QazAqparat-Anons: qyrkúıektiń 30-y men qazannyń 3-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

AQORDA

Qyrkúıektiń 30-ynda Aqordada Sybaılas jemqorlyqpen kúresý komıssııasynyń májilisi ótedi.

ÚKІMET

Qyrkúıektiń 30-ynda Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginde Kómirdi óndirýdiń jáne óńdeýdiń ekologııalyq taza tehnologııalaryna arnalǵan semınar ótedi.

PARLAMENT

Qyrkúıektiń 30-ynda Parlament Senatynyń plenarlyq otyrysy bolady.

Qyrkúıektiń 30-ynda Parlament Májilisinde áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń májilisi bolady.

QOǴAM

Qyrkúıektiń 27-si men qazannyń 3-i aralyǵynda Chılı Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Qurmetti konsýlynyń qatysýymen Astana men Almaty qalalarynda Latyn Amerıkasynyń aptalyǵy ótedi.

SPORT

Kókshetaýda qyrkúıektiń 26-sy men qazannyń 1-i aralyǵynda áıelder komandalary arasynda basketboldan 2010 jylǵy Qazaqstan kýbogy sarapqa salynady.

Qyrkúıektiń 29-y kúni «Lokomotıv» jastar klýby halyqaralyq týrnırge qatysý úshin Praga qalasyna attanady.

ASTANA

Qyrkúıektiń 27-si men qazannyń 2-si kúnderi aralyǵynda Astanada «Qazaqstandaǵy Latyn Amerıkasy aptalyǵy» 1-shi halyqaralyq forýmy ótedi.

Qyrkúıektiń 27-si men qazannyń 3-i aralyǵynda Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde údemeli fızıka máselelerine arnalǵan oqytý kýrstary ótedi.

Qyrkúıektiń 27-si men qazannyń 2-si aralyǵynda Astanada Azııa-Tynyq muhıty aımaǵynyń Qorshaǵan ortany qorǵaý jáne damý mınıstrleriniń ÚІ konferentsııasy ótedi .

Qyrkúıektiń 28 - 30 aralyǵynda Nazarbaev Ýnıversıtetinde Turaqty Damý úshin Ekologııa jónindegi Birinshi Ortalyq Azııalyq Lıderlik Baǵdarlamasy ótkiziledi.

Qyrkúıektiń 30-ynda Q.Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq drama teatrynda kórkemsóz oqý sheberleriniń Oralhan Bókeı atyndaǵy respýblıkalyq konkýrsy ótedi.

Qyrkúıektiń 30-ynda Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda telekommýnıkatsııa salasy qyzmetkerleriniń arasynda Tilder festıvali ótedi.

Qyrkúıektiń 30-ynda Táýelsizdik saraıynda Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrliginiń 6-shy konferentsııasynyń aıasynda BUU Bas hatshysy orynbasarynyń qatysýymen baspasóz máslıhaty ótedi.

Qyrkúıektiń 30-ynda BNews portalynda «Kıot hattamasyn júzege asyrý - klımattyń ózgerý problemasyn sheshýdegi mańyzdy qadam» degen taqyrypqa arnalǵan on-laın konferentsııa bolady.

Qyrkúıektiń 30-ynda Mýzyka akademııasynda Organ mýzykasynyń keshi bolady.

Qyrkúıektiń 30-ynda «Beıjiń-Palas» otelinde Qytaı Halyq Respýblıkasy qurylýynyń 61 jyldyǵyna arnalǵan qabyldaý ótedi.

Qyrkúıektiń 30-ynda Kongress-Holda Astana ákimi I.Tasmaǵambetovtyń qatysýymen Muǵalimder kúnine arnalǵan saltanatty jınalys ótedi.

Qazannyń 1-i kúni Astana qalasynda «Atameken» odaǵy» Ulttyq Ekonomıkalyq Palatasynyń tóralqa jáne basqarmasynyń birlesken otyrysy bolady.

ALMATY

Qyrkúıektiń 30-ynda «Dostyq» qonaqúıinde «Demikpe jáne allergııa» H halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııasy ótedi.

Qyrkúıektiń 30-ynda «Almaty» qonaqúıinde «Qazaq tili jáne mádenıeti: túıindi máseleler men perspektıvalar» degen taqyrypta respýblıkalyq konferentsııa bolady.

Qyrkúıektiń 30-ynda «Intercontinental» qonaqúıinde «Kıpr: halyqaralyq isker jáne qarjy ortalyǵy. Kıpr men Qazaqstannyń yntymaqtastyq perspektıvalary» degen taqyrypta bıznes-forým bolady.
Qyrkúıektiń 30-ynda «Dostyq» qonaqúıinde «Qazaqstan Respýblıkasynyń 2020 jylǵa deıingi Strategııalyq damý josparyn júzege asyrý protsesindegi saıası modernızatsııalaýdyń erekshelikteri» degen taqyrypta ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa ótedi.

Qyrkúıektiń 30-ynda «Los Gauchos», meıramhanasynda «Qos tapansha» qazaqstandyq komedııalyq fılmdi túsirýshilerdiń baspasóz máslıhaty bolady.

Qyrkúıektiń 30-ynda Qazaqtyń ál-Farabı atyndaǵy Ulttyq ýnıversıtetinde «Mysl» jýrnalynyń 90 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty shara ótedi.

Qyrkúıektiń 30-ynda «Nur Otan» partııasynyń keńsesinde Almatynyń bilim berý salasyn damytýǵa qomaqty úles qosqan pedagogtardy marapattaý rásimi bolady.

AIMAQTAR

ATYRAÝ

Qazannyń 2-si kúni Atyraýda qatarynan 7,5 myń adam qazaqtyń ulttyq bıi qara jorǵany bıleıtin bolady. Tamasha bı kórinisi Qala kúnine arnalyp uıymdastyrylmaq.

ShYǴYS QAZAQSTAN

Shyǵys Qazaqstan oblysynda qazannyń 1-inen bastap oblystyq ákimdik janynan Innovatsııalar men jańa tehnologııalar jóninde keńes óz jumysyn bastaıdy

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER

QYRKÚIEKTІŃ 30-Y, BEISENBІ

Dúnıejúzilik aýdarma kúni (Aýdarmashylar kúni).

1991 jyly Halyqaralyq federatsııa (FIT) 30 qyrkúıekti Halyqaralyq aýdarmashylar kúni dep jarııalady.

OQIǴALAR

186 jyl buryn (1824) Reseı Senatynyń sheshimimen Kókshetaý qamaly ımperııanyń bekitilgen aýdandar jónindegi resmı tizimine engizgen.

1839 jyly Kókshetaýǵa áskerı garnızon engizilip, kazaktar stansasy qurylǵan. 1868 jyly áskerı qurylymdardyń joıylýyna baılanysty qamal jergilikti azamattyq qonystarǵa aınalǵan.

91 jyl buryn (1919) Qyrǵyz (Qazaq) revolıýtsııalyq komıtetiniń Ádilet bólimin qurý týraly sheshimi qabyldandy.

10 jyl buryn (2000) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev «Bilim» memlekettik baǵdarlamasy týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

5 jyl buryn (2005) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti músheleriniń qatysýymen Balqash kóliniń máselelerine baǵyttalǵan halyqaralyq ekologııalyq forým bolyp ótti.

Forýmǵa Qytaıdyń, Qyrǵyzstannyń belgili ǵalymdary, ekologtary, mamandary, Almaty, Jambyl, Qaraǵandy jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń ákimshilikteri jáne qoǵamdyq uıymdardyń ókilderi, barlyǵy 400-den astam delegattar qatysty.

Forýmnyń maqsaty Balqash kóliniń máselelerine álemdik qoǵam nazaryn aýdarý, birlesken is-árekettiń keshendi baǵdarlamasyn qurastyrýǵa Qazaqstannyń qoǵamdyq, úkimettik jáne bıznes uıymdardyń qyzyǵýshylyǵyn biriktirý, sonymen qatar Balqash kóli basseıniniń barlyq aýmaǵyndaǵy ekologııalyq jáne ekonomıkalyq yntymaqtastyq aımaǵyn qurastyrý bolyp tabylady.

5 jyl buryn (2005) Qaraǵandy oblystyq beıneleý óneri murajaıynda kereń-mylqaý sýretshileriniń kórmesi ashyldy.

Uıymdastyrýshysy - Kereńderdiń mádenıet úıi. Jumystar ár túrli janrda oryndalǵan - peızaj, portret, grafıka, komıkstar. Kórmede qylqalam ónerinen basqa, músindik jáne sándik ónerdiń týyndylary qoıylǵan. Avtorlardyń jasy14-ten 50-ge deıin.

ESІMDER

110 jyl buryn (1900-1996) keńes geofızıgi jáne astronomy, KSRO Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi, KSRO-daǵy gravımetrııalyq zertteýlerdiń negizin qalaýshylardyń biri PARIISKII Nıkolaı Nıkolaevıch dúnıege keldi.

Sankt-Peterbor qalasynda týǵan. Máskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde, KSRO Ǵylym akademııasynyń Jer fızıkasy ınstıtýtynda qyzmet istegen.

Kýrsk jáne Máskeý gravıtatsııalyq anomalııalaryna alǵashqy júrgizilgen zertteýlerge qatysty. Negizgi ǵylymı eńbekteri gravımetrııaǵa, kosmogonııaǵa, astrofızıkaǵa, jerdegi sý tasqyndaryna jáne jer aınalysyna arnalǵan. Ol 1942 jyly KSRO ǴA Qazaq fılıalynyń Astronomııa jáne fızıka ınstıtýtynda úsh deneniń shektelgen gıperbolalyq máselesi boıynsha esepteýler júrgizdi. Bul esepteýler, Kúnniń mańynan basqa bir juldyzdyń ótýi kezinde Kúnnen bólinip shyqqan materııalar aǵynynan ǵalamsharlyq júıe paıda bolǵan degen Djıns gıpotezasynyń dáıeksizdigin dáleldep berdi.

Lenın, Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1950) «PetroQazaqstan» AQ kompanııalar tobynyń vıtse-prezıdenti, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty ISENǴALIEV Baqytjan Іztileýuly dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynyń Qarabalyq aýdanynda týǵan. Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn (Turar Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıteti), Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń aspırantýrasyn bitirgen.

1979-1980 jyldary - Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1984-1992 jyldary - Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtynyń oqytýshysy, dekannyń orynbasary. V 1992-1995 jyldary - «Álemsıstem» qarjy-ınvestıtsııalyq kompanııasynyń vıtse-prezıdenti. 1995-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Maın - Frankfýrt qalasyndaǵy konsýly, bas konsýly. 1999-2002 jyldary - GFR-daǵy Qazaqstan Respýblıkasy Elshiliginiń keńesshisi. 2002-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııalar vıtse-mınıstri. 2003-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstriniń keńesshisi. 2004-2006 jyldary - «QazMunaıGaz» UK» AQ prezıdentiniń keńesshisi. 2006-2008 jyldary - «QazMunaıGaz» UK» AQ gazdy jobalaý bloginiń atqarýshy dırektory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2008 jyldyń qańtar aıynan.

«KazEnerdjı» medaliniń ıegeri.

2010 JYLDYŃ QAZAN AIY:

QAZANNYŃ 1-І, JUMA

Halyqaralyq qarttar kúni

Halyqaralyq qarttar kúni BUU Bas Assambleıasynyń 1991-ynshy jylǵy 1 qazanda negizinde jyl saıyn atap ótiledi. (qarar 45/106 1990 jylǵy 14 jeltoqsanda).

BUU Bas Assambleıasynyń 1990-ynshy jylǵy jeltoqsannyń 15-indegi № 45/106 qarary negizinde jyl saıyn atap ótiledi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasynda qart adamdardyń jalpy azamattyq jáne arnaıy quqyqtary men múddeleri, onyń ishinde jasy boıynsha áleýmettik qamsyzdandyrý kepildikteri bekitilgen. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń jikteýine sáıkes qart adamdarǵa 60 pen 74 jas, kárilerge 75-89 jas aralyǵyndaǵylar, al uzaq jasaýshylarǵa jasy 90-nan asqandar kiredi. Búgingi tańda Qazaqstanda 65 jastan asqandar halyqtyń 7,5 paıyzyn qurasa, al 2030 jyly 11,5 paıyzyn quraıtyn bolady. BUU-nyń bul boljamy osy aýmaqtaǵy týýdyń tómendeýi men er adamdardyń óliminiń joǵarylyǵyna negizdelgen.

Halyqaralyq mýzyka kúni

1975 jyly ıÝNESKO-nyń Halyqaralyq mýzyka keńesiniń sheshimimen jyl saıyn qazannyń 1-inde atap ótiledi. Halyqaralyq kúnniń bekitilýiniń bastaýshylarynyń biri HH ǵasyrdyń kompozıtor-klassıgi - Dmıtrıı Shostakovıch. Jyl saıyn búkil dúnıejúzinde úlken kontserttiń baǵdarlamamen jáne jaqsy ártister men kórkemdik uıymdardyń qatysýymen ótedi. Bul kúni dúnıejúzilik mádenıettiń asyl qazynasyna kirgen shyǵarmalar oqylady.

Búkilálemdik kúlimsireý kúni

Jyl saıyn qazannyń birinshi jumasynda atap ótiledi. Bul ǵajaıyp meıramnyń bolýyna álem sýretshi Harvı Bellýǵa (Harvey Ball) boryshty. 20 ǵasyrdyń ortasynda ol Amerıkada ómir súrdi. Onyń shyǵarmashylyǵy eshqandaı qyzyǵýshylyq tanytpady. Bir kúni saqtandyrý kompanııasynyń ókilderi kelip, este tez saqtalatyn vızıtka kartochkasyn oılap tabýyn surady. Harvı kóp oılanbastan tapsyrys berýshilerge, qazir barlyq ınternet paıdalanýshylar «smaılık» dep ataıtyn - kúlip turǵan sary betti usyndy. Bul 1963 jyly bolatyn. Tapsyrys berýshiler onyń usynǵan jumysyn qabyldap, kompanııanyń jumysshylaryna taratyp berdi. Sosyn bul súıkimdi bet fýtbolkalarda, beısbolkalarda, konvertterde, ashyq hattarda, sirińke qoraptarynda paıda bola bastady. AQSh-tyń pochtasy osy sımvolmen markalar shyǵardy.

Dúnıejúzilik kúlki kúni alǵashqy ret 1999 jyly atap ótildi.

OQIǴALAR

65 jyl buryn (1945) Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń Jarlyǵymen Samarqan eldi-mekeni Qaraǵandy qalasy aımaǵynan shyǵarylyp, ataýy Temirtaý qalasy bolyp ózgerdi. Bastapqyda jıyrma myń turǵyny, bir aýrýhanasy, eki mektebi jáne jıyrma myń sharshy metr turǵyn úıi boldy. Sol jyldardan bastap qaladaǵy ónerkásiptiń damýy qarqyndap, odaqtas respýblıkalardyń barlyǵynan adamdar kele bastady. 1950 jyldary turǵyndar sany eki ese ósti. Qazir Temirtaý qalasynda bolat, elektr jáne jylý energııasy, sirke qyshqyly, sıntetıkalyq kaýchýk, koks, mıneraldy tyńaıtqyshtar, tsement, t.b. ónimder óndiriledi. Temirtaý 1971 jyly Qazaqstan qalalarynyń eń aldy bolyp, halyq sharýashylyǵyn jáne aýyr ındýstrııany damytýdaǵy eńbekteri úshin Eńbek Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy. Búgingi tańda Temirtaý - ındýstrııaly Qaraǵandy qalasynyń syńary, Qazaqstan qara metallýrgııasynyń ortalyǵy.

1 jyl buryn (2009) Pavlodar memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýty bilim jáne ǵylym mekemeleriniń «Sibir ashyq ýnıversıteti» qaýymdastyǵyna qabyldandy.

Sibir ýnıversıtetter konsortsıýmy aımaqtaǵy joǵary bilimniń zııatkerlik resýrstarynyń basyn biriktirip, zamanaýı telekommýnıkatsııalar men qashyqtyqtan oqytý tehnologııalarynyń negizinde ortaq ǵylymı-bilim keńistigin qurýdy maqsat etip otyr.

Pavlodar pedagogıkalyq ýnıversıtetin qaýymdastyqqa qabyldaý týraly sheshim qaýymdastyqtyń 45 ókiliniń qatysýymen Tombyda ótken jalpy jınalysta qabyldandy. Olar - Reseı men Qazaqstannyń joǵary oqý oryndary men ǵylymı mekemeleriniń jetekshileri.

ESІMDER

115 jyl buryn (1895-1938) Qazaqstannyń qoǵam jáne saıasat qaıratkeri KISELEV Andreı Dmıtrıevıch dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynyń Qazan oblysynda týǵan. Lenıngrad kommýnıstik ýnıversıtetin bitirgen.

1913-1918 jyldary - Kaspıı teńizinde «Petrograd» teplohodynda, «Ermak», «Svıatopolk» kemelerinde matros bolǵan. 1918-1921 jyldary - ásker qataryna alynyp, Azamat soǵysyna qatysqan. 1927-1930 jyldary - Oral oblystyq partııa komıtetiniń bólim meńgerýshisi. 1930 jyly Esil okrýgtik komıtetiniń hatshysy. 1930-1931 jyldary - Zlatoýst qalalyq BKP (b) komıtetiniń hatshysy. 1931-1933 jyldary - Oral oblystyq BKP (b) komıtetiniń hatshysy. 1933-1934 jyldary - Túrksib saıası bóliminiń bastyǵy. 1934-1937 jyldary - Almaty oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1937 jyldan Sevastopol qalalyq BKP (b) komıtetiniń birinshi hatshysy qyzmetterin atqarǵan. 1938 jylǵy tamyzdyń 28-inde atý jazasyna kesildi, 1956 jyly aqtaldy.

100 jyl buryn (1910-1956) shyǵystanýshy, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor, Ortalyq Azııany mekendegen túrki tildes halyqtardyń tarıhyn zertteýshilerdiń biri BERNShTAM Aleksandr Natanovıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Kerch qalasynda týǵan. Lenıngrad ýnıversıtetin bitirgen. 1936 jyldan bastap jyl saıyn uıymdastyrylyp, Bernshtam basqarǵan arheologııalyq ekspedıtsııalar soltústikte Qarataý jotalarynan, ońtústikte Pamır taýlaryna deıingi, shyǵysta Іleden, batysta Zeravshan ústirtine deıingi jerlerdi zerttep, Ortalyq Azııa halyqtarynyń kóne tarıhyna qatysty mańyzdy málimetter jınaǵan. Ol 1930-1940 jyldary qazaq-qyrǵyz tarıhyna qatysty tyń máseleler kóterip, saq-úısin, jáne túrki dáýirin zertteýge eleýli úles qosty. Arheologııalyq materıaldarǵa súıenip, Teriskeı Qyrǵyz ólkesiniń qola dáýirden XV ǵasyrǵa deıingi tarıhyn túbegeıli taldaıdy.

Onyń 250-deı eńbekteri men maqalalary bar.

Eńbek Qyzyl Tý ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

80 jyl buryn (1930-1995) jazýshy SAQABAIULY Kókeı dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynda týǵan. Almaty metallýrgııalyq taý-ken ınstıtýtyn bitirgen. Jezqazǵan, Lenınogrosk (qazirgi Rıdder), Óskemen qalalarynda mamandyǵy boıynsha ınjener bolyp istegen.

«Ótkel aýyzynda», «Kenshi kelbeti», «Kóktas», «Tólegen Toqtarov» sekildi kórkem prozalyq jáne birneshe ocherk kitaptardyń avtory.

65 jyl buryn (1945) saıası ǵylymdarynyń doktory, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııalyq ulttyq ýnıversıtetiniń polıtologııa kafedrasynyń professory, Qazaq KSR-niń aǵartý isiniń úzdigi, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim salasynyń qurmetti qyzmetkeri QALIEV Naýbat Qalıuly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Abaı aýdanynda týǵan. N.K.Krýpskaıa atyndaǵy Semeı pedagogıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Semeı memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýty) bitirgen.

1966-1972 jyldary - Abaı aýdandyq orta mekteptiń muǵalimi, QLKJO komıtetiniń birinshi, ekinshi hatshysy, bólim meńgerýshisi. 1972-1973 jyldary - Semeı pedagogıkalyq ınstıtýtynyń aǵa oqytýshysy. 1973-1976 jyldary - Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń aspıranty. 1976-1986 jyldary - Semeı pedagogıkalyq ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi. 1986-1991 jyldary - Semeı oblystyq partııa komıteti lektorlar tobynyń jetekshisi. 1991-1992 jyldary - Semeı pedagogıkalyq ınstıtýtynyń dotsenti. 1992-1996 jyldary - M.O.Áýezov atyndaǵy Semeı pedagogıkalyq kolledjiniń dırektory. 1996-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Áleýmettik-mádenı damý jónindegi komıtettiń múshesi. 1999-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi bóliminiń bastyǵy, basqarmasynyń bastyǵy. 2001-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Senaty Apparattynyń Buqaralyq aqparat quraldary men baılanys jónindegi bóliminiń konsýltanty. 2003-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Senaty Apparattynyń Áleýmettik-mádenı damý jónindegi komıtettiń konsýltanty, bas konsýltanty qyzmetterin atqarǵan. 2004 jyldyń qarasha aıynan bastap qazirgi ýaqytqa deıin Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Senaty Apparattynyń Aqparattyq-taldaý bóliminiń bas sarapshysy. 2008 jyldyń sáýirinen - L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııalyq ulttyq ýnıversıtetiniń polıtologııa kafedrasynyń professory qyzmetterin atqarady.

60 ǵylymı eńbektiń jáne saıasat júıesiniń problemalary, demokratııa, parlament, saıasat partııalarynyń qyzmeti jónindegi eki kitaptyń avtory. «Qazaqstan parlamentarızmi: saıası taldaý» atty ǵylymı monografııanyń avtory.

«Astana» (1998) estelik medalimen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl» (2001), «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl» (2005), «Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamentine 10 jyl» (2006) mereıtoılyq medaldarmen marapattalǵan.

QAZANNYŃ 2-І, SENBІ

Tuńǵysh ǵaryshker-qazaq Toqtar Áýbákirovtiń ǵaryshqa ushqan tarıhı kúni

1991 jylǵy qazannyń 2-sinde jergilikti ýaqyt boıynsha 11 saǵat 59 mınýtta «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan quramynda reseılik Aleksandr Volkov, ǵaryshker Toqtar Áýbákirov pen avstrııalyq ǵaryshker Frants Fıbek bar «Soıýz TM-13» ǵarysh kemesimen keńes-avstrııa ekıpajy ushyp shyqty. Qazaqstan men Avstrııa arasynda ǵaryshqa jol salǵan bul tarıhı bastamany Qazaq KSR prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Avstrııa Respýblıkasynyń kantsleri Frants Vranıtskıı baqylady.

Halyqaralyq jábirlemeýshilik kúni

BUU Bas Assambleıasy 2007-inshi jylǵy maýsymnyń 27-sinde (BUU-nyń №A/RES/61/271 qarary) bekitken. 2007-nshi jyldan bastap jyl saıyn, qazannyń 2-sinde, jábirlemeý fılosofııasynyń negizin qalaýshy Mahatma Gandıdiń týǵan kúninde atap ótiledi.

Bas Assambleıa qararynda aıtylǵandaı, bul Halyqaralyq kúnniń maqsaty - beıbitshilik, shydamdylyq, túsinistik pen jábirlemeýshilik mádenıetin bekitýge talpynys. Qarar barlyq adamdarǵa osy data týraly jarııa etip, osy kúndi atap ótýge jáne merekeleýge shaqyrady.

OQIǴALAR

30 jyl buryn (1980) Tselınograd qalasynda tyń jáne tyńaıǵan jerdiń 25 jyldyǵyna oraı (qazirgi Astana) Qazirgi zamanǵy óner murajaıy ashyldy. Alǵashqy 500 shyǵarmalar toptamasyn Almaty qalasynda ótken «Jer jáne adam» atty Búkilodaqtyq kórme syıǵa tartty. Búgingi tańda, murajaıda Qazaqstan, Reseı jáne TMD elderi sheberleriniń 3 000-nan astam óner týyndylary bar.

10 jyl buryn (2000) «Ames Laboratory» atty amerıkandyq úkimettik uıymnyń ǵalymdary qattylyǵy almastan ǵana tómen jańa óte qatty materıaldy jasap shyǵardy.

1 jyl buryn (2009) Qazaqstan ashyq daýys berý jolymen 2 jyl merzimge Standarttaý jónindegi halyqaralyq keńeske saılandy.

Qazaqstannyń kandıdatýrasy ISO Keńesine AQSh, Japonııa, Izraıl, Avstrııa, Polsha, Ońtústik Afrıka Respýblıkasy jáne taǵy basqa elderdiń attarynan usynyldy. «ISO Keńesiniń jumysyna atsalysý bizdiń elimizge jáne ortalyqazııalyq óńirdiń barlyq eline halyqaralyq standarttaý salasyndaǵy strategııalardy taldaýǵa jáne qalyptastyrýǵa, jahandyq máselelerdi sheshýge qatysty óz ıdeıalaryn usynýǵa múmkindik beredi».

Uıym 700-den astam halyqaralyq uıymmen yntymaqtastyqta jáne álemniń 162 eliniń basyn qosyp otyr. Al ISO Keńesine 18 el kiredi.

ESІMDER

90 jyl buryn (1920-1982) Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, kontsertmeıster, skrıpkashy, pedagog KOGAN Iosıf Bentsınovıch dúnıege keldi.

Moldavanyń Kıshınev qalasynda týǵan. Kıshınevtiń «ÝNRıA» jeke menshik konservatorııasyn jáne Almaty konservatorııasyn (qazirgi Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy) bitirgen.

1940-1942 jyldary Moldavan fılarmonııasynyń sımfonııalyq orkestiriniń skrıpkashysy jáne kontsertmeısteri qyzmetin atqardy. 1942 jyldan Qazaq fılarmonııasynyń solısi. 1954-1982 jyldary Almaty konservatorııasynda ustazdyq (1967 jyldan dotsent) etti. Ol Qazaqstannyń skrıpka oınaý mektebiniń qalyptasýyna, mýzykataný salasyna eleýli úles qosty. Onyń «Qazaqstannyń mýzyka óneri», «Qazaqstan skrıpka óneriniń damýy», «Qazaq mýzykasy taqyrybyna arnalǵan skrıpkalyq pesalar jınaǵy», t.b. eńbekteri bar. Sondaı-aq, skrıpkashy retinde jeke baǵdarlamamen kontsertter berdi. 1936 jyly Máskeýde ótken Qazaq ádebıeti men óneriniń onkúndigine qatysty. Gastroldik saparmen elimizdiń kóptegen qalalarynda boldy.

QAZANNYŃ 3-І, JEKSENBІ

Muǵalim kúni

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń 1998-inshi jylǵy qańtardyń 20-syndaǵy Jarlyǵyna sáıkes jyl saıyn qazannyń birinshi jeksenbisinde atap ótiledi. 2003-inshi jylǵy qarashanyń 15-inde QR Prezıdentiniń Jarlyǵymen Qazaqstanda kásibı jáne basqa da merekelerdiń jańa tizimi bekitildi. Osy Jarlyqqa sáıkes muǵalim kúni - qazan aıynyń birinshi jeksenbisi.

Muǵalim - tek ǵylymdarǵa úıretýshi ǵana emes, sondaı-aq rýhanı ıgilikter men adamgershilik izgi nıetterdi oqýshylar boıyna sińirýshi de. Ustazdar aıryqsha azamattyq paryz - jas urpaqty tárbıeleý mindetin atqarady. Olardyń bilimi men tájirıbesi, dástúrler sabaqtastyǵy men jańashyldyǵy árbir mekteptiń negizi bop qalanǵan. 1994-inshi jyly ıÝNESKO qazannyń 5-inde atalyp ótetin - Dúnıejúzilik Muǵalim kúnin (World Teachers' Day) bekitken.

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2005) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Grýzııaǵa resmı sapary barysynda Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Grýzııa Úkimeti arasyndaǵy 2006-2010 jyldarǵa arnalǵan Saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq baǵdarlamaǵa, sonymen birge Áýe qatynasy jónindegi, jáne úkimetaralyq kelisimge ózgerister engizý týraly sáıkes Hattamaǵa qol qoıyldy.

3 jyl buryn (2007) Atyraý oblysynda jumys saparymen júrgen QR Premer-Mınıstri Kárim Másimov Qurmanǵazy aýdanynyń Kotıaev aýylynda ornalasqan «Qurmanǵazy» kedendik beketiniń ashylý rásimine qatysty.

Atalmysh beket shekara arqyly eki jaqqa da ótetin jolaýshylar men kólikterge bir mezgilde bólek qyzmet kórsetýdi, tekserý alańdarynda shekaralyq, kedendik jáne basqa da baqylaýlardyń ótkizilýin, avtobýspen qatynaıtyn adamdar qujattarynyń tekserilýin qamtamasyz etedi.

3 jyl buryn (2007) Qazaqstan men Reseı Úkimetteriniń basshylary eki el jaǵalaryn jalǵastyratyn Qıǵash ózeni arqyly kópirdi ashty.

Rásim barysynda QR Premer-Mınıstri Kárim Másimov: «Qıǵash ózeni arqyly atalmysh kópirdiń ashylýy - elderimiz arasyndaǵy ózara qarym-qatynas tarıhyndaǵy ataýly oqıǵa. Bul - halyqtarymyzdy biriktiretin dostyq kópiri», «Atalmysh kópirdiń qurylysy qysqa merzimde júzege asyryldy» - dep atap ótti.

Kópir - Qazaqstan men Reseıdiń tepe-teń shartynda salyndy.

1 jyl buryn (2009) Semeıde «Oralmandardy beıimdeý jáne áleýmettik yqpaldastyrý ortalyǵy» ashyldy. Ortalyqtyń negizgi jumysy - oralmandardy beıimdeý jónindegi qyzmet kórsetý, olardy kásiptik oqytý jáne qaıta mamandandyrý bolyp tabylady.

1 jyl buryn (2009) Petropavlda Sotsıalıstik Eńbek Eri, Uly Otan soǵysynyń ardageri Petr Zaharovıch Telıýkke arnalǵan memorıaldyq taqta saltanatty túrde ashyldy.

Petr Zaharovıch 17 jasynda frontqa atanyp, onda ol aýyr jaralandy. Soǵystan keıingi jyldary ujymsharda jumys istedi, qoǵamdyq-saıası ómirge belsendi aralasty. Joǵary partııa mektebin bitirip, aýdandyq atqarýshy komıtet tóraǵasynyń orynbasary, Qyzyljar aýdandyq komıtetiniń hatshysy qyzmetterin atqarǵan. 1975 jyldan bastap - Soltústik Qazaqstan oblystyq komıteti bóliminiń meńgerýshisi bolǵan. І dárejeli Otan soǵysy, Lenın, «Qurmet Belgisi» ordenderimen jáne 13 medaldarmen marapattalǵan.

ESІMDER

140 jyl buryn (1870-1916) 1916 jylǵy Qarqaraly ult-azattyq kúresin uıymdastyrýshylardyń biri QANAIULY Serikbaı dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Raıymbek aýdanynda týǵan. 1916 jyly patsha úkimetiniń «maýsym jarlyǵyna» qarsy kóterilgen Qarqaraly turǵyndarynyń Ereýiltóbedegi jıynynda alǵashqy 400 adamnan quralǵan otrıadty Uzaq, Jámeńke batyrlarmen birge basqarǵan. Shildeniń 28-inde Qarqaralyǵa kelgen jazalaýshy otrıad ereýilshilerden birneshe adamdy tutqynǵa alǵan. Solardyń biri - Serikbaı. Jazalaýshylar olardy Jarkent abaqtysyna aıdap bara jatqan jolda atyp óltiredi. Serikbaı - M.Áýezovtyń «Qıly zaman» povesiniń, Bóltirik aqynnyń «El jaryla kóshkende» tolǵaýynyń bas keıipkeriniń biri.

110 jyl buryn (1900-1940) qazaqtyń halyq aqyny, ánshi, ártis, dombyrashy, kompozıtor. BAIZAQOV Isa dúnıege keldi.

Pavlodar oblysynyń Ertis aýdanynda týǵan. Orynbor qalasyndaǵy Qazaq halyq aǵartý ınstıtýtyn, Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

Jastaıynan sýyryp salma aqyndyq, ánshilik, dombyrashylyq ónerimen kózge túsedi. 1919-1920 jyldary el ishinde Baǵıt, Qudaıbergen degen aqyndarmen aıtysyp, jeńedi. Alǵashqy óleńderi 1924 jyly jarııalandy. 1926 jyly Qyzylordada qazaqtyń tuńǵysh teatry ashylǵanda, M.Áýezovtiń «Eńlik-Kebegi» men «Báıbishe-toqalynda» basty rólderde oınaıdy. 40-tan astam halyq ánderiniń sózin jańa zamanǵa, ómir saltyna sáıkes qaıta jazady. Repertýaryndaǵy halyq ánderiniń kópshiligi «Qyz Jibek», «Aıman-Sholpan», «Er Tarǵyn» operalaryna endi. 1931-1940 jyldary Almaty, Qaraǵandy, Semeı qalalarynda radıoda, Jazýshylar odaǵynda qyzmet etti. Ońtústik Qazaqstan oblysynda turyp aýyl-aýyldy aralap jalyndy óleńimen, asqaq ónerimen úgitshilik qyzmet atqardy. Onyń ataqty «Jeldirmeleri» (bes jeldirme) halyq arasyna keńinen taraldy. Shyǵarmalary birneshe ret jeke kitap bolyp basylyp, orys tilinde de jarııalandy. Jazýshy N.Anov «Án qanaty» romanynda, osy attas kınofılmde ánshi-aqynnyń kórkem beınesin jasady. Eńbek Qyzyl Tý ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

1980 jyly respýblıkalyq deńgeıde alǵashqy ret qazaqtyń halyq aqyny Isa Baızaqovtyń týǵan kúni atap ótildi. I.Baızaqovtyń 80 - jyldyq mereıtoıynda «Belovodskıı» ujymsharynyń Isa Baızaqov atyndaǵy aýyl bolyp ózgertildi. Ertis aýdanyndaǵy Mádenıet úıiniń aldynda Isa Baızaqovtyń bıýst eskertkishi ornatyldy. Onyń esimi aýdan ortalyǵynyń kóshelerine berildi. Isa Baızaqovtyń 100 - jyldyq mereıtoıy saltanatty jaǵdaıda Astana, Pavlodar qalalarynda jáne Ertis aýdany men onyń týǵan jerinde atap ótildi. 2010 jyldyń tamyz aıynda Pavlodar oblysynda Isa Baızaqovtyń 110 - jyldyq mereıtoıyna arnalǵan saltanatty sharalar ótti.

105 jyl buryn (1905-1985) geolog-barlaýshy, geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń kandıdaty, Qazaq KSR Ǵylym Akademııasynyń korrespondent múshesi, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen geolog-barlaýshysy SEIFÝLLIN Saıd Shaǵımerdenuly dúnıege keldi. Aqmola oblysynyń Atbasar qalasynda týǵan. Máskeýdiń geologııa-barlaý ınstıtýtyn bitirgen.

Eńbek jolyn 1929 jyly Jezqazǵan kenishinde bastap, 1956 jylǵa deıin Jezqazǵanda rýdnıktiń bas geology, geologııa-barlaý ekspedıtsııasynyń bas ınjeneri. 1956-1978 jyldary Qazaq KSR Ǵylym Akademııasynyń Geologııalyq ǵylymdar ınstıtýtynda zerthana meńgerýshisi, 1978-1985 jyldary ǵylymı keńesshi qyzmetterin atqarǵan. Onyń basshylyǵymen jer qyrtysyndaǵy mys keniniń ornalasý zańdylyqtaryn ashý jáne óndiriske geologııalyq-barlaý, ken paıdalaný jumystaryn josparlaý men tıimdi baǵyttaýǵa kómek kórsetý maqsatymen birqatar mys ken oryndarynyń qalyptasýynyń geologııalyq-qurylymdyq, mıneraldyq geohımııa jaǵdaılaryn odan ári zertteý jóninde ǵylymı jumystar atqaryldy. Jezqazǵan óńirinde jańa mys kenderin ashty. Ortalyq Qazaqstan jerinde qumdy taqtatastardy tabý jónindegi jumystarǵa basshylyq etti. «Geologo-strýktýrnye ýslovııa formırovanııa mestorojdenııa Jezkazgana» (birlesip shyǵarǵan), «Stratıformnye mestorojdenııa medı zapadnoı chastı Tsentralnogo Kazahstana» atty kitaptarynyń avtory.

Eki ret Eńbek Qyzyl Tý ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

55 jyl buryn (1955) Qostanaı oblysy Іshki ister departamentiniń bastyǵy, zań ǵylymdarynyń kandıdaty, mılıtsııa general-maıory BAIJASAROV Bolat Zeınollauly dúnıege keldi.

Qaraǵandy qalasynda týǵan. Qaraǵandy joǵary mılıtsııa mektebin, KSRO Іshki ister mınıstrliginiń akademııasyn bitirgen.

1978-1982 jyldary - Qaraǵandy oblysy Balqash qalasynyń ishki ister bóliminiń tergeýshisi. 1983-1993 jyldary - Almaty qalasy Alataý aýdanynyń ishki ister bóliminiń tergeý bólimshesiniń bastyǵy, Almaty qalasy Іshki ister basqarmasynyń tergeý basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, Іshki ister bas basqarmasy bastyǵynyń orynbasary. 1993-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik keńesshisiniń kómekshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń bólim meńgerýshisiniń orynbasary. 1995-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstriniń orynbasary. 2001-2005 jyldary - Mańǵystaý, Aqmola oblystary Іshki ister basqarmalarynyń,Kóliktegi Ońtústik-Shyǵys Іshki ister basqarmasynyń jetekshisi. 2005-2007 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblysy Іshki ister departamentiniń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2007 jyldan bastap.

«Erligi úshin», «Astana», ІІ-shi jáne ІІІ-shi dárejeli «Úzdik qyzmeti úshin», «Kuqyq tártibin qamtamasyz etýde úzdik shyqqany úshin» medaldarymen, «Mılıtsııa úzdigi», «ІІM úzdik qyzmeti úshin», «QR ІІM Eńbek sińirgen qyzmetker», І-shi dárejeli «Qaısar» tós belgilerimen marapattalǵan.