrn, Ýran jáne Neptýn planetalaryna kolorımetrııalyq sandyq zertteýler júrgizgen. Birneshe ret kún tutylýyn baqylaý ekspedıtsııalaryna qatysyp, kún tutylǵanda aınalasynan kórinetin sáýle jıekteriniń boıaý qyzýyn baǵalaǵan. Birqatar eńbekteri atmosferalyq optıka men aerofototúsirýge arnalǵan.
Lenın, Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.
95 jyl buryn (1915-1975) profpatolog-gematolog, medıtsına ǵylymynyń doktory, professor ALDANAZAROV Ámir Turlybaıuly dúnıege keldi. Uly Otan soǵysyna qatysqan.
Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Tashkent medıtsınalyq ınstıtýtyn bitirgen.
Qazaqstan Ǵylym Akademııasy Ólkelik patologııa ınstıtýtynyń (qazirgi H.Jumatov atyndaǵyQazaq tazalyq jáne epıdemıologııa ǵylymı ortalyǵy) kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, ǵylymı hatshysy, bólim meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.
Aldanazarovtyń negizgi ǵylymı eńbekteri Qazaqstanda qorǵasynnan ýlanýdan bolatyn qan júıesindegi ózgeristerdiń belgileri men damýyn, saqtandyrý sharalaryn jáne emdeý ádisterin zertteýge arnalǵan.
2-dárejeli Otan soǵysy, Qyzyl Juldyz ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.
35 jyl buryn (1975) Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń vıtse-mınıstri NÚSІPOVA Ásel Bekqyzy dúnıege keldi.
Almaty qalasynda týǵan.
Ál-Farabı atyndaǵy qazaq ulttyq ýnıversıtetin, Brendaıs ýnıversıtetin bitirgen.
«NPV» konsaltıng kompanııasynyń sarapshysy, «Delovaıa nedelıa» aptalyǵynyń ekonomıkalyq sholýshysy, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń oqytýshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Qaýipsizdik keńesiniń ekonomıkalyq qaýipsizdik máseleleri bóliminiń konsýltanty, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń júıelik zertteý ortalyǵynyń bas sarapshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstriniń keńesshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń keńesshisi, «Ǵylym qory» AQ-nyń basqarma tóraǵasy, «Deloıt» konsaltıngtik kompanııasynyń basshysy, «Samuryq - Qazyna» AQ-nyń atqarýshy dırektory qyzmetterin atqarǵan. Atalǵan qyzmetinde - 2009 jyldyń sáýirinen.
MAMYRDYŃ 2-І, JEKSENBІ
Lıtvada analar kúni. Katolıkterdiń dástúrine sáıkes mamyrdyń birinshi jeksenbisinde atap ótiledi.
OQIǴALAR
13 jyl buryn (1997) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń «Kókshetaý oblysynyń ákimshilik-aýmaqtyq ornalasýyndaǵy ózgertýler týraly» Jarlyǵyna sáıkes Kókshetaý oblysynyń Aryqbalyq, Ýálıhanov, Kókshetaý, Lenıngrad, Rýzaev, Chıstopolsk, Chkalov aýdandary taratyldy, al Şýche aýdandyq mańyzy bar qala sanatyna engizildi.
4 jyl buryn (2006) Moınaq sý elektr stansysynyń qurylysy qaıta bastaldy. Stansynyń qurylysy 1985 jyly bastalyp, qarjylandyrýdyń toqtalýyna baılanysty 1992 jyly orta jolda turyp qalǵan bolatyn.
1 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasynyń Iordanııadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Bolat Sársenbaev Amman qalasynyń basshysy Omar Ál-Maanıǵa «Astananyń 10 jyldyǵy» mereıtoılyq medalin saltanatty jaǵdaıda tabys etti.
Iordanııa astanasy mýnıtsıpalıtetiniń basshysyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Qazaqstan men Iordanııa arasyndaǵy yntymaqtastyqty kúsheıtýge qosqan úlesi úshin marapattap otyr.
1 jyl buryn (2009) tanymal saıasatker Dosym Sátpaev jáne jas jýrnalıst ári jazýshy Erbol Jumaǵulovtyń birlesip jazǵan «NomenClatura týraly ańyz» atty satıralyq avantıýralyq-shytyrman oqıǵalar romany jaryq kórdi.
Romannyń ıllıýstratsııasyn tanymal sýretshi Qadyrbaev Vladımır oryndaǵan, tırajy 5000 dana.
ESІMDER
105 jyl buryn (1905-1960) ánshi, hormeıster, Qazaq KSR halyq artısi ORLOV Borıs Aleksandrovıch dúnıege keldi.
Reseı Federatsııasynyń Saratov qalasynda týǵan. Saratov konservatorııasyn bitirgen.
1934 jyly Orlov jubaıy V.S.Pırogovamen birge Qaraǵandydaǵy alǵashqy qazaq horyn uıymdastyrdy. Hordyń quramynda ánshiler Q.Baıjanov, Q.Babaqov, J.Toǵandyqov, Z.Jubatova, A.Álıeva, qobyzshy D.Myqtybaev jáne basqa da kóremónerpazdar úıirmesine qatysýshylar boldy. Hor Pırogova óńdegen qazaqtyń halyq ánderi «Qaratorǵaı», «Jeńeshe-aı», «Sáýlem-aı», «Altybasardy» jáne E.Brýsılovskıı, L.Hamıdı, M.Erjanov shyǵarmalaryn oryndady.
Qazaq memlekettik fılarmonııasynyń kórkemdik jetekshisi, Qazaq radıosynyń hormeısteri, Qazaq teleradıosynyń kórkemdik jetekshisi qyzmetterin atqardy.
45 jyl buryn (1965) «Ertis» áleýmettik-kásipkerlik korporatsııasy» UK» AQ-nyń basqarma tóraǵasy KÓShERBAEV Ermek Bedelbaıuly dúnıege keldi.
Almaty qalasynda týǵan. S.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), Reseıdiń Syrtqy ister mınıstrliginiń Dıplomatııalyq akademııasyn bitirgen.
Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstriniń kómekshisi, hattamalar bóliminiń meńgerýshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdent Ákimshiliginiń Halyqaralyq bóliminiń konsýltanty, Hattama qyzmetiniń jetekshi qyzmetin atqarýshy, Shveıtsarııadaǵy elshiliktiń 1-shi hatshysy, Syrtqy ister mınıstrliginde kópjaqty yntymaqtastyq departamentiniń bólim meńgerýshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstriniń kómekshisi, Nursultan Nazarbaevtiń bilim qory dırektorynyń birinshi orynbasary, «QazMunaıGaz» UK» AQ prezıdenti apparatynyń jetekshisi, «Raýan Medıa Grýpp» AQ bas dırektory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jyldyń aqpanynan.
MAMYRDYŃ 3-І, DÚISENBІ
Dúnıejúzilik baspasóz bostandyǵy kúni. 1992 jyldan beri BUU-nyń bilim, ǵylym jáne mádenıet jónindegi Uıymynyń (ıÝNESKO) qoldaýymen Afrıka elderiniń táýelsiz baspasózi ókilderiniń usynysy boıynsha atap ótiledi.
Mamyrdyń 3-i tekke tańdap alynbaǵan, 1991 jyly naq osy kúni Namıbııanyń astanasynda qol qoıylǵan, búkil álem memleketteri úkimetterin baspasóz bostandyǵy men onyń demokratııalylyǵyn qamtamasyz etýge shaqyrǵan «Vındhýk deklaratsııasynyń» qurmetine oraı, 1993 jylǵy 21 jeltoqsandaǵy BUU Bas Assambleıasynyń sheshimimen atap ótiledi. Deklaratsııada kez-kelgen demokratııalyq qoǵamnyń quramdas bóligin erikti, jarııaly jáne táýelsiz baspasóz quraıtyny atap kórsetilgen.
1986 jyly qaza bolǵan kolýmbııalyq jýrnalıst Gılermo Kano atyndaǵy baspasóz bostandyǵy isine qosqan úlesi úshin Búkilálemdik syılyq tapsyrý merekeleýdiń basty sharasy bolyp tabylady. Bul syılyq 1997 jyly taǵaıyndalǵan, jeke adamdarǵa, uıymdar men mekemelerge tapsyrylady. Baspasóz bostandyǵy kúni kásibı mindetterin atqarý ústinde qaza tapqan jýrnalısterdi eske túsiredi.
Kún kúni. 1994 jyldan bastap Kún energııasy halyqaralyq qoǵamynynyń Eýropalyq bólimi jańartylǵan energııa kózin paıdalaný múmkindigine nazar aýdarý úshin erkindilik negizinde jyl saıyn Kún kúnin uıymdastyrady. Entýzıasttar men kásipqoı mamandar, qoǵamdyq uıymdar men búkil eýropanyń fırmalary ár túrli merekelik sharalar uıymdastyrady jáne kún energııasyn paıdalaný múmkindigi týraly demonstratsııa ótkizedi.
OQIǴALAR
15 jyl buryn (1995) «Batys Qazaqstan - Qumkól» munaı qubyry iske qosyldy.
5 jyl buryn (2005) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik qyzmetshileriniń ar-namys kodeksi týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.
3 jyl buryn (2007) Tarazdyń shyǵys aýdanynda, qasıetti Tekturmas taýynyń etegindegi Talas ózeniniń bıik jaǵalaýynda musylmansha neke qııatyn Neke saraıy turǵyzyldy.
Musylmansha neke saraıyn turǵyzý ıdeıasynyń, zamanaýı Tekturmas-ata kesenesi ıdeıasynyń da bastamashysy jáne demeýshisi - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty - Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń múshesi Amangeldi Momyshev.
Tekturmas taýy - Áýlıe Tekturmastyń kesenesine minájatqa kelýshiler turaqtaıtyn qasıetti oryn, qalyptasqan dástúr boıynsha jas jubaılar da osynda kelip ketedi eken. Neke saraıynyń ǵımaraty tarıhı orynda - kóne Tarazdyń shyǵys kópiriniń janynda ornalasqan. Kezinde Uly Jibek jolynyń kerýenderi Talas arnasynan tasyǵan kezde, tarazdyq bıleýshilerge salyq tólep, dál osy kópirden ótedi eken.
ESІMDER
60 jyl buryn (1950) keden qyzmetiniń general-maıory, Tótenshe jáne Ókiletti Ýákil, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty - Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi QASYMOV Ǵanı Esenkeldiuly dúnıege keldi.
Atyraý qalasynda týǵan. KSRO Syrtqy ister mınıstrligi Máskeý memlekettik halyqaralyq qatynastar ınstıtýtyn bitirgen.
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Apparaty jáne Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabınetiniń halyqaralyq bóliminiń meńgerýshisi, Parıj qalasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń saýda ýákili, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik Keden komıtetiniń tóraǵasy, Qarjy mınıstrligi Keden komıtetiniń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. 1999 jyldyń qazan aıynan - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty - ekologııa jáne tabıǵatty paıdalaný saýaldary boıynsha komıtet múshesi. 2000 jyldyń qańtarynan - Respýblıkalyq Ardagerler jáne Qazaqstan jastary sporty odaǵynyń tóraǵasy. 2000 jyldyń maýsymynan - Qazaqstan patrıottary partııasynyń tóraǵasy. 2007 jyly - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty bolyp taǵaıyndalǵan - Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi.
2-dárejeli «Dostyq», TMD PAA «Sodrýjestvo» ordenderimen bes medalmen marapattalǵan.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Dıplomatııalyq qyzmetiniń eńbek sińirgen qyzmetkeri.
50 jyl buryn (1960) Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty - Ekonomıkalyq jáne óńirlik saıasat komıtetiniń múshesi BORTNIK Mıhaıl Mıhaılovıch dúnıege keldi.
Pavlodar qalasynda týǵan. Pavlodar Indýstrıaldyq ınstıtýtyn bitirgen.
Eńbek jolyn Aqtaý plastmas zaýytynda sheber bolyp bastaǵan. 1985-1989 jyldary - plastmas zaýyty komsomol komıtetiniń hatshysy, Shevchenko qalalyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy. 1989-1998 jyldary - ýchaske bastyǵy, zaýyttyń bas energetıgi orynbasary, bas energetık mindetin atqarýshy. 1999-2008 jyldary Mańǵystaý oblysy ákiminiń kommýnaldyq sharýashylyq, kólik, qurylys, bilim alý jáne densaýlyq saqtaý jónindegi orynbasary, Mańǵystaý oblysy ákiminiń qurylys, kólik, kommýnaldyq sharýashylyq jáne energetıka jónindegi orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 2008 jyldan - Mańǵystaý oblysynan saılanǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty - Ekonomıkalyq jáne óńirlik saıasat komıtetiniń múshesi.
«Qurmet» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.
MAMYRDYŃ 4-І, SEISENBІ
Japonııada kógaldandyrý kúni. «Kógaldandyrý kúni» Japonııada 2007 jylǵa deıin sáýirdiń 29-ynda atap ótilgen. Merekeniń tabıǵı ataýy Seva Imperatorynyń atymen jáne onyń qaǵylez tabıǵatqa degen tereń mahabbatymen baılanysty.
2007 jyldan bastap bul kún 4-shi mamyrda atap ótiledi.
Qytaı jastarynyń kúni. Shensı-Gansý-Nınsıa Shekaralyq aýdanyndaǵy jastar uıymdarynyń bastamasymen alǵashqy ret 4-shi mamyr Qytaı jastarynyń kúni bolyp jarııalandy. Qytaı Halyq Respýblıkasy qurylǵannan keıin Ortalyq halyq úkimetiniń Memlekettik ákimshilik keńesi 1949 jylǵy jeltoqsanda resmı túrde 4-shi mamyrdy Qytaı jastarynyń kúni dep jarııalady.
OQIǴALAR
17 jyl buryn (1993) Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń Tóralqasy «Qazaqsha jer-sý attaryn, ataýlardy orys tilinde dál jazýdy tártipke keltirý jáne Qazaqstan Respýblıkasy jekelegen ákimshilik-aýmaqtyq mekenderiniń ataýlaryn ózgertý týraly» qaýly qabyldandy.
17 jyl buryn (1993) Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynda, Abaı atyndaǵy qalalyq qordyń ashylý qurmetine qazaqtyń salty boıynsha «tusaý kesý» rásimi ótkizildi.
5 jyl buryn (2005) Elbasy «Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııasynyń áleýetin odan ári paıdalaný jónindegi sharalar týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.
3 jyl buryn (2007) uzyndyǵy 235-shaqyrymdyq Hromtaý-Altynsarın jańa temirjol jelisi ýchaskesi paıdalanýǵa berdi. Jańa temirjol jelisi Qazaqstannyń soltústigindegi astyqty jáne ortalyǵyndaǵy ónerkásipti aımaqtardy eldiń batysyna qaraı eń qysqa jolmen jalǵastyrady. Budan basqa, Qazaqstannan ótetin eksporttyq júkterdi baltyq jáne qarateńizdik aılaqtarǵa ótkizetin jańa jolbaǵyt jasaqtalǵan.
1 jyl buryn (2009) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev taýarlyq bırjalardyń qyzmet úderisi men bırjalyq saýda-sattyqty júzege asyrý barysynda týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy retteıtin «Taýar bırjalary týraly» Zańǵa qol qoıdy. Elbasy sondaı-aq qoldanystaǵy zańnamany «Taýar bırjalary týraly» Zańǵa sáıkestendirýdi qarastyrǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine taýarlyq bırja máseleleri boıynsha ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy.
1 jyl buryn (2009) ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde osy oqý ornynyń tarıhy týraly jańa murajaıy galereıasynyń birinshi tasyn jáne kapsýlasyn qoıý rásimi ótti. Shara elimizdiń aldyńǵy qataryndaǵy ýnıversıtettiń 75-jyldyq mereıtoıyna arnalǵan.
Murajaıdyń qorynda fotomaterıaldar, qoljazbalar, sývenırler, syılyqtar, sýretter, portretter, kitaptar, ǵalymdardyń monografııasy jáne taǵy basqa 14 myń birlik naqty materıaldar jınaǵy bar.
Murajaıdyń jalpy aýdany - 900 sharshy metrdi, ýnıversıtet tarıhynyń galereıasyn qosqanda (ótkel) - 540 sharsha metr, Dańq zaly - 120 sharshy metr, «QazUÝ - búgin, erten» zaly - 240 sharshy metrdi quraıdy.
Murajaıda Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik rámizderi rásimdelgen jáne qurmetti qonaqtarmen, sheteldik delegatsııalarmen, ardagermen, jastarmen kezdesýler ótkizýge arnalǵan.
ESІMDER
60 jyl buryn (1950) aǵa ádilet keńesshisi, Qyzylorda oblysy prokýrorynyń birinshi orynbasary NURDÁÝLETOV Morıak Nurdáýletuly dúnıege keldi.
Almaty oblysynyń Narynqol aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.
Almaty oblysy Qaskeleń aýdany prokýrorynyń aǵa kómekshisi, Qazaq KSR prokýratýrasynyń uıymdastyrý-baqylaý bóliminiń prokýrory, Almaty oblysy Balqash, Shelek aýdandarynyń prokýrory, Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasy Jalpy baqylaý bas basqarmasy kólik zańdaryn qadaǵalaý bóliminiń bastyǵy, Almaty kólik prokýrorynyń kómekshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýrorynyń Almaty qalasy jáne oblysy boıynsha kómekshisi, Kaspıı mańy ekologııasy aımaqtyq prokýrory, Almaty qalasy prokýrorynyń orynbasary, Aqmola oblysy prokýrorynyń birinshi orynbasary, Almaty oblysy prokýrorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2008 jyldyń 10 jeltoqsanynan.
«Qazaqstan Respýblıkasy prokýratýrasynyń qurmetti qyzmetkeri» belgisimen, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń alǵys hatyn alyp, «Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýrorynyń qurmet gramotasymen» marapattalǵan.
60 jyl buryn (1950) Jambyl oblystyq sotynyń tóraǵasy ChINıAEV Nurǵoja Qydyrhanuly dúnıege keldi.
Túrikmenstannyń Mary oblysynda týǵan. Ashǵabad gıdromelıarotıvtik tehnıkýmyn, Túrikmen memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.
1992 jyly tarıhı otanyna oralǵan. Qazaqstan Respýblıkasy Bas Prokýratýrasynyń prokýrory, bólim bastyǵy, basqarma bastyǵy, Mańǵystaý oblystyq soty tóraǵasynyń orynbasary, Mańǵystaý oblystyq sotynyń tóraǵasy, Batys Qazaqstan oblystyq sotynyń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2007 jyldyń naýryz aıynan.
«Astana» medalimen, Qazaqstan Respýblıkasy Sýdıalar odaǵynyń «Úsh bı» qurmet belgisimen, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń alǵys hatymen jáne Ádilet mınıstrligi men Joǵarǵy Sot tóraǵasynyń kóptegen qurmet gramotalarymen jáne alǵystarymen marapattalǵan.
MAMYRDYŃ 5-І, SÁRSENBІ
Halyqaralyq múgedekter quqyn qorǵaý kúni. 1992 jyly Bas Assambleıa Birikken Ulttar Uıymynyń Múgedekterdiń onjyldyǵy sońynda (1983-1992 jj.) Halyqaralyq múgedekter kúnin jarııalady.
Halyqaralyq múgedekter kúnin atap ótý olardyń máselelerine kóńil bólýge, qadir-qasıetin, quqyǵy men aman-saýlyǵyn qorǵaýǵa, múgedekterdiń saıası, áleýmettik, ekonomıkalyq jáne mádenı ómirge qatysýynan qoǵamǵa keletin basymdylyqqa nazar aýdarýǵa baǵyttalǵan.
OQIǴALAR
85 jyl buryn (1925) Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń janyndaǵy áıelder bólimi shyǵarǵan «Azat áıel» gazeti negizinde «Teńdik» gazetiniń alǵashqy sany shyqty. 1955 jyldan bastap «Qazaqstan áıelderi» degen atpen jýrnal bolyp shyǵa bastady.
22 jyl buryn (1988) KSRO Joǵarǵy Keńesi Prezıdýmynyń Jarlyǵymen Ekibastuz qalasynda týǵan Kremenısh Nıkolaı Ivanovıch Aýǵanstanda kórsetken erligi úshin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn aldy.
17 jyl buryn (1993) Vashıngtondaǵy Dúnıejúzilik banktiń shtab-páterinde Aral teńizine arnalǵan halyqaralyq semınar ótti. Onda Aral teńiziniń qaıta túleýin qamtamasyz etetin deńgeıde turaqtandyrý jóninde tórt tarmaqtan turatyn baǵdarlama qabyldandy.
15 jyl buryn (1995) Jambyl oblysy Jýaly aýdany Myńbulaq aýylynda Keńes Odaǵynyń Batyry, jazýshy Baýyrjan Momyshulynyń murajaıy ashyldy.
1 jyl buryn (2009) Elordalyq «Jastar» saraıynda «Kóleńke» dep atalatyn Astanada túsirilgen jańa fılmniń premeralyq kórsetilimi ótti.
Krımınaldyq drama taǵdyr tálkegimen túrli jolmen ketken eki dostyń ómirin baıandaıdy. Keıipkerlerdiń biri polıtsııa qyzmetkeri, ekinshisi - mafııalyq toptyń jetekshisi.
Rejısseri - Renat Elýbaev. Fılmge Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi Asylbolat Ysmaǵulov pen «101» tobynyń ánshisi Erbol Jaılaýov túsken.
1 jyl buryn (2009) Almaty oblysynyń Qarasaı aýdanyndaǵy Aqseńgir beketinde «RG Brands» AQ-nyń jańa óndiristik - logıstıkalyq ortalyǵy paıdalanýǵa berildi.
Qazirgi zamanǵy keshen joǵary sapaly azyq-túlik ónimderin halyqaralyq standarttarǵa saı daıyndaýǵa qurylǵan.
1 jyl buryn (2009) «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ardagerler uıymy» qoǵamdyq birlestiginiń Qostanaı oblystyq fılıaly óz ınternet-saıtyn ashty. www.veteran.kostanay.kz saıtynda Uly Otan soǵysyna 1941-1945 jj. qatysqan qostanaılyqtar týraly málimetter, fotosýretter, qujattar ornalastyrylǵan.
ESІMDER
100 jyl buryn (1910-1958) qazaq til bilimi negizin salýshylardyń biri, túrktanýshy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan ǵylymynyń eńbek sińirgen qaıratkeri SAÝRANBAEV Nyǵmet Tináliuly dúnıege keldi.
Jambyl oblysy Qordaı aýdanynda týǵan. Halyq aǵartý ınstıtýtyn, Máskeý pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen.
1932-1934 jyldary respýblıkalyq Halyq-aǵartý komıssarıatynda jumys istedi. 1938-1946 jyldary - Qazaq KSR Halyq-aǵartý komıssarıatynyń mektepter jónindegi ǵylymı-zertteý ınstıtýty dırektorynyń ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary, KSRO Ǵylym Akademııasynyń Qazaq fılıaly Til-ádebıet jáne tarıh ınstıtýtynyń dırektory. 1946-1958 jyldary Qazaq KSR Ǵylym Akademııasy qoǵamdyq ǵylymdar bólimshesiniń hatshysy, Qazaq KSR Ǵylym Akademııasynyń vıtse-prezıdenti, Til bilimi ınstıtýty bólim meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.
Saýranbaevtyń til biliminde barynsha nazar aýdarǵan salasy - sıntaksıs, onyń ishinde qurmalas sóılemder júıesi. Morfologııa salasynda ol qazaq tilindegi etistik kategorııasynyń jasalý tásilderi men tarıhı damý joldary, kósemshe tulǵalary, olardyń maǵynalary, sıntaksıstik qyzmeti jaıynda jáne qazaq tili grammatıkasynyń, onyń ishinde morfologııasy, orfografııasy men alfavıti jaıynda ǵylymı eńbekter jarııalady. Ádebı til tarıhy jóninde «Qazaq ádebı tiliniń damýyndaǵy Abaıdyń róli», «Qazaq tiliniń jasalýy týraly», «Qazirgi qazaq tilindegi dıalektiler», «Qazaq ádebı tiliniń tarıhyn zertteý týraly» atty eńbekteri bar.
«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.
100 jyl buryn (1910-1982) tarıh ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan ǵylymynyń eńbek sińirgen qaıratkeri KIІKBAEV Nyǵmetolla dúnıege keldi.
Jambyl oblysynda týǵan. Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtet) bitirgen.
Jambyl oblystyq oqý bóliminiń meńgerýshisi, Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń lektory, Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), Qazaqt pedagogıkalyq ınstıtýtynyń (Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtet) dotsenti, dekany, kafedra meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.
Negizgi ǵylymı eńbekteri respýblıkada ónerkásipti qurý men damytý, qazaq ultyn qurý máselelerine arnalǵan. Qazaqstan tarıhy máseleleri boıynsha ǵylymı zerttemelerge zor úlesin qosqan. 100-ge jýyq ǵylymı eńbektiń, kitaptar, teorııalyq maqalalardyń avtory.
90 jyl buryn (1920-1971) qazaq jazýshysy, aqyn UıABAEV Qurmanǵalı dúnıege keldi.
Almaty oblysy Qaskeleń aýdanynda týǵan.
1950-1971 jyldary «Sotsıalıstik Qazaqstan», «Qazaq ádebıeti» gazetterinde, «Qazaqstan», «Qazaq Sovet Entsıklopedııasynyń» redaktsııalarynda qyzmet atqarǵan.
1949 jyly «Shyǵys shyńynda» atty tuńǵysh kitaby jarııalandy. «Saǵat» poemanyń, «Jyrlarym», «Ótedi jyldar», «Kontsert jyrlary», «Taǵdyr týraly sóz», «Darqan dalam» óleń jınaqtary men «Qyrdaǵy qyrandar», «Shaqyrylmaǵan qonaqtar» atty ocherkter jınaqtarynyń avtory.
Uıabaevtyń birqatar óleńderi, áńgime, ocherkteri orys tilinde jaryq kórdi. Ol A.Pýshkın, A.Mıtskevıch, t.b. aqyn-jazýshylardyń shyǵarmalaryn qazaq tiline aýdarǵan.
MAMYRDYŃ 6-Y, BEISENBІ
Matszý Aspan Patshaıymynyń merekesi. Tıan-hoý Matszý (Matszý Aspan patshaıymy) - ejelgi qytaı mıfologııasyndaǵy teńiz qudaıy. Onyń mádenıeti H-HІ ǵǵ. dúnıege keldi. Tıan-hoýdyń tolqynda, bultta nemese taqta otyrǵany beınelengen. Onyń eki kómekshisi bar: birinshisiniń qoly qulaǵyna, al ekinshisiniń qoly kózine qoıylǵan. Ańyzda aıtylǵandaı Matszý 960 jyldary ómir súrgen, Lın degen balyqshylar aýylynyń qyzy bolǵan, toqymamen teńiz arqyly júze bilgen jáne bulttarmen araldardy kesip ótetin bolǵan. Búgingi tańda Matszý eldegi jáne sheteldegi qytaılyqtardy baılanystyrady. Orta eseppen alǵanda, qudaı anaǵa álemniń túpkir-túpkirinen 200 mıllıonnan astam adamdar syıynady.
OQIǴALAR
18 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy men Danııa Koroldigi arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatý týraly Hattamaǵa qol qoıyldy.
17 jyl buryn (1993) Almatydaǵy Respýblıkalyq kıno úıinde 1991-1993 jyldary jasalǵan fılmderdiń baıqaýy ótti. Gran-prı júldesi rejısser Ardaq Ámirqulovtiń «Otyrardyń kúıreýi» jáne rejısser Damır Manabaevtyń «Surjekeı» fılmderine berildi.
15 jyl buryn (1995) 6-8 mamyr aralyǵynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev Londonda, Parıjde jáne Máskeýde ótken Uly Otan soǵysy Jeńisiniń 50-jyldyq mereıtoıyna arnalǵan saltanatty rásimderge qatysty.
Elbasy merekelik sharalarǵa qatysý barysynda Edınbýrg jáne Ýelsskıı hanzadalarymen, Ulybrıtanııanyń Premer-mınıstri Dj.Meıdjormen, Frantsııanyń Prezıdenti J.Shırakpen, Germanııanyń Federaldy kantsleri G.Kolmen, AQSh-tyń Vıtse-prezıdenti A.Gormen, Iordanııa Koroli Hýseınmen jáne basqa da memleketterdiń basshylarymen kezdesýler ótkizdi.
15 jyl buryn (1995) buqaralyq aqparat quraldarynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «Uly Otan soǵysy ardagerleri men múgedekterine jáne olarǵa teń adamdarǵa jeńildik pen áleýmettik kómek kórsetý týraly» Jarlyǵy jarııalandy.
12 jyl buryn (1998) Prezıdent Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń astanasy - Aqmola qalasynyń ataýy Astana qalasy bolyp ózgerip, «Saryarqa» jáne «Almaty» aýdandary quryldy.
1 jyl buryn (2009) Almatyda «Spıra-Berga» JShS-nyń jańa polıetılen turbalar zaýyty iske qosyldy.
«Spıra-Berga» zaýyty - qazirgi zamanǵy sýmen jabdyqtaý, kanalızatsııa jáne kabeldi qorǵaıtyn júıelerge arnalǵan polıetılen turbalarynyń joǵary sapaly óndirisin ońtaılatqan Qazaqstan aýmaǵyndaǵy alǵashqy kásiporyndardyń biri.
Ónim Cincinnati, Corma jáne Jweel dúnıejúzilik óndirýshilerdiń jabdyǵynda shyǵarylady.
ESІMDER
130 jyl buryn (1880-1959) bıolog-ǵalym ChETVERIKOV Sergeı Sergeevıch dúnıege keldi.
Máskeý qalasynda týǵan. Máskeý ýnıversıtetin bitirgen.
Negizgi eńbekteri genetıka, evolıýtsııa teorııasy jáne entomologııa máselelerine arnalǵan. Genetıkalyq protsesterdiń jáne oqshaýlanýdyń paıda bolýy men evolıýtsııasyndaǵy mańyzyn kórsetti. Darvın ilimi men genetıka arasyn baılanystyryp, popýlıatsııalyq genetıka negizin qurdy.
«Qurmet belgisi» ordenimen, Germanııa tabıǵat zertteýshiler akademııasynyń «Darvın plansheti» medalimen jáne basqa medaldarmen marapattalǵan.
100 jyl buryn (1910-1977) ǵalym zoolog-ıhtıolog, KSRO Ǵylym Akademııasynyń koorespondent múshesi, professor, KSRO memlekettik syılyǵynyń laýreaty NIKOLЬSKII Georgıı Vasılevıch dúnıege keldi.
Máskeý qalasynda týǵan. Máskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.
«Voprosy ıhtıologıı» jýrnalyn alǵash uıymdastyrýshy jáne bas redaktory bolǵan.
Ol balyqtardyń ekologııasy, bıogeografııasy jáne balyq sharýashylyǵynyń bıologııalyq negizi týraly kóptegen ǵylymı zertteýler júrgizdi. Nıkolskıı KSRO-nyń, onyń ishinde Qazaqstan sý aıdyndarynyń, ásirese Aral teńizi balyqtarynyń bıologııasyn zerttegen.
Lenın ordenimen, úsh ordenmen jáne medaldarmen marapattalǵan.
MAMYRDYŃ 7-І, JUMA
Otan qorǵaýshy kúni. 1992 jylǵy mamyrdyń 7-inde Memlekettik qorǵanys komıteti Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstrligi bolyp qaıta quryldy. Naq osy jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen úsh júıeli - jaıaý áskerler, áýe qorǵanysy kúshteri men áskerı-teńiz kúshteri bas shtabtary bekitilip, Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteri qaıta quryldy. Aeroutqyr kúshterge Joǵarǵy Bas qolbasshynyń rezervi quzyry berildi. 2001 jyldan Qazaqstan 4 áskerı - Ortalyq, Ońtústik, Batys jáne Shyǵys okrýgke bólindi.
Dástúr boıynsha Otan qorǵaýshy kúni Qazaqstan Prezıdenti (Joǵarǵy Bas qolbasshy) kezekti áskerı ataqtar taǵaıyndap, kózge túsken áskerı qyzmetshilerge nagradalar tapsyrady.
OQIǴALAR
35 jyl buryn (1975) Óskemen qalasyndaǵy Ertis ózeniniń jaǵasynda Uly Otan soǵysy jyldarynda mert bolǵan shyǵysqazaqstandyq azamattarǵa eskertkish ornatyldy.
25 jyl buryn (1985) Petropavldaǵy Jeńistiń jańa saıabaǵynda 1941-1945 jj. soǵystaǵy Uly Jeńistiń 40-jyldyǵyna arnalǵan obelısk ashyldy.
Bıiktigi 14 metr, temir-betonnan jasalǵan, mármár taqtaıshamen qaptalǵan, Jeńistiń bir metrlik ordenimen aıaqtalǵan. Obelıskiniń tómengi bóliginiń eki jaǵynda jaýyngerlerdiń stıldengen músinderiniń releftik sýreti bar. Basqa eki jaqta tý jáne Qyzyl tý ordeniniń sýreti oryn alǵan.
Uly Otan soǵysy jyldary Soltústik Qazaqstan oblysynyń aýmaǵynda 314-shi atqyshtar dıvızııasy jáne taǵy basqa da áskerı bólimsheler uıymdastyrylǵan.
18 jyl buryn (1992) Prezıdent Jarlyǵymen Memlekettik qorǵanys komıteti Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstrligi bolyp qaıta quryldy.
1 jyl buryn (2009) Pavlodar oblysynnyń Aqsý qalasynda jaýynger-ınternatsıonalısterge arnalǵan eskertkish ornatyldy.
Jaıaý áskerdiń jaýyngerlik mashınasy baıanaýyl tastarynan qalanǵan bıik tuǵyrda ornatylǵan. Memorıal taqtada Aýǵanstan soǵysynda apatqa ushyraǵan jerlesterdiń esimderi jazylǵan.
ESІMDER
80 jyl buryn (1930-1982) grafık-sýretshi, Qazaq KSR-niń halyq sýretshisi SIDORKIN Evgenıı Matveevıch dúnıege keldi.
Reseıdiń Kırov oblysynda týǵan. Qazandaǵy kórkemsýret ýchılışesin, Rıgadaǵy kórkemsýret akademııasyn, Sankt-Peterbor qalasyndaǵy Keskindeme, músin jáne sáýlet ınstıtýtyn bitirgen.
1957 jyldan Almatyda qyzmet etken.
Qazaq halyq ertegilerine arnalǵan «Kóńildi aldampazdar», «Qazaq eposy» ıllıýstratsııalardyń, «Qazaqtyń ulttyq oıyndary», «Ǵasyrlar túneginen» atty avtolıtografııalardyń, «Sáken Seıfýllındi oqyǵanda» atty toptamanyń, M.Saltykov-Şedrınniń «Bir qalanyń tarıhy» romanyna salǵan ıllıýstratsııanyń avtory. Qazaq halqynyń tirshilik-bolmysyna, onyń ishki syr-sıpatyna tereń boılaǵan bul toptama sýretteri 1965 jyly Leıptsıgtegi kórmede altyn medal aldy. «Aqsaqaldar» atty avtolıtografııalar toptamasy men M.Áýezovtiń «Abaı joly» romanyna jasaǵan ıllıýstratsııalary úshin Qazaq KSR-i Memlekettik syılyǵy berildi.
Sýretshi monýmentti-sándik óneri salasynda da eńbek etti, ásirese monýmentti formaǵa beıimdilik kórsetti. Almatydaǵy burynǵy «Tselınnyı» kınoteatrynyń foıesine arnap kóp qabatty túrli-tústi grafıtto kompozıtsııasyn jáne sýretshi O.Bogomolovpen birge balalar teatry frontonynyń mozaıkalyq úlken pannosyn jasady.
50 jyl buryn (1960) Aqmola oblysy Atbasar aýdanynyń ákimi ÁÝBÁKІROV Rýslan Shohmetuly dúnıege keldi.
Aqmola oblysy Aqkól qalasynda týǵan. Tselınograd memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtyn, T.Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıtetin bitirgen.
Tselınograd aýdany (Aqmola) Qosshy aýylyndaǵy keńshar-tehnıkýmynyń oqytýshysy, Jaqsy aýdandyq komsomol komıtetiniń hatshysy, Tselınograd oblystyq komsomol komıtetiniń sektor, bólim meńgerýshisi, hatshysy, birinshi hatshysy, Qazaqstan Jastar Odaǵynyń Tselınograd oblystyq komıtetiniń birinshi hatshysy, Almaty qalasyndaǵy «Polıtek» jabyq túrdegi aktsıonerlik qoǵamynyń basshysy, «Agrofırma TNK» JShS basshysy, Aqmola oblysy Jaqsy, Şýche aýdandarynyń ákimi qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2006 jyldyń 6 qarashasynan.
35 jyl buryn (1975) Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrliginiń jaýapty hatshysy QASYMBEK Jeńis Mahmuduly dúnıege keldi.
Jambyl oblysynyń Shý qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik sáýlet-qurylys akademııasyn, L.N.Gýmılev atyndaǵy Evrazııa ulttyq ýnıversıtetin bitirgen.
Eńbek jolyn «Temirbank» AAQ bas bankıri bolyp bastady. Qazaqstan Respýblıkasy Tabıǵı monopolııalardy retteý jáne básekelestikti qorǵaý agenttigi temir jol kóligi men porttar bóliminiń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrligi úılestirý jáne tarıftik saıasat departamenti tarıftik saıasat bóliminiń bastyǵy, Sý kóligi departamentiniń dırektory, «Aqtaý halyqaralyq teńiz porty» RMK dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy kólik jáne kommýnıkatsııa vıtse-mınıstri qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jyldyń 12 naýryzynan.
«Qurmet» ordenimen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10-jyl», «Astananyń 10-jyldyǵy» mereıtoılyq medaldarymen marapattalǵan.
MAMYRDYŃ 8-І, SENBІ
Ekinshi dúnıejúzilik soǵys qurbandaryn eske alýǵa arnalǵan eske alý jáne bitistirý kúnderi (mamyrdyń 8-i men 9-y).
2004 jylǵy qarashanyń 22-inde Bas Assambleıa mamyrdyń 8-in jáne 9-yn Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń qurbandaryna arnalǵan eske alý jáne bitistirý kúnin jarııalaı otyryp, BUU-na múshe-memleketterge, úkimet emes uıymdarǵa, jeke tulǵalarǵa osy kúndi Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń qurbandarynyń qurmetine jyl saıyn laıyqty túrde atap ótýine usynys jasady.
Dúnıejúzilik Qyzyl Jarty aı jáne Qyzyl Krest kúni. 1953 jyldan bastap, «Qyzyl Krest» halyqaralyq qoǵamynyń negizin qalaýshy, shveıtsar gýmanısi, qoǵam qaıratkeri, Nobel syılyǵynyń ıegeri Anrı Dıýnannyń qurmetine jyl saıyn atap ótiledi. Al qozǵalystyń ózi 1863 jyly Jaralylarǵa kómek kórsetý jónindegi halyqaralyq komıssııa qurylǵan kezde paıda bolyp, alǵashynda soǵys maıdangerlerine jáne urys barysynda jaraqattanǵandarǵa kómek kórsetetin bolǵan. 1864 jyldyń tamyzynda Shveıtsarııada qol qoıylǵan konventsııaǵa sáıkes, dárigerler men medıtsına qyzmetkerleriniń sımvoly retinde aq fondaǵy Qyzyl Krest alynǵan. 1906 jyly Osman ımperııasynda musylman elderiniń Qyzyl Krestke uqsas Qyzyl Jarty aı qaıyrymdylyq qory quryldy. Osy eki qaýymdastyq ta Jeneva qalasynda shtab-páteri ornalasqan Halyqaralyq komıtetke baǵynyshty. Áskerı ýaqytta Komıtet soǵysýshy eldermen jáne Qyzyl Krest pen Qyzyl Jarty aı aýmaqtyq bólimsheleri arasynda deldalyq qyzmet atqarady. Bul uıymnyń ókilderi tutqyndar men bosqyndar lagerleri aımaǵyna bógetsiz ótý quqyqtary bar.
Búgingi tańda joǵaryda atalǵan eki qozǵalys álemniń 180 elindegi 400 mıllıonnan astam adamdy biriktiredi. 2002 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Qyzyl Jarty aı ulttyq qoǵamy qurylyp, 2003 jyldyń jeltoqsan aıynda Qyzyl Krest jáne Qyzyl Jarty aı qoǵamdary Halyqaralyq federatsııasyna qabyldandy.
Dúnıejúzilik ádiletti saýda kúni. Jyl saıyn mamyrdyń ekinshi senbisinde atap ótiledi, al mamyr aıy ádiletti saýda aıy dep esepteledi.
Bul kún Dúnıejúzilik ádiletti saýda uıymynyń (World Fair Trade Organization) basqarýymen ótkiziledi, onda 70 memleketten 350 óndirýshi ujymy ádiletti saýda uıymyna qatysqany týraly jarııalaıdy.
Ádiletti saýda - bul tańbasy bar jáne tańbasy joq taýarlarǵa baılanysty halyqaralyq standarttar men qoǵamdyq saıasatty paıdalanýdy jaqtaıtyn qoǵamdyq qozǵalys. Damymaǵan elderden damyǵan elderge eksporttalǵan taýarlarǵa kóp kóńil bólinedi. Ádiletti saýdanyń taýarlary mynalar: sháı, kofe, kakao, banan, jáne de qol-óner týyndylary men kıim-keshek. Eń bastysy olar quldyq pen balalar eńbegin paıdalanbaı óndirilýi kerek.
Eýropa kúni. 1950 jyly mamyrdyń 9-ynda Parıjde Frantsııa syrtqy ister mınıstri Rober Shýman Frantsııa, Germanııa jáne basqa eýropa elderiniń kómir jáne bolat quıatyn ónerkásip salalaryn (áskerı tehnıka óndirý negizderin) biriktirip, ony jańa ulttyq qurylym basqarmasyna berýge shaqyrdy. 1985 jyly Mılan sammıtinde Eýroodaq kóshbasshylary Shýman Deklaratsııasyn máńgi este saqtaýǵa sheshim shyǵaryp, jyl saıyn mamyrdyń 9-yn «Eýropa kúni» dep bekitti.
OQIǴALAR
45 jyl buryn (1965) Baıqońyr ǵarysh aılaǵy Lenın ordenimen marapattaldy.
17 jyl buryn (1993) Almatynyń Respýblıka alańynda táýelsiz Qazaqstan Respýblıkasynyń eń alǵashqy áskerı sherýi bolyp ótti.
3 jyl buryn (2007) Semeıde Joǵarǵy Ertis ózeni parohod sharýashylyǵynyń qyzmeti týraly jáne barlyq tarıhı aıǵaqtar men málimetter jınalǵan erekshe basylym jaryq kórdi. Kitaptyń avtory - Uly Otan Soǵysynyń ardageri, parohod sharýashylyǵynyń qarııa qyzmetkeri Nıkolaı Vereşagın.
Mundaǵy 1930-1990 jyldardaǵy parohod sharýashylyǵynyń qurylýynan bastap jáne onyń qyzmetiniń toqtalýyna deıingi qamtylǵan barlyq derekter muraǵattan alynǵan qujattar men sýretterge negizdelgen.
Kitap shyǵysqazaqstandyq sý joldary kásipornynyń qoldaýymen jaryq kórdi.
1 jyl buryn (2009) Elordalyq «Jastar» saraıynda Pamırdegi 1995 jylǵy 7 sáýirdegi oqıǵa týraly áńgimeleıtin «Qazbat» derekti fılminiń tanystyrylymy boldy.
«Ujymdyq qaýipsizdik týraly» 1992 jylǵy 15 mamyrdaǵy memleketaralyq shartqa sáıkes el basshylyǵy Qalaıqum qalasy aýmaǵyndaǵy tájik-aýǵan ýchaskesindegi TMD-nyń syrtqy shekarasyn nyǵaıtý úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń qosyndy batalonynyń quramynda ІІM Іshki áskerleriniń qosyndy rotasyn jiberý týraly sheshim qabyldanǵan bolatyn. Aýysymdy keste boıynsha osy kezeń ishinde Іshki áskerler jedel quramynyń bólimshelerinen 20 qosyndy rota jasaqtaldy. 1995 jylǵy 7 sáýirde Pshıhavr shatqalynda Іshki áskerler modjahedtermen urysta 17 jaýyngerinen aıyryldy. Bozdaqtar Otannyń jáne TMD elderiniń múddesin qorǵaý jolynda opat boldy.
Derekti fılmniń avtory qoıýshy rejısser Rýstam Odınaev. «Qazbat» fılmi urysqa tikeleı qatysqan jaýyngerlerdiń jáne ár jyldary tájik-aýǵan shekarasynda qyzmet etken áskerı qyzmetshilerdiń estelikteri boıynsha shynaıy oqıǵalardyń negizinde jasalǵan.
Fılmniń tanystyrylymy Jeńis kúni qarsańynda ótti, onyń negizgi maqsaty - jastarǵa otansúıgishtik tárbıe berý. Sharaǵa ardagerler, áskerı qyzmetshiler, qala turǵyndary men qonaqtary, qoǵamdyq uıymdardyń jáne buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi qatysty.
1 jyl buryn (2009) elordadaǵy Kóktal turǵyn kentindegi saıabaqta Uly Otan soǵysynda qaza tapqan jaýyngerlerdiń qurmetine ornatylǵan memorıaldyq bareleftiń saltanatty ashylýy boldy. Eski eskertkishke qashap jazylǵan S.M.Kırov keńsharynan maıdanǵa attanyp, qaza tapqan 74 jaýyngerdiń esimi jańa taqtaǵa tolyǵymen kóshirildi.
1 jyl buryn (2009) «Jazýshy» baspasynan Qazaqstannyń alǵashqy munaıshysy, munaı-gaz óndirisi reformatorynyń 100-jyldyq mereıtoıyna arnalǵan «Safı Ótebaev» atty kitaby jaryq kórdi. Avtory - tanymal jýrnalıst Nurlybek Safın, Baqytjan Jumalıeva orys tiline tárjimalaǵan.
Safı Ótebaev (1909-2007) - Qazaq SSR-niń ǵylym men tehnıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, KSRO-nyń Qurmetti munaıshysy, Qazaq KSR-niń Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty, Aqtaý, Atyraý qalalarynyń jáne Atyraý oblysyndaǵy Jylysoı aýdanynyń qurmetti azamaty. Elimizde Keńqııaq, Kúlsary, Qaraton, Munaıly, Jetibaı, Ózen jáne basqa da mańyzdy munaı oryndarynyń ashylýy jáne onyń óndirisi Safı Ótebaevtyń atymen tyǵyz baılanysty. Lenın, «Qurmet belgisi», 2-shi dárejeli «Otan soǵysy», «Eńbek Qyzyl Tý», «Oktıabr revolıýtsııasy», «Otan», 2-shi dárejeli «Barys» ordenderimen, medaldarmen jáne Qurmet gramotalarymen marapattalǵan.
«Safı Ótebaev» kitaby «Qazaq munaıynyń ardaqtylary» serııasynan basyp shyǵarylǵan.
1 jyl buryn (2009) Reseı Federatsııasynyń Prezıdenti Dmıtrıı Medvedevtiń Jarlyǵymen elimizdiń M.Lermontov atyndaǵy Memlekettik akademııalyq orys teatrynyń ártisi Vladımır Tolokonnıkov Dostyq ordenimen marapattaldy.
Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty, M.Lermontov atyndaǵy Memlekettik akademııalyq orys teatrynyń ártisi Vladımır Alekseevıch Tolokonnıkovtiń teatr jáne kınematografııa ónerin damytýǵa, Qazaqstan Respýblıkasynda orys mádenıeti men orys tilin taratýǵa qosqan zor úlesi atap kórsetilgen.
ESІMDER
70 jyl buryn (1940) jazýshy SÁMITULY Jaqsylyq dúnıege keldi.
Qytaı Halyq Respýblıkasynda týǵan. Shyńjań ýnıversıtetin bitirgen.
1995 jyldan ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń oqytýshysy boldy.
Tuńǵysh óleńi «Altaı halqy» gazetinde jaryq kórdi. «Atameken», «Taý samaly», «Aq tilek», «Aq sáýle» povest, áńgime jınaqtardyń avtory.
«Atameken» kitabyna Qytaı Halyq Respýblıkasynyń memlekettik syılyǵy berilgen. Qazaqstanda jazýshynyń «Sergeldeń» atty trılogııasy men «Qytaıdaǵy qazaqtar» atty monografııasy basylyp shyqty.
MAMYRDYŃ 9-Y, JEKSENBІ
Jeńis kúni - Memlekettik meıram. Keńester Odaǵy halqynyń 1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńis kúni.
Uly Otan soǵysy jeńisiniń 65 jyldyq mereıtoıy Qazaqstan men TMD-da ǵana emes, sonymen qatar odan tysqary jerlerde de keńinen atap ótiledi. Jeńis kúni bizdiń bárimizge ortaq - aqsaqal ardagerler, olardyń balalary, nemereleri men shóbereleri úshin eń basty, eń qymbat, shyndyǵynda halyqtyq mereke. Barlyǵymyz osy kúni Uly Otan soǵysynyń erlik pen sherge toly sátterin, qaza tapqandardy eske alamyz. Eń bastysy, osy jeńisti syılaǵan maıdangerlerge sheksiz alǵysymyzdy bildiremiz.
TMD memleket basshylary keńesiniń otyrysynda Uly Otan soǵysynyń 65 jyldyq mereıtoıyn atap ótý jáne oǵan daıyndyq máselelerine qatysty negizgi is-sharalar josparynyń jobasy qabyldanǵan bolatyn. Baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, atalǵan qujat Dostastyqqa qatysýshy memleketterde josparlanǵan is-sharalar keshenin esepke alady.
Uly Jeńistiń 65-jyldyǵyna arnalǵan Máskeýdegi Qyzyl alańda ótetin saltanatty sherýge qazaqtyń 100-ge tarta jaýyngeri qatyspaq jáne elimizdiń 32 soǵys ardageri arnaıy shaqyrtylyp otyr. Sondaı-aq, Reseıdiń Tver oblysynda áıgili júzdegen eskertkishter mańynda 200 asa ult áskerleri jáne qazaqstandyq sarbazdar sap túzeıtin bolady. Munda 2005 jyldan bastap 140 qazaqstandyq áskerı top qurylǵan bolatyn.
«Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńiske 65 jyl» mereıtoılyq medali bekitildi.
Búkilálemdik jyl qustary kúni (mamyrdyń 9-y men 10-y).
Qustar tirshiligi - búkil ósimdikter men janýarlardyń bıologııalyq ár alýan salasyndaǵy jaǵdaılar men úrdister týraly pikir túıýge múmkindik beretin úlgili kórsetkish. Qorshaǵan ortanyń ózgeristerin saralaý jumystaryn júrgizgende qustardy baqylaý erekshe mańyzdy, óıtkeni olardy is júzinde planetamyzdyń barlyq ekologııalyq júıesinen kezdestire alamyz.
Ózderiniń jyldyq óristeri barysynda qonys aýdarýshy qustar kóptegen elder men qurlyqtardy asyp ótedi, keıbireýleri týndradan tropıkke ushyp ótedi, sóıtip, túrli ekologııalyq júıeler arasynda baılanystyrýshy býyn mindetin atqarady. Jyl qustaryn jáne olardyń tirshilik etý oryndaryn saqtaý arqyly biz bıoalýandyqty keńirek kólemde saqtap qala alamyz.
Búkilálemdik jyl qustary kúni alǵashqy ret tórt jyl buryn Afrıka-eýrazııalyq jyl qustary kelisimi (SAEVP) jáne Kóshi-qon janýarlary konventsııasy (KMJ) hatshylarynyń bastaýymen atap ótkizilgen, olardyń esepteýi boıynsha joǵary aqparat beretin jahandyq kampanııany bastaý kerek, jáne de jyl qustaryn qorǵap saqtaıtyn mindetti adamdardyń is-qımylyn shabyttandyrý qajet.
Eýropa kúni. 1950 jyly mamyrdyń 9-ynda Parıjde Frantsııa syrtqy ister mınıstri Rober Shýman Frantsııa, Germanııa jáne basqa eýropa elderiniń kómir jáne bolat quıatyn ónerkásip salalaryn (áskerı tehnıka óndirý negizderin) biriktirip, ony jańa ulttyq qurylym basqarmasyna berýge shaqyrdy. 1985 jyly Mılan sammıtinde Eýroodaq kóshbasshylary Shýman Deklaratsııasyn máńgi este saqtaýǵa sheshim shyǵaryp, jyl saıyn mamyrdyń 9-yn «Eýropa kúni» dep bekitti.
OQIǴALAR
3 jyl buryn (2007) Jeńis kúni Semeıden 70-kılometrlik jerde ornalasqan Shaǵan stansasynda Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine eskertkish ashyldy.
Monýment eki metrlik taqtadan jasalǵan, onda maıdanǵa atanǵandardyń aty jáne áskerı taqyryptaǵy sýret qashalanyp jazylǵan. Uly Otan soǵysyna osy bekettiń 90 turǵyny qatysqan.
1 jyl buryn (2009) Qazaqstan, Qytaı Halyq Respýblıkasy, Reseı jáne Tájikstannyń eń iri jastar uıymdary Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń (ShYU) Jastar keńesi quryltaıynyń konferentsııasyna qatysty.
Konferentsııanyń qorytyndysy boıynsha ShYU Jastar keńesin qurý týraly deklaratsııaǵa qol qoıyldy jáne 2009-2010 jyldardaǵy jumys josparlary bekitildi.
Shanhaı yntymaqtastyq uıymy Jastar keńesin qurý týraly sheshim qatysýshy-elderdiń jastar uıymdarynyń kezekti kezdesýinde Sankt-Peterborda 2008 jyldyń qazanynda qabyldandy.
Onyń maqsaty Shanhaı yntymaqtastyq uıyma múshe-memleketterdiń jas býyn ókilderi arasyndaǵy jan-jaqty yntymaqtastyqqa qoldaý kórsetý.
1 jyl buryn (2009) Qaraǵandyda jańa Jeńis saıabaǵy ashyldy. Bul saıabaq Uly Otan soǵysy ardagerleriniń usynysy boıynsha quryldy.
ESІMDER
55 jyl buryn (1955) Qazaqstan Respýblıkasynyń Jer resýrstaryn basqarý jónindegi agenttiginiń jaýapty hatshysy IKRANBEKOV Abaı Zubaıyruly dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen.
Almaty qalasy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy jer qatynastary jáne jerdi qonystandyratyn memlekettik komıteti tóraǵasynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstri keńsesiniń uıymdastyrý-ınspektorlyq jumys jáne aımaqtyq damý bóliminiń bas ınspektory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzymetinde - 2007 jyldyń 28 qazanynan.
«Eren eńbegi úshin» medalimen jáne mereıtoılyq medaldarmen marapattalǵan.
45 jyl buryn (1965) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri AITJANOVA Janar Seıdahmetqyzy dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), Birikken Vena ınstıtýtyn, Garvard ýnıversıtetiniń Dj.Kennedı atyndaǵy Memlekettik basqarý mektebin (AQSh) bitirgen.
Qazaq memlekettik ýnıversıteti jáne Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde taǵylymdamadan ótken. BUU-nyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Ókildiginde baǵdarlamalar úılestirýshisi, Mońǵolııadaǵy BUU-nyń úılestirýshisi jáne BUU-nyń Damý baǵdarlamasy Ókiliniń kómekshisi, BUU-nyń Damý baǵdarlamasynyń Eýropa jáne TMD óńirlik bıýrosynyń Ortalyq Azııa elderi bóliminiń baǵdarlamalar jetekshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne saýda vıtse-mınıstri, Qazaqstan Respýblıkasynyń Búkilálemdik Saýda Uıymyna kirýi jónindegi kelissózderdegi Qazaqstan Respýblıkasynyń arnaýly ókili qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2010 jyldyń naýryzynan.
«Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵan.
